Witten’ın kübik açık sicim alan teorisinde analitik çözümler üzerine Dedication: Durmuş Ali Demir’in anısına
İlmar Gahramanov K,B,c · 2024
Read Witten’ın kübik açık sicim alan teorisinde analitik çözümler üzerine Dedication: Durmuş Ali Demir’in anısına by İlmar Gahramanov K,B,c (2024) in the Tower of Babel, a free online library of public-domain works preserved in clean, searchable text. No sign-up. The full text is served as a plain-text file at a predictable URL, where text is present: https://antarctic-labs.com/tower-of-babel/arxiv-2412-20981.txt.
Description
Abstract Bu makale, 2024 yılında “Feza Gürsey Fizik Günleri” okulunda verdiğim derse dayanmaktadır. Makalede, takyon vakumu için açık kübik sicim alan teorisinin analitik çözümleri (özellikle Erler-Schnabl çözümü) kısaca gözden geçirilmektedir. 1 Giriş 2023 yılının Aralık ayında, Yıldız Teknik Üniversitesi Fizik Kulübü tarafından düzenlenen “Fizik Konferansı”nda, Durmuş Demir hocayla birlikte konuşmacıydık.
Catalog record
| CREATOR | İlmar Gahramanov K,B,c |
|---|---|
| YEAR | 2024 |
| COLLECTION | PAPERS |
| FORMAT | TXT |
| FILE SIZE | 12 KB |
| VERSION | 1.0 |
| LICENSE | http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ |
| RIGHTS | CC BY |
| SOURCE | arXiv |
Source: https://arxiv.org/abs/2412-20981
Browse the full library · About the Tower of Babel
Full text
The opening of the work, from the library's hosted text:
Witten’ın kübik açık sicim alan teorisinde analitik çözümler üzerine Dedication: Durmuş Ali Demir’in anısına
İlmar Gahramanov K,B,c
Abstract
Bu makale, 2024 yılında “Feza Gürsey Fizik Günleri” okulunda verdiğim derse dayanmaktadır. Makalede, takyon vakumu için açık kübik sicim alan teorisinin analitik çözümleri (özellikle Erler-Schnabl çözümü) kısaca gözden geçirilmektedir.
1
Giriş
2023 yılının Aralık ayında, Yıldız Teknik Üniversitesi Fizik Kulübü tarafından düzenlenen “Fizik Konferansı”nda, Durmuş Demir hocayla birlikte konuşmacıydık. Öğle arasında Durmuş Hoca, gitmesi gerektiğini ancak üzerinde çalıştığı yeni bir proje için
Demir:2023hkm
benimle açık sicim alan teorisi üzerine konuşmak istediğini söyledi. Bu alanda analitik çözümler ilgisini çekmiş gibi görünüyordu. Kısa bir süre içinde tekrar buluşmak üzere anlaştık.
Ancak 24 Şubat 2024 günü, Türk bilim dünyasını derinden sarsan acı haberi aldım: Durmuş Demir vefat etmişti. Maalesef, onunla konuşma fırsatımız olmadı. Uzun süredir açık sicim alan teorisi üzerinde çalışmıyordum, ancak Durmuş Hoca’yla konuşmayı planladığımız konuları öğrencilerle paylaşmak adına, “Feza Gürsey Fizik Günleri” kapsamında Durmuş Ali Demir’in anısına bir konuşma yaptım. Bu makale, o konuşmanın yazıya dökülmüş halidir.
1986 yılında Edward Witten Chern-Simons tipi eyleme sahip açık bozonik sicim alanı teorisini önerdi
Witten:1985cc
. Sicim alanı teorisi, sicim teorisinin pertürbatif olmayan bir tanımıdır. Sicim alan teorisi için çeşitli yaklaşımlar vardır
Sen:2024nfd
ve bunlardan en başarılılarından biri Witten’in bu teorisi ve onun süpersimmetrik versiyonudur. Witten’in teorisinin eylemi aşağıdaki gibi yazılmaktadır
S\ =\ \frac{1}{2}\int\Psi\ast Q_{B}\Psi+\frac{g}{3}\int\Psi\ast\Psi\ast\Psi\;.
(1)
Burada
\Psi
alanı tüm fiziksel uzay-zaman alanlarını içeren sicim alanıdır
\Psi\ =\ \left[\phi(x)+A_{\mu}\alpha_{-1}^{\mu}+\psi(x)c_{0}+\ldots\right]c_{1}|0>\;.
(2)
Eylemdeki yıldız
\ast
çarpımını makalede tanımlamayacağız; detaylarla ilgilenenler bu makalelere
Bonora:2009zz
;
Bonora:2013txj
bakabilir.
Bu eylemin minimizasyonundan elde edilen hareket denklemi
Q_{B}\Psi+\Psi\ast\Psi=0
(3)
kolay görünmesine rağmen çözümlerinin bulunması zor bir problemdir ancak son 20 yılda Witten’in açık sicim alanı teorisine analitik çözümler bulma konusunda önemli ilerlemeler kaydedildi. Analitik çözümlere ilişkin gelişmelerin kapsamlı incelemeleri bu makalelerde bulunabilir
Fuchs:2008cc
;
Schnabl:2010tb
;
Okawa:2012ica
;
Erler:2019vhl
;
Erbin:2021smf
;
Sen:2024nfd
.
2005 yılında takyon vakuumunu karakterize eden ilk analitik çözüm Schnabl tarafından bulundu. Takyon yoğunlaşmasına yönelik analitik bir çözüm, Sen’in varsayımlarını
Sen:1999xm
kontrol etmek için güçlü bir araçtır
1
1
1
Aslında Schanbl’ın çözümü birinci ve ikinci varsayımlarını doğrulamaktadır.
. Sen’in ilk varsayımına göre, takiyon yoğunlaşması
D25
-zar’ın yok olmasına karşılık gelmelidir, yani kararlı ve kararsız arka plan arasındaki enerji yoğunluğu tam olarak
D25
-zar gerilimini vermelidir.
T_{25}=(2\pi^{2}g^{2})^{-1}
(4)
Daha sonra Erler ve Schnabl yeni bir çözüm teklifinde bulundular ve analitik çözümler dönemi başladı. Takyon yoğunlaşmasına yönelik analitik çözümleri incelemenin bir diğer motivasyonu da çözümlerin kozmolojik modellerdeki uygulamalarıdır. Bu yöndeki bazı uygulamalar
Forini:2005bs
;
Calcagni:2005xc
;
Arefeva:2010zza
makalelerinde bulunabilir.
Bu yazıda Erler ve Schnabl
Erler:2009uj
tarafından 2009 yılında bulunan klasik çözümü ve onun özelliklerini kısaca gözden geçireceğiz ve bu çözüme benzer bir çözümden konuşacağız.
2
Analitik çözümler
Erler-Schnabl çözümünü yazmak için öncelikle
\{K,B,c\}
alt cebirini tanıtmamız gerekmektedir. Bunun için aşağıdaki üç alanı
K
(Grassmann çift),
B
(Grassmann tek) ve
c
(Grassmann tek) tanımlayalım
K=\frac{\pi}{2}\left(\frac{1}{2}K_{1}+\frac{1}{\pi}({\cal L}_{0}+{\cal L}^{\dagger}_{0})\right)|I\rangle,\quad\quad B=\frac{\pi}{2}\left(\frac{1}{2}B_{1}+\frac{1}{\pi}({\cal B}_{0}+{\cal B}^{\dagger}_{0})\right)|I\rangle,\quad\quad c=c(1)|I\rangle\;,
(5)
burada
K_{1},{\cal L}_{0}
ve
B_{1},{\cal B}_{0}
dünya yüzeyinin (worldsheet’in) enerji-momentum tensörü ve
b
hayalet (ghost) alanı cinsinden aşağıdaki şekilde ifade edilir
\displaystyle{\cal L}_{0}
\displaystyle=L_{0}+\sum_{k=1}^{\infty}\frac{2(-1)^{k+1}}{4k^{2}-1}L_{2k}\;,
(6)
\displaystyle{\cal B}_{0}
\displaystyle=b_{0}+\sum_{k=1}^{\infty}\frac{2(-1)^{k+1}}{4k^{2}-1}b_{2k}\;,
(7)
\displaystyle K_{1}
\displaystyle=L_{1}+L_{-1}\;,
(8)
\displaystyle B_{1}
\displaystyle=b_{1}+b_{-1}\;.
(9)
Böylece
K,B,c
sicim alanları, aşağıdaki komütasyon ilişkileri ve BRST varyasyonları ile bir cebir oluşturur
\displaystyle[K,B]=0,\quad\quad[B,c]_{+}=1,\quad\quad[K,c]=\partial c,\quad\quad[B,\partial c]_{+}=0
(10)
\displaystyle Q\,B=K,\quad\quad[Q,K]=0,\quad\quad,Q\,c=cKc
(11)
KBc
cebiri sicim alan teorisinde analitik çözümleri oluşturmak ve incelemek için çok yararlı bir araçtır, bkz.
Erler:2009uj
;
Erler:2012qn
;
Murata:2011ex
.
Artık Erler–Schnabl çözümünü yazmaya hazırız. Hayali terim içermeyen bu klasik açık sicim alan teorisi çözümü aşağıdaki şekildedir
Erler:2009uj
\psi_{ES}=cB(K+1)c\frac{1}{K+1}
(12)
Bu çözüm, pertürbatif vakumun tekil gauge dönüşümü yoluyla bu şekilde de yazılabilir
2
2
2
Ayrıntılar için bkz.
Okawa:2006vm
;
Erler:2012qn
.
\psi_{ES}\ =\ U_{0}QU_{0}^{-1}\;,
(13)
burada
U_{0}=1-\frac{1}{K+1}Bc\;\;\text{ve}\;\;U_{0}^{-1}=1+\frac{1}{K}Bc\;.
(14)
Girişte bahsettiğimiz gibi takyon vakum çözümü kullanılarak Sen’in varsayımları kontrol edilebilir. Erler–Schnabl çözümünün Sen’in ilk varsayımını karşıladığını göstermek için bu çözüme karşılık gelen enerjiyi hesaplayalım. Bu çözüm eksi
D25
--brane gerilimi
3
3
3
g=1
alıyoruz.
yeniden üretmektedir. Gerçekten enerji yoğunluğunu hesaplarsak
\displaystyle E[\psi_{ES}]
\displaystyle=\frac{1}{6}\langle\psi_{0},Q\psi_{0}\rangle=\frac{1}{6}\langle(c+cKBc)\frac{1}{K+1}\,cKc\,\frac{1}{K+1}\rangle
\displaystyle=\frac{1}{6}\langle c\,\frac{1}{K+1}\,cKc\,\frac{1}{K+1}\rangle-\langle Q\left(Bc\frac{1}{K+1}\,cKc\,\frac{1}{K+1}\right)\rangle\;.
(15)
Son terim, BRST tam olduğu için yok olur ve ikinci satırdaki ilk terim şu ifadeyi verir:
\displaystyle E[\psi_{ES}]
\displaystyle=\frac{1}{6}\int_{0}^{\infty}dt_{1}dt_{2}\,e^{-t_{1}-t_{2}}\langle c\,e^{-t_{1}K}\,c\partial c\,e^{-t_{2}K}\rangle_{C_{t_{1}+t_{2}}}
\displaystyle=-\frac{1}{6}\int_{0}^{\infty}dt_{1}dt_{2}\,e^{-t_{1}-t_{2}}\,\frac{(t_{1}+t_{2})^{2}}{\pi^{2}}\sin^{2}\left(\frac{\pi t_{1}}{t_{1}+t_{2}}\right)
\displaystyle=-\frac{1}{2\pi^{2}},
(16)
burada
C_{t}
,
\arctan
çerçevesindeki çevresi
t
olan bir silindiri ifade eder. Aynı zamanda yukarıdaki ifadelerde Schwinger parametrizasyonu kullanmaktayız
\frac{1}{1+K}=\int_{0}^{\infty}e^{-t(1+K)}\;.
(17)
(
16
) ifadesinde birinci satırdan ikinciye geçerken, üst yarı düzlemde iki nokta korelatöründe
\langle c(z_{1})c\partial c(z_{2})\rangle=-(z_{1}-z_{2})^{2}.
(18)
\xi=\arctan(z)
dönüşümüyle bu ifade,
C_{\pi}
silindirinde bu ifade elde ediliyor
\langle c(\xi_{1})c\partial c(\xi_{2})\rangle=-\sin^{2}(\xi_{1}-\xi_{2}).
(19)
Son olarak, bu ifadeyi
\xi\to\frac{\ell}{\pi}\xi
ölçeklendirmesiyle
C_{\ell}
silindirine dönüştürmek gerekir.
Erler–Schnabl çözümü açık sicim durumlarını desteklemez, yani bu çözüm Sen’in ikinci hipotezi ile uyumludur. Belirli bir
\psi_{0}
çözümünün açık sicim durumlarını desteklemediğini göstermek için aşağıdaki koşulu sağlayan
A
homotopi operatörünü bulmak gerekir
4
4
4
Ayrıntılı bir açıklama için bkz.
Ellwood:2006ba
.
Q_{\psi_{0}}A=1,
(20)
burada
Q_{\psi_{0}}A=QA+\psi_{0}A+A\psi_{0}.
(21)
Gerçekten, Erler–Schnabl çözümü için aşağıdaki şekilde bir homotopi operatörü bulunmaktadır
Ellwood:2006ba
A=B\frac{1}{1+K}.
(22)
Erler–Schnabl çözümü, Okawa tarafından önerilen bu formda yazılabilir
Okawa:2006vm
\psi=F(K)c\frac{KB}{1-F(K)^{2}}cF(K),
(23)
burada
F(K)
, sadece
K
sicim alanının bir fonksiyonudur. Bu form, bir formal çözüm sınıfını temsil eder ve
F(K)=\frac{1}{\sqrt{1+K}}
durumu Erler–Schnabl çözümünü verir. Son ifade, aynı zamanda aşağıdaki şekilde bir gauge dönüşümüyle yazılabilir
\Psi=U^{-1}QU\;\;\text{ve}\;\;U=1-F(K)cBF(K).
(24)
2014 senesinde Loriana Bonora ile birlikte
BonoraGahramanov
Erler–Schnabl çözümüne benzer ilginç bir analitik çözüm elde ettik. Yeni bir çözüm aramak için aşağıdaki ansatz’ı kullanalım
\psi=(c(K+1)Bc)\frac{f(K)}{K+1}\;.
(25)
Böylece,
Q\psi=cKc\frac{f(K)}{K+1}
ve
\psi\psi=c\left(f(K)c-cf(K)\right)Bc\frac{f(K)}{K+1}
elde ederiz.
f(K)=a+bK
olarak belirlersek, hareket denkleminin
a-b=1
şartını sağladığını görürüz. Bu durumda
\psi=\psi_{b}=(c(K+1)Bc)\left(\frac{1}{K+1}+b\right)\;,
(26)
şeklinde olur ve burada
b
herhangi bir sayı olabilir. (
26
), yeni bir klasik çözüm sınıfını ifade eder.
Bu çözümlerin takyon vakum çözümleri olup olmadığına bakalım. Bu çözümlere karşılık gelen enerji yoğunluğunu hesaplayarak Sen’in birinci varsayımını kontrol edelim. Enerji hesaplaması, ek bir terim haricinde daha önceki hesaplama ile aynıdır:
b\,\langle c\frac{1}{K+1}\,cKc\rangle=b\int_{0}^{\infty}dt\,e^{-t}\frac{t^{2}}{\pi^{2}}\sin^{2}\left(\frac{\pi t}{t}\right)=0
(27)
Bu nedenle, tüm çözümler aynı enerjiye sahiptir ve takyon vakumunu temsil ederler.
Daha önce söylediğimiz gibi analitik bir çözüm tekil bir gauge dönüşümü olarak yazılabilir. Gerçekten de,
U=1-cB\frac{h}{K+1},\quad\quad U^{-1}=1+cB\frac{h}{K+1-h},
(28)
şeklinde tanımlasak (burada
h=h(K)
, sadece
K
sicim alanın bir fonksiyonudur)
U^{-1}QU=c\frac{K+1}{K+1-h}BKc\frac{h}{K+1}
(29)
ifadesini elde ederiz. Bu formülde
h(K)=1+\beta K
olarak alırsak
U^{-1}QU=c(K+1)Bc\,\frac{h}{1-\beta}\frac{1}{K+1}=c(K+1)Bc\frac{1}{K+1}\left(\frac{1}{1-\beta}+\frac{\beta}{1-\beta}K\right)
(30)
ifadesi (
26
) çözümünü verir (burada
a=\frac{1}{1-\beta}
ile
b=\frac{\beta}{1-\beta}
olarak tanımlamak gerekir). Bu genel çözümde
b=\beta=0
durumuna Erler-Schnabl çözümü karşılık gelir. Daha ilginç bir çözüm
b=-1
durumuna (yani
\beta=\infty
) karşılık gelir.
Daha önceki temsili, tekil gauge dönüşümleri olarak kullanarak bir çözümü diğerine eşleştirebiliriz.
\psi_{b}=U_{b}^{-1}QU_{b}
ve
b=\frac{\beta}{1-\beta}
olarak belirleyelim. Bu durumda
\psi_{b}=U_{b}^{-1}QU_{b}=X^{-1}\left(Q+\psi_{b^{\prime}}\right)X\quad\longrightarrow\quad X=U_{b^{\prime}}^{-1}U_{b}
(31)
elde edilir.
b^{\prime}=0
ve
b
’yi genel alırsak
X=\left(1+cB\frac{1}{K}\right)\left(1-cB\frac{h}{K+1}\right)=1-cB\,\beta,\quad\quad X^{-1}=1+cB\frac{\beta}{1-\beta}
(32)
buluruz. Dönüşüm regular olduğu için
\beta=\infty
(
b=-1
) durumu hariç tüm çözümler eşdeğerdir.
Şimdi Sen’in ikinci varsayımını kontrol edelim. Yukarıdaki
b
(veya
\beta
) ile belirlenen çözümler için homotopi operatörünün bu şekilde olduğu kolayca gösterilebilir
{\cal A}=\frac{1}{1+b}\,\frac{B}{K+1}
(33)
Fark edilebileceği gibi, bu homotopi operatörü
b=-1
için mevcut değildir. Teklif edilen çözüm Sen’in ikinci varsayımını sağlamamaktadır. Bu sebepten zamanında bu çözümü daha incelemedik, sonradan Erler bana bu çözümün fiziksel olmadığını yazdı.
Teşekkürler.
Bu kısa yazı, 18-19 Nisan 2024 tarihleri arasında “Istanbul Integrability and Stringy Topics Initiative (
istringy.org