Practica Inquisitionis Heretice Pravitatis (Bernard Gui (Célestin Douais, ed.), 1886) ====================================================================== VI PRÉFACE. solide. Né à Royéres (1), prés de La Roche-L'Abeille (2), en Limousin, vers 1261 (3), Bernard Gui entre dans l'ordre des Fréres Précheurs en 1979 (4), au couvent de Limoges ; il y recoit la tonsure des mains de Pierre d'Astier (5), frére précheur comme lui, auparavant évéque de Périgueux ; il enseigne la logique au couvent de Brives, en 1284 (6); puis, il étudie la théologie successivement au couvent de Narbonne en 1985 (7), au couvent de Limoges en 1286 et en 1287 (8) et au couvent de Montpellier en 1289 (9), sous des maitres de renom, fr. Hugues de Creyssel, fr. Bernard Lamothe, fr. Itier de Compuhac et fr. Guillaume de Quinsac (10). Maitre à son tour, il enseigne la théologie au couvent de Limoges en 1291 (11) comme sous-lecteur, au couvent d'Albi en 1292 (12) comme lecteur, au couvent de Castres en 1294 (13) comme lecteur également, et au couvent de Carcassonne en 1301 (14) et en 1505 (15) comme lecteur aussi, et en 1318 au chapitre de Saint- Etienne de Toulouse comme lecteur principal (16). Prieur du couvent d'Albi de 1294 à 1297 (17), du couvent de Carcassonne de 1297 à 13801 (18), du couvent de Castres de 13502 à 1505 (19) et du couvent de (1) Haute-Vienne. (2) Vie de B. Gui, dans M. Léop. Delisle, op. cit., p. 427. (3) Ibid., p. 429. (4) Biblioth. publ. de la ville de Toulouse, ms. 490, fe 64 A. (5) lbid., fe 35 A. (6) /bid., fo 338 A. (T) Ibid., fe 340 B. (8) Ibid., fe 342 B, fe 345 A. (9) Ibid., fe 350 A. (10) V. dans mon Essai sur l'org. des éludes dans l'ord. des Fréres Précheurs au ireiziéme et au quatorziéme siecle, la liste des lecteurs des couvents de Narbonne, de Limoges et de Montpellier, pp. 225, 236, 224. (11) Bibl. publ. de la ville de Toulouse, ms. 490, fe 357 A. (12) Ibid., f» 359 B. (13) Jbid., fe 365 A. (44) /bid., fe 380 B. (15) Ibid., fe 392 A. (16) Percin, Monum. convent. Tholosani, p. 70, no 7. (17) Bibl. publ. de la ville de Toulouse, ms. 490, fv 217 A. (48) Ibid., fe 157 B. (19) Ibid., fo 185 B. PRÉFACE. VII Limoges, en 1306 (1), il est, pendant ces douze ans de supériorité , admirablement placé pour s'instruire non seulement de l'histoire des couvents et des prieurs provinciaux dont il entreprend d'écrire la notice en 1311 (2), mais encore des agissements des adversaires de l'Inquisi- tion, assez forts pour susciter des troubles profonds à Albi et à Carcas- sonne. Soc?us du prieur provincial au chapitre général de 1506 (3), défi- niteur au chapitre provincial de 1307 (4), au chapitre général de 1508 (5), au chapitre provincial de 1311 (6) et nommé par ce chapitre électeur du Maitre général de l'ordre (7), définiteurau chapitre provincial de 1315 (8), vicaire de là province de Toulouse en 1314 et président à ce titre le chapitre provincial de cette année (9), procureur de son ordre auprés de la Cour romaine pendant prés de quatre ans (10), il jouit de la con- sidération de tous. Il recoit le témoignage d'estime le plus authentique quand il est nommé inquisiteur à Toulouse. [l remplit cette charge délicate de 1306 à 13523, et pendant ces dix-sept ans, il a affaire avec 647 personnes environ prévenues d'hérésie (11). En méme temps , honoré de toute la confiance de Jean XXII, il s'acquitte avec honneur de plusieurs ambassades difficiles en France et en Italie (12). Evéque de Tuy, en Galice, en 1525, il est transféré au siege de Lo- déve (Hérault), en 1324, et promet quant méme d'obéir en tout à fr. Barnabé, Maitre général de l'ordre (13). Enfin, il meurt à Lauroux (14) , (1) Bibl. publ. de la ville de Toulouse, ms. 490, fe 134 A. (2) Ibid., fe 64 D. (3) Jbid., fo 297 B. (4) Ibid., fo 397. Of. Les Fréres Précheurs en Gascogne, premiere partie. Chapitres, p. 104. (5) Ibid., f» 400 A. (6) Ibid., fo 410 B. (7T) Ibid. , fe 413 B. Cf. Les Freres Précheurs en. Gascogne , premiere partie. Chapitres, pp. 113, 124. (8) Ibid., fe 417 A. (9) Ibid. , fo 419 A. Cf. Les Fréres Précheurs cn Gascogne , premiere partie. Chapitres, p. 125. (40) Vie de B. Gui, dans M. Léop. Delisle, op. cit., p. 428. (411) C'est ce qui résulte de l'analyse des Sentences publiées par Limborch. (12) Vie de B. Gui, dans M. Léopold Delisle, op. cit., p. 428. (13) Ibid.. p. 429. (14) Cant. et arrondis. de Lodéve (Hérault). VIII PRÉFACE. le 30 décembre 1331, àgé de soixante et dix ans environ , aprés avoir mené une vie extrémement occupée, remplie par des charges élevées et par de nombreux et importants écrits qui l'ont placé au premier rang parmi les historiens de son temps (1). Un tel homme d'abord a été mis en position de connaitre soit l'hé- résie dans ses multiples manifestations au treizieme siecle et au com- mencement du quatorziéme, soit la procédure suivie par les inquisi- teurs dans la poursuite de l'hérétique; ensuite, nul peut-étre, parmi les hommes de son temps, ne pouvait mieux que lui exposer avec compé- tence, précision et süreté soit l'état de l'hérésie,, soit les différents ac- tes de la procédure inquisitoriale. Et méme c'est comme naturellement qu'il a été amené à se proposer un but plus haut et plus spécial : écrire le manuel de l'inquisiteur. Le but a été rempli et l'ouvrage a eu un plein succés. Une curieuse note placée au verso du folio 106 du manus- crit 588 de la bibliothéque de Toulouse et datée de 1483 nous apprend qu'en fait la Prat:que a servi de guide et de manuel aux inquisiteurs de Toulouse, auxquels cet exemplaire a appartenu, et qu'elle a été recher- chée par les Fréres Précheurs de Bordeaux qui en ont alors fait prendre une copie pour leur usage (2). Bernard Gui, écrjvant pour l'inquisiteur seul, a divisé la Pratique en cinq parties. Les trois premieres ont la procédure pour objet direct. El- les donnent la suite de ses actes avec la formule de chacun d'eux. Ces actes sont distribués en trois groupes : actes de citation et d'arrestation, premiere partie, trente-huit formules; actes de gráce et de commuta- tion de peine, deuxiéme partie, cinquante-six formules ; actes de con- (1) M. Léop. Delisle, op. cit. (2) « Iste liber de practica officii sancte inquisitionis est domus ejusdem ipsius officii Tholose, missus reverendo magistro Jo. Pinsonis pro capianto (sic) conventus Burde- gualensis, ordinis Predicatorum ; missus, inquam , per dominum P. Fabri, canonicum regularem , priorem prioratus de Guilhaguorssia, diocesis Petraguoricensis, anno M. CCCC. LXXIII, presentibus ven. religiosis fratribus P. de Broquerio, in Theologia presentato, et Guill. de Abbacia, ejusdem gradus seu promocionis, dicti ordinis f. pre- dicatorum, conventuum Sancti Severi et Banheriarum. Quem quidem Librum, sicut premittitur, mittit supradicto magistro frater A. Th. J., cum intentione quod idem Liber redeat ad dictam domum sancte inquisitionis Tholoze loco et tempore opportunis. F. A. Th. — P. de Brocario. — Prat. Guil. de Abbacia. » PRÉFACE. IX damnation dans les sermons publics ou en dehors des sermons publics, troisiéme partie, quarante-sept formules. Chaque formule est présentée comme un modéle à suivre par l'nquisiteur qui n'a qu'à la garnir; elle a en méme temps un caractére historique : car chacune a servi pour une sentence déjà rendue; le nom des personnes poursuivies y manque seul. La quatriéme partie est un vrai traité sur les pouvoirs du tribunal de l'Inquisition. L'auteur y décrit et y établit l'excellence, la nature et l'étendue de ses pouvoirs par les textes, la plupart d'origine pontificale, sur lesquels reposait l'autorité des inquisiteurs et qu'il cite; il fait con- naítre leurs privileges et n'a garde de passer sous silence leurs devoirs. Le tout est exposé sans surcharges et avec une précision qui ne se dé- ment jamais. Enfin, dans la cinquiéme partie, qui est la plus étendue et pas la moins curieuse, Bernard Gui passe successivement en revue les sectes hérétiques de son temps : les Manichéens, les Vaudois ou Pauvres de Lyon, les Faux-Apótres, les Béguins, les juifs, les sorciers et les de- vins. Il donne le tableau développé des dogmes, des pratiques , du cé- rémonial de chaque secte ; il fait connaitre ses rites, quelquefois le cos- tume et les insignes de ses chefs, les moyens de persuasion employés par ceux-ci et leurs agissements; il dévoile les ruses des hérétiques pour éluder l'interrogatoire des inquisiteurs; et pour les déjouer, il trace à ceux-ci la voie sáre qu'il a souvent lui-méme suivie. Cette cinquieme partie est pittoresque, vivante, attachante. Conduits par un guide aussi bien informé, nous nous mouvons à l'aise, à six cents ans de distance, à travers les nombreuses sectes du treiziéme siecle. Il est donc permis de s'étonner que la Pratique étant un document aussi important n'ait pas jusqu'ici trouvé d'éditeur, d'autant plus que, à l'état de manuscrit, elle est d'une consultation difficile méme pour les travailleurs spéciaux. On n'en connait , en effet, que quatre copies : deux appartiennent à la Bibliothéque publique de la ville de Toulouse (1), la troisiéme au (1) Ms. n» 387 et ms. n» 388. X PRÉFACE. Musée britannique (1) et la quatriéme à la Bibliotheque nationale (2). De plus, si je m'en rapporte à un juge absolument compétent, la copie déposée à la Bibliotheque nationale et faite au dix-septiéme siécle est « assez incorrecte (3). » D'apres M. Léopold Delisle encore, le manus- erit du Musée britannique, du quatorzieme siecle comme les deux de Toulouse, leur est « inférieur » (4). Ainsi, pour entreprendre un tra- vail sérieux sur la Pratique, travail indispensable si l'on s'occupe de l'histoire de l'Inquisition, il faut recourir aux manuscrits de Toulouse. Peu de personnes ont le moyen de les consulter dans cette ville. Aussi la Pratique est restée inconnue de l]a plupart des érudits : Percin , au dix-septiéme siecle (3), et, de nos jours, M. Schmidt (6) l'ont méme re- gardée comme perdue; elle n'a pas été utilisée au profit de l'érudition et de l'histoire. Suis-je téméraire d'espérer qu'on me saura gré de la rendre accessible à tout le monde? Limborch, c'est vrai, a déjà publié, et parfaitement, le L:ere des Sen- tences de Bernard Gui (7) : mais nul ne s'étonnera que j'édite maintenant la seconde oeuvre de cet inquisiteur. Bien au contraire. Il importe à tout le monde, en particulier à l'Eglise, qui n'a rien à redouter de la vérité, que la réalité des faits soit établie d'aprés les témoignages authentiques. M'inspirant de cette pensée, je travaille depuis quelques années à mettre au jour les documents relatifs à l'Inquisition. J'ai déjà publié la Chronique de Gwilhem Pellisso (8), le premier récit touchant à l'Inquisition qui ait été écrit, et à la suite duquel j'ai placé un fragment inédit d'un registre d'Inquisition probablement perdu (9). Mon volume paru depuis peu sous le titre : Les Fréres Précheurs en (1) Ne 1897, fonds Egerton. (3) Vol. XXIX et XXX de la collection Doat. (3) M. Léop. Delisle, op. cil., p. 354. (4) M. Léop. Delisle, op. cit., p. 354, not. 1. (5) Monumenta conv. Tholos., p. 68. (6) Hisl. et doct. des Cathares ou Albigeois, I, p. 355, n. 2. (1) Philippi a. Limborch, SS. theologiae inter Remonstrantes professoris, historia Inquisi- lionis, cui subjungitur liber sententiarum Inquisitionis Tholosanae ab anno Christi CI9CCCVII ad annum CIJCCCXXIIIT. Amsterdam, Henri Westen, in-fe, 1692. (8) Les sources de l'hist. de l'Inq. duns le midi de la France, pp. 81-118. (9) 1bid., pp. 119-125. PRÉFACE. XI Gascogne aw lreizióme el au quatorzióme siécle : Chapitres , Couvents , Notices, renferme le texte des réglements des chapitres généraux et des chapitres provinciaux de la province de Toulouse relatifs aux inquisi- teurs pris dans l'ordre des Fréres Précheurs (1). C'est bien peu, presque rien, si l'on songe à la quantité et à l'importance des documents qu'il reste encore à publier. La Pratique devait passer en premier lieu parmi les documents encore inédits. Viendront ensuite les enquétes de Ber- nard de Caux et de Jean de Saint-Pierre, le registre de Geoffroi d'Ablis, le registre de greffier du tribunal de l'Inquisition de Carcassonne, etc. Pour faire cette édition de la Pratique, j'ai choisi, on le comprend, les manuscrits de Toulouse; et ici j'ai suivi le manuscrit 587 de la Bi- bliothéque publique de cette ville, postérieur de peu d'années probable- ment à la mort de Bernard Gui. Je ne me suis pas refusé toutefois le bé- néfice d'une collation avec le manuscrit 588 de cette méme bibliothéque contemporain du manuscrit 387, quand elle m'a paru utile, mais au point de vue du sens seulement, et nullement au point de vue de l'orthographe: car ce n'est pas une piece paléographique, mais bien un document his- torique que j'offre au public. Du reste, les différences des deux manus- crits, au point de vue du sens, sont rares et de peu de conséquence. Je puis donc, sans témérité, avoir la confiance que j'édite vraiment l'euvre originale de Bernard Gui. Aussi je n'en ai retranché ni les quelques formules qui y sont répétées ou que l'on trouve dans le Z4vre des Sen- tences, ni les extraits que M. Léopold Delisle en a déjà faits (2), ni les Constitutions de Frédéric II contre les hérétiques, ni les quelques bulles pontificales reproduites par B. Gui, que l'on trouve dans divers recueils. J'ai laissé à la place qu'elles occupent dans le manuscrit chacune des deux notices de la secte des Faux-Apótres, assez semblables sur de nombreux points. Seulement, j'ai pris le titre : Practica inquisitionis heretice pravitatis, plus simple et aussi complet que celui de l'auteur ou peut-étre du copiste : Practica trad:ta per fratrem B. Gwidonis de ordie Predicatorum contra infectos labe heretice pravitatis; pour don- ner au texte plus de clarté, j'ai introduit le numéro d'ordre de chacune (1) Pag. 54-57, 63-65. (2) Op. cit., Appendice, n» V, VI, IX, XIII, XVII, XVIII. xil PRÉFACE. des formules des trois premiéres parties, les divisions de la quatriéme qui en manque totalement dans le manuscrit et les titres des chapitres dans la cinquiéme signalés en note, ainsi que les numéros indiquant les subdivisions de cette cinquiéme partie. J'ai adopté une orthographe uniforme pour quelques mots écrits differemment, soit dans les deux manuscrits, soit dans le méme manuscrit. J'ai relevé la pagination du manuscrit qui est ainsi entrée dans le texte; chaque folio compte quatre colonnes, deux au recto et deux au verso; la lettre a indique la pre- miére colonne et la lettre » la seconde du recto ; la lettre c la premiere et la lettre d la seconde du verso. Enfin, pour ne pas déroger aux habitudes frangaises, j'ai réuni et renvoyé aprés l'exphce: les tables placées en avant de chacune des cinq parties dans le manuscrit. On sera peut-étre étonné, et on m'en fera méme un reproche, que je n'aie point accompagné de notes un texte qui les appelle en si grand nombre et qu'il eüt été facile de documenter richement. Mais c'est cette raison méme qui m'a décidé à donner le texte seul : le commentaire eüt dépassé en étendue le texte dans une trop large mesure et rendu un second volume nécessaire. Du reste, on est rarement de l'avis et du goüt de tout le monde; les notes auraient probablement ouvert la voie à des discussions inutiles ou irritantes ; l'oeuvre de Bernard Gui en aurait été affaiblie. Je l'ai donc publiée dans sa simplicité originale. De la sorte elle est seule proposée aux réflexions du lecteur. La table analytique n'est pas trés détaillée. On blámera encore son peu d'étendue; car on recherche les tables analytiques ou l'ouvrage réapparait presque en entier avec l'énoncé minutieux des noms propres de villes et d'hommes et des matiéres contenues dans l'ouvrage. Mais il m'a paru que l'écrit de Bernard Gui, coupé comme il est, est d'une consultation facile pour tout lecteur : il n'a pas été nécessaire de tout relever pour la rendre plus aisée. | Puimisson (Hérault), 2 septembre 1885. PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS (BIBLIOTHÉQUE PUBLIQUE DE LA VILLE DE TOULOUSE, MS. 387) [Fv» 4 a] PRaACTICA TRADITA PER FRATREM B. GuiboNIS DE ORDINE PnEDI- CATORUM CONTRA INFECTOS LABE HERETICE PRAVITATIS. Tractatus presens de practica officii inquisicionis heretice pravitatis , maxime in partibus Tholosanis, Carcassonensibus, Albiensibus, et in provincia Narbonensi et circumvicinis diocesibus, in se continet quinque partes. In prima parte ordinate conscribuntur forme litterarum varie et di- verse ad citandum aut ad capiendum personas culpabiles, aut suspectas, aut notalas, aut diffamatas de crimine heresis, prout exigit varietas, seu diversitas, aut qualitas tam personarum hujusmodi quam culparum. Item littere ad vocandum et convocandum personas necessarias ad compa- rendum et respondendum et agendum in juditio, vel ad audiendum dif- finitivam sententiam , aut ad tractandum et deliberandum in consilio, et ordinandum ea de quibus in generali sermone inquisitorum agendum fuerit, ut est moris. In secunda vero parte describuntur forme et modi litterarum de graciis que consueverunt fieri in principio sermonis inquisitorum, sicut sunt depo- sitiones crucum, et sicut est eductio de muro cum crucibus et peregrina- tionibus et hujusmodi. Item de penitentiis arbitrariis peregrinationum et crucum et hujusmodi similium que in sermone publice injunguntur. Item de aliis penitenciis arbitrariis, necnon et de graciis que per inquisi- 1 tores extra sermonem, ante [f" 4 b] et post, interdum fiunt, ac etiam de multis aliis que per inquisitores aguntur et disponuntur in diversis ne- gociis, et causis, et casibus emergentibus, prout in ipsis litteris inferius liquidius apparebit. In tercia parte traditur modus et ordo eorum que in generali sermone inquisitorum in priucipio sunt agenda. Item describuntur modi et forme diversarum penitentiarum ac sententiarum que imponuntur et feruntur judicialiter in ipso sermone personis diversis tam peuitentibus quam etiam impenitentibus de crimine heresis, tam vivis quam eliam defunc- üs, prout in libris et in actis publicis inquisitionis ad perpetuam rei memoriam conscribuntur. In quarta vero parte colligitur et describitur quedam brevis et utilis informatio inquisitorum de auctoritate et potestate ipsorum et officii in- quisitionis heretice pravitatis, maxime per privilegia et litteras ab apos- tolica sede eis concessas per diversos Romanos Pontifices successive, ex quibus plura posita sunt in jure, Extra de hereticis libro VI», in diversis capitulis, ut noverint quid possunt et qualiter debeant eis uti. In quinta et ultima parte agitur de modo, arte et ingenio inquirendi et examinandi hereticos et credentes et complices eorumdem, ut singu- lorum fraudes et doli et astucie quibus se contegunt subtilius detegantur ex propriis interrogatoriis singulorum, tam de secta Manicheorum quam de secta [f" 4 c] Valdensium seu Pauperum de Lugduno, quam etiam de secta quorumdam Pseudo-apostolorum qui falso se Christi apostolos profitentur cum sint potius apostoli antichristi , tam etiam quorumdam aliorum cujusdam secte pestifere modernis temporibus adinvente, qui sub quadam simulate magis quam assimilate evangelice paupertatis perfec- cione, Christi pauperes se appellant, dicentes se esse de tercio ordine seu de tercia regula sancti Francisci, portantes brunum habitum cum mantello, et aliqui sine mantello, qui a vulgo Bequini et Bequine com- muniter appellantur; necnon et illorum qui, a perfidia Judeorum con- versi ad fidem Christi, apostatantes ab ea revertuntur ad vomitum Ju- daysmi. In fine vero contra pestem seu errorem pestiferum sortilegiorum, di- vinationum et invocationum demonum aliqua perstringentur, et modi diversi et proprii abjurandi heresim rescribentur. PRHIMA PARS (Fo 4 c] SgoUrTUR PRIMA PARS TRACTATUS IN QUA ORDINATE CONSCRIBUNTUR FORME LITTE- RARUM VARIE ET DIVERSE AD CITANDUM AUT AD CAPIENDUM PERSONAS CULPABILES AUT SUSPBCTAS DE CRIMINE HERESIS, PROUT EXIGIT VARIETAS SEU DIVERSITAS AUT QUALITAS BEATUUM ET CULPARUM. |TEM FORME LITTERARUM AD VOCANDUM ET CONVOCANDUM PER- SONAS NECESSARIAS AD AUDIENDUM DIFFINITIVAM SENTENTIAM, AUT AD TRACTANDUM ET ORDINANDUM EA DE QUIBUS IN GENERALI SERMONE INQUISITORUM AGENDUM PUERIT, UT EST MORIS (1). 1. [Fe 2 d] Forma communis citationis. Frater Bernardus Guidonis, ordinis Predicatorum , inquisitor heretice pravitatis in regno Francie, per sedem apostolicam deputatus , capellano talis ecclesie vel ejus locum tenenti salutem in actore fidei Domino Jhesu Christo. — Auctoritate apostolica predicta qua fungimur vobis man- damus quatinus citelis ex parte nostra talem parrochianum vestrum ut tali die, Tholose, in domo inquisitionis juxta Castrum Narbonense, per- sonaliter compareat coram nobis, responsurus de hiis que ad fidem et officium inquisitionis nobis commisse perlinent in negocio et causa fidei plenariam veritatem, et facturus alias quod fuerit rationis. Reddite lit- teras portitori sigillo vestro apposito in eisdem (ve! sic : et in signum recepti et completi per vos mandati nostri , sigillum vestrum presentibus apponatis). Datum Tholose, sub sigillo nostro, kalendis aprilis, anno Domini M*.CCC». X V». 2. [F^ 3a] Forma alia specialis citandi aliquem crucesignatum qui di- citur aufugisse. Frater Bernardus Guidonis, ordinis Predicatorum, etc., capellano, etc. — Cum olim imposuerimus, nomine penitentie, tali N. parrochiano vestro (1) Le ms. donne ici la table de la premiere partie : elle a été rejetée à la fin. : PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. pro his que commisit in facto heresis, cruces de filtro crocei coloris portandas in omni veste sua superiori, sine quibus prominentibus seu apparentibus non incedat , necnon peregrinationes certas eidem injunxe- | rimus faciendas , abjurata ab eo penitus omni heresi in juditio coram no- bis, et ad sancta Dei evangelia prestito juramento de parendo mandatis Ecclesie atque nostris ; dictasque cruces dicitur temeritate propria depo- suisse et etiam de patria aufugisse, contra proprium juramentum ; aucto- ritate apostolica qua fungimur vobis mandamus quatinus, adjunctis vobis- cum testibus fide dignis, citetis predictum N. tanquam suspectum de facto heresis in domo seu domicilio ubi habitare seu morari communiter consuevit, et etiam in ecclesia vestra publice, clero et populo congregato ibidem ad audiendum divina, tali die dominica proximo venienti ; quam pro edicto uno pro omnibus citationis perhemptorie assignamus ut tali die, quam pro perhemptorio termino assignamus, Tholose, in domo inquisitionis [f^ 3 b] juxta Castrum Narbonense, sub debito et virtute prestiti juramenti et sub pena excommunicationis , personaliter et per- hemptorie compareat coram nobis, responsurus super predictis et ea tangentibus, necnon de fide et in causa fidei plenariam veritatem , et facturus alias quod fuerit rationis ; publice indicentes et denunciantes in ecclesia vestra, ex parte nostra, quod nisi venerit et comparuerit dicta die, contra ipsum tanquam contra suspectum de heresi et contu- macem in causa fidei procedemus per excommunicationis sentenciam et alias ulterius, secundum usum et stilum officii inquisitionis, prout et quantum de jure fuerit et ratio suadebit, ipsius contumacia exigente. Datum Tholose, etc. 3. Littera generalis ad capiendum perfectos hereticos et famosos. Omnibus fidei Christi cultoribus frater Bernardus Guidonis , ordinis Predic., inquisitor Tholosanus, eterne vite premium et coronam. — Accin- gite vos, filii Dei, consurgite mecum milites Christi contra inimicos crucis ejus, veritatis ac puritatis fidei catholice corruptores (1), Petrum Auterii heresiarcham , Petrumque Sancii ac Sancium Mercaterii cohereticos et conreos, quos latitantes in abditis et perambulautes in tenebris perscrutari et capi, ad meque perduci precipio, in virtute [f* 3 c] Dei, ubicumque poterunt reperiri, capientibus et perducentibus eternam mercedem a Deo promittens ac remunerationem condignam etiam temporalem. Vigi- late itaque, pastores, animo, ne lupi rapiant et vobis subripiant oves gregis. Viriliter agite, fidei zelatores , ne adversarii fidei fugiant et eva- dant. Datum Tholose in festo beati Laurentii, anno Domini M*.CCC». IX». (U Corruptiones dans les deux mss. PRIMA PARS. 5 4. Forma litterarum ad capiendum aliquem diffamatum de heresi, vel suspectum. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., bajulo talis loci vel ejus locum tenenti et omnibus aliis jurisdictionem seu potesta- tem vel officium regiminis habentibus, ex parte domini nostri regis Francie ac etiam quorumcumque aliorum dominorum, qui fuerint re- quisiti (ve sic : ad quos presentes littere pervenerint), salutem in actore fidei Domino Jhesu Christo. — Auctoritate apostolica qua fungimur et ex parte domini nostri regis Francie vos et vestrum quemlibet requirimus, vobisque mandamus quatinus ex parte nostra capiatis talem de tali loco, captumque tradatis tali nuncio nostro (vel tali notario nostro, vel tali custodi muri inquisitorum Tholose), latori presentium , quem ad hoc specialiter destinamus, per [f* 3 d| eundem ad nos sub certa et fida custodia perducendum ad respondendum nobis de fide et de his que ad fidem et officium inquisitionis nobis commisse pertinent in negocio et causa fidei veritatem ; mandantes vobis nichilominus et omnibus ac sin- gulis gentibus seu officialibus domini nostri regis et aliorum dominorum quos lator presentium duxerit requirendos, ut in omnibus quibus indi- guerit ac vos seu aliquem ex ipsis requisierit, in prediclis et ea tangen- tibus, impendatis eidem promptum auxilium et consilium oportunum, in premissis taliter vos habentes ne possitis reprehendi de negligentia vel defectu, set pocius de zelo fidei et obedientia merito commendari. Datum Tholose, etc. Reddite litteras sigillatas. [F» & a] Secundum varietalem vero negociorum super quibus citantur persone, variantur cause que sunt tn literis citatorus. exprimende tali modo : Personaliter compareat coram nobis, litteras penitentiarum que sibi fuerunt imposite et injuncte pro hiis que olim commisit in facto heresis et qualiter eas compleverit ostensurus, et mandatum et ordinationem nostram super hoc auditurus, et facturus alias quod fuerit rationis. Datum Tholose, etc. Vei sic : Personaliter compareat coram nobis res- ponsurus super eo quod cruces sibi nomine penitentie impositas ad portandum dicitur non portare, et mandatum et ordinationem nostram super hoc auditurus, et facturus prout fuerit rationis. Datum Tho- lose, etc. Et sic de aliis consimilibus casibus atque causis (4). (1) Le ms. 388 donne ce passage depuis Secundum varietatem vero apres le n. 1. 6 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. 5. Forma specialis citandi aliquem cruce signatum qui cruces non portat modo et forma quibus eidem sunt imposite et injuncte. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc. , capellano tali, etc. — Cum olim imposuerimus nomine penitencie tali parrochiano vestro pro his que commisit in facto heresis (vel stc: pro his que commisit cum hereticis) [f* & b] cruces de filtro crocei coloris portandas in omni veste sua superiori, sine quibus prominentibus seu apparentibus non ince- dat, necnon peregrinationes cerlas eidem injunxerimus faciendas , abju- rata ab eo penitus omni heresi in juditio coram nobis, et ad sancta Dei Evangelia prestito juramento de parendo mandatis Ecclesie atque nos- tris; quas cruces dictus voluntate seu potius temeritate propria dicitur non portare contra proprium juramentum ; auctoritate apostolica vobis mandamus quatinus citetis ex parte nostra dictum talem N. ut tali die, Tholose, in domo inquisitionis juxta Castrum Narbonense, sub debito et virtute prestiti juramenti et sub pena excommunicationis, personaliter et perhemptorie compareat coram nobis responsurus super predictis et ea tangentibus in causa fidei plenariam veritatem , necnon litteras peniten- tiarum suarum et qualiter eas compleverit ostensurus, et satisfacturus de predictis atque facturus alias juxta mandatum et ordinationem nos- tram, prout fuerit rationis. Datum Tholose, etc. 6. Forma alia ad capiendos hereticos seu valdenses. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor [f* & c], etc., om- nibus bajulis seu castellanis vel eorum loca tenentibus , necnon omnibus jurisdictionem et potestatem habentibus secularem, quocumque nomine censeantur , ac officialibus et servientibus curie cujuscumque, ad quos presentes littere pervenerint vel qui fuerint requisiti, salutem in actore fidei Domino Jbesu Christo. — Ad capiendum hereticos cujuscumque secte dampnate, quocumque nomine censeantur, merito tenentur omnes qui fideles reputari cupiunt et haberi, precipue vero cuicumque regimini pre- sidentes quibus a Deo, a quo est omnis potestas, major facultas collata esse dinoscitur alios cobercendi. Quo circa, auctoritate apostolica predicta, vos et vestrum quemlibet requirimus, sub penis a jure seu a canone positis et statutis, quatinus lali latori presentium impendatis brachii vestri promptum auxilium et consilium oportunum ad capiendum ex parte nostra quosdam hereticos de secta et heresi Valdensium, quos ipse lator presentium vobis duxerit ostendendos, seu nominandos, vel etiam inti- mandos , quos captos ad nos apud Tholosam perduci sub certa et fida custodia faciatis; in premissis et ea tangentibus taliter vos habentes ne PRIMA PARS. 7 possitis reprehendi [f^ & d] de negligentia vel defectu, set potius de zelo fidei et obedientia merito commendari. Datum Tholose, etc., presentibus post talem diem minime valituris. 7. Forma scribendi &d capiendum personas per aliquem ad hec specia- liter deputatum. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., dilectis sibi in Christo bajulis et castellanis vel eorum loca tenentibus, ac aliis officialibus quibuscumque domini nostri regis, necnon omnibus aliis dominis villarum seu locorum jurisdictionem habentibus, ad quos presentes littere per- venerint, salutem in actore fidei Domino Jhesu Christo. — Cum nos dede- rimus in mandatis dilecto ac fideli nostro tali N. capiendi quasdam per- sonas reas seu culpabiles de facto heresis, sicut nobis constat (vel stc : quasdam personas notatas atque suspectas de facto heresis, quarum no- mina sibi tradidimus in scriptura alia sigillo nostro signata), auctoritate apostolica qua fungimur, et ex parte domini nostri regis, sub penis a jure positis et statutis, vos et quemlibet vestrum requirimus vobisque mandamus quatinus eidem tali latori presentium in omnibus quibus in- diguerit ac vos requisierit in personis [f^ 5 a] capiendis et servandis in carceribus seu custodiis vestris et ad nas apud Tholosam sub certa et fida custodia perducendis, impendatis promptum auxilium et consi- lium oportunum ; volentes insuper et mandantes vobis ut de bonis ipsa- rum personarum que capte fuerint, si qua habent, faciatis provideri de expensis ad hoc necessariis et moderatis vadiis, sicut est in talibus fieri consuetum et hactenus observatum ; in premissis et ea tangentibus taliter vos habentes ne possitis redargui de negligentia vel defectu , set de zelo fidei et obedientia merito commendari, presentibus litteris elapso uno anno (vel sic : elapsis tribus mensibus a data presentium) minime valituris. Datum et sigillo nostro sigillatum Tholose, etc. Reddite litte- ras sigillatas. 8. Forma alia generalior et communior ad personas culpabiles ca- piendas. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., talibus et ta- libus officialibus vel eorum loca tenentibus, etc. — Auctoritate apostolica predicta qua fungimur et ex parte domini nostri regis, sub penis a jure positis et statulis, vos et vestrum quemlibet requirimus, vobisque man- damus quatinus tali [f* 5 b] servienti (vel : tali nuncio nostro, ve : tali notario, vel : tali custodi immuratorum Tholose pro crimine heresis), latori presentium , in omnibus quibus indiguerit ac vos requisierit, im- pendatis promptum auxilium et consilium oportunum ad capiendum 8 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. talem hereticum fugittivum et quasdam personas alias credentes hereti- corum pariter fugittivas (vel sic : ad capiendum quasdam personas sus- pectas atque notatas de crimine heresis quas ipse ex parte nostra vobis duxerit nominandas vel etiam ostendendas), quas per eundem talem, quem specialiter ad hoc destinamus, ad nos apud Tholosam perduci sub certa et fida custodia volumus et mandamus, ad respondendum nobis de his que ad fidem et officium inquisitionis nobis in hac parte com- misse pertinent in negocio et causa fidei veritatem; de bonis predicto- rum, si qua habuerint, facientes provideri dicto tali de expensis et moderatis vadiis in talibus consuetis, ac etiam de alimentis et aliis ne- cessariis pro personis predictorum pro tempore quo capti extiterint seu detenti ; in premissis et ea tangentibus taliter vos habentes ne possitis redargui de negligentia vel defectu, set de zelo fidei et obedientia me- rito commendari. Datum Tholose, etc. Reddite [f* 5 c| litteras sigillatas. Predicta clausula de provisione facienda de bonis poterit poni vel dimitti, prout expediens fuerit secundum qualitatem personarum et facti. 9. Forma communis ad citandum fugittivos et eos qui contumaciter se absentant. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc. — Auctoritate apostolica qua fungimur vobis mandamus quatinus citetis perhemptorie ex parte nostra talem N. vel tales N., parrochianos vestros, prout vobis subsunt, si presentes reperti fuerint ; si vero presentes inventi non fue- rint, citetis nichilominus eosdem in locis seu in domiciliis ubi morari vel habitare communiter consueverunt, adjunctis vobiscum testibus fide dignis, et nichilominus hanc eandem citationem publice faciatis in ec- clesia vestra, clero et populo congregato ibidem ad audiendum divina, dominica tali, vel in festo tali, et duobus diebus dominicis immediate sequentibus, quorum dierum quemlibet pro edicto citationis peremptorie assignamus, ut tali die, quam eis pro peremptorio termino assignamus, Tholose, in domo inquisitionis juxta Castrum Narbonense, personaliter et peremptorie compareant coram nobis, responsuri de fide et de his que contra fidem in facto heresis commiserunt plenariam veritatem, et facturi alias [f» 5 d| que fuerint rationis, publice indicentes et denun- ciantes, ex parte nostra, quod nisi venerint et comparuerint dicta die, contra ipsos tanquam suspectos de heresi et contumaces in causa fidei procedemus per excommunicationis sententiam, secundum usum et stilum ac privilegia officii inquisitionis alias ulterius prout et quantum de jure fuerit et ratio suadebit, ipsorum contumatia et malicia exi- gente. De predicta citatione vero faciatis fieri publicum instrumentum, et in signum ac testimonium recepti et completi mandati nostri sigillum vestrum presentibus apponatis. Datum Tholose, etc. PRIMA PARS. 9 10. Forma citationis secunde contra fugittivos pro heresi et in causa ' fidei contumaces. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., capellano talis loci , etc. — Cum talis parrochianus vester suspectus et diffamatus dehe- resi de mandato nostro ex parte nostra per vos citatus fuerit alias ut tali die Tholose coram nobis personaliter et perhemptorie compareret, responsurus de fide et de his que commisit in facto heresis plenariam veritatem, et minime comparuerit dicta die, nec aliquis pro eodem pro- curator vel etiam excusator, parere subterfugiens i iu causa fidei et con- tumaciter se absentans; auctoritate apostolica qua fungimur vobis man- damus quatinus ad ejus maliciam et contumaciam [f^ 6 a] convincendam iterato, quod est secundo, citetis perhemptorie dictum talem, si presens repertus fuerit; si vero presens inventus non fueril, nicbilominus citetis eum in loco seu domicilio ubi morari seu babitare communiter consue- vit, adjunctis vobiscum testibus fide dignis, et nichilominus banc ean- dem citationem publice faciatis in ecclesia vestra, clero et populo con- gregato ibidem ad audiendum divina, dominica tali et duobus diebus talibus proximo sequentibus, quorum dierum quemlibet pro edicto cita- tionis perhemptorie assignamus, ut tali die quam pro termino perhermp- torio assignamus, Tholose, in domo inquisitionis juxta Castrum Narbo- nense, personaliter et perhemptorie compareat coram nobis, responsurus de fide et de his que commisit in facto heresis plenariam veritatem, et suam, si voluerit et legitime potuerit, contumaciam purgaturus, el fac- turus alias prout fuerit rationis, intimantes et publice denunciantes ex parte nostra quod nisi comparuerit dicta die, contra ipsum tanquam contra suspectum de heresi et contumacem in causa fidei, et fugitivum pro facto heresis, procedemus per excommunicacionis sententiam et alias ulterius secundum usum et stilum ac privilegia officii inquisitionis, prout et quantum de jure fuerit et ratio suadebit, sua contumacia et malicia exigente. De predicta vero citatione faciatis fieri publicum in- strumentum, et in signum ac testimonium [f^ 6 b| recepti et completi lec ed nostri , Sigillum vestrum presentibus apponatis. Datum Tho- ose, elc. 11. Item forma alia specialis citandi notorios fugittivos. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., capellano talis ecclesie, etc. — Cur per inquisitionem et per testes in inquisitione legitime receptos invenerimus (ve sic : inveniatur) quod talis N. de tali loco multa commiserit in facto heresis (ve! sc : multa commiserit cum . 2 10 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. hereticis contra fidem), necnon parere subterfugiens et contumaciter se absentans postmodum aufugerit tanquam male sibi conscius atque reus (vel sic : necnon postquam olim confessus fuerat in juditio se in facto seu in crimine heresis commisisse et heresim in juditioabjurarat, ex tunc tanquam canis ad vomitum rediit ad hereticos, parere subterfugiens et contumaciter se absentans) ; auctoritate apostolica qua fungimur vobis mandamus quatinus, ut juris ordo servetur, ad ejus maliciam et contu- maciam convincendam , citetis perhemptorie ex parte nostra dictum N. quamvis absentem et pro heresi fugittivum in loco seu domicilio ubi morari seu habitare communiter consuevit, adibitis vobiscum testibus fide dignis ; et nichilominus hanc eandem citationem publice faciatis in ecclesia vestra, clero et populo congregato ibidem ad [f* 6 c] audiendum divina, tribus diebus dominicis proximo subsequentibus , quorum die- rum quemlibet pro edicto citationis perhemptorie assignamus, ut tali die quem eidem pro termino perhemptorio assignamus, Tholose, in domo inquisitionis juxta Castrum Narbonense, personaliter et perhemptorie compareat coram nobis, responsurus de fide et de hiis que commisit in facto seu crimine heresis contra fidem in causa ejusdem fidei plenariam veritatem, et facturus alias quod fuerit rationis; indicentes et publice denunciantes ex parte nostra quod nisi venerit et comparuerit dicta die, [contra] ipsum tamquam contra contumacem in causa fidei et suspectum ac fugittivum pro heresi procedemus per excommunicationis sentenciam, et alias, prout et quantum de jure fuerit, secundum stilum et usum officii inquisitionis, dicti talis N. malicia et contumatia exigente; et in signum ac testimonium recepti et completi per vos mandati nostri, sigillum ves- trum presentibus apponatis. Datum sub sigillo nostro, etc. 123. Forma communis sententie excommunicationis contra contuma- ces in causa fidei et pro heresi fugittivos. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, et cetera, capel- lano talis ecclesie, etc. — Cum tales N. et N. Parrochiani vestri, de man- dato nostro citati fuerint. perhemptorie [f^ 7 d] et canonice, 'semel et pluries, in propriis locis seu domiciliis ubi morari seu habitare commu- niter consueverunt ac etiam in ecclesia publice, cum presentes non pos- sint inveniri et dicerentur et essent eliam fugittivi, ut certis diebus et loco contentis in litteris citatoriis, Tbolose, coram nobis personaliter ac perhemptorie comparerent, responsuri de fide et dehiis que contra fidem commiserunt, cum essent notati et suspecti ac de heresi diffamati (vel sic : et de heresi accusati, ve! sic : necnon per confessionem propriam factam in judicio in heresi deprehensi), et dicti tales minime comparue- rint, nec pro eis aliquis procurator vel etiam excusator, nec postmodum, quamvis diutus fuerint expectati (ve/ sic : quamvis multis mensibus, PRIMA PARS. 11 vel per annum fuerint expectati), parere subterfugientes et se in causa fidei contumaciter absentantes ; idcirco cum de jure pena contumacibus debeatur, et crescente contumacia crescere debeat ipsa pena ; nos, inqui- sitor prefatus, ipsos tales in causa fidei contumaces et parere subterfu- gientes ac pro heresi fugittivos, auctoritate apostolica qua fungimur, in hiis scriptis excommunicamus etexcommunicationis vinculo innodamus ; mandantes vobis quatinus ipsos tales excommunicatos a nobis, necnon pro heresi fugittivos denuncietis publice in ecclesia vestra singulis diebus dominicis et festivis, clero et populo congregato [f* 7 a] ibidem ad au- diendum divina, monentes parrochianos vestros semel, secundo ac tercio canonice, ex parte nostra, sub pena excommunicationis, ne predictis talibus aut cum eisdem excommunicatis participent quoquo modo, set tanquam excommunicatos ipsos habeant et evitent, et tanquam fugittivos pro heresi, si alicubi ipsos esse sciveriut, nobis detegant et denuncient seu revelent ; alioquin qui legitime et canonice moniti scienter contra- fecerint, excommunicationis sentenciam, quam in facientes contrarium, hac nostra competenti monitione premissa, ferimus in hiis scriptis, se DOoverint incurrisse ; et jin signum ac testimonium recepti et completi per vos mandat nostri, sigillum vestrum presentibus apponatis. Datum Tholose, etc. 193. Forma specialis citandi illum qui temerarie deposuit cruces no- mine penitentie sibi impositas et aufugit; qui etiam invenitur plura quam confessus fuit in heresi commisisse. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., capellano talis ecclesie, elc. — Cum talis de tali loco olim notatus de heresi, nec- non per confessionem proprie factam in juditio manifeste in heresi fuerit deprehensus, et propter hoc, ab ipso heresi in juditio penitus abjurata, ac de parendo mandatis Ecclesie et inquisitorum prestito corporaliter juramento, cruces portande ac peregrinationes faciende ab eodem no- mine [f? 7 b] penitencie per nos (ve/ per talem inquisitorem predeces- sorem nostrum) eidem tali publice imposite fuerint et injuncte; quas cruces temeritate propria deposuisse dicitur ac etiam aufugisse contra proprium juramentum, sitque suspectus de heresi vehementer; auctori- tate apostolica qua fungimur, vobis mandamus quatinus citetis perhemp- torie ex parte nostra predictum talem quamvis fugittivum et absentem in loco seu domicilio ubi habitare seu commorari cominuniter consuevit, adjunctis vobiscum testibus fide dignis, dictamque citationem nichilo- minus faciatis in ecclesia vestra publice, clero et populo congregato ibi- dem ad audiendum divina, tali dominica proximo venienti ac duobus diebus dominicis immediate sequentibus, quorum dierum quemlibet pro edicto citationis perhemptorie assignamus, ut tali die quam pro perhemp- 12 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. torio termino assignamus, Tholose, in domo inquisitionis juxta Castrum Narbonense, sub virtute prestiti juramenti, necnon sub pena excommu- nicaüionis, personaliter et perhemptorie compareat coram nobis cum crucibus quas deposuisse dicitur jam resumptis, satisfacturus de tanta offensa et condignam penitenciam recepturus, necnon responsurus de fide ac de hiis que contra fidem per inquisitionem ac per testes in inqui- sitione legitime receptos invenitur in facto heresis commisisse , et fac- turus alias quod fuerit rationis, indicentes [f" 7 c] publice atque denun- ciantes ex parte nostra quod, nisi venerit et comparuerit dicta die, procedemus contra ipsum tanquam contra suspectum de heresi et con- tumacem in causa fidei per excommunicationis sententiam et alias ulte- rius, secundum stilum ac usum officii inquisitionis, prout et quantum de jure fuerit et ratio suadebit, ipsius contumatia et malicia exigente ; de predicta vero citatione faciatis fieri publicum instrumentum, et in sig- num recepti etl completi per vos mandati nostri, sigillum vestrum pre- sentibus apponatis. Datum Tholose, etc. 14. Forma excommunicandi contumacem ac fugittivum qui cruces sibi impositas deposuit et citatus canonice non comparuit certa die. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., capellano tali, etc. — Cum talis parrochianus vester de mandato nostro citatus fuerit perbemptorie ac canonice in domicilio seu in loco ubi morari commu- niter consuevit, ac etiam publice in ecclesia vestra, clero et populo ibi- dem ad audiendum divina congregato , cum non posset tanquam absens el fugittivus inveniri, ut tali die, Tholose, in domo inquisitionis, sub pena excommunicationis coram nobis personaliter et perhemptorie com- parerel, salisfacturus super eo quod temeritate propria cruces nomine penitencie sibi impositas et injunctas deposuisse dicitur, et etiam aufu- gisse, necnon responsurus de fide et de hiis que per inquisitionem f^ 7 d] ac per testes in inquisitione legitime receptos invenitur contra dem in heresi commisisse, minime comparuerit dicta die, nec aliquis pro eodem, nec etiam postmodum, quamvis diutius fuerit expectatus (vel sic : tot mensibus, vei tanto tempore); idcirco, quia crescente con- tumacia crescere debet pena, nos inquisitor prefatus dictum talem in causa fidei contumacem ac suspectum de heresi, et pro heresi fugitti- vum, auctoritate apostolica qua fungimur, in hiis scriptis excommu- nicamus et excommunicationis vinculo innodamus, mandantes vobis quatinus ipsum talem excommunicatum a nobis, necnon pro heresi fugitivum, in ecclesia vestra publice nuncietis singulis diebus domini- cis et festivis, clero et populo congregato ibidem ad audiendum divina, monentes parrochianos vestros semel, secundo ac tercio canonice, ex parte nostra, sub pena excommunicationis, ne eidem tali aut cum eodem PRIMA PARS. 13 sic excommunicato a nobis participent, set tanquam excommunicatum ipsum habeant et evitent ; et si alicubi ipsum esse sciverint, nobis de- nuncient ac revelent; alioquin qui legitime et canonice moniti scienter contrafecerint excommunicationis sententiam , quam in facientes contra- rium hac nostra competenti monitione premissa ferimus in hiis scriptis, se noverint incurrisse; et in signum (1) ac testimonium quod presentes litteras receperitis, et easdem executioni debite demandaveritis , sigil- lum vestrum presentibus apponatis. Datum [f» 8 a] Tholose et sigillo nostro sigillatum , anno et die tali. 15. Forma citationis fugittivorum pro heresi ad audiendum diffinitivam sentenciam postquam per annum steterint excommunicati animo pertinaci. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., capellano tali, eic. — Cum talis de tali loco pro facto heresis fugittivus olim citatus fuerit ex parte nostra canonice ac perhemptorie ut certis diebus et loco in litteris citatoriis comprehensis coram nobis personaliter compareret responsurus de fide et de hiis que commiserat contra fidum , et minime comparuerit, nec aliquis pro eodem, nec etiam postmodum diutius expectatus, in causa fidei parere subterfugiens et contumaciter se absentans , et ob hoc ' fueril excommunicatus per nos, sua contumacia in causa fidei exigente, diclamque excommunicationem in contemptum clavium Ecclesie et sue salutis dispendium per tot annos sustinuerit et adhuc sustineat animo perlinaci , auctoritate apostolica qua fungimur vobis mandamus quatinus citetis ex parte nostra perhemptorie dictum talem, quamvis absentem et pro heresi fugittivum, in domicilio seu in loco ubi habitare seu mo- rari olim communiter consuevit, adjunctis vobiscum testibus fide dignis, diclamque citationem nichilominus faciatis publice in ecclesia vestra, clero et populo congregato ibidem ad audiendum divina, [f^ 8 b] per tres dies dominicos aut festivos immediate sequentes, quorum dierum quemlibet pro edicto citationis perhemptorie assignamus, ut tali die, quam diem pro perhemptorio termino assignamus, Tholose, in tali loco, vel tali ecclesia, personaliter et perhemptorie compareat coram nobis in proximo tunc imminenti generali sermone inquisitorum , qua- cumque die ipsum fieri contigerit in tali loco vel in tali ecclesia (ve sic : ubi et quando ipsum decreverimus faciendum), diffinitivam ibi- dem sententiam auditurus super hiis et pro hiis que in crimine heresis commisisse invenitur tam per inquisitionem ac per tesles in inquisi- tione legitime receptos, quam etiam per suam confessionem in juditio (1) Sigilium dans les deux mss. 14 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. dudum factam, necnon super eo quod excommunicalionis sententiam pro tanta contumatia in causa fidei tot annis suslinuit et adhuc sustinet animo pertinaci ; proponentes et denunciantes publice ex parte nostra quod, sive venerit sive non venerit dicta die et loco, procedetur ni- chilominus in proximo imminenti generali sermone inquisitorum ad diffinitivam sententiam contra ipsum secundum stilum et usum officii inquisitionis , prout et quantum de jure fucrit et justicia suadebit , ip- sius absentia per contumatiam non obsiante; predictum autem talem, excommunicatum jam dudum a nobis et fugitivum pro facto heresis nichilominus publice denuucietis [f^ 8 c] in ecclesia vestra singulis die- bus dominicis et festivis. Et in signum recepti et completi mandati nostri sigillum vestrum presentibus apponatis. Datum Tholose, etc. 16. Forma denunciandi excommunicatum et fugittivum de muro post- quam fuerat per sententiam immuratus, necnon citandi Ipsum ut perhemptorie compareat certa die. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., capellano tali, etc. — Cum olim talis de tali loco per inquisitionem ac per testes in inqui- sitione legitime receptos inventus fuerit contra fidem mulla in facto he- resis commisisse , necnon per confessionem propriam factam in juditio manifeste fuerit in heresi deprehensus, et propter hoc de bonorum vi- . rorum consilio ad agendam penitenciam de commissis in heresi extite- rit ad carcerem muri sentencialiter condempoatus , abjurata per ipsum in juditio omni heretica pravitate ac prestito juramento de parendo mandatis Ecclesie et inquisitorum, necnon lata sententia excommunica- tionis in ipsum publice et canonice et in scriptis, si unquam de dicto carcere muri aufugeret, vel exiret sine inquisitorum voluntate ac licentia speciali; eL postmodum dictus talis, suadente diabolo, a dicto carcere muri temerarie aufugerit, ex quo ipso facto excommunicationis sententiam latam in ipsum dinoscitur [f? 8 d] incurrisse, idcirco dictum talem excommunicatum esse et fugitivum a nobis pro heresi vobis de- nunciamus , mandantes vobis quatinus ipsum excommunicatum et fugit- tivum pro heresi in ecclesia vestra publice denuucietis per annum istum, clero et populo congregato ibidem ad audiendum divina, singulis diebus dominicis et festivis; mandamus insuper vobis quatinus, ut juris ordo servetur, dictum talem nichilominus citetis perhemptorie ex parte nos- tra in domicilio seu in loco ubi olim habitare seu morari communiter consuevit, adjunctis ad hoc vobiscum testibus fide dignis, ac etiam in ecclesia vestra publice, clero et populo congregato ibidem ad audiendum divina, tribus diebus dominicis immediate sequentibus, quorum dierum quemlibet pro edicto citationis perhemptorie assignamus , ut tali die quam pro perhemptorio termino assignamus, Tholose, in domo inquisi- PRIMA PARS. 15 tionis juxta Castrum Narbonense, personaliter et perhemptorie compareat coram nobis de tanta ac tali culpa et offensa satisfacturus et condignam penitentiam recepturus , necnon tanquam suspectus de heresi vehemen- ter responsurus de fide et de hiis que commisit in facto heresis contra fidem, et facturus alias quod fuerit rationis; et publice indicentes atque denunciantes ex parte nostra quod nisi venerit et comparuerit dicta die, procedemus contra ipsum tanquam contra contumacem [f^ 9 aj in causa fidei ac pro heresi fugittivum, per excommunicationis sententiam et alias ulterius secundum stilum et usum officii inquisitionis, prout et quantum de jure fuerit et justicia suadebit , ipsius malicia et contumacia exigente, et ejus absentia non obstante; et in signum ac testimonium recepti et completi per vos mandati nostri, sigillum vestrum presentibus apponatis. Datum Tholose, et cetera. 17. Forma citandi aliquem qui aufugit de muro in quo detinebatur medio tempore ut penitentiam acciperet pro commissis in facto here- sis in judicio confessatis. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., capellano tali, etc. — Cum talis de tali loco de heresi diffamatus, necnon per confessio- nem propriam factam in juditio manifeste in crimine heresis fuerit depre- hensus, et propter hoc detineretur in muro inquisitorum Tholose personis hujusmodi culpabilibus deputato ut penitenciam sibi debitam reciperet , sicul moris est, tempore oportuno, prestito ab eodem juramento de pa- rendo mandatis Ecclesie et inquisitorum , et omni heresi per eundem in juditio primitus abjurata, et, spretis omnibus, de dicto muro aufugerit tanquam male sibi conscius atque reus ; auctoritate apostolica qua fun- gimur vobis mandamus quatinus ex parte nostra citetis dictum talem perhemptorie et sub pena excommunicationis , in domicilio seu loco ubi [f* 9 b] olim habitare seu morari communiter consuevit, adjunctis vobis- cum testibus fide dignis, ac etiam in ecclesia vestra publice, clero et populo congregato ibidem ad audiendum divina, tribus diebus domi- nicis immediate sequentibus, quorum dierum quemlibet pro edicto cita- lionis perhemptorie assignamus, ut tali die quam pro termino perhempto- rio assignamus, Tholose, in domo inquisitionis juxta Castrum Narbonense, personaliter compareat coram nobis, de tanta offensa et fuga ac de com- missis in heresi per eundem condignam penitentiam recepturus , necnon tanquam suspectus de heresi vehementer (vel sic : accusatus de heresi et suspectus) responsurus de fide ac de hiis que contra fidem invenitur in facto heresis alias commisisse (vel sic : invenitur in facto heresis amplius quam confessus fuerit commisisse) ; indicentes publice ac denun- ciantes ex parte nostra quod nisi venerit et comparuerit dicta die, pro- cedemus contra ipsum tanquam contra contumacem in causa fidei ac pro 16 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. heresi fugittivum, necnon per confessionem propriam factam in juditio manifeste in heresim deprehensum, per excommunicationis sententiam et alias ulterius, secundum stilum et usum officii inquisitionis, prout et quantum de jure fuerit et ratio suadebit, ipsius tali malicia et contu- macia exigente; et in signum ac testimonium recepli et completi per vos mandati nostri, sigillum vestrum presentibus apponatis. Datum Tho- lose, etc. 18 [Fe 9 c] Forma excommunicandi contumacem in causa fidei qui prius aufugit de carcere muri ad quem fuerat ad agendum peniten- tjam sentencialiter condempnatus, vel qui nondum receperat peni- tentiam pro commissis in heresi in juditio confessatis. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., capellano tali, etc.— Cum talis de tali loco qui dudum, clam et temerarie aufugit de car- cere muri, ex parte nostra et de mandato nostro citatus fuerit perhemptorie ac canonice tam in domicilio suo quam in ecclesia vestra publice, cum tanquam fugittivus pro facto heresis non posset personaliter inveniri, ut tali die eidem pro termino perhemptorio assignata, Tholose, in domo in- quisitionis juxta Castrum Narbonense, coram nobis personaliter compa- reret satisfacturus pro culpa et offensa, quia temeritate propria de car- cere muri exiil et aufugit, necnon responsurus de fide et de hiis que commisit in facto heresis contra fidem, minime comparuerit dicta die, nec etiam postmodum, diutius expectatus, nec aliquis pro eodem, cum contumatia in causa fidei suspicioni presumptionem adjiciat vehementem ; idcirco nos prefatus inquisitor dictum talem N. in causa fidei contuma- cem ac suspectum de heresi vehementer ac pro facto heresis fugittivum, In hiis scriptis excommunicamus et excommunicationis vinculo innoda- mus, mandantes vobis quatinus dictum talem excommunicatum a nobis ac pro facto heresis fugitivum [f» 9 d] in ecclesia vestra, clero et populo congregato ibidem ad audiendum divina, publice denuncietis diebus dominicis et festivis, monentes insuper parrochianos vestros semel, se- cundo ac tercio canonice, ex parle nostra, sub pena excommunicationis, ne eidem tali aut cum eodem sic excommunicato a nobis participent quoquo modo, sed tanquam excommunicatum ipsum habeant et evitent ; et si alicubi ipsum esse sciverint vel audiverint, nobis denuncient ac revelent ; alioquin qui legitime et canonice moniti scienter contrafece- rint, excommunicationis sententiam quam in facientes contrarium [h]ac vestra compelenli monitione premissa ferimus in hiis scriptis, se nove- rint incurrisse. Et in signum ac testimonium quod presentes litteras receperitis et contenla in eis executioni debite demandaveritis, sigillum vestrum presentibus apponatis. Datum Tholose, etc. PRIMA PARS. 17 19. Forma absolutionis contumacis in causa fidei si revertatur et velit mandatis ecclesie obedire. Frater Ber. Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., universis ad quos presentes littere pervenerint eternam in Domino salutem. — Sancta ma- ter Ecclesia nulli claudit gremium redeunti, verum etiam sinum suum et regni celestis januam aperit vere penitentibus et contritis, edocta pii patris exemplo qui festivis amplexibus gaudens suscepit ad graciam filium prodigum revertentem. Quo circa, talem N. quem olim excommu- nicationis vinculo [f» 40 a] innodavimus, sua contumacia in causa fidei exigente, nunc comparentem personaliter coram nobis et jurantem ad sancta Dei evangelia mandatis nostris et Ecclesie simpliciter obedire, absolvimus secundum formam Ecclesie ab excommunicationis vinculo quo ratione predicte contumacie per nos fuerat innodatus, el tenore pre- sentium denunciamus omnibus absolutum ; mandantes et imponentes eidem sub virtute prestiti juramenti ut faciat hoc et hoc. (exprimatur secundum qualhtatem facti el persone — Vel sic alia, clausula : prefigentes eidem tali, sub pena excommunicationis el virtute prestiti juramenti , tempus et terminum, videlicet talem diem (exprimatur) infra quam, Tholose, in domo inquisitionis, personaliter compareat coram nobis au- diturus et recepturus atque completurus mandatum nostrum circa pre- missa, et facturus alias quod fuerit rationis). Datum, etc. 20. Forma citandi fugittivum de muro et excommunicatum pro contu- macia in causa fldei ultra annum , ut veniat difflinitivam sententiam auditurus, quamvis absens per contumaciam ac pertinaciam tunc existat. Frater Ber. Guidonis, ord. Predic., inquisitor, elc., tali capellano, etc. — Cum talis de tali loco de muro inquisitorum Tholose personis culpabili- bus pro facto heresis deputato, clam et temerarie aufugerit, contra proprium juramentum , ad quem murum fuerat sentencialiter condemp- natus [f^ 10 b] ad agendum penitentiam pro hiis que commiserat in facto heresis in quo fuerat deprehensus, et sententiam excommunica- lionis in ipsum latam quam ex hoc incurrit tot annis sustinuerit animo indurato, necnon postmodum tanquam suspectus de heresi vehementer (vel sic : tanquam accusatus de heresi et suspectus) citatus fuerit cano- nice cum publicis edictis ut certis diebus et loco perhempltorie assigna- lis personaliter compareret responsurus de fide et de hiis que commisit in facto heresis contra fidem , et minime comparuerit, nec aliquis pro eodem , in causa fidei parere subterfugiens et contumaciter se absentans, J 18 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. quamvis diutius (vel sic : tanto tempore (exprimatur) fuerit expectatus, et propter hoc fuit lanquam contumax in causa fidei a nobis excommu- nicatus , quam excommunicationem sustinuit ultra annum (vel stc : tot annis (exprimatur) et adhuc sustinet animo pertinaci in sua malicia et fuga pertinaciter perseverans; auctoritate apostolica qua fungimur vobis mandamus quatinus, ut juris ordo servetur, citetis ex parte nostra predictam talem quamvis absentem et fugittivum in domicilio seu in loco ubi habitare seu morari communiter consuevit, adjunctis vobiscum testibus fide dignis, necnon in ecclesia vestra , clero et populo congre- gato ibidem ad audiendum divina, die dominica proximo venienti et duobus diebus dominicis immediate sequentibus [f* 40 c] quorum die- rum quemlibet pro edicto citationis perhemptorio assignamus , ut tali die, quam pro termino perhemptorio assignamus, in ecclesia Sancti Stephani cathedrali (vel : in tali loco) Tholose, personaliter compareat coram nobis, super permissis fuga atque contumacia , necnon super ex- communicationis sententia quam sicut contumax in causa fidei tot annis sustinuit et adhuc sustinet animo pertinaci, diffinitivam sententiam au- diturus; publice indicentes et denunciantes ex parte nostra quod, sive venerit sive non venerit dictus talis, procedemus nichilominus super premissis et ea tangentibus ad diffinitivam sententiam prout et quantum de jure fuerit et ratio suadebit , secundum usum et stilum officii inqui- sitionis , ipsius talis absentia non obstante; et in signum ac testimonium quod presentes litteras receperitis et contenta in eis executione debite demandaveritis, sigillum vestrum presentibus apponatis. Datum Tho- lose, etc. 21. Forma publicandi latam sententiam difflnitivam contra fugittivos pro facto heresis in causa fidei contumaces. Frater Ber. Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., capellano tali, etc. — Cum jamdudum tales et tales de tali loco fugittivi pro facto heresis le- gitime el canonice de mandato nostro citati fuerint cum publicis edictis ut comparerent coram nobis certis diebus et loco perhemptorie assigna- is, responsuri de fide et de hiis que contra eam inventi sunt commi- sisse, et minime comparuerint, nec aliquis pro eisdem [f^ 40 d], immo aufugerint parere subterfugientes et se ipsos contumaciter absentantes , unde exigente eorum contumatia in facto fidei fuerunt excommunicati a nobis, et per annum vel amplius (vel sic : per plures annos), dictam excommunicationis sentenciam pertinaciter sustinuerunt animis indura- tis, et postmodum citati fuerint perhemptorie ad certam diem et locum ut venirent diffinitivam sententiam audituri , et minime venerint, tan- dem ipsorum exigente culpa et suadente justicia , juris ordine prout de- cuit observato, de bonorum et peritorum virorum consilio, in publica PRIMA PARS. 19 audientia et in publico sermone inquisitorum facto, ut moris est, in ecclesia tali Tholose, tali die et tali anno, fuerunt per nos tanquam he- retici manifesti per diffinitivam sententiam condempnati , prout in actis publicis et in forma ejusdem sententie plenius continetur. Quo circa, ut eorum perfidia ceteris publicetur et publicata cautius a fidelibus evite- tur, ne sua contagione pestifera inficiant oves sanas , auctoritate apos- tolica qua fungimur vobis mandamus quatinus predictos tales in vestris ecclesiis publice denuncietis esse excommunicatos et hereticos noto- rios et dampnatos, diebus dominicis et festivis, indicentes et denun- ciantes ex parte nostra omnibus parrochianis vestris ut ipsos tanquam hereticos fugientes [f? 14 a] evitent, nec eis aut cum eis parlicipent quoquo modo; quinimino si alicubi eos esse sciverint vel audierint, no- bis denuncient et revelent, et dent opem et operam ut capiantur et reddantur inquisitoribus tanquam heretici puniendi secundum canonicas sanctiones. Et in signum ac testimonium quod presentes litteras rece- peritis sigillum vestrum in eisdem apponatis, transumptum earumdem penes vos, si volueritis, retinentes. Datum Tholose et sigillo nostro si- gillatum , anno et die tali. Reddite litteras sigillatas. 22. Forma citandi liberos et heredes ac bonorum detentores alicujus defuncti in heresi contra quem de jure fuerit ad sententiam proce- dendum. Frater Ber. Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., capellano tali, etc. — Cum per inquisitionem que per nos facta est et fit contra hereticos, cre- dentes, receptatores, et fautores, ac defensores eorum, et generaliter con- tra omnes infectos labe heretice pravitatis, ac eliam per testes in in- quisitione legitime receptos, invenerimus (ved s?c : cum in actis publicis inquisitionis invener[imus|, quod talis defunctus parrochianus vester olim dum vivebat pluries vidit et visitavit hereticos et eos in suo hos- pitio receptavit, verba et predicationem et doctrinam erroneam eorum- dem contra fidem Romane Ecclesie pluries audivit et eos modo hcreticali pluries adoravit [f* 44 b], et ad amorem et credentiam eorumdem here- ticorum plures personas induxit, commendando vitam et sectam et fidem hereticorum , et hereticationibus quarumdam personarum inter- fuit, de pane benedicto hereticorum pluries comedit, pactum seu pro- missionem quod in fine suo reciperetur ad sectam ipsorum eisdem fecit, et quedam alia in crimine dampnate heresis commisit, necnon in sua ultima egritudine seu in fine suo receptus fuit per talem hereticum in dampnatam sectam hereticorum et ordinem secundum pessimam con- suetudinem eorumdem, et dampnabiliter obiit in eadem; de quibus non constat nobis ipsum fuisse emendatum nec finaliter penitentem (ve stc brevius : quod talis defunctus parrochianus olim vester dum viveret 20 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. multa commisit in facto heresis nec de eis apparuit dum viveret emen- datus, set in fine suo in sectam hereticorum dampnatam receptus et hereticatus per hereticos invenitur dampnabiliter decessisse). Ideo, auc- toritate apostolica qua fungimur sub penis canonicis vobis districte pre- cipiendo mandamus quatinus citetis perhemptorie ex parte nostra liberos et heredes ac bonorum detentores dicti talis defuncti in propriis domi- ciliis eorumdem, adjunctis vobiscum testibus fide dignis , et nichilomi- nus citetis generaliter tam ipsos quam omnes alios quorum interest [f^ 14 c] de jure in ecclesia vestra publice, clero et populo congregatis ad audiendum divina , die dominica proximo venienti et duobus diebus dominicis immediate sequentibus , quorum dierum quemlibet pro edicto citationis perhemptorie assignamus , ut tali die, quam pro perhempto- rio termino assignamus, Tholose, in domo inquisitionis juxta Castrum Narbonense, personaliter et perhemptorie compareant coram nobis pre- dictum defunctum, si voluerint et potuerint, defensuri, dicturi et propo- situri si aliquid ad excusationem seu defensionem dicti defuncti ratio- pabiliter duxerint proponendum, et nichilominus audituri et visuri publicationem eorum que contra dictum defunctum inventa sunt, et alias processuri in dicto negocio prout fuerit rationis, si voluerint et sua crediderint interesse; intimantes atque denunciantes eisdem publice ex parte nostra quod , sive comparuerint sive non comparuerint dicta die, nos nichilominus procedemus in negocio dicti defuncti (vel sic : contra dictum talem, quamvis defunctum) secundum stilum , cursum, et usum, ac privilegia officii inquisitionis, prout et quantum de jure fuerit et ratio suadebit, eorum absentia seu contumatia non obstante. De pre- dicta vero citatione faciatis fieri publicum instrumentum, et in signum ac testimonium recepti et completi per vos mandati nostri sigillum ves- trum presentibus apponatis. Datum Tholose, etc. 29. [F» 11 d] Quando vero defunctus fuerit hereticatus qui antea con- fessus fuerat de facto heresis, vel etiam quando non fuerit heretica- tus, set post abjuratam heresim commiserit in eadem modo infra- scripto, perstringi poterit in littera citatoria culpa ejus. De relapso et hereticato simul dicatur sic : Cum talis N. de tali loco, talis dyocesis, postquam olim confessus fuerat in juditio de facto heresis et de hiis que contra fidem commiserat in eadem, hereticos videndo et visitando et in suo hospicio receptando, verba et predicationem et doctrinam erroneam eorumdem audiendo contra fidem Romane Ecclesie Domini Jhesu Christi, et hereticos modo hereti- cali adorando, et quedam alia in crimine heresis committendo, necnon postquam heresim abjuraverat in juditio sicut per ipsius talis confessio- PRIMA PARS. 94 nem factam in juditio de predictis omnibus legitime nobis constat, ex tunc sicut per inquisitionem et per testes in inquisitione legitime recep- tos invenimus, dictus talis in abjuratam heresim relabendo vidit et scivit talem hereticum in domo sua, et voluit et peciit recipi per eundem here- ticum in dampnatam sectam hereticorum, fuitque receptus per imposi- tionem manuum dicti heretici, et hereticatus secundum pessimam con- suetudinem eorumdem in ultima sua egritudine, et dampnabiliter obiit in eadem, fecitque legatum heretico supradicto vel hereticis, et quedam alia commisit in facto heresis dum adhuc [f» 12 a] ageret in humanis, de quibus non constat nobis ipsum fuisse emendatum nec finaliter peni- tentem ; ideo auctoritate apostolica qua fungimur, sub penis canonicis , vobis districte precipiendo mandamus, quatinus citetis, elc., ut supra. De relapso tantummodo dicatur. sic : Cum talis de tali loco olim confessus fuerit in juditio se in facto he- resis commisisse videndo et visitando hereticos et in domo propria receptando, predicationesque eorum et doctrinam erroneam audiendo et modo hereticali ipsos adorando, de pane eorum benedicto seu maledicto pocius comedendo, in fide seu potius perfidia eorumdem credendo, et quedam alia in dicto crimine committendo, necnon post confessionem suam factam in juditio de predictis heresim in juditio abjuravit, sicut per ejusdem talis confessionem de predictis legitime nobis constat (vel SiC : Sicul in actis publicis invenitur; vel sic : sicut per acta publica inquisitionis legitime nobis constat); ex tunc, sicut per inquisitionem et per testes in inquisitione legitime receptos invenimus, dictus talis in abjuratam heresim relabendo vidit et scivit ac visitavit hereticum vel hereticos, dona seu munera eis misit, obsequia et favorem eis impendit, vitam el sectam eorumdem aliis commendavit, et quedam alia commisit in dicto crimine heresis, dum adhuc ageret in humanis, de quibus non constat nobis ipsum fuisse emendatum nec finaliter penitentem [f» 42 b]; ideo auctoritate apostolica, etc., ut supra. 24. Forma secunde citationis quando nullus comparuerit prima vice, si inquisitori visum fuerit amplius facienda. Frater Ber. Guidonis, inquisitor, etc., dilecto sibi in Christo capellano eeu rectori talis ecclesie vel ejus locum tenenti salutem, etc. — Cum per inquisitionem que generaliter facta est et fit per nos contra omnes he- reticos, credentes, fautores, receptatores, et defensores eorum, et gene- raliter contra omnes infectos labe heretice pravitatis, talis N. defunctus inveniatur multa in crimine heresis commisisse, nec de eis appareat emendatus, dum viveret, set in fine suo dicatur in sectam hereticorum dampnatam receptus et hereticatus per hereticos dampnabiliter dece- sisse, et vos ex parte nostra semel citaveritis perhemptorie liberos et 22 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVFTATIS. heredes, propinquos et bonorum possessores seu detentores predicti talis N. defuncti , necnon generaliter omnes qui vellent et de jure vale- rent defendere supradictum talem N. defunctum, ut certis die et loco, Tholose, infra terciam, comparerent personaliter coram nobis, dicturi et proposituri quidquid ad excusationem seu defensionem dicti defuncti rationabiliter ducerent proponendum, et nichilominus audituri et visuri publicationem eorum que contra predictum defunctum inveniebantur, et alias processuri in dicto negocio prout esset rationis si sua crederent interesse, et nullus comparuerit qui predictum defunctum velit seu valeat [f* 12 c] defendere de predictis, publicaverimusque ea que con- tra predictam defunctum de facto heresis inveniuntur ; idcirco auctori- tate qua fungimur, sub penis canonicis, vobis districte precipiendo man- damus quatinus, adjunctis vobiscum testibus fide dignis, iterato isto secundo pro omnibus perhemptorio edicto citetis ex parte nostra liberos et heredes, propinquos et bonorum possessores seu detentores predicti N. defuncti et generaliter omnes qui voluerint et de jure valuerint defendere predictum istum defunctum, ut tali die, intitulata tali kla., Tholose, in domo inquisitionis juxta Castrum Narbonense, personaliter compareant coram nobis, vel coram tenente locum nostrum, dicturi et proposituri quicquid ad excusationem seu defensionem dicti N. defuncti rationabiliter duxe- rint proponendum, et nichilominus acturi et processuri in diclo negocio prout fuerit rationis, si sua crediderint interesse, significantes et de- nunciantes eisdem quod, sive comparuerint sive non die [tali], nos nichilominus procedemus in dicto negocio prout secundum cursum, stilum, et usum, ac privilegia officii inquisitionis, jus et ratio suade- bunt, eorum absentia non obstante; hujus autem nostre citationis edictum tam in hospiciis ubi dictus N. defunctus, liberi, propinqui et heredes ac bonorum ipsius possessores seu detentores morantur seu con- sueverunt morari, quam in ecclesia vestra, congregato clero et populo ad audiendum divina, diebus dominicis et festivis qui usque ad [f* 12 d] dictam diem occurrerint proponatis; facientes inde fieri publicum instrumentum. In cujus rei testimonium sigillum nostrum presentibus duximus apponendum : et in signum ac testimonium recepli et com- pleti per vos mandati nostri, sigillum vestrum presentibus apponatis. Datum Tholose , etc. 25. Forma citandi testes nominatos in causa defensionis alicujus de- functi coram inquisitore. Frater. Ber. Guidonis, ord. Pred., inquisitor, etc., capellano talis loci vel ejus locum tenenti, etc. — Cum in causa defensionis talis de tali loco defuncti que coram nobis vertitur, talis filius quondam et heres nunc dicti defuncti nominaverit produgendo in testes ad probandum in causa PRIMA PARS. 25 dicte defensionis quedam proposita per eundem tales et tales parro- chianos vestros, et super hec petierit a nobis ipsos vocari et citari ut testes ; auctoritate apostolica qua fungimur vobis mandamus quatinus citetis, ex parte nostra, ad instantiam et requisitionem prefati talis de- fendentis, tales et tales (?n $sto loco poterit addi , st visum fuerit , sic : sub pena excommunicaltionis ; vel d«mitit), ut tali die que intitulatur talis kla., Tholose, iu domo inquisitionis juxta Castrum Narbonense, per- sonaliter compareant coram nobis, juramentum prestaturi more testium et alias veritatem dicturi et responsuri sub prestito juramento super illis de quibus in causa dicte defensionis a nobis [f" 13 aJ vel deputatis per nos fuerint requisiti seu interrogati; el in signum recepti et completi per vos mandati nostri sigillum vestrum presentibus apponatis. Datum Tholose sub sigillo nostro, etc. 20. Forma alia specialis in modo loquendi ad citandum aliquem capel- lanum seu sacerdotem in causa defensionis alicujus defuncti coram inquisitore. Frater Ber. Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., domino P. capellano seu rectori talis ecclesie, etc. — Cum in causa defensionis talis de tali loco defuncti que coram nobis vertitur, talis filius ejus quondam et heres nunc dicti defuncti, vos nominaverit producendum in testem ad pro- bandum in causa dicte defensionis quedam proposita per eundem , et a nobis petierit vos vocari et citari ut testem, auctoritate apostolica qua fungimur, tenore presentium, vos citamus vobisque mandamus (tn sto loco poterit addi : sub pena sententie excommunicationis) ad instantiam et requisitionem dicti talis defendentis, quatinus tali die que intitulatur talis kla., Tholose, in domo inquisitionis juxta Castrum Narbonense, personaliter compareatis coram nobis more testis juramentum presta- turus et alias sub juramento prestito veritatem dicturus et responsurus - super illis de quibus in causa dicte defensionis a nobis vel deputatis per nos fuerit[is] requisitus seu interrogatus; et in signum recepti man- dati nostri sigillum vestrum presentibus apponatis. Datum Tholose, etc. 27. [F^ 13 b] Forma secunde citationis, si non comparuerit prima vice. Frater Ber. Guidonis, ord. Pred., inquisitor, etc., domino tali rectori talis ecclesie, etc. — Cum in causa defensionis talis defuncti que coram nobis vertitur, talis filius quondam et heres nuuc dicti talis defuncti vos nominaverit producendum in testem ad probandum in causa defen- sionis predicte quedam proposita per eundem talem, et a nobis pecierit vo8 vocari et citari ut testem, et vos semel citaverimus ad certam diem 24 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. el contentam in litteris citatoriis, et minime comparueritis in eadem; auctoritate apostolica qua fungimur, tenore presentium, nos iterato quod est secundo citamus vobisque precipiendo mandamus, ad instan- tiam et requisitionem dicti talis, quatinus tali die que intitulatur talis kla., Tholose, in domo inquisitionis juxta Castrum Narbonense, persona- liter compareatis coram nobis, more testis juramentum prestaturus et alias veritatem dicturus et responsurus super illis de quibus in causa dicte defensionis a nobis vel deputatis per nos fueritis requisitus seu interrogatus; in comparendo taliter vos habentes ne oporteat tercio, sub pena excommunicationis et aliis penis canonicis, et per personam aliam vOS citari, et alias per censuram ecclesiasticam ulterius vos compelli. Et In signum ac testimonium quod presentes litteras receperitis, sigillum vestrum in eisdem apponatis [f* 413 c]. Datum et sigillo nostro sigil- latum, etc.. Reddite litteras, etc. 28. Forma citandi liberos et heredes seu bonorum detentores alicujus defuncti de quo pronunciandum est de jure ipsum fore, si viveret, immurandum propter bona vel tanquam relapsum in heresim secu- lari juditio relinquendum, ut certa die et loco veniant, si volue- rint, diffinitivam sententiam audituri. . Frater Ber. Guidonis, ord. Pred. , inquisitor, etc., capellano tali, etc. — Cum talis de tali loco nunc defunctus olim dum viveret multa commi- serit in facto heresis, sicut per ipsius confessionem factam in juditio legitime nobis constat, propter que de jure fuerat, si viveret, immurandus (vel sic de relapso : cum talis N. de tali loco olim, dum viveret, multa commiserit in facto heresis, post heresim a se in juditio abjuratam, sicut per ipsius confessionem factam in juditio legitime nobis constat; (vel stc : sicut per inquisitionem et per testes in inquisitione receptos invenimus, propter que de jure fuerat tanquam relapsus in heresim in juditio abjuratam seculari juditio relinquendus), et interveniente morte dicti talis non fuerit de premissis commissis per eundem in crimine heresis per sententiam declaratum, cum in tali casu procedatur post mortem ad declarandum seu pronunciandum ratione bonorum (ve sic de velapso : ratione bonorum et alias ratione criminis detestandi) contra defunctos [f? 13 d] hujusmodi juxta canonicas sanctiones , nec- non secundum usum, et stilum offitii inquisitionis hactenus in talibus consuetum ; auctoritate apostolica qua fungimur vobis mandamus qua- tinus citetis peremptorie ex parte nostra liberos et heredes, ac bonorum detentores dicti talis defuncti in propriis domiciliis eorumdem ac etiam publice in ecclesia vestra, clero et populo congregato ibidem ad audien- dum divina, die dominica proximo venienti, que intitulatur talis kla., PRIMA PARS. 25 et duobus diebus dominicis immediate sequentibus, quorum dierum quemlibet pro edicto citationis perhemptorie assignamus , ut tali die qui intitulatur talis kla., quam eis pro termino perhemptorio assignamus , Tholose in ecclesia Sancti Stephani, personaliter veniant et intersint, si voluerint et sua pulaverint interesse, audituri declarationem seu pro- nunciationem nostram diffinitivam de predicto tali defuncto super cri- mine heresis et ejus bonis ; et faciatis de predicta citatione fieri publi- cum instrumentum. Et in signum ac testimonium recepti et completi per vos mandati nostri sigillum vestrum presentibus apponatis. Datum et sigillo nostro sigillatum Tholose, etc. 29. Forma citandi liberos et heredes ac bonorum detentores alicujus defuncti in heresi cujus ossa fuerint exhumanda et comburenda ut certa die et loco veniant, si voluerint , super hoc difflnitivam senten- tiam audituri. [F9» 4&4 a] Frater Ber. Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., capel- lano tali, elc. — Cum per inquisitionem ac per testes in inquisi- üone receptos invenerimus (vel sic : cum in libris inquisitionis et in actis publicis inveniatur), quod talis defunctus parrochianus vester olim multa commiserit in facto heresis dum vivebat, super quibus posmodum citati fuerint liberi, et heredes, ac bonorum detento- res dicti defuncti ad defensionem seu excusationem ejusdem, si ipsum legitime defendere poterant et volebant, certis diebus et loco eisdem ad hec perhemptorie assignatis, et tandem conclusum atque renunciatum extiterit in causa defensionis predicti defuncti , auctorita apostolica qua fungimur, etc., ut supra. 30. Forma ad citandum ut veniant ad sermonem penitentiam recep- turi, vel sententiam audituri. Frater Ber. Guidonis, ord. Predic., etc. , inquisitor, etc., capellanis talibus vel eorum loca tenentibus, etc. — Auctoritate apostolica qua fungimur vobis mandamus quatinus, visis presentibus, indilate in presentia et testimonio presentium portitoris, citetis ex parte nostra tales et tales prout vobis subsunt, ut tali die, Tholose, iu domo inquisitionis juxta Castrum Narbonense, personaliter et perhemptorie compareant coram nobis sub virtute ac debito prestiti juramenti ac sub pena excommuni- cationis, audituri ac complecturi mandatum nostrum super hiis que eis- dem duxerimus injungenda. Volumus autem et mandamus [f iü b| de bonis seu rebus dictarum personarum satisfieri latori presentium de suo salario , ut est moris. Reddite litteras portitori, sigillis vestris appositis 4 26 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. in eisdem in signum ac testimonium recepti ac completi per vos man- dati nostri. Datum Tholose sub sigillo nostro, etc. 31. Forma ad convocandum peritos ad consilium pro agentibus in remotis. Frater Ber. Guidonis, inquisitor, etc., viro venerabili, provido et dis- creto, etc. — Cum tali die, Tholose, tractare vobiscum et cum aliis sapien- tibus et peritis tam pro penitentiis pro commissis in facto heresis injun- gendis quam de aliis quibusdam ad commissum nobis inquisitionis negocium spectantibus intendamus, rogamus vos et requirimus quati- nus ad predictam diem et locum veniatis una cum aliis qui ad hoc per nos convocati convenerint, super premissis nobis consilium impensurus juxta gratiam et sapientiam a Domino vobis datam; et quid inde sitis facturus ante dictam diem tempestive nobis per vestras litteras rescri- batis. Datum Tholose , et. 32. Forma alia ad convocandum peritos presentes specialiter in aliquo studio generali. Frater Ber. Guidonis, ordinis Predicatorum, inquisitor, etc., venerabili- bus doctoribus utriusque juris legentibus actu, vel non legentibus, in civi- tate ac studio Tholosano, [f* 1& c] salutem in actore fidei Domino Jhesu Christo, cujus causa geritur in hac parte. — Pro negocio Dei et fidei ves- tro consilio indigemus ; quo circa auctoritate apostolica vos requirimus et rogamus, quamvis in hac parte possemus precipere et mandare, set de promptitudine zeli vestri in causa maxime fidei minime dubitamus ; quatinus, omnibus negociis et lectionibus pretermissis, tali die ante pri- mam bono mane, sitis in tali loco ad dandum nobis salubre consilium juxta sapientiam et periciam a Domino vobis datam una cum aliis qui ad hoc per nos convocati convenerint, super hiis in quibus fueritis re- quisiti in causa fidei et pro fide. Mandamus autem bedellis studii Tho- losani sub pena excommunicationis [quod hujus convocationis] (1) pre- sentem litteram deferant diligenter et celeriter crastina die universis et singulis doctoribus memoratis. Datum Tholose sub sigillo nostro, etc. 33. Forma scribendi episcopo de cujus dyocesi alique persone fuerint immurande vel seculari juditio relinquende, si voluerit interesse vel aliquem mittere loco sui, vel saltem dare consilium super illis. Reverendo in Christo patri domino N. divina gratia episcopo Caturcensi, (1) Quod hujus convocationis dans le ms. 388. PRIMA PARS. 27 frater Ber. Guidonis , ord. Predic., inquisitor heretice pravitatis in regno Francie per sedem apostolicam deputatus, salutem cum reverentia et honore. — Paternitati vestre notifico per presentes quod, actore Deo, in- tendo [f 1& d| ad sermonem generalem procedere, Tholose, in festo beati Georgii proximo venienti, ad imponendum penilencias et penas de jure debitas, ut est moris , illis qui per inquisitionem ac confessiones proprias factas in juditio inventi sunt in crimine beresis commisisse , prout processerit de consilio peritorum ; et cum quedam persone vestre dyocesis per inquisitionem factam a nobis invente fuerint commisisse in crimine memorato, de quibus una cum ceteris propono, secundum usum et stilum officii inquisilionis, facere et procedere prout justitia suadebit, paternitatem vestram rogo pariter el requiro suppliciter el instanter quatinus vobis placeat, si potestis comode, ad honorem Dei et fidei interesse, vel saltem aliquem virum ad hoc ydoneum cum conve- nienti mandato mittere loco vestri ; offerens me paratum procedere una vobiscum vel cum illo quem ad hoc duxeritis deputandum, concurrente beneplacito et consensu reverendi in Christo patris domini episcopi Tholosani (ve sic : vicariorum reverendi in Christo patris domini epis- copi Tholosani) ad hoc videlicet quod in sua dyocesi possitis judicialem actum hujus (4) exercere, necnon communicare vobis de processibus factis quecumque de jure communicanda fuerint et integraliter expli- care. Si vero quomodolibet contingente vos nolueritis aut non potue- riüs interesse vel loco vestri ad hoc aliquem alium deputare, rogo et requiro [f^ 15 a| cum instantia et reverentia debita ut michi vestrum consilium impendatis super punitione quarumdam personarum vestre dyocesis quarum nomina et culpas cujuslibet vobis transmitto in cedula presentibus interclusa (vel sic : quarum nomina vobis transmitto in presenti littera, qualitate culpe cujuslibet explicata vel sc : quorum culpas et nomina in quadam cedula presentibus interclusa videbitis con- tineri). Supplico igitur cum instantia paternitati vestre ut vobis placeat super premissis rescribere et latorem presentium sceleriter (s?c) et feli- citer expedire. Bene et diu vivere et valere vos faciat Dominus Jhesus Christus. Datum Tholose primo die aprilis, anno Domini M*CCC?XII*. Pro tempore el ex: causa, addi poterunt ea que secuntur 1n fine litere precedentis. Predicte si quidem persone que nunc Tholose in muro talibus culpa- bilibus deputato detinentur pro crimine memorato sunt de confinio dyo- cesis Tholosane, in qua etiam dyocesi alique ex eisdem nonnulla in facto heresis commiserunt, nec possent ad vos seu civitatem vestram traduci faciliter sine multo dispendio et periculo aliquali, et postmodum opor- teret eas reduci Tholosam propter carceres quos habemus ibidem ad hoc dispositos pro personis hujus culpabilibus deputatos; ego etiam in (1) Hujus pour hujusmodi fréquemment dans ce rms. 28 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. presenti tempore non valeo personaliter me conferre ad civitatem ves- tram pro premissis ibidem [f» 15 b] agendis propter occupationem gran- dem et necessariam plurium et arduorum negociorum quibus me oportet interesse ex incumbenti officio in partibus Tholosanis, quia si oportu- num michi foret at vos illuc accedere , facerem id libenter. 34. Forma alia seu modus scribendi satis conveniens juxta tenorem ' novelle constitutionis. Reverendo in Christo patri ac domino domino. N. divina gratia epis- copo tali, frater Ber. Guidonis ordinis Predic., inquisitor heretice pravi- tatis in regno Francie per sedem apostolicam deputatus, salutem cum omni reverentia et honore. — Paternitatüi vestre notifico per presentes quod in mense septembri proximo venienti aliqua certa die que magis fuerit oportuna, actore Deo, intendo apud Tholosam procedere ad diffi- nilionem et sententias, ac penas et penitentias injungendas personis que per inquisitionem a me et per me factam de crimine heresis culpabiles sunt invente, et ad alia que consueverunt fieri in sermone generali in- quisitorum , prout moris est ab antiquo, una cum reverendis in Christo patribus ac dominis archiepiscopo Tholosano et vobiscum aliisque epis- copis circumvicinis vel eorum commissariis delegatis, prout unicuique ipsorum persone de quibus agendum fuerit subdite sunt seu subjecte secundum dyoceses limitatas, concurrente ad hoc beneplacito, licentia [* 15 c] et consensu prefati reverendi patris domini archiepiscopi Tho- losani , quod in sua civitate possint alii de personis sibi duntaxat sub- ditis actum judicialem hujus in favorem fidei exercere, prout olim in casu et causa consimilibus fieri consuevit. Cum itaque alique persone vestre dyocesis dudum per inquisitionem invente fuerint culpabiles de crimine heresis et judicialiter confessate (vel sic : invente fuerint cul- pabiles et tanquam suspecte et accusate de heresi), citate canonice et perhemptorie non comparuerint, set aufugerint, et ex hoc excommunica- Uonis sententiam per plures annos sustinuerint et adhuc sustinent animo pertinaci (vel stc : invente fuerint culpabiles de crimine illius heresis que ab actore seu inventore suo nomine Valdesio secta et heresis Val- densium, a loco vero unde et ubi ortum habuisse describitur nomina- tur Pauperum de Lugduno), de quibus una cum aliis jam proposuerim et disposuerim agere, procedere ac diffinire; reverendam paternitatem ac dominationem vestram zelumque fidei vestre rogo pariter et requiro suppliciter et instanter quatinus vobis placeat ac dignemini predicta die et loco ad honorem Dei et fidei personaliter interesse, offerens me paratum procedere una vobiscum de dictis personis vobis subditis prout justicia suadebit, necnon communicare de processibus per me factis quecumque de jure communicanda fuerint et integraliter explicare. Si 30 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. tinus per litteras vestras me certificare velitis de hiis que super predictis duxeritis ordinandum. Datum Tholose in crastino Assumptionis Beate Marie Virginis , anno Domini M9CCC?XIX» 36. Forma alia specialis scribendi episcopo de eodem. Reverendo in Christo patri ac domino suo tali N. divina gratia episcopo talis loci, frater Ber. Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., cum sui re- commendatione se ipsum cum omni reverentia et honore. — Reverende paternitati vestre notifico per presentes quod, actore Deo, intendo proce- dere ultima die mensis septembris proximo veniente ad ea que ex more consueverunt fieri in sermone generali inquisitorum, tam de graciis fa- ciendis personis illis que digne gracia reperte fuerint et capaces, quam de penis et penitenciis ipjungendis personis illis que dudum per inquisitionem a me et per me factam de crimine heresis culpabiles sunt invente, quam etiam de processibus diffiniendis, prehabito super pre- missis consilio peritorum. Cum itaque de aliquibus personis vestre dyo- cesis una cum ceteris sit agendum prout justicia suadebit, et culparum varietas el qualitas exegerit earumdem, paternitatem vestram rogo pa- riter et requiro suppliciter et instanter [f* 16 c| quatinus vobis placeat, si commode possitis, predicta die, Tholose, ad honorem Dei et fidei per- sonaliter interesse, et sic oportuno tempore prevenire quod possitis ad- esse in consiliis agendorum. Offero autem me paratum communicare de processibus per me factis quecumque de jure communicanda fueriut et integraliter explicare. Ád hoc si quidem jam accessit licentia et assensus reverendi in Christo patris domini talis N. divina gratia archiepiscopi Tholosani, ut videlicet, tam vos quam ceteri reverendi patres ac domini episcopi tam vicini vel eorum vicarii seu commissarii deputati, possint hac vice sedendo pro tribunali de personis sibi subditis in civitate Tho- losana actum judiciarium hujusmodi exercere. Si vero quomodolibet contingente vos nolueritis aut non potueritis predictis die et loco per- sonaliter convenire , supplico et requiro quatinus personam aliquam ydoneam loco vestri, sicu4 vobis placuerit et videbitis expeBire, velitis ad hoc opus et ministerium delegare. Quod si nec istud vobis facere placuerit, rogo et requiro cum instantia et reverentia debita quatinus, juxta tenorem novelle constitutionis, vices vestras michi commitlalis aut per vestras litteras vestrum significetis consilium et consensum de pre- dictis personis vestre dyocesis quarum nomina et culpas cujuslibet in hoc casu vobis [f* 16 d| transmittere sum paratus. Supplico igitur cum reverentia et instancia paternitati vestre quatinus per vestras litteras latori presentium assignandas me cerlificetis de hiis que super predictis duxeritis ordinandum. Bene valeat vestra dominatio, et sana et incolu- PRIMA PARS. 91 lumis perseveret. Datum Tholose prima die septembris, anno Domini M*CCC* XIX». 37. Forma specialis citationis cum monitione canonica plurium perso- narum, cum expressione aut sine expressione nominum, que in ali- qua communitate contra inquisitionis officium heretice parvitatis commiserunt in favorem et defensionem singularium personarum . eulpabilium de crimine heresis vel alias impediendo inquisitionis officium quoquomodo. Frater Ber. Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc. , dilecto sibi in Christo capellano seu rectori talis ecclesie, vel ejus vicario seu locum tenenti, salutem in actore fidei Domino Jhesu Christo. — Dudum sicut ex gravi et valido clamore exorto ac etiam ex fama publica concurrente percepimus , nosque partim fide vidimus oculata, partimque a fide dig- nis accepimus , necnon per inquisitionem que fit generaliter contra om- nes infectos seu notatos de labe heretica, et contra impedientes inqui- sitionis officium labis ejusdem, per testes juratos invenimus quod plures homines de tali loco talis dyocesis in annis [f^ 17 a] retro preteritis plura dixerunt , fecerunt, et tractaverunt, et machinati sunt publice et privatim in favorem et defensionem quarumdam singularium persona- rum culpabilium de heresi in grave dispendium ac prejudicium et im- pedimentum inquisitorum pravitatis heretice et officii eorumdem , et in scandalum plurimorum, ex quibus et propter que talium patratores incurrunt ipso facto penas contra hujusmodi impeditores officii et fau- tores ac defensores talium personarum a jure generaliter promulgatas , super quibus dictis, factis, procuratis, seu patratis nondum venerunt ad debitam veritatis recognitionem nec ad satisfactionis emendam, quamvis fuerint super hoc annis pluribus per pacientiam expectati (?n ?sto loco poterit inlerseri causa. longe dilatationis (ali modo : nos vero distracti et occupati in pluribus aliis arduis negociis imminentibus vacare com- mode nequivimus usque modo); cumque talia remanere non debeant impunita nec conniventibus oculis pertransiri, ne ex impunitatis audacia prebeatur vel assumatur occasio talia aut similia in posterum perpe- trandi, et occulos quos culpa claudit pena aperiat salutaris, vobis, auc- toritate apostolica qua fungimur, districte precipiendo mandamus , sub excommunicationis et aliis penis canonicis, quas, monitione [f^ 17 bJ nostra competenti premissa, nisi compleveritis que mandamus incurrere vos volumus ipso facto (vel poterit mictus ita scribi : quas penas nisi com- pleveritis que mandamus poteritis merito formidare), quatinus ex parte nostra citetis ac monealis semel, secundo ac tercio canonice per tres dies dominicos seu festivos immediate sequentes, quorum primum diem 32 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. pro primo, secundum vero pro secundo et ultimum pro tercio et perhemp- torio termino ac monitione canonica assignamus, in ecclesia vestra, publice clero et populo congregato ibidem ad audiendum divina, ex- pressim et nominatim talem N. et talem N. consules (exprimantur) ct generaliter omnes et singulos de dicto loco tali seu parrochia vestra qui in predictis culpabiles exstiterunt aut sunt, aut aliqualenus commiserunt seu culpabilibus aut committentibus opem, favorem, aut consilium im- penderunt, quatinus infra klas. talis mensis proximo venientis persona- liter et peremptorie compareant coram nobis, Tholose, in domo inquisi- tionis aut ubicumque fuerimus, vel coram tenente locum nostrum, recognoscendo et confitendo in causa fidei tam de se quam de aliis vivis ac defunctis super quibuscumque commissis, aut perpetratis, aut procu- ratis, aut machinatis in dispendium, impedimentum seu [f? 17 c] preju- dicium inquisitorum seu officii inquisiionis labis heretice, plenariam veritatem, necnon ad faciendum alias super premissis et ea tangentibus in causa fidei quod fuerit rationis ; alioquin in predictos talem N. et talem N. superius nominalos, ac etiam generaliter in omnes etsingulos culpabiles in predictis seu aliquo predictorum, qui infra pretaxatum terminum non venerint seu comparuerint coram nobis, tanquam in contumaces in causa fidei preter penas alias contra tales a jure generaliter promulgatas, nos- tra competenti monitione premissa, ex nunc pro tunc excommunicationis sententiam ferimus in hiis scriptis, indicentes ac denunciantes publice ex parte nostra quod procedemus nichilominus ulterius contra predictos superius nominatos et contra quoscumque quos culpabiles invenerimus in predictis tanquam contra contumaces in causa fidei, secundum stilum, el usum, ac privilegia officii inquisitionis, prout et quantum jus et ratio suadebunt (vei poter:t micius sic concludi : alioquin contra predictos talem N. et talem N. superius nominatos, ac etiam contra omnes et singulos quoscumque culpabiles invenerimus in predictis aut aliquo predictorum qui infra pretaxatum lerminum non venerint seu comparuerint coram nobis procedemus ulterius tanquam contra contumaces in causa fidei per excommunicationis sententiam et penas alias, secundum stilum, et usum, ac privilegia officii inquisitionis, prout et quantum [f^ 47 d] jus et ratio suadebunt); et in signum ac testimonium recepti et completi per vos mandati nostri sigillum vestrum presentibus apponatis. Datum sub sigillo nostro, Tholose, anno et die tali. Reddite litteras portitori. 38. Forma sentencie excommunicationis contra personas que, cano- nice et peremptorie citate infra certam diem comparerent coram inquisitore ad confitendum tam de se quam de aliis super impedi- mentis officio inquisitionis prestitis plenariam veritatem , minime comparuerunt, nec se legitime excusaverunt. Frater Ber., inquisitor heretice pravitatis, etc. — Dilecto sibi PRIMA PARS. 29 in Christo capellano seu rectori talis ecclesie, vel ejus locum tenenti, salutem in actore fidei Domino Jhesu Christo. — Cum nuper ex certa et rationabili causa vobis mandaverimus monere et citare, vosque de man- dato nostro monueritis ac citaverilis semel, secundo, ac tercio, canonice el peremptorie, per tres dies dominicos seu festivos in ecclesia vestra publice, clero et populo congregato ibidem ad audiendum divina, ex- pressim et nominatim, tales consules talis ville et generaliter omnes et singulos de dicta villa seu parrochia vestra qui dudum in favorem aut defensionem quarumdam singularium personarum culpabilium et con- dempnatarum de et pro crimine heresis multa dixerunt, fecerunt et tractaverunt, aut fieri et tractari [f^ 18a] procurarunt in impedimentum, et prejudicium, ac grave dispendium inquisitorum labis heretice 'et officii eorumdem, ac etiam in scandalum plurimorum, qualinus infra certum terminum in litteris nostris cilatoriis expressatum coram nobis. aul coram tenente locum nostrum personaliter et peremptorie coinpare- rent ad recognoscendum et confitendum in causa fidei, tam de se quam de aliis, super premissis omnibus et singulis et ea tangentibus plenariam veritatem , ac etiam ad faciendum alias quod fuerit rationis; alioquin, contra omnes et singulos culpabiles in predictis aut aliquo predictorum qui infra pretaxatum terminum coram nobis minime comparerent, pro- cederemus ulterius tanquam contra contumaces in causa fidei per ex- communicationis sentenciam el penas alias, secundum stilum , usum ac privilegia officii inquisitionis ejusdem, prout et quantum jus et ratio sua- derent. Cum autem super predictis nullus comparuerit coram nobis aut tenente locum nostrum infra terminum pretaxatum (cel sic : cum autem pauci de multo numero super predictis comparuerint coram nobis infra terminum pretaxalum), nec etiam pro eis aliquis procurator vel legi- timus excusator, idcirco cum de jure pena contumacibus debeatur el, crescente contuinacia , maxime in causa fidci, crescere debeat ipsa pena, nos inquisitor prefatus omnes: et singulos culpabiles in predictis seu aliquo predictorum qui nondum coinparuerunt, set parere subter- fugerunt in causa fidei [f^ 18 b], auctoritate apostolica qua fungi- mur, in hiis scriplis excommunicamus et excommunicationis vinculo innodamus ; mandantes vobis in virtute obedientie et sub excommu- nicationis et aliis penis canonicis, quatinus ipsos omnes et singulos excommunicatos a nobis denuncietis publice in ecclesia vestra singulis diebus dominicis et festivis, clero et populo congregato ibidem ad audiendum divina; monentes insuper ex parte nostra parrochianos vestros semel, secundo el tercio, canonice ac peremptorie, sub pena excommunicalionis, ne predictis aut cum eisdem seu aliquo predicto- rum sic excommunicatis a nobis parlicipent quoquo modo, set tan- quam excommunicatos ipsos habeant et evitent; alioquin in facientes contrarium , ista nostra compelenti monitione premissa , excommunica- Honis sententiam ferimus in hiis scriptis, et in signum ac testimo- 2 94 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. nium recepti et completi per vos mandati nostri sigillum vestrum pre- sentibus apponatis. Datum Tholose sub sigillo nostro, anno et die tali, etc. SECUNDA PARS [F» 18 c] SEQUITUR SECUNDA PARS DE FORMIS ET MODIS LITTERARUM, DE GRACII8 QUE CONSUEVERUNT FIERI IN PRINCIPIO SERMONIS INQUISITORUM , SICUT SUNT DEPOSITIO CRU- CUM ET EDUCTIO A MURO ET HUJUSMODI. ÍTEM DE PENITENTIIS ARBITRARIIS PEREGRINA- TIONUM ET CRUCUM ET HUJUSMODI QUE IN SERMONE PUBLICE INJUNGUNTUR. lTEM DE ALIIS PENITENTIIS ARBITRARIIS , NECNON DE GRACIIS QUE PER INQUISITORES EXTRA SER- MONEM, ANTE ET POST, INTERDUM FIUNT, AC ETIAM DE ALIIS MULTIS QUE PER EOS- DEM AGUNTUR ET DISPONUNTUR IN DIVERSIS NEGOCIIS ET CAUSIS RET CASIBUS EMERGEN- TIBUS, PROUT IN IPSIS LITTERIS INFERIUS LIQUIDIUS APPABEBIT (1). 1. [Fo 203] Forma relaxandi aliquem judeum de muro ad quem fuerat pro commissis contra fidem per sententiam deputatus. Tenore presentium pateat universis quod nos inquisitor talis in regno Francie, etc., judeum talem de tali loco, ad instanciam talem et pre- ces talium virorum (vel sic : bonorum virorum), a carcere muri duximus relaxandum, ad quem carcerem dudum fuerat in penam seu penitentiam deputatus pro hiis que commiserat contra fidem Domini nostri Jhesu, inducendo cum quibusdam aliis judeis quemdam de judeis conversum ad fidem et baptismum Christi, ut rediret ad ritum dampnabilem Judeo- rum, eundem baptizatum debaptizantes, quantum in eis exstitit, et reju- dayzantes secundum execrabilem ritum suum, prout in confessione sua in libris nostris conscripta plenius continetur; in quo quidem muri carcere nostris et Ecclesie humiliter parendo mandatis fuerat diucius commoratus; precipientes atque districtius inhibentes eidem judeo ne de cetero aliquem baptizatum vel conversum sollicitet vel inducat quoquo modo ad ritum execrabilem [f^ 20 b] Judeorum, nec aliquem baptizatum judeum apostatam a fide baptismi, nec christianum veritatem fidei abne- gantem, nec conversum aliquem reversum ad vomitum judaysmi reci- piat aut receptet, nec eis prestet consilium , auxilium vel favorem ; set (4) Suit dans le ms. la table des matiéres de cette seconde partie, que j'ai- renvoyée à la fin du volume. .96 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. detegat et revelet inquisitoribus heretice pravitatis si alicubi sciverit esse aliquem vel aliquos de predictis ; et ad hoc quod capiantur et red- dantur inquisitoribus legitime faciat posse suum, sub penis a jure sta- tutis contra perfidos judeos relabentes seu relapsos in premissis vel in aliquo premissorum. Que omnia el singula dictus judeus coram nobis prestito juramento super legem Moysi promisit se servare et tenere, et a prohibitis penitus abstinere. Verum quia cruces de filtro portare, basi- licas construere, sanctorum limina visitare, seu quedam alia opera pie- tatis facere, que aliquibus culpabilibus et penitentibus super crimine herelice pravitatis interdum injungi solent, predictis judeis inimicis crucis Christi injungere non valemus, idcirco ut christiane fidei subve- niat quam fuerat temerarie persecutus, de bonorum virorum consilio aliquam penam peccuniariam eidem duximus injungendam pro hereticis, et fugittivis, et apostatis investigandis et capiendis, seu in aliis piis [f* 20 c] usibus, prout nobis visum fuerit, expendendam. Retinemus autem nobis et nostris in inquisitionis officio successoribus potestatem addendi vel minuendi, necnon eundem judeum ad muri carcerem reducendi , etiam sine nova causa alia vel culpa, si nobis vel eis visum fuerit expedire. Que omnia predictus judeus acceptavit et promisit se facere et complere. In cujus rei testimonium sigillum nostrum presentibus duximus appen- dendum. Datum, etc. 2. Forma littere testimonialis de amovitione seu depositione crucum facta publice in sermone. Tenore presentium pateat Christi fidelibus universis quod nos frater Bernardus, ord. Predic., inquisitor heretice pravitatis in regno Francie per sedem apostolicam deputatus, una cum religioso viro fratre tali N., coinquisitore et collega nostro, et cum venerabili et discreto viro tali N. talis episcopi (ve! : talis capituli sede vacante) in hac parte commis- sario deputato, amovimus seu deposuimus (te sic - dedimus licentiam non portandi) cruces de filtro tali N. talis dyocesis, que olim fuerant sibi per nos (vel sic : per inquisitores predecessores nostros) in penilen- tiam et nomine penitentie [f? 20 d] ad portandum imposite et injuncte, cum quibusdam aliis certis penitentiis faciendis pro hiis que commise- rat in facto seu crimine heretice pravitatis, retenta nobis et nostris in officio inquisitionis successoribus plenaria potestate reponendi cru- ces eidem tali N., etiam sine alia nova causa, si nobis vel eis visum fue- rit faciendum ; nichil immntantes in aliis que sibi dudum injuncta fue- runt, et in litteris aliis sue penitentie continentur ; concedentes eidem tali N. presentes litteras sigillo nostro sigillatas in testimonium premis- sorum. Áctum fuit hoc Tholose in sermone publico inquisitorum in ec- clesia Sancti Stephani cathedrali, anno et die tali (ve! brevius poterit SECUNDA PARS. 5 y! ila scribi superius loco suo : amovimus seu deposuiimus cruces de filtro tali N. de tali loco sibi olim impositas nomine penitentie per me pro hiis que commiserat in facto heresis, retenta nobis, etc., nichil immu- tantes in aliis, etc. ut supra). 3. Forma littere testimonialis de eductione muri in sermone publico cum crucibus et peregrinationibus et aliis generalibus. Universis Christi fidelibus presentes litteras inspecturis , frater Ber- nardus, ord. Predic., inquisitor heretice pravitatis in regno Francie per sedem apostolicam deputatus , salutem in aclore fidei Domino Jesu Christo. — Tenore presentium notum fiat quod, cum dudum talis N. de tali loco pro hiis que commiserat in crimine dampnate [f? 24 a] here- sis fuerit ad carcerem muri ad agendum penitentiam sententialiter condempnatus, in quo nostris et Ecclesie humiliter parendo man- datis fuit tot annis commoratus suam ibidem penitentiam peragendo, nos una cum tali N. inquisitore collega nostro , ac etiam. cum ve- nerabili et discreto viro tali N. reverendi in Christo patris domini talis episcopi in hac parte commissario deputato, visa etiam et con- siderata humilitate ac paciencia prefati N., penam seu penitentiam sibi carceris mitigantes, de bonorum virorum consilio eundem talem N., in sermone inquisitorum publico facto in ecclesia Sancti Stephani Tholose, a predicto muri carcere duximus relaxandum ; injungentes eidem, sub virtute ac debito a se prestiti juramenti, in commutatione dicte penitentie carceris sive muri, quod in detestationem veteris er- roris in omni veste sua, excepta camisia interiori, portel perpetuo duas cruces duplices (vel : simplices) de filtro, crocei coloris, unam anterius ante pectus et aliam posterius inter spatulas, sine quibus prominentibus seu apparentibus intra domum vel extra de cetero non incedat, quarum quantitas sit duorum palmorum et dimidii in longitadine brachium unum, et duorum palmorum aliud brachium seu lransversale; habeatque utrumque brachium trium in se latitu- dinem digittorum ; easdemque continuo reficiat vel innovet, si rum- pantur aut deficiant vetustate [f? 24 b]. Item peregrinatones (14) sanctorum apostolorum Petri et Pauli Rome et ibidem unam faciat quadragesimam , sanctorum in urbe limina visitando ; ilem Sancti Jacobi Compostelle , Sancti Thome in Cantuaria, et Trium Regum de Colonia ; item (2) Beate Marie de Rupe Amatoris, de Podio Aniciensi, de Valle viridi, de Tabulis in Montepessulano, de Serinhano, Sancti (4) Peregrinaliones qualuor majores , à la marge. (2) Peregrinationes minores , à la marge. 38 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. Guillermi de deserto, Sancti Petri de Monte majori, Sancte Marthe de Tarascone, Sancte Marie Magdalene apud Sanctum Maximinum, Sancti Ántonii Viennensis, Sancti Marcialis et Sancti Leonardi in Le- movicinio, Sancti Dyonisii et Sancti Ludovici, Beate Marie de Carnoto in Francia, Sancti Severini in Burdegala, Beate Marie de Solaco, Sancte Fidis de Conchis, dyocesis Ruthenensis, Sancti Pauli Narbo- nensis, et Sancti Vincencii de Castris, et Sancti Dominici in Bononia ; testimonialesque de singulis locis secum reportet litteras illorum qui in dictis locis prefuerint , quod peregrinationes compleverit memo- - ratas, quas litteras eidem tali N. sine difficultate dari et reddi re- quirimus et hortamur; predictasque peregrinationes facere incipiat infra tres aut quatuor menses a.data presentium computandos, ea- rumque completioni insistat sub virtute a se prestiti juramenti ; item (4) visitet singulis annis quamdiu vixerit talem ecclesiam ca- thedralem in tali festo, et ecclesiam talem in tali die festo, et mis-. sam majorem ac [f* 24 c] sermonem, si ibidem fiat, audiat utrobique ; confiteatur insuper peccata sua ter in anno (2), scilicet ante Na- tale, Pascha et Pentecosten ; et in eisdem festivitatibus communicet, nisi abstinuerit de consilio proprii sacerdotis; singulis vero diebus domi- nicis et festivis missam parrochialem audiat ex integro et sermonem qui fiet in locis in quibus fuerit, nisi legitime valeat excusari ; et in eisdem diebus sacerdoti celebranti missam, inter epistolam et evangelium, cutn virgis in manu, publice se presentet, et disciplinam recipiat ab eodem ; sequatur etiam processiones que fient in locis in quibus fuerit, inter clerum et populum, virgas portans in manu; et ab illo qui processioni prefuerit disciplinam recipiat in ultima sta- tione; item ab omni opere servili abstineat diebus dominicis et fes- tivis colendis, officiisque publicis quibuscumque suo vel alterius nomine non fungatur; in Adventu Domini in cibo quadragesimali je- junet; divinaliones et sortilegia non observet; usuras et rapinas per se vel per alium non exerceat, et restituat si recepit; preterea per- sequatur hereticos, quocumque nomine censeantur, et credentes, et fau- tores, et receptatores, ac defensores eorum, et pro heresi fugittivos ; fidemque catholicam et personas ecclesiasticas, ac jura ecclesiarum, et officium inquisitionis heretice pravitatis pro viribus tueatur; item do- minica prima cujuslibet mensis presentes litteras proprio sacerdoti [* 21 d| vel alteri persone litterate et ecclesiastice presentet , et eas Bibi legi et exponi faciat in vulgari, ut per hoc efficiatur cerlior quid facere et a quibus debeat abstinere. Hec autem omnia sibi injunxi- mus, retenta nobis et nostris in officio inquisitionis successoribus ple- naria potestate addendi, diminuendi, commutandi , mitigandi ac etiam (4) Visitationes ecclesiarum , à la marge. (2) Generalia , à la marge. SECUNDA PARS. 99 remittendi in predicta penitentia sive pena, necnon reducendi eun- dem ad carcerem muri, eliam sine alia nova causa, si et quando- cumque nobis vel eis visum fuerit expedire : concedentes eidem pre- sentes litteras sigillo nostro sigillatas in testimonium premissorum. Datum Tholose, anno et die tali, etc. Notandum est autem circa premissa contenta in littera precedenti quod, pensata qualitate, et quantitate majoris vel minoris delicti, ac etiam conditione persone delinquentis, peregrinationes poterunt ad arbitrium inquisitorum moderari, et minui, vel etiam augeri, verbi gratia, quod peregrinationes quatuor prime, que communiter dicuntur majores, non injngantur, vel saltem injungantur due aut unica ex eisdem, puta peregrinatio Sancti Jacobi Compostelle que consuevit ut frequentius ad hoc preelegi et injungi cum aliis minoribus suprascriptis. Augeri etiam poterunt duplicando peregrinationem et dicendo quod eat bis ad talem vel talem (exprimatur). Item de peregrinationibus aliis, que dicun- tur minores [f* 22 a], poterunt intermitti ille que sunt in locis magis distantibus ex remotis, sicut sunt ille que sunt in Francia, vel in Bono- nia, vel Vienna, et sic etiam de aliquibus aliis, prout inquisitoribus visum fuerit expedire. Item de disciplinis recipiendis cum virgis portandis tam in processionibus quam in missa supersederi poterit, sicut inquisitloribus visum fuerit faciendum. ltem in litteris penitenciarum mulierum, et simplicium, ac rudium, seu agrestium personarum, non est necesse ut ponatur illa clausula : officiisque publicis non fungantur. 4. Forma relaxandi aliquem judeum de muro ad quem fuerat pro com- missis contra fidem per sententiam deputatus. Tenore presentium pateat universis quod nos, inquisitor talis in regno Francie, etc., judeum talem de tali loco, ad instanciam et preces talium virorum (vel sic : bonorum virorum), a carcere muri duximus relaxan- dum, ad quem carcerem dudum fuerat in penam seu penitentiam depu- tatus, pro hiis que commiserat contra fidem Domini nostri Jhesu Christi, inducendo cum quibusdam aliis judeis quemdam de judeis conversum ad fidem el baptismum Christi, ut rediret ad ritum dampnabilem Judeo- rum, eundem baptizatum debaptizantes, quantum in eis extitit, et reju- daysaptes secundum excecrabile ritum suum, prout in confessione sua in libris nostris conscripta plenius continetur, in quo quidem muri [f 22 b] carcere nostris et Ecclesie humiliter parendo mandatis fuerat diucius commoratus , precipientes, atque districtius inhibentes eidem judeo ne de cetero aliquem baptizatum vel conversum sollicitet vel inducat quoquo modo ad ritum execrabilem Judeorum, nec aliquem baptizatum judeuim apostatam a fide baptismi, nec christianum veritatem fidei abnegantem, nec conversum reversum ad vomitum judaysmi reci- 40 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. piat aut receptet , nec eis prestet consilium, auxilium vel favorem, set detegat et revelet inquisitoribus heretice pravitalis, si alicubi sciverit esse aliquem vel aliquos de predictis ; et ad hoc quod capiantur et red- dantur inquisitoribus legitime faciat posse suum, sub penis a jure sta- tutis contra perfidos judeos relabentes seu relapsos in premissis vel in aliquo premissorum , que omnia et singula dictus judeus coram nobis, prestito juramento super legem Moysi, promisit se servare, et tenere, et a prohibitis penitus abstinere. Verum quia cruces de filtro portare, basilicas construere, sanctorum limina visitare, seu quedam alia opera pietatis facere que aliquibus culpabilibus et penitentibus super crimine heretice pravitatis interdum injungi solent, predictis judeis inimicis crucis Christi injungere non valemus, idcirco ut christiane fidei subve- niat quam fuerat temerarie [f* 22 c| prosecutus, de bonorum virorum consilio, aliquam penam peccuniariam eidem duximus injungendam pro hereticis, et fugittivis, et apostatis investigandis et capiendis, seu in aliis piis usibus, prout nobis visum fuerit expendendam. Retinemus autem nobis et nostris in inquisitionis officio successoribus potestatem addendi, vel minuendi, necnon eundem judeum ad muri carcerem reducendi, etiam sine nova causa alia vel culpa, si nobis vel eis visum fuerit expedire ; que omnia predictus judeus acceptavit et promisit se facere et complere. Ín cujus rei testimonium sigillum nostrum presen- tibus duximus apponendum. Datum, etc. 5. Forma littere de penitentia arbitraria in sermone publico imposita seu injuncta de peregrinationibus faciendis sive crucibus portandis. Universis Christi fidelibus tenore presentium notum fiat quod nos talis N., inquisitor heretice pravitatis in regno Francie per sedem apostoli- cam deputatus, quoniam per inquisitionem que fit generaliter contra omnes infectos heretica pravitate invenimus, et per confessionem talis N. de tali loco, talis dyocesis, factam in juditio, legitime nobis constat quod dictus talis N. recepit in domo sua bis vel ter, et vidit, et visitavit alibi in pluribus locis seu hospiciis tales hereticos , vel tales Valden- ses, etc. (In illo loco exprimatur culpa illius |f» 22 cj eatracta de con- fessione seu processu sub compendio singillatim ; vel. causa. brevitatis poterit melius 1ta, scribi : legitime nobis constat quod talis N. nonnulla, seu multa, commisit in facto, seu in crimine heresis, in favorem inex- cusabilem hereticorum Valdensium. vel talis secte (poterit. exprimi); vel sic : in favorem heretice pravitatis que in confessione sua facta in juditio plenius continentur.) Idcirco nos prefatus inquisitor, una cum religioso viro tali N. coinquisitore et collega nostro et cum venerabi- libus ac discretis viris talibus N. et N. commissariis in hac parte dele- gatis reverendi in Christo patris Dei gratia episcopi talis, vel capituli sede vacante talis (exprimantur «n. 1slo loco nomma singulorum), pre- SECUNDA PARS. A1 dictum talem N., prout asseruit, redire volentem ad Ecclesie unitatem, abjurata primitus per eundem omni heresi in juditio coram nobis, ac prestito ad sancta Dei evangelia juramento de parendo simpliciter man- datis nostris et Ecclesie, absolvimus secundum formam Ecclesie ab excommunicationis vinculo quo erat ligatus propter culpas quas con- fessus est in juditio se in crimine heresis (ve sic : in crimine seu facto heresis) secte Valdensium commisisse ; si tamen de corde bono et fide non ficta redierit ad Ecclesie unitatem , et si injuncta sibi mandata ser- vaverit ; et quia in Deum et sanctam matrem Ecclesiam predictis modis tam temere et tam graviter deliquit [f9* 23 a], injunximus eidem, sub virtute ac debito prestiti juramenti, in penitentiam et nomine penitentie peregrinationes tales et tales (exprimantur $n hoc loco, sicut. in. alia precedenti litlera. continentur) ; testimoniales de singulis locis secum reportans litteras illorum qui in dictis locis prefuerint, quod peregri- nationes compleverit memoratas ; dictasque peregrinauones facere incipiat infra tres aut quatuor menses a dala presentium compu- tandos, earumque completioni insistat sub virtute ac debito a se prestiti juramenti. [tem visitet singulis annis, quamdiu vixerit, talem ecclesiam cathedralem in festo tali, et talem ecclesiam in die festo tali (tn. 4sto loco tam dies quam ecelesie exmprimantur) ; e& missam majorem ex integro et sermonem, si ibi fiat, audiat utrobique; confiteatur insuper peccata sua ter in anno, scilicet ante Natale, Pascha et Penthecosten ; et in eisdem festivitatibus communicet, uisi abstinuerit de consilio pro- prii sacerdotis ; singulis vero diebus dominicis et festivis missam par- rochialem audiat ex integro et sermonem qui fiet in locis in quibus fuerit, nisi legitime aut rationabiliter valeat excusari. Item ab omni opere servili abstineat diebus dominicis et festivis colendis, publicisque officiis quibuscumque 8uo vel alterius nomine non fungatur ; in Ad- ventu Domini in cibo quadragesimali jejunet [f» 23 b) ; divinationes et sortilegia non observet ; usuras et rapinas per se vel per alium non exerceat et restituat, si recepit; preterea persequatur hereticos, quibus- cumque nominibus censeantur, et credentes, et fautores, et receptatores, ac defensores eorum, et pro heresi fugittivos, fidemque catholicam et personas ecclesiasticas, et jura ecclesiarum, et officium inquisitionis eretice pravitatis pro viribus tueatur. Hec autem omnia prefato tali N. injunximus, retenta nobis ac nostris in officio inquisitionis successoribus plenariam potestatem addendi, diminuendi, commutandi ac etiam remittendi in predicta penitentia sive pena, si et quando nobis vel eis visum fuerit expedire; concedentes eidem tali N. presentes litteras Sigillo nostro sigillatas, quas volumus et eidem precipimus ut semel singulis mensibus per aliquam personam litteratam ecclesiasticam legi et exponi sibi faciat in vulgari, ut per hoc efficiatur certior quid facere et a quibus debeat abstinere. Actum fuit hoc in generali sermone inqui- sitorum Tholose, anno et die tali, etc. 6 42 PRACTICA INQUISITIONIS II[ERETICE PRAVITATIS. 6. Forma littere tali de penitentia arbitraria in publico sermone impo- sita et injuncta de crucibus portandis et peregrinationibus et aliis generalibus observandis. | Universis Christi fidelibus tenore presentium notum fiat quod, nos [* 23 c] talis N., inquisitor herelice pravitatis in regno Francie per sedem apostolicam deputatus , quoniam per inquisitionem que fit gene- raliter contra omnes infectos heretica pravitate invenimus et per con- fessionem talis N. de tali loco talis dyocesis factam in juditio nobis constat quod dictus talis N. pluries, vidit, visitavit et receptavit here- ticos seu Valdeunses, etc. (in isto loco ecmprimatur culpa ejus extracta de processu et confessione sua sub compendio singillatim ;. vel causa brevitatis poterit melius ita, scribi : legitime nobis constat quod talis N. de tali loco nonnulla commisit in facto heresis in favorem inexcusabi- lem hereticorum Valdensium «cel sic : in favorem heretice pravitatis , que in confessione sua facta in juditio plenius continentur). Idcirco, nos prefatus inquisitor, una cum religioso viro tali N. coinquisitore et col- lega nostro, et cum venerabilibus ac discretis viris talibus in hac parte commissariis deputatis (?n ?sto loco emcprimantur. nomina. singulorum) predictum talem N. redire volentem, prout asseruit, ad Ecclesie unita- lem, abjurata primitus per eum omni heresi in juditio coram nobis, etc. (sicut habetur tn precedenti littera). Et quia in Deum et sanctam matrem Ecclesiam predictis modis tam temere et tam graviter deliquit, de bono- rum virorum consilio injunximus [f» 23 d] et imposuimus eidem, sub virlule a se prestiti juramenti, ut in detestationem veteris erroris in omni veste sua, excepla camisia, portet perpetuo duas cruces duplices (vel simplices) de filtro crocei coloris, unam anterius ante pectus et aliam posterius inter spatulas, sine quibus prominentibus intra domum vel extra de cetero non incedat ; quarum quantitas sit in longitudine duorum palmorum et dimidii brachium unum, et duorum palmorum brachium alterum, scilicet transversale, habeantque utrumque brachium trium in se latitudinem digitorum ; easdemque continuo reficiat si rum- pantur, vel innovet si deficiant aut. consumpte fuerint vetustate. Item injunximus eidem tali N. peregrinationes tales et tales (exprimantur n tslo loco peregrinationes 1lle, sive majores sive minores, que «njungende fuerint, prout describuntur superius singillatim), testimoniales de singu- lis locis secum reportans litteras, etc. (tn ?sto loco exprimantur omnia generalia, consequenter , sicut. habentur. et. scribuntur. in. forma. littere precedentis); concedentes eidem tali N. presentes litteras, etc., ut supra. Actum fuit hoc in geuerali sermone inquisitorum Tholose, anno, die et loco tali, etc. Si vero alicui ex aliqua causa rationabili [f* 24 a] fiat gratia et mise- SECUNDA PARS. A9 ricordia de pena inmurationis seu etiam relapsus, poterit exprimi tali modo, post illud ubi scribitur de crucibus : st deficiant, aut consumpte fverint vetustate, addatur hoc modo : considerantes autem quod pre- dictas talis N., in confessione sua perseverans paratusque suscipere penitentiam pro commissis ab ipso in crimine heresis, tot annis detentus ID carcere penam diutinam carceris sustinuit, antequam penitentiam per diffinitivam sententiam habuisset , parcimus sibi ex misericordia a ma- jori pena seu penitencia eidem debita sive in corpore, seu in rebus aut bonis suis, ex certa scientia, de gratia speciali compensantes sibi in parte penam preteriti temporis pro futuro (vel stc *n alto casu : considerantes autem quod per industriam et sollicitudinem et laborem predicti talis N. fuerunt capti et deprehensi nobisque redditi duo perfecti heretici seu Valdenses , videlicet talis et talis (ezprimantur), parcimus eidem tali N. et sue conjugi, propter ipsum, ex certa scientia, a perditione bono- rum suorum et ab omnibus aliis penis et penitentiis confusibilibus, easque sibi remittimus ex misericordia et ex gratia sibi ante per nos promissa si hereticos seu Valdenses nobis revelaret aut redderet , quod ipse sicut premittitur opere adimplevit; vel sic tn alto casu [f* 2& b] : considerantes autem quod dictus talis N. in muro detentus existens talem hereticum revelavit, necnon tractatum cujusdam de morte inqui- sitoris tempestive et provide significare curavit, et quantum in ipso fuit periculo quod accidere poterat obviavit ; attendentes insuper quod de- tentus in muro multis annis sustinuit pacienter, de consilio multorum bonorum peritorum virorum, parcimus eidem N. et uxori sue propter eum, ac remittimus penam relapsus, et immurationis, ac perditionis, seu confiscationis bonorum ex certa scientia et ex misericordia , necnon ex gratia antea eidem tali N. promissa, si aliquem hereticum revelaret (vel sic quantum ad uxorem predicti talis N. : considerantes autem quod talis N. vir suus quemdam hereticum revelavit, etc. (ut supra), prop- ter eundem virum suum, cel sic :,intuitu predicti viri sui parcimus eidem et remittimus , etc., wt supra.) Et sic de consimilibus causis et casibus qui acciderint poterit consimiliter explicari. 7. Forma quedam specialis imponendi penitentiam alicui extra sermo- nem pro verbis incautis et temerariis que contra se ipsum vel contra alium publice evomuit in scandalum plurimorum. Tenore presentium pateat Christi fidelibus universis quod nos frater Bernardus, ord. Pred., inquisitor heretice pravitatis in regno Francie [* 2&4 c] per sedem apostolicam deputatus, quoniam nobis constat tam per confessionem spontaneam talis N. de tali loco, talis dyocesis, fac- tam in juditio coram nobis, quam per aliorum fidelium assertionem tes- tium juratorum, quod dictus talis N. in presentia plurium personarum tam incaute quam temerarie proferendo asseruit pluries se ipsum esse 44 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. hereticum (ve sic : talem N. de tali loco esse hereticum), nec dictum suum revocavit ibidem, ymo diutius tot diebus perstitit in eodem in scandalum plurimorum , horrore tam nephandi criminis tamque detes- tandi nominis non retractus; nos considerantes attentius expediens fore ut pena temporalis coherceat quos morum non corrigit disciplina, el quod interdum per impunilatis audaciam fiunt qui nequam fuerant nequiores, ut sibi et ceteris tollatur audatia verba similia tam temeraria quam impia asserendi, predicto tali N. coram nobis in juditio constituto culpam suam predictam humiliter recognoscenti , et emendam correc- tionemque in posterum promiltenti, seque omnimodo voluntati nostre ac misericordie supponenti, injunximus in penitentiam et nomine peni- tentie pro predictis, sub virtute a se coram nobis prestiti sacramenti de parendo mandatis nostris, ut tribus diebus dominicis seu festivis proxime subsequentibus processiones, si fiant, in ecclesia tali cum vir- gis in manu humiliter subsequatur [f^ 2&4 d], et in fine processionis, presente populo, de manu illius qui processioni prefuerit cum predictis virgis recipiat disciplinam. Si vero processiones ibidem non fiant, tunc cum dictis virgis post evangelium in missa in ecclesia decantatum, pre- sente popülo, modo predicto recipiat disciplinam, et ibidem publice revocet dictum suum, et recognoscal se predicta verba tam impia quam nephanda male et temerarie protulisse. Item quod unum cereum tot librarum offerat ecclesie memorate, quod diebus singulis, quantum duraverit, accendatur ibidem ad elevationem Corporis Domini Jhesu Christi. Item confiteatur ter in anno peccata sua, scilicet ante Natale Domini, et Pascha, et Penthecosten, et in eisdem festivitatibus commu- nicet, nisi abstinuerit de consilio proprii sacerdotis. Item quod a prola- tione verborum horribilium consimilium tam contra se quam contra quemcumque alium omnino sibi caveat et abstineat in futurum, sub pena X. librarum Turonensium ad opus unius calicis seu vestimentorum ecclesiasticorum in ecclesia antedicta, quam incurrat ipso facto si et quandocumque eum contigerit deinceps delinquere in predictis vel con- similibus verbis. Que omnia promisit coram nobis se implere, perficere et tenere sub virtute ac debito a se prestiti juramenti. Nos autem ex eo quod predictus talis N. se ipsum verbo tenus [f^ 25 a| hereticum esse dixit, euadem postmodum examinatum de fide hereticum minime invenimus, nec ideo hereticum reputamus, nisi aliud nobis in antea contra ipsum legitime appareret. Actum fuit hoc Tholose, anno et die tali, etc. In quorum omnium testimonium sigillum nostrum presentibus duximus apponendum. 8. Forma imponendi penitentiam minorem alicui juveni extra sermo- nem super hiis que commisit in heresi in juvenili etate. Tenore presentium pateat Christi fidelibus universis quod nos in- SECUNDA: PARS. 45 quisitor talis N. , attendentes quoniam etas juvenilis in adolescentia sua facile flectitur ad quecumque, ad ea maxime circa que versari conspicit studiosam voluntatem parentum quorum imperio subditur, verbis et exemplis eruditur et magisterio gubernatur, necdum si qui- dem plene discernit etas illa quid agat, quid eligat, ratione nondum plenarie dominante, et deficiente sibi experientia temporis longioris ; ideoque delictis et ignorantiis juventutis jure parcitur a toto sepius vel a tanto; quocirca, considerata etate talis N. (4) de tali loco filii talis N. (2), qui circa nonum, ac decimum , et undecimum etatis sue annum matris sue vel patris sui verbis el monitis inclinatus et insana doctrina deceptus, ac exemplo pestifero informatus, vidit pluries: hereticos [f? 25 b], sciens ipsos esse tales et eodem more hereticali inclinando se coram eis, flexis genibus et junctis manibus, benedictionem eorum petendo, et dicendo Benedicite pluries adoravit (in isto loco exprimatur culpa ejus sub compendio singillatim). Idcirco nos inquisitor prefatas memoratum talem N. culpam suam de pre- dictis coram nobis humiliter confitentem, et redire, prout asserit, vo- lentem ad Ecclesie unitatem, abjurata per eum omni heresi in juditio coram nobis, et prestito juramento de parendo mandatis Ecclesie et nostris, absolvimus secundum formam Ecclesie ab excommunicationis sententia, ac etiam a predictis omnibus et ea contingentibus, injuucta sibi penitentia sub hac forma : nolentes si quidem quod tale piacu- lum omnino sine aliqua penitentia remaneret inultum (vel sic : rema- neret penitus impunitum) et ut ipse efficiatur in posterum sollicicior, in cautela injunximus eidem in penitentiam et nomine penitentie pro predictis quod faciat talem peregrinationem (exprimatur 1n isto loco); confiteatur insuper peccata sua ter in anno, scilicet ante Na- talem, Pascha et Penthecosten, et in eisdem festivitatibus communi- cet, nisi abstinuerit de consilio proprii sacerdotis; singulis vero diebus dominicis et festivis missam parrochialem audiat ex integro et ser- monem qui fiet in locis in quibus [f» 25 c] fuerit, nisi legitime valeat excusari. ltem ab omni opere servili absüneat diebus dominicis et in festis colendis ; divinationes et sortilegia non observet; usuras et ra- pinas non exerceat, et restituat si recepit. Preterea persequatur here- ticos, quibuscumque nominibus censeantur, et credentes, et fautores, el receptatores eorum, ac pro heresi fugittivos, fidemque catholicam, et personas ecclesiasticas, et jura ecclesiarum, et officium inquisitionis heretice pravitatis pro viribus tueatur : concedentes eidem tali N. pre- sentes litteras sigillo nostro sigillatas in testimonium premissorum. Datum, etc. (41) N. dans le ms. 388. (2) Id. A6 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. 9. Forma de reconsiliatione (sic) et &bsolutione alicujus conversi & scismate et ritu et erroribus Grecorum. Universis Christi fidelibus ad quos presentes littere pervenerint no- tum fiat quod non episcopus talis, vice et auctoritate sanctissimi pa- tris ac domini domini Johannis divina providentia pape XXII, nobis in hac parte commissa oraculo vive vocis (vel sic : commissa, de qua commissione per talem dominum cardinalem , ve! per talem epis- copum ejus familiarem et confessorem nobis constitit oraculo vive vo- . cis), talem N. de tali loco, talis dyocesis, natione et origine Grecum, Deo operante conversum et redire volentem, prout asserit, a scis- mate et ritu ac [f" 25 d] erroribus Grecorum ad sancte Romane Ec- clesie unitatem et obedientiam et fidem, abjuratis primitus per eun- dem coram nobis scismate et ritu ac erroribus eorumdem Grecorum, ac prestito juramento de parendo mandatis prefate sancte Romane Ecclesie , reconsiliavimus et absolvimus a sententia excommunica- tionis late a canone contra Grecos scismaticos, si tamen de corde bono et fide non ficta redierit ad Ecclesie unitatem; injungentes ei- dem sub virtute ac debito a se prestiti juramenti, ut deinceps more Christianorum latinorum fidelium conversetur et vivat; confiteaturque peccata sua ad minus semel in anno ante festum Pasche, et in eodem festo communicet, nisi abstinuerit de consilio proprii sacerdotis; ob- servetque jejunia ab Ecclesia instituta ; singulis vero diebus domi- nicis et festivis missam parrochialem audiat et sermonem qui fiet in locis in quibus fuerit, nisi legitime aut rationabiliter valeat excusari; et ab omni opere servili abstineat diebus dominicis et festivis colen- dis; divinationes et sortilegia non observet; fidemque catholicam con- fiteatur et teneat quam sancta Romana Ecclesia confitetur, predicat et observat; orationem dominicam ac symbolum fidei et salutationem Beate Marie Virginis, nisi ea jam sciverit, quantocius addiscere [f* 26 a] non obmittat, et singulis diebus more fidelium devote et fideliter Deo dicat. Volumus etiam et mandamus auctoritate predicta omnibus Christi fidelibus ut eundem conversum ad communionem suscipiant ; nullus- que eum molestare presumat, graciisque et favoribus quibuscumque Christianorum latinorum ubique gaudeat quamdiu sua vita et conver- satio fidelis et catholica apparuerit et de contrario non constabit. Con- cedentes eidem tali N. presentes litteras sigillo nostro impendenti sigillatas in testimonium premissorum. Datum, etc. 10. Forma littere ad imponendum penitentiam arbitrariam alicui ex- tra sermonem ex aliqua causa rationabili. Tenore presentium pateat Christi fidelibus universis quod nos talis SECUNDA PARS. A7 N., inquisitor in regno Francie per sedem apostolicam deputatus, quo- niam per inquisitionem que fit generaliter contra omnes infectos he- relica pravitate, et per acta et processus inquisitionis ejusdem inve- nimus, necnon per confessionem talis N. de tali loco, talis dyocesis, factam in juditio legitime nobis constat, quod ipse dictus N. in crimine seu facto heresis sic deliquit (6n ?sfo loco exprimatur culpa ejusdem de processu et confessione ejus extracta sub compendio singillatim); idcirco nos prefatus inquisitor una cum tali coinquisitore ac collega [f 26 b] nostro, et cum venerabili ac discreto viro tali N. in hac parte commissario deputato, predictum talem N. redire volentem, prout asseruit, ad Ecclesie unitatem, abjurata primitus per eundem omni heresi in juditio coram nobis el prestito ad sancta Dei evange- lia juramento de parendo simpliciter mandatis nostris et Ecclesie, ab- solvimus secundum formam Ecclesie ab excommunicationis vinculo quo erat ligatus propter culpas quas confessus est in juditio se in facto seu crimine heresis commisisse, si tamen de corde bono et fide non ficta redierit ad Ecclesie unitatem et si injuncta sibi mandata servaverit ; et quia in Deum et sanctam matrem Ecclesiam predictis modis te- mere et graviter deliquit, habita super hoc deliberatione provida cum bonis et peritis viris, injunximus eidem, sub debito ac virtute pres- üti juramenti, in penitentiam el nomine penitentie peregrinationes tales et tales (exprimantur ?n isto loco); testimoniales de singulis locis secum reportans litteras, etc. (1n ?sto loco exprimantur alia. omnia ge- neralia, sicut scribuntur in. aliis precedentibus litteris singillatim.) Ac- tum fuit hoc Tholose in domo inquisitorum , anno et die tali , etc. 11. Forma littere commutandi aliquam penitentiam [in] ingressum religionis ex aliqua pia causa. [Fo 26 c] Tenore presentium pateat Christi fidelibus universis quod nos talis N. inquisitor, pro miserationis affectu commoti, piisque bono- rum virorum precibus inclinati, penitentiam sive penam quam tali N. de tali loco, talis dyocesis, nuper, seu dudum, injunximus in peregri- nalionibus faciendis pro hiis in quibus deliquerat contra fidem, sicut in aliis nostris litteris plenius continetur, eidem tali N., ex certa et rationabili causa, de bonorum virorum consilio duximus commutan- dam et tenore presentium commutamus, ut, videlicet, loco ejusdem penitencie, aliquam ingrediatur religionem seu aliquem ordinem a sede apostolica aprobatum, ubi regularis observantia et morum vigeat disci- plina; quam cum ingressus fuerit eundem talem N. (4) a predictis peregrinationibus absolvimus et quittamus, si tamen in ipso ordine (4) N. dans le ms, 388. A8 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. laudabiliter et finaliter perseveret; alioquin ad predictam penitentiam penitos teneatur. In cujus commutationis , absolutionis et quittationis testimonium presentes litteras sigillo nostro sigillatas eidem tali N. duximus concedendas. Datum et actum "Tholose, anno et die tali. 12. Forma littere &bsolvendi et quittandi aliquem cui fuerit promissa gratia si procuraret capi et haberi aliquem hereticum vel hereticos debito cum effeotu. Tenore presentium omnibus Christi fidelibus ad quos presentes lit- tere [f* 26 d| pervenerint notum fiat quod nos inquisitor talis, atten- dentes quod hereticorum dogma pestiferum et virulenta doctrina , nec- non contagiosa societas et conversatio infectiva nimium officit gregi Dei et fidei puritati, eorumque preda et captio est plurimum fructaosa, dum sic eisdem via percluditur discurrendi , et facultas adimitur alios corrumpendi, et ad manum Ecclesie reducuntur spontanei vel inviti ; qui tamen, sicut experientia magistrante didiscimus, non possunt de facili reperiri, latitantes in abditis et perambulantes in tenebris filii tenebrarum, nisi detecti fuerint per eorum complices aut per tales qui vias eorum invias alias cognoverunt; considerantes etiam bonum commune tanquam melius preferendum saluti plurium providendo, quod- que hoc solum bene agitur sive plectendo sive ignoscendo , ut vita hominum corrigatur; idcirco nos dudum, sub anno Domini tali, de- liberatione prehabita, promisimus tali N. de tali loco, talis dyocesis, pro se ac pro tali uxore sua gratiam de pena carceris seu immura- lionis, necnon de corpore et rebus non confiscandis seu perdendis, ac etiam de pena seu penitentia confusibili, videlicet de crucibus non portandis, pro hiis que inventi sunt per confessiones proprias factas jn juditio in crimine heresis commisisse, si hereticum [f* 27 a] vel hereticos nobis redderet, aut procuraret, debito cum effectu quod ca- perentur, nobisque redderentur; ad que facienda dictus talis N. se daturum fideliter opem et operam obligavit. Quo circa, quia per ipsius talis N. industriam, et laborem, ac sollicitadinem, et directionem de- prehensi sunt et inventi, nobisque redditi duo heretici perfecti talis et, talis, et tercius occasione premissorum inventus est nobisque red- ditus in sua heresi comprehensus ; predictum talem N., uxoremque ejus dicimus nostre promissionis gratiam promeruisse; et eosdem a penis confusibilibus tam immurationis quam impositionis crucum, ac etiam a perditione, seu confiscatione bonorum, de multorum dis- cretorum virorum consilio et ex certa scientia, ex predicta causa, auctoritate apostolica qua fungimur, tenore presentium absolvimus et quittamus. In quorum omnium robur et testimonium sigillum nostrum presentibus litteris duximus apponendum. Datum, etc. . SECUNDA PARS. 49 Quando vero predicta gratia fuerit per inquisitorem solum antea promissa, et demum per dyocesanum seu ejusdem vel sede vacante capituli commissarium fuerit ratificanda et approbanda , scribatur circa finem littere isto modo : ubi dicitur : tenore presentium absolvimus et quittamus, addatur sic: Nos vero talis episcopus vel talis commissa- rius talis episcopi vel talis capituli (exprimantur nomtna 4n. hoc loco) predictam gratiam promissam et factam ex causa predicta [f^ 27 c| predicto tali N. per inquisitorem prefatum ratam el gratam baben- tes ratificamus, approbamus et facimus una cum inquisitore prefato et presentes litteras sigilli nostri munimine roboramus. Datum, etc. Vel scribatur sic :: ubi dicitur : auctoritate apostolica qua. fungimur, scribatur hoc modo : Nos inquisitor prefatus auctoritate apostolica qua fungimur, una cum reverendo in Christo patre episcopo tali, vel cum venerabili ac discreto viro in hac parte commissario depu- tato talis episcopi vel talis capituli, tenore presentium absolvimus et quittamus. In quorum omnium robur et testimonium nos prefati episcopus el inquisitor (tei nos prefati inquisitor et. commissarius) sigilla nostra presentibus duximus appouenda. Datum, elc. Ve po- terit sic. concludi circa finem : post illud : absolotmus et quittamus, | addatur sic : Nos vero tales et tales episcopus vel commissarii in hac parte eamdem gratiam absolutionem et quittationem factas predicto tali N., ex causa predicta per inquisitorem prefatum, auctoritate nostra ex certa scientia approbamus, et ratificamus et facimus cum eodem. In quorum omnium robur et testimonium nos prefati episcopus vel com- missarii sigilla nostra presentibus duximus apponenda. Datum et actum, anno et die et loco, etc. 13. [F^ 27 c] Forma littere ad imponendum penitentiam arbitrariam extra sermonem alicui judeo pro hiis que commisit receptando ali- quem vel aliquos baptizatos apostatas, vel alias favorem aliquem impendendo. Nos talis inquisitor heretice pravitatis ac perfidie Judeorum in regno Francie per sedem apostolicam deputatus, tenore presentium notum facimus universis quod , cum nullus debeat conversos ad fidem et bap- tismum Domini Jhesu Christi sollicitare modo aliquo ut ad vomitum redeant judaismi, et, relicta vera luce que Christus est, revertantur ad tenebras judayce cecitatis, nec tales scienter receptare, vel eisdem pre- bere in hujusmodi consilium , auxilium, vel favorem, in opprobrium fidei Christiane ; et per inquisitionem factam invenerimus, necnon per confessionem talis judei de tali loco factam in juditio legitime nobis constat , quod predictus judeus receptavit scienter talem N. olim bapti- ei 50 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. zatum et conversum ad fidem et postmodum rejudaysatum, et cum eodem participavit comedendo, bibendo et in synagoga seu scola lec- tionem audiendo, et ritus alios judaycos observando, et de bonis suis eidem ministrando (*n 1sfo loco poterit. culpa. extracta sub compendio explicari), ev alia committendo que non debent remanere in aliquo impunita; nec judeis in hujusmodi delinquentibus sint imponende peregrinationes [f^ 277 d| sanctorum, vel cruces ad portandum, aut jeju- nia, et hujusmodi similia in quibus nullatenus mererentur; ideo, de .bonorum virorum consilio, prefatum judeum pro predictis punivimus, et eidem imposuimus in penam ut solvat centum libras Turonenses distribuendas et expendendas in piis usibus seu operibus pietatis ad nostrum arbitrium, de quibus c. libris ad mandatum nostrum integre satisfecit ; ipsumque absolvimus et quittamus ab illis que in predictis commisit, de quibus duntaxat confessus est et recognovit coram nobis in juditio veritatem ; precipientes eidem ne de cetero simile aliquid in aliquo attemptare presumat, sub pena carceris et aliis penis a jure statutis contra talia facientes ; concedentes eidem litteras sigillo nostro sigillatas in testimonium veritatis. Datum, etc. 14. Forma ad deponendum oruces extra sermonem non simpliciter set ad tempus ex aliqua pía causa. Tenore presentium pateat Christi fidelibus universis quod nos frater talis N., ord. Pred., inquisitor heretice pravitatis, etc., piis bonorum viro- rum precibus inclinati (vel sic : compacientes senectuti vel : infirmitati talis N. de tali loco vel : liberis ejus ut eis possit melius seu com- modius subvenire ce] : filias [f^ 28 a] maritare, et sic de similibus causis que exprimi poterunt :n hoc loco), moli intuitu pietatis, ad tempus sedimus eidem tali N. licentiam non portandi cruces de filtro que olim fuerunt sibi per nos (vel : per talem inquisitorem) in peni- tentiam el nomine penitentie injuncte et imposite ad portandum cum quibus[dam] aliis certis penitentiis faciendis ; concedentes eidem de gralia speciali quod sine predictis crucibus incedat usque ad tempus quo primum sermonem inquisitorum in tali dyocesi continget fieri generalem , nisi nobis aut nostris in inquisitionis officio successoribus circa hoc interim (vel : medio tempore) aliud videretur. Injunximus autem eidem sub virtute a se coram nobis prestiti juramenti, quod tunc ad sermonem inquisitorum, ubicumque fiat, personaliter veniat cum cru- cibus jam resumptis, ipsorum mandatum et beneplacitum auditurus et completurus, et gratiam, si et quam sibi facere voluerint, percepturus ; nichil immutantes in aliis que in litteris sue penitentie continentur ; concedentes eidem tali N. presentes litteras, etc., ut supra. 52 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. 17. Forma alia specialis committendi alicui potestatem deponendi cruces. Venerabili ac discreto viro tali N. etc., inquisitor talis, etc. — Ob gra- tiam et reverentiam piarum precum (tel s: : ad instantiam supplicem et devotam) quarumdam personarum, duximus vobis, tenore presentium, quantum ad nos pertinet, committendum quod in [f* 28 d] tali festo proximo venienti, 1n ecclesia tali, populo ad audiendum divina congre- gato, postquam evangelium ibidem in missa fuerit decantatum , facto- que sermone si ibidem fuerit faciendus, possitis cruces deponere vice nostra tali N., quas eidem jamdudum portandas imposuimus in peni- tentiam seu nomine penitentie pro hiis que commiserat in facto heresis, si tamen dictus talis N. ibidem presens fuerit illa hora, usque ad tem- pus dumtaxat quo primum sermonem inquisitorum Tholose vel Carcas- sone continget fieri generalem ; injungentes eidem sub virtute a se coram nobis prestiti juramenti quod tunc ad sermonem ipsorum inqui- sitorum personaliter veniat cum crucibus jam resumptis, ipsorum man- datum et beneplacitum auditurus et completurus, et gratiam, si et quam sibi facere voluerint, percepturus 5 intimantes eidem (4) tali N. ex parte nostra quod in aliis que in litteris sue penitentie continentur nichil aliud immutavimus ; cui litteram cum sigillo nostro super depositione crucum hujusmodi, si voluerit et a nobis petierit, concedemus ; alioquin vos eidem, si maluerit, vestram super hoc litteram concedere valeatis tenorem in se presentium continentem. Datum, etc. 18. Item forma alia specialis commissionis de eodem. Frater Bernardus, inquisitor, etc., [f^ 29 a| dilectis sibi in Christo ta- libus et talibus (duobus vel tribus) salutem in actore fidei Domino Jhesu Christo. — Vobis et vestrum cuilibet, si alterum contingeret impediri aut intendere non valeret, duximus tenore presentium, quantum ad nos per- tinet, committendum quatinus in festo tali et in ecclesia tali, congregato populo, postquam evangelium ibidem fuerit decantatum, factoque sermone si ibi fuerit faciendus, possitis vice nostra deponere cruces tali N., si ibidem presens fuerit illa hora, quas jamdudum portandas imposuimus eidem in penitentiam pro hiis que commiserat in facto heretice pravi- tatis. Hanc autem gratiam et misericordiam eidem tali N. duximus im- pendendam et preveniendam temporaliter ob reverentiam et gratiam piarum precum talium et talium, necnon pietatis affectu (exprimatur (4) Eidem dans le ms. 388. SECUNDA PARS. 53 causa) ; intimantes eidem tali N. quod in aliis que in litteris sue peni- tentie continentur nichil penitus immutamus; et eidem litteram cum sigillo nostro super depositione crucum hujusmodi, si voluerit et a nobis pecierit, concedemus. Datum, etc. 19. Forma littere testimonialis inquisitoris super depositione crucum facta per alium vice ejus. Nos frater talis N., inquisitor heretice pravitatis, etc., tenore presen- tum notum facimus [f^ 29 b] universis quod ex speciali commissione nostra cruces de filtro fuerunt deposite per talem N. tali N. de tali loco talis dyocesis, in tali festo et in tali ecclesia, in missa post evangelium, ibidem populo congregato, intuitu et gratia ac reverentia piarum precum talium personarum, necnon pie miserationis affectu, ut idem N. filias suas posset expediencius maritare, quas cruces eidem N. olim im- posueramus portandas nomine penitentie pro hiis que commiserat in facto heretice pravitatis, usque ad tempus quo primum sermo- nem inquisitorum conlingel fieri generalem, ad quem personaliter veniat cum crucibus jam resumptis sub debito a se prestiti juramenti; nichil immutantes in aliis sibi per nos impositis el injunctis que in litteris sue penitentie continentur. In cujus rei testimonium sigillum nostrum presentibus duximus apponendum. Datum, etc. 20. Forma alia deponendi seu commutandi cruces alicui intuitu libe- rorum. Tenore presentium pateat Christi fidelibus universis quod, cum nobis tali N. inquisitori fuerit humiliter supplicatum quod talis N. de tali loco cruce signatus multas habebat filias maritandas (vel : filios uxorandos) pro quibus convenienter nec faciliter [f* 29 c] viros filiabus (vel : uxo- res filiis), quamdiu cruces portaret, minime poterat invenire, nos pre- fatus inquisitor moti intuitu pietatis, piis et precibus inclinati, in favo- rem matrimonii predictorum, eidem !ali N. cruces olim sibi impositas nomine penitentie pro hiis que commiserat in facto heretice pravitatis, deposuimus, dictam penitentiam in alia pietatis opera commulantes ; de quibus de bonis suis ad nostrum arbitrium satisfecit; retenta nobis, etc. ; nichil immutantes in aliis, etc., ut supra (vel sic : quod talis N. de tali loco multos habebat pueros parvulos quibus sufficienter, quamdiu por- tarel cruces, minime poterat providere, nos prefatus inquisitor, etc., ut eisdem parvulis possit melius providere, etc., ut supra.) 54 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. * 21. Forma littere relaxandi de muro non simpliciter set ad tempus ex causa aliqua speciali. Tenore presentium pateat universis quod nos talis N., inquisitor heretice pravitatis, etc., attendentes quod talis N. de tali loco dudum pro commissis in crimine heresis immuratus nostris et Ecclesie humili- ter parendo mandatis per annos aliquot penam seu penitentiam immu- rationis sustinuit pacienter, moti intuitu pietatis et miseratione uxoris sue et liberorum suorum mendicantium, ut eos valeat dirigere et juvare [f^ 29 d] (vel sic : necnon quantum in ipso fuit laudabiliter se habuit in hoc quod, dum quidam immurati seu in muro detenti de nocte ab ipso muro aufugere attemptarent, ipse talis N. hoc percepto clamavit et custodes muri excitavit, ex quo fuerunt qui temptabant aufugere de- prehensi et totaliter impediti) ; ob quam causam volentes eidem facere graliam specialem, ipsum de muro ad tempus duximus relaxandum, volentes et mandantes eidem sub virtute prestiti juramenti quod ad dictum murum redeat sicut prius, tempore quo primum continget ser- monem inquisitorum fieri generalem in partibus Tholosanis, in quo fiunt gratie et penitentie injunguntur, ibidem voluntatem et ordinationem ac mandata ipsorum inquisitorum auditurus et completurus et gratiam , si et quam eidem facere voluerint, recepturus. Interim vero medio tem- pore portet signum martelli de filtro crocei coloris ante in pectore et retro inter scapulas in veste superiori, in signum et testimonium quod adhuc est de muro, sine quo intra vel extra domum aliquatenus non incedat. Item visitet singulis annis ecclesiam Sancti Stephani Tholose in festo Inventionis ejusdem, et ecclesiam Sancti Saturnini in octaba Pasche, missamque parrochialem et sermonem, si fiat ibidem, audiat utrobique; confiteatur insuper peccata sua ter in anno, ante Natale, Pascha et [? 30 a] Penthecosten, et in eisdem festivitatibus communicet, nisi abstinuerit de consilio proprii sacerdotis. Singulis vero diebus dominicis et festivis missam parrochialem audiat ex integro, et sermonem qui fiet in locis in quibus fuerit, nisi legitime valeat excusari. Item ab omni opere servili abstineat diebus dominicis et festis colendis. In cujus rei testimonium eidem concessimus presentes litteras sigillo nostro sigilla- tas. Datum Tholose, etc. Poterit etiam causa alia exprimi , si aliqua fuerit, tali modo : Tenore presentium notum fiat quod nos inquisitor talis, moti in- tuitu pietatis, talem N. immuratum de tali loco relaxavimus de muro usque ad tempus beneplaciti nostri vel nostrorum in inquisitionis officio successorum , miseratione uxoris ei liberorum suorum pauperum et mendicantium, ut ipsos valeat dirigere et juvare (ve! sic : intuitu et res- pectu filiarum suarum , ut eas facilius valeat maritare, et sic de simili- bus, etc., ut supra). SECUNDA PARS. 55 26. Forma brevis et communis commutandi peregrinationes in alia opera pietatis. Tenore presentium notum fiat quod nos inquisitor talis, etc., pere- grinationes tali N. de tali loco nomine penitentie olim impositas et in- junctas pro hiis que commiserat in facto seu crimine heretice pravitatis, ex certa N 30 b] et rationabili causa eidem commutavimus in alia opera pietatis (4), injungentes eidem ut in redemptione peregrinationum det et solvat c. libras Turonenses ad nostrum arbitrium expendendas, tam in persecutione hereticorum quam in necessitatibus officii inquisitionis, seu in aliis operibus pietatis; de quibus jam, juxta ordinationem nos- tram et arbitrium , integre satisfecit; unde eundem N. et ejus bona ab omnibus peregrinationibus , exceptis dumtaxat visitationibus infra Tho- losam faciendis, tenore presentium absolvimus penitus et quittamus , nichil immutantes in aliis que in litteris sue penitentie continentur, concedentes eidem presentes litteras, etc. , ut supra. 29. Item forma alia communis commutandi et absolvendi a peregri- nationibus. Tenore presentium notum fiat quod nos talis inquisitor , considerata senectute seu debilitate talis persone, peregrinationes olim sibi no- mine penitentie impositas et injunctas pro hiis que commiserat in facto seu crimine heretice pravitatis, eidem commutavimus in alia opera pietatis, eundem ac ejus bona et heredes a predictis peregrinationibus extra Tholosam dumtaxat faciendis tenore presentium absolvimus et quilttamus , solutis quinquaginta libris Turonensibus ad opus talis pon- us [f* 30 c] (vel : talis ecclesie ve/ sic : in piis usibus ad nostrum arbitrium expendendis, de quibus jam ad mandatum nostrum integre satisfecit ve! sic : pro quibus jam juxta ordinationem nostram de bo- nis suis satisfecit in quibusdam operibus pietatis); nichil immutantes in aliis , etc. , ut supra. 24. Item forma alia quantum ad modum loquendi in casu aliquo spe- oiali. Tenore presentium notum fiat quod nos inquisitor talis, considerantes quod hoc solum bene agitur ut vita hominum corrigatur, videntes (4) Ista clausula poni poteril vel dimitii, en marge. 56 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. spontaneam confessionem et contritionis ac penitenüe signa talis N. de tali loco, et per hoc de ejusdem correctione in posterum confidentes , ad ejus instantiam et requisitionem humilem relevantes ipsum a cor- porali labore multiplici et discursu, de gratia speciali peregrinationes olim sibi nomine penitentie impositas et injunctas eidem commultavi- mus, etc. , ut supra. 20. Item forma specialis ad commutandum peregrinationes. Tenore presentium notum fiat quod nos talis N. inquisitor, piis bo- norum virorum precibus inclinati ac moti intuilu pietatis, considerata nimia senectute ac debilitate corporis talis N. de tali loco, peregrina- tiones extra Tholosam dumtaxat faciendas eidem pro hiis que commisit in crimine seu [f^ 30 d| facto heresis in penitentiam et nomine peni- tentie per nos (tel : per tales inquisitores) dudum impositas et injunc- tas eidem commutavimus in alia opera pietatis, injungentes eidem tali N. ut in redemptionem seu commutationem ipsarum det et persolvat quinquaginta libras Turonenses expendendas et distribuendas ad nos- trum arbitrium in pios usus (vel sic : in persecutione hereticorum ve : pro necessitatibus officii inquisitionis vel stc : in opere talis pontis vel : talis fontis vel : talis ecclesie vei sic : ad arbitrium venerabilis ac discreti viri talis abbatis), de quibus quinquaginta libris jam ad nostrum arbitrium satisfecit, Unde eundem N. et ejus bona et heredes et successores suos tenore presentium absolvimus et quittamus , nichil immutantes in aliis que in litteris sue penitentie continentur. Datum, etc., ut supra. 26. Item forma alia quittandi aliquem ab omnibus penis et penitentiis de gracia speciali, quod nunquam vel rarissime fleri debet. Tenore presentium notum fiat quod nos talis N. inquisitor, ad in- stantiam et preces multorum virorum bonorum ac sollempnium perso- narum, ex gracia speciali absolvimus in perpetuum et quittamus ta- lem N. de tali loco et ejus bona presentia et futura ac ipsius heredes ab omnibus peregrinationibus et visitationibus [f 31 jj ecclesiarum sibi nomine penitentie dudum impositis et injunctis pro hiis que com- miserat in facto seu crimine heresis, necnon ab omnibus penis in lit- leris penitentie sue contentis et specialiter et expresse a pena illa ne publice officiis fungeretur, concedentes et restituentes eidem tenore presentium quod publicis officiis possit fungi, nichil immutantes in aliis que in litteris sue penitentie continentur. In quorum omnium tes- timonium et munimen sigillum nostrum presentibus duximus apponen- dum. Datum, etc. SECUNDA PARS. 57 27. Forma seu modus citandi seu conveniendi heredes seu bonorum detentores illorum qui peregrinationes sibi injunctas seu alia impo- sita sibi onera, dum viverent, minime compleverunt. Frater talis N. inquisitor tali capellano seu rectori vel ejus locum te- nenti , salutem in actore fidei Domino Jhesu Christo. — Mandamus vobis auctoritate apostolica qua fungimur in hac parte quatinus citelis ex parte nostra tales et tales heredes seu bonorum detentores talis N. nunc defuncti, quatinus tali die, Tholose, in domo inquisitionis, perso- naliter compareant coram nobis ostensuri litteras penitentiarum dudum impositarum prefato tali defuncto, dum vivebat, pro hiis que commi- serat in crimine heretice pravitatis, necnon satisfacturi super defectu predictarum [f* 34 b] penitentiarum, et facturi quod fuerit rationis. Da- tum sub sigillo nostro , etc. 28. Modus scribendi ad compellendum heredes seu bonorum detento- res illorum qui peregrinationes sibi injunctas minime compleve- runt. Frater talis N. inquisitor dilecto sibi in Christo bajulo talis loci, salu- tem in aetore fidei Domino Jhesu Christo. — Cum dudum talis N. de tali loco, nunc defunctus, coram nobis (vel sic : coram predecessoribus nos- wis inquisitoribus) obligaverit se et omnia bona sua ad suscipiendum et perficiendum penitentiam quam sibi inquisitores heretice pravitatis ducerent injungendum pro hiis que tam per inquisitionem quam per Suam propriam confessionem factam in juditio invenitur commisisse in crimine heretice pravitatis, et eidem de discretorum consilio nomine penitentie certe peregrinationes injuncte fuerint pro commissis in facto heresis tempore quo vivebat, quas ipsum fecisse seu complevisse super hoc citati a nobis heredes seu bonorum ipsius detentores minime ostenderunt, et pro dictis peregrinationibus ac defectu earum taxaveri- mus super bonis ipsius quondam defuncti predicti decem libras Turo- nenses in operibus pietatis seu in piis usibus ad nostrum arbitrium expendendas, auctoritate qua fungimur vos requirimus [f» 31 c] vobisque mandamus qualinus tales heredes seu bonorum detentores predicti defuncti, que bona cum suo onere transeunt ad heredes, compellatis ad solvendum dictas decem libras infra XV. dies per bonorum captio- nem, aut venditionem, si necesse fuerit, taliter facientes ne in defectu vestri nos oporteat majus brachium regal[is] curie requirere in hac parte. Datum sub sigillo nostro, etc. 8 58 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. 29. Forma quittandi heredes alicujus defuncti, postquam satisfecerint super defectu peregrinationum quas dictus defunctus non compleve- rat, dum vivebat. Tenore presentium notum fiat quod nos talis N. inquisitor tenore presentium absolvimus et quittamus heredes et bonorum detentores defuncti quondam talis N. ab omnibus peregrinationibus et visitalioni- . bus ecclesiarum Tholose ac eorum defectu, que olim predicto tali N. jam defuncto fuerunt imposite et injuncte pro hiis que commiserat, dum viveret, in crimine heretice pravitatis , cum dicli heredes super predic- lis ad nostram ordinationem et arbitrium satisfecerint in et pro quibus- dam operibus pietatis. In cujus rei testimonium, etc. 30. Forma absolvendi et quittandi aliquem a defectu visitationum. Tenore presentium notum fiat quod nos talis N. inquisitor [f" 31 d] absolvimus et quittamus talem N. de tali loco a defectu visitationum ecclesiarum Tholose quas usque ad presentem diem obmisit facere, quia satisfecit juxta nostrum arbitrium super illis, injungentes eidem quod visitationes ecclesiarum Tholose deinceps faciat annuatim, prout in litte- ris sue penitentie continetur et eidem in penitentia est injunctum pro hiis que commisit in crimine heretice pravitatis. In cujus rei testimo- nium, etc. 31. Forma cujusdam commissionis particularis in casu. Frater Bernardus inquisitor, etc., venerabilibus ac discretis viris tali N. et tali N. etc., salutem. — Discretioni ac sollercie vestre de qua fiduciam plenam gero, committo tenore presentium et injungo quatinus, vice et auctoritate nostra, apud talem locum personaliter accedentes, convo- catis coram vobis tali N. et tali N. de dicto loco, faciatis vobis ostendi ab eis ac per eos locum in quo talis N. jam defunctus labe infectus heretica fuit per ipsos in horto quodam sepultus, sicut per inquisitionem ac per testes in inquisitione receptos super hoc invenimus veritatem, et ibidem corpus seu ossa dicti defuncti faciatis, ipsis presentibus et fodien- libus, exhumari et in certo loco reponi et sequestrari , in quo suo tem- pore, cum opportunum fuerit, certitudinaliter [f» 32 a] valeant inveniri, ut de ipsis possit fieri quod secundum sanctiones canonicas fuerit faciendum, contradictores aut rebelles, si qui fuerint, auctoritate nostra quam vobis in hac parte committo, per censuram ecclesiasticam com- SECUNDA PARS. 59 pescendo. Si vero ambo non potueritis ad exequendum premissa perso- naliter interesse, alter vestrum ea nichilominus cum debita diligentia exequatur. In cujus rei testimonium sigillum nostrum, etc. Datum, etc. 32. Forma denunciandi seu publicandi sententiam esse latam de domo aliqua diruenda. Frater N. inquisitor, etc., capellano talis ecclesie, vel ejus locum tenenli, et aliis ad quos presentes littere pervenerint, salutem in actore fidei-Domino Jhesu Christo. — Dudum (vel sic : nuper) sub anno Dominice Incarnationis tali et die tali, in sermone publico inquisitorum facto Tho- lose in ecclesia Saocti Stephani cathedrali, presentibus officialibus re- galis curie, universitate cleri ac populi congregata, sicut moris est in hujusmodi ab antiquo, condempnavimus per diffinitivam sententiam, de consilio peritorum , talem domum in qua talis N. de tali loco in sua ultima egritudine fuit hereticatus, seu in sectam dampnatam heretico- rum receptus per talem hereticum , et obiit in eadem ; eamdemque do- mum juxta sanctiones tam [f» 32 b| canonicas quam civiles sententiavi- mus cum suis appenditiis funditus diruendam, ita quod sit perpetuo inhabitabilis nunquamque reedificetur ; necnon premissa monitione canonica tulimus sententiam excommunicationis publice et in scriptis in et contra quoscumque contradictores, seu rebelles, et contrarium facientes. Quocirca, auctoritate apostolica qua fungimur, vobis preci- piendo mandamus quatinus predictam sententiam nostram in ecclesia vestra, populo congregato ibidem ad audiendum divina, publice denun- cietis tribus diebus dominicis seu festivis proximo subsequentibus, ne aliquis per ignorantiam crassam se valeat excusare. Et si aliqui contra- rium attemptaverint, hac nostra monitione premissa et denunciatione publice facta, ipsos denuncietis in ecclesia vestra publice in excommu- nicationis sententiam incidisse ; el in signum recepti ac completi man- dati nostri sigillum vestrum presentibus apponatis. Datum et sigillo nostro sigillatum, Tholose, anno et die tali. 33. Forma scribendi ad applicandum materiam alicujus domus piis usibus que propter heresim fuerit destruenda. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor, etc., universis pre- sentes litteras inspecturis, salutem [f* 32 c] in actore fidei Domino Jhesu Christo. — Cum domus talis N. de tali loco, pro eo quod in ea quedam persona fuit hereticata et in dampnatam sectam hereticorum in fine suo recepta et dampnabiliter obiit in eadem, ob scelus dicte hereticationis et in delestationem criminis tam nephandi, extiterit per diífinitivam 40 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. sententiam condempnata, ut tota cum suis appendiciis fnnditus des- uuatur, ejusque materia ad nostrum arbitrium comburatur, vel piis usibus applicetur, nos, piis quorumdam bonorum virorum precibus in- clinati, necnon utilitate ac necessitate talis hospitalis de tali loco (vel : talis domus religiosorum talium) provida consideratione pensata, totam materiam dicte domus, cum diruta extiterit, reparationi seu reedifica- Uuoni et alias utilitati seu necessitati prefati hospitalis (vel : talis operis) , auctoritate qua fungimur, tenore presentium applicamus, inhtbentes, ca- nonica monitione premissa, sub pena excommunicationis , ne quis dic- lam materiam alibi transferat seu transportet, vel eam distrahat seu alienet, nisi dumtaxat ad utilitatem dicti hospitalis (sew operis) cui eam duximus applicandam. In cujus rei testimonium sigillum nostrum, etc. Si autem videatur expediens, poterit sta, scribi supra 1n loco suo : [F» 32 d] Inhibentes, canonica monitione premissa, perhemptorie ac precise, sub pena excommunicationis, ne quis dictam materiam, etc., ut supra; alioquin in facientes contrarium, auctoritate apostolica qua fun- gimur, hac nostra canonica monitione premissa, in hiis presentibus scrip- tis excommunicalionis sententiam promulgamus. In cujus rei testimo- nium, elc. 34. Forma scribendi contra molestantes illos quibus eruces ad portan- dum nomine penitentie sunt injuncte. Frater Bernardus inquisitor heretice pravitatis, etc., ompibus Christi fidelibus ad quos presentes littere pervenerint (ve : tali bajulo vel : consulibus talis loci), salutem in actore fidei Domino Jhesu Christo. — Cum sancta mater Ecclesia nulli claudat gremium redeunti, ymmo gau- dens suscipit, fovet, protegit penitentes, exemplo pii patris edocta, qui prodigum filium revertentem festiva cum letitia recollegit; idcirco, auc- toritate apostolica qua fungimur, inhibemus, et premissa moniüone canonica sub pena excommunicalionis precipimus et. mandamus ne tales de tali loco (exprimantur nomina) quibus tanquam penitentibus jn penitentiam et nomine penitentie per nos (vel stc : per inquisitores predecessores nostros) cruces sunt imposite ad portandum, et peregri- nationes injuncte ad faciendum, pro hiis in quibus in facto seu crimine heresis commiserunt, aliquis [f? 33 a] audeat irridere, nec a locis pro- priis seu communibus commerciis excludere, vel quoquo modo alias molestare, ne ex boc retardetur conversio peccatorum, et ne conversi propter scandalum, abjecta penitentia, relabantur; quin ymmo libere permittantur tam in locis unde traxerunt originem quam alibi ubi com- modius potuerint habitare suamque agere penitentiam sine molestia et in pace, quamdiu sua conversatio fidelis et catholica apparuerit legitli- mis documentis; alias enim molestantes ipsos indebite pena debita SECUNDA PARS. 61 pupiemus, et contra molestantes, prout justum fuerit, per censuram ecclesiasticam procedemus. In cujus rei, etc. Datum, ut aupra. 35. Forma littere declarandi et pronunciandi quod aliquis publicis of- ficiis possit uti. Tenore presentium pateat universis quod nos talis N. inquisitor, no- lentes quod aliquis innocens vel immunis a delicto heresis aliasque bene meritus, a publicis officiis et legittimis actibus sine culpa sua et absque causa rationabili excludatur, quem de jure possimus ex incum- benti nobis officio relevare juxta canonicas sanctiones, tenore presen- üum dicimus, declaramus et pronunciamus talem N., filium quondam talis N., de tali loco, posse uti officio consulatus, [f" 33 b| si ad illud electus fuerit seu vocatus, et tenere bajulias et administrationes alias, el quecumque publica officia exercere, non obstante quod predictus talis N. pater suus quondam pro facto heresis habuerit penitentiam de portandis crucibus et fuerit immuratus, cum idem pater suus ad man- datum Ecclesie et inquisitorum predictas penitentias compleverit (vel Sic : predictarum penitentiarum prosecutioni et completioni, dum vive- ret, insistebat) et reincorporatus Ecclesie unitati decessit in eadem. In cujus rei testimonium, etc. Datum, et cetera. 36. Forma littere pro clerico jurato recepto ad fldelitatem et officium inquisitionis. Tenore presentium pateat universis quod nos frater Bernardus Guido- nis, ord. Predic., inquisitor heretice pravitalis in regno Francie per se- - dem apostolicam deputatus, recepimus in juratum ac fidelem ministrum officii inquisitionis herctice pravitatis ejusdem dilectum nostrum ima- gistirum talem N. clericum talis dyocesis, notarium publicum Tholose, juramento fidelitatis et secreti recepto a nobis et prestito ab eodem, cum omnibus libertatibus, immunitatibus, graciis et privilegiis tam ab apos- tolica sede quam etiam a regia majestate concessis notariis, officialibus seu ministris officii inquisitionis, quibus eundem talem N. gaudere vo- lumus et decernimus [í? 33 c| per presentes. In quarum omnium testi- monium et munimen, etc. 37. Forma littere pro custode muri instituendo. Tenore presentium pateat universis quod nos frater Bernardus Guido- nis, ord. Predic., inquisitor heretice pravitatis in regno Francie per sedem 62 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. apostolicam deputatus, posuimus ac deputavimus ad custodiam muri et carcerum Tholose ubi homines culpabiles pro crimine heresis detinen- tur, talem N. clericum, ipsumque custodem dicti muri et immuratorum, seu in carceribus detentorum, fecimus et constituimus quamdiu nostre seu successorum nostrorum in officio inquisitionis placuerit voluntati, cum omnibus libertatibus, graciis et privilegiis tam ab apostolica sede quam etiam a regia majestate concessis officialibus et ministris officii inquisitionis , necnon cum vadiis domini nostri regis Francie dari dicti muri custodibus consuetis, juramento fidelitatis et secreti prius recepto a nobis et prestito ab eodem : inhibentes premissa monitione canonica, sub excommunicacionis aliisque penis canonicis, omnibus et singulis, ne aliquis dictum custodem presumat in officio memorate custodie ali- quatenus impedire. In quorum omnium testimonium et munimen eidem tali N. presentes litteras sigillo nostro concessimus sigillatas. Datum et actum, etc. 38. [Fo 33 d] Forma littere testimonialis pro juratis officii inquisitionis. Frater Bernardus inquisitor, etc. , universis presentes litteras inspecturis, etc. — Tenore presentium notum fiat talem N. servientem esse fidelem nos- trum pariter et juratum : quo circa in persequendis et capiendis here- ticis manifestis generaliter, necnon in aliis exequendis que per eundem specialiter duxerimus et mandaverimus exequenda, volumus et manda- mus ab omnibus Christi fidelibus quos ipse requisierit et quibus indi- guerit eidem impendi promptum auxilium et consilium opportunum. In cujus rei testimonium sigillum nostrum presentibus duximus apponen- dum. Datum, etc. (Poterit autem 1n fine addi, si el quando expediens visum fuerit, se- quens clausula ne tales littere sint perpelue : presentibus litteris post unum annum a data presentium minime valituris.) 39. Forma littere pro licentia exeundi terminos alicui assignatos in penam ex aliqua causa rationabili. Tenore presentium notum fiat quod nos talis inquisitor, piis quo- rumdam bonorum virorum precibus inclinati, dedimus et concessimus licentiam exeundi extra talem dyocesim tali N. de tali loco ista vice causa peregrinationis visitandi limina Beate-Marie de Podio et transi- tum [f^ 3& a] faciendi per talem villam, a tempore date presentium usque ad proximum instans festum sancti Michaelis, presentibus post predictum festum minime valituris. In cujus rei testimonium sigillum nostrum presentibus duximus apponendum. Datum, anno et die tali. SECUNDA PARS. 63 40. Forma scribendi littere testimonialis de actis publicis que in li- bris inquisitionis continentur ; quod raro et non sine magna et ratio- nabili causa fiat. Ad certitudinem presentium et memoriam futurorum fidemque in juditiis quorum interest astruendam, tenore presentium notum fiat quod nos Frater Bernardus, inquisitor, eic. , vidimus et legimus in libro in quo acta publica inquisitorum predecessorum nostrorum in officio in- quisilionis conscripta sunt, ea que sequuntur inler cetera contineri. (In. 1sto loco conscribantur de verbo ad verbum illa que inde fuerint exirahenda.) |n quorum assertionem et testimonium veritatis , nos prefatus inquisitor sigillum nostrum presentibus duximus apponen- dum; et ea nichilominus de predicto libro et actis extrahi mandavi- mus et conscribi per manum talis N. notarii nostri. Actum Tholose in domo inquisitionis , etc. Et ego talis N. notarius de mandato et jussu prefati domini inquisi- toris predicta manu propria scripsi et de verbo ad verbum extraxi de [f 34 b] libro predicto in quo acta publica eadem et consimilia con- scribuntur, et hic in publicam formam redegi et signo meo solito si- gnavi rogatus. 41. Item aliter de eodem in casu. Tenore presentium notum fiat quod nos inquisitor talis N (1)., ad requisitionem talium et talium officialium domini nostri regis Francie , pro scienda publice veritate , quesivimus et invenimus in libro inqui- sitionis Tholose in quo acta penitentie et sententie inquisitorum pre- decessorum nostrorum conscripta sunt et habentur, et ad requisitionem eorumdem inde extrahi fecimus et conscribi per manum talis N. no- tarii nostri de verbo ad verbum ea que sequuntur, prout ibidem legimus el vidimus contineri. In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, Amen, etc., (?n isto loco scribantur. integraliter que nde fuerint ez- irahenda.) In. quorum testimonium et fidem ad requisitionem predic- torum nos prefatus inquisitor sigillum nostrum duximus presentibus apponendum. 42. Littera testimonialis de usu, cursu et stilo officii inquisitionis (1) N. dans le ms. 388. 64 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. quantum ad occupationem bonorum faciendam aut etiam dimitten- dam. Ad certitudinem presentium et memoriam futurorum, tenore pre- sentium notum fiat quod ab antiquis temporibus fuit usus, cursus et stilus officii inquisitionis heretice pravitatis observatus in partibus [* 3& c] Carcassonensibus et Tholosanis et Albigensibus et cir- cumvicinis, videlicet quod bona hereticorum ac etiam relapsorum in heresim in juditio abjuratam, quamvis relapsi peniteant, postquam predicti tam heretici quam relapsi sunt per inquisitorum seu Ecclesie juditium declarati esse tales et relicti tanquam tales brachio et juditio curie secularis, item credentium hereticorum erroribus, postquam sunt per inquisitorum sententiam aut juditium judicati ad murum seu car- cerem ad agendum penitentiam de commissis jn heresi dum vivunt, aut etiam post mortem ipsorum declarati quod forent si viverent im- murandi, talium, inquam, bona confiscantur, et a fisco tunc et non an- tea occupantur, quamvis de facto servetur quod prius bona talium, postquam denotati sunt aut citati, annotentur per procuratorem fisci regii; set postquam sunt annotata seu conscripta per eundem, dimit- tuntur seu dantur ad recredentiam suis possessoribus aut personis conjunctis, data fidejussoria cautione de bonis ipsis non alienandis set conservandis, salvo usufructu ipsis possessoribus usque ad diffiniti- vam inquisitorum sententiam super crimine predictorum. Bona vero aliorum qui in facto seu crimine heresis commiserunt , quibus per in- quisitores pro commissis injunguntur penitentie arbitrarie, sicut sunt peregrinationes faciende, aut [f" 34 d| cruces de filtro portande, seu aliqua alia onera ad pios usus seu ad opera pietatis ad arbitrium ip- sorum inquisitorum, bona etiam illorum quibus inquisitores ex certis et rationabilibus causis, pro bono seu utilitate fidei et officii inqui- sitionis, promittunt et faciunt super hoc gratiam specialem, minime confiscantur; et sic ab olim servatum extitit et adhuc observatur in partibus supradictis. In cujus rei testimonium ego talis N. (1), inquisitor heretice pravitatis in regno Fraucie per sedem apostolicam deputatus, sigillum nostrum (2) duxi presentibus apponendum. Datum Tholose, in mense junii, anno Domini M» CCC^ XX». 43. Forma litterarum seu cedularum ad requirendum de provisione facienda personis detentis in muro nondum sentenciatis. Discreto viro tali N. receptori incursuum heresis in senescallia Tho- (1) N. dans le ms. 388. (2) Meum dans le ms. 388. , SECUNDA PARS. 65 losana vel ejus locum tenenti inquisitor Tholosanus. — Cum talis N. de tali loco , de mandato nostro captus tanquam suspectus aut notatus de facto heresis (vel s?c : ex certis causis inquisitionis officium tangenti- bus nobis notis) detineatur in muro, volumus et vos requirimus qua- tinus faciatis satisfieri custodi muri de expensis pro eo factis a die captionis ipsius [f* 35 a] (ve! sic : a die qua positus fuit in maro) citra de bonis ipsius prefaü capti et detenti si qua habet; alias ponas eundem ad solutionem domini nostri regis, prout est et fuit de talibus non habentibus unde satisfaciant hactenus observatum ; predictus vero talis captus fuit tali die (ve/ sic : positus in muro tali die scribatur kalenda seu dies et annus). Datum , etc. Item alius modus loquendi de eodem. Discreto viro, etc., inquisitor Tholosanus. — Talis N. de tali loco tan- quam suspectus de facto heresis captus fuit et detentus in muro a tali die usque ad talem diem, et cum non habeat unde solvat aut satisfa- ciat de expensis, volumus et vos requirimus quod de expensis factis pro eo facialis satisfieri custodi muri a tempore antedicto, prout est in talibus non habentibus unde satisfaciant hactenus observatum. Da- tum, etc. Item alius modus loquendi de eodem. Discreto viro, etc., inquisitor, etc. — Nuper talis N. de tali loco cap- tus pro facto heresis et confessus fuit positus in muro ubi detinetur, ut suo lempore recipiat penitentiam pro commissis. Quo circa vos re- quirimus quatinus faciatis provideri custodi muri de expensis debitis pro eodem de bonis ejus si habet, vel faciatis eum poni ad solutio- nem communem domini nostri [f^ 35 b] regis, si nulla bona habet, a tali die quo positus fuit in muro, et deinceps usque ad talem diem, vel usque ad diffinitivam sententiam. Datum, etc. 44. Forma recognitionis de solutione facta inquisitori. Noverint universi quod nos Frater Bernardus inquisitor Tholose, etc., recognoscimus nos habuisse et recepisse a discreto viro tali N. procu- ratore ei receptore incursuum heresis in senescallia Tholosana et Albiensi pro domino nostro rege Francie de parte solutionis vadiorum nostrorum pro termino festi Ascencionis Domini (vel sic : Omnium Sanctorum, vel sic : Purificationis Beate Marie) quinquaginta libras Tu- ronensium parvorum. [n cujus recognitionis testimonium sigillum nos- trum presentibus duximus apponendum. Datum, etc. 45. Forma littere committendi locum inquisitoris. In Jhesu Christo sibi karissimis fratri tali N. priori Fratrum Predica- 9 LI 66 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS, torum Tholose ac fratri tali N. ejusdem ordinis, Frater Bernardus inquisi- tor, etc., eternam in Domino salutem. — Cum propter multa negocia et ex certis causis talibus me opporteat esse absentem a partibus Tholosanis, vobis ac vestrum cuilibet in solidum de quorum zelo, discretione ac prudencia [f9* 35 c] gero fiduciam pleniorem , committo tenore presen- tium in inquisitionis officio plenarie vices meas. In cujus commissionis robur ac testimonium sigillum meum (4) duxi presentibus appendendum. Datum, et cetera. 46. Item forma alia de eodem in casu speciali. In Jhesu Christo sibi karissimis fratri tali N. priori fratrum ord. Pre- dic. Carcassone et fratri tali N. lectori ibidem, Frater Bernardus inquisi- tor, etc., eternam in Domino salutem. — Cum Dominus omnium ad se - vocaverit et nobis subtraxerit de hoc mundo karissimum michi patrem et collegam in officio inquisitionis pugilemque contra hostes fidei stre- nuum et alletam Fratrem Gaufridum de Ablusiis coinquisitorem spe- cialiter in partibus Carcassonensibus deputatum, et ego nunc agam necessario in remotis (vel sic : et ego non possim illuc personaliter me conferre), ne desint ministri necessarii in inquisitione, committo vobis terminis in omnibus senescalliarum Carcassonensis, Biterrensis et Bel- licadri, tenore presencium, plenarie vices meas, donec inquisitor alius de quo provisum extiterit pervenerit Carcassonam, nisi ipse inquisitor aliter duceret ordinandum. Datum Lucduni, III»-ydus septembris, in crastino obitus memorati Fratris Gaufridi inquisitoris, anno Domini M» CCC^? XVI». 47. [Fo 35 d] Littera de hospitio inquisitorum Tholose non exponendo. In Jhesu Christo sibi carissimis fratribus tenentibus locum suum Tho- lose, Frater Bernardus Guidonis, inquisitor Tholose heretice pravitatis, eternam in Domino salutem. — Cum domus seu hospicium inquisitionis sit valde necessarium omni tempore ad ea que incumbunt in ipso inqui- sitionis officio prompcius exequenda, necnon ad conservandum libros et acta inquisitionis tucius in eodem propter multos casus inopinatos subito emergentes, sicut ego sepius sum expertus, ideo volo et ordino vobisque districte impono ne predictam domum seu hospicium tradatis seu expo- naus alicui ad habitandum in mea absentia, simpliciter vel ad tempus in aliquo casu, nisi forsan dominus senescallus Tholose pro persona sua dumtaxat indigeret, in eo casu in quo hospicium prefaü domini senes- (1) Mecum d'apres Ie ins. 388. SECUNDA PARS. 67 calli per eliquos alios majores dominos seu magistros contingeret oc- cupari , ubi ipse hoc requireret et habere vellet. Datum, etc. 48. Forma requisitionis librorum Talmutorum Judeorum sub pena ex- communicationis. Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor heretice pravitatis ac perfidie Judeorum in regno Francie per sedem apostolicam deputatus [f^ 36 a], venerabili ac discreto viro domino Johanni de Crespeyo super- intendenti negocio Judeorum in senescallia Tholosana et Ruthenensi per dominum nostrum regem Francie deputato, salutem in actore fidei Domino Jhesu Christo. — Cum pia voluntas et recta intentio christianis- simi domini nostri regis Francie Philippi versetur ad extirpationem errorum et errantium, et exaltationem fidei orthodoxe ubiqüe in toto regno suo, suorum progenitorum in hoc piis vestigiis inhe- rendo, velitque non tantum de cordibus verum etiam de codicibus omnem errandi occasionem et materiam aboleri, ac ulcisci blasfe- mías nominis Domini Jhesu Christi et sue sanctissime genitricis , et ob hanc causam omnibus senescallis ceterisque justiciariis et inten- dentibus negocio Judeorum in toto regno suo per suas patentes litteras, de quibus vobis fecimus plenam fidem, dederit in mandatis quod om- nes libros omniaque scripta Judeorum que penes vos habetis seu in locis vobis in hac parte subjectis poteritis invenire, nobis exibeatis, ut ex eis possimus eligere ac etiam separare omnes libros vocatos Talmutz et alios quoscumque in quibus continentur errores pariter et horrores ac blasfemie in Dominum Jhesum Christum et ejus sanctissimam geni- tricem et ignominie nominis christiani, ad comburendum eosdem tan- uam reprobos et dudum per sententiam domini Odonis cardinalis f» 36 b] legati in Francia condempnatos ; ideo vos requirimus per presentes, vobisque mandamus ex partie prefati domini nostri regis, necnon autoritate apostolica monemus semel, secundo ac tercio, sub pepna excommunicationis, quam in vos, nisi feceritis et compleveritis quod requirimus in hac parte, ferimus in hiis scriptis, quatinus infra instans carnipridium omnes libros omniaque scripta Judeorum, sicut premittitur, juxta tenorem et formam litterarum regiarum, nobis inte- graliter ac fideliter exibeatis et plenius ostendatis, seu exiberi et ostendi plenius faciatis, ut ex eis possimus eligere ac etiam separare quos tanquam reprobos continentes errores et blasfemias noverimus et de sapientium consilio decreverimus comburendos ; vobis insuper, de cujus discretione ac zelo fidei firmam fiduciam optinemus, commit- timus et mandamus, actoritate apostolica ac etiam regia, quatinus per vos seu per fideles ac juratos vestros quos ad hoc duxeritis deputan- dos, faciatis perquiri dictos libros seu scripta Judeorum in locis vobis 68 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. - in hac parte subjectis, et ubicumque et apud quoscumque aliqui in- venli fuerint capiatis seu capi faciatis eosdem nobis, ut premissum est, exhibendos ; litteras quoque nostras alias generales excommunicationis sententiam continentes contra quoscumque detentores predictorum librorum et occultatores ac celatores eorum, necnon [f* 36 c] contra impeditores et rebelles publicari faciatis per rectores ecclesiarum locis et personis in quibuscumque partibus vobis vel deputatis per vos in hac parte visum fuerit expedire. Mandamus insuper auctoritate apostolica et monemus, sub pena excommunicationis, omnes et singulos rectores ecclesiarum quos, vel eorum loca tenentes, vos vel deputati a vobis duxeritis requirendos super predicta publicatione litterarum nostrarum facienda, quatinus vobis vel deputatis per vos prompte pareant et in- tendant ; quod nisi fecerint citetis vel citari faciatis quos non obedientes inveneritis aut rebelles quatinus ad certam diem, quam eis duxeritis prefigendam , Tholose personaliter compareant coram nobis, mandatum nostrum super hoc audituri et facturi alias quod fuerit rationis. Datum sub appensione sigilli nostri Tholose, pridie nonas januarii, sub anno Domini M*CCC9IX». 49. Forma mitigationis circa penam sententie excommunicationis ex C&Uusa. Frater Bernardus, inquisitor, etc., venerabili ac discreto viro domino Johanni de Crespeyo, etc., salutem. — Cum nuper vobis fecerim aliquas requisiliones et monuerim canonice sub pena excommunicationis su- per libris Judeorum michi exibendis infra certum terminum, prout in litteris nostris vobis [t? 36 d| exibitis plenius continetur, et vos nunc sicul intellexi opporteat esse absentem a senescallia Tholosana et Ru- thenensi , volens vos extra quodcumque periculum ponere et con- scientiam vestram securam esse pariter et serenam , duxi tenore pre- sentium modum et formam requisitionum ac monitionum nostrarum , quantum ad excommunicalionis sententiam, quoad personam vestram penitus suspendendum, ita quod nulla sententia excommunicationis ex parte nostra in hoc casu vos aliquatenus apprehendat, requisitio- nibus nostris ac monitionibus in aliis et quantum ad alios in suo ro- bore duraturis, volens et obsecrans ut ex hoc non minus quinymmo magis et amplius sitis sollicitus et attentus ad perficiendum juxta vo- luntatem et ordinationem domini nostri regis, requisitiones nostras de libris Judeorum inquirendis et inveniendis et michi exibendis ad faciendum de eis quod justitia suadebit. In cujus rei testimonium sigil- lum nostrum duxi presentibus appponendum. Datum Tholose in festo sancte Agnetis virginis et martiris , anno Domini M» CCC» IX». SECUNDA PARS. 69 50. Sententia excommunicationis contra detentores et celatores libro- rum Judeorum. Frater Bernardus, inquisitor, etc., universis et singulis rectoribus ec- clesiarum vel eorum loca tenentibus [f* 37 a] ad quos presentes littere pervenerint, salutem in actore fidei Domino Jhesu Christo. — Cum sit voluntas ac intentio pariter et mandatum christianissimi domini nostri regis, sicut nobis constat per ejus patentes litteras destinatas, necnon expediens et necessarium fidei orthodoxe quod omnes libri Judeorum in quibus continentur errores et blasfemie nominis Domini Jhesu Christi et ejus sanctissime genitricis virginis Marie, in opprobrium ejusdem fidei orthodoxe, tollantur de medio et ex debito justicie comburantur, auctoritate apostolica qua fungimur, sub pena excommunicationis, vobis mandamus quatinus in ecclesiis vestris, ibidem ad audiendum divina (1) clero et populo congregatis, per tres immediate sequentes dies domi- nicos seu festivos, ex parte nostra moneatis semel, secundo ac tercio canonice et perhemptorie sub pena excommunicationis omnes et sin- gulos quicumque habent seu tenent aliquos libros seu scripta aliqua Judeorum quocumque nomine censeantur, nobis seu deputatis per nos in hac parte exibeant integraliter et ostendant infra instans carnipri- vium, modo etiam et forma consimili moneatis omnes et singulos qui sciunt prédictos libros seu scripta vel aliquem de eisdem haberi seu detineri a quibuscumque personis, quod nobis infra dictum terminum intiment [f* 37 b] et revelent, ut ex dictis libris seu scriptis possimus eligere ac etiam separare omnes libros qui vocantur Talmulz et quos- cumque alios in quibus errores inventi fuerint et blasfemie nominis Domini Jhesu Christi et ejus sanctissime genitricis et fidei orthodoxe, ut de eis fiat executio debita justicie tanquam de reprobis et dampnatis : quod nisi moniti fecerint, sicut premittitur, infra terminum pretaxatum, in omnes detentores et celatores predictorum librorum seu scriptorum, ac etiam in impeditores, ista nostra competenti monitione premissa, ex nunc ut ex tunc, et ex tunc ut ex nunc, excommunicationis sententiam ferimus in hiis scriptis, ipsosque excommunicatos publice in vestris ecclesiis nuncietlis, et tanquam excommunicatos evitetis et facialis a vestris subditis arcius evitari. Datum Tholose pridie ydus januarii, anno Domini M*CCC»IX». 51. Requisitio senescalli Agenesii super libris Judeorum. Nobili ac potenti viro domino senescallo Agenesii vel ejus locum (1) Divinum dans le ms. 387. 70 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. tenenti, Frater Bernardus Guidonis, ord. Predic., inquisitor heretice pravi- tatis in regno Francie per sedem apostolicam deputatus, salutem in ac- tore fidei Domino Jhesu Christo. — Ad extirpationem errorum et erran- tium ubicumque et ad exaltationem fidei orthodoxe sine qua non est salus, merito |f" 37 c] debent accingi omnes qui fideles reputari cupiunt et haberi, precipue quicumque regimini presidentes quibus major facultas a Deo a quo est omnis potestas collata esse dinoscitur alios cohercendi. Quocirca cum in libris et scriptis pluribus Judeorum, maxime Tal- mutorum et glosis et expositionibus eorumdem plures contineantur errores pariter et horrores ac blasfemie nominis Domini Jhesu Christi et ejus sanctissime genitricis Virginis Marie ac nominis christiani, que reprobata esse noscuntur pariter et dampnata, vos de cujus fide ac zelo fidei merito confidimus et in Domino congaudemus , auctoritate aposto- lica qua fungimur in hac parte, requirimus per presentes pariter ac monemus quatinus omnes libros omniaque scripta Judeorum , quibus- cumque titulis aut nominibus censeantur, cum debita sollicitudine, omni dilatione postposita, perquiratis seu perquiri faciatis, et capiatis ubicumque et apud quoscumque fuerint de omnibus locis vobis seu vestro regimini submissis, et faciatis portari eosdem libros seu scripta apud Ágennum ad domum seu conventum Fratrum Predicatorum , ubi cum sigillo vestro et prioris eorumdem Fratrum quem ina hoc deputa- mus loco nostri et cui super premissis et ea tangentibus plenarie [f» 37 d] committimus vices nostras, consignentur et sigillentur, et fideli cus- todia reponantur, ut ex eis possimus eligere ac etiam separare omnes libros qui vocantur Talmutz et alios quoscumque in quibus errores seu blasfemie continentur, ad faciendum de eis tanquam de reprobis et dampnatis quod justicia suadebit ; in premissis taliter vos habentes quod non possitis redargui de negligentia vel defectu, set pocius de zelo fidei et diligentia merito commendari. Datum Agenni, pridie nonas januarii, anno Domini M*CCC'IX». 52. Commissio facta priori Fratrum Predicatorum Agenni super libris Judeorum inquirendis. Frater Bernardus, inquisitor, etc., karissimo sibi in Christo priori Fra- trum Predicatorum Agenni, salutem et sinceram in Domino caritatem. — Cum in libris et scriptis Judeorum, maxime in Talmutis et glosis et exposi- tionibus eorumdem plurimi contineantur errores, pariter et horrores, ac blasfemie nominis Domini Jhesu Christi et ejus sanctissime genitricis Vir- ginis Marie et nominis christiani, que omnia dampnata sunt ut perversa pariter et adversa fidei orthodoxe , vobis, de cujus discretione ac zelo fidei firmam fiduciam optinemts, tenore presentium [f* 38 a] committi- mus in tota senescallia Ágenesii plenarie vices nostras, volentes et SECUNDA PARS. 71 mandantes quatinus auctoritate nostra, ymmo verius apostolica, inqui- ratis et perquiri faciatis omnes libros omniaque scripta Judeorum, qui- buscumque titulis seu nominibus censeantur, et eosdem faciatis vobis exiberi plenius et ad domum seu conventum vestrum portari, ut ex eisdem possimus eligere ac etiam separare omnes libros in quibus erro- . res seu blasfemie poterunt inveniri, ut de ipsis fiat executio debita justicie tanquam de reprobis et dampnatis ; reliqui vero libri appro- bati cum fuerint a reprobis separati restituantur illis quorum fuerint, ut est justum. Ceterum si qui contradictores in premissis vel ea tan- gentibus vobis extiterint aut rebelles, auctoritate nostra predicta apos- tolica per censuram ecclesiasticam compellatis, invocato ad hoc, si opus fuerit, auxilio brachii secularis; litteras quoque nostras excommuni- cationis contra detentores, celatores, et impeditores predictorum quas vobis transmittimus faciatis publicari locis et personis de quibus vobis visum fuerit faciendum. Datum Tholose, pridie nonas januarii, anno Domini M9CCC?IX». 53. Sententia excommunicationis contra detentores et celatores libro- rum Judeorum in senescallia Agenni. [F» 38 b| Frater Bernardus, inquisitor, etc., universis et singulis rectoribus ecclesiarum vel eorum loca tenentibus ad quos presentes littere pervenerint, salutem in actore fidei Domino Jhesu Christo. — Cum ad extirpationem errorum et blasfemiarum Domini Jhesu Christi et ejus fidei orthodoxe ex debito nostri officii teneamur, et in libris Judeorum, maxime in Talmutis, et glosis et expositionibus eorumdem, plurimi contineantur errores, pariter et horrores ac blasfemie nominis Domini Jhesu Christi et ejus sanctissime genitricis Virginis Marie in opprobrium fidei orthodoxe, auctoritate apostolica qua fungimur, sub pena excom- municationis, vobis mandamus, elc., ut supra in alia littera. 54. Modus seu forma sententie absolutorie aliquorum qui fuerunt in- culpati de aliquibus erroribus seu heresibus, aut criminibus, super quibus inquisiti et examinati, cum non fuerint confessi nec convicti testibus, inventi sunt innocentes pariter et immunes. Dudum invalescente gravi infamia et clamore valido contra ordinem quondam milicie Templi et ipsius singulares personas super heresibus et [h]orrendis sceleribus , et specialiter super eo quod fratres [f* 38 c] ipsius quondam ordinis, quando in ipso recipiebantur ordine, et inter- dum post, Christum negare et in ipsius opprobrium super crucem eis ostensam spuere, ipsamque aliquando conculcare pedibus dicebantur , 79 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. et aliis nephandis criminibus ; post inquisitiones de mandato sedis apostolice super hoc in universis christianitatis partibus factas felicis recordationis dominus Clemens papa V, ex certis causis que ad [id] ipsius animum induxerunt, et post multa matura et digesta consilia, non per modum diffinitive sententie set per viam provisionis apostolice, ipsum quondam ordinem ejusque statum, habitum atque nomen sustulit et cassavit in generali concilio Viennensi, ac circa personas fratrum ipsius condam ordinis volens utiliter providere, fratres ejusdem quon- dam ordinis, quibusdam exceptis quos sibi reservavit specialiter, dispo- sitioni et juditio conciliorum provincialium , que super hoc per univer- sas mundi partes voluit congregari, duxit penitus relinquendos ; ac nichilominus fratres omnes ejusdem quondam ordinis cum quibus tunc super criminibus et erroribus predictis non fuerat inquisitum et sub manu et potestate Ecclesie tunc temporis minime habebantur, set erant forsitan fugittivi, in ipso Viennensi concilio citavit ut infra [f» 38 d] unum annum quem eis pro termino peremptorio assignavit, coram dyocesanis suis eorum subituri examen ac recepturi pro meritis secun- dum juditium conciliorum predictorum, curarent personaliter compa- rere ; quod si infra ipsum annum non comparerent coram dyocesanis eisdem , eo ipso excommunicationis sententiam incurrere, et si ipsam excommunicationem per annum pertinaciter sustinerent eos velut here- ticos voluit condempnari, prout in litteris apostolicis ejusdem domini Clementis lacius dinoscitur contineri; postque eodem domino Clemente viam universe carnis ingresso ac sanctissimo patre et domino nostro domino Johanne divina providentia papa XXll* ad summum apicem apostolatus assumpto, accedentibus ad apostolicam sedem infra scriptis tali N. et tali N. (exprimantur nomina, singulorum) servientibus fratri- bus dicti quondam ordinis qui, prout ipsorum habebat assertio, tem- pore sublationis, seu cassationis, ac citationum predictarum et ante per longa tempora ac post continue fuerant in captivitate Soldani ac pro Christi nomine dira ac dura passi fuerunt in eadem captivitate, supplicia et tormenta, expositoque per eos quod de dicta captivitate erant noviter liberati, quodque quam cito comode potuerunt ad sedem [f* 39 a] apos- tolicam venerant, ipsius examen et juditium humiliter subituri ; idem sanclissimus pater nobis tali N. ac tali N. episcopis cardinalibus com- misit oraculo vive vocis ut cum eisdem dicti quondam ordinis fratribus super dictis heresibus, et enormitatibus, ac erroribus, ac nonnullis aliis prout in articulis infra scriptis sub bulla dicti domini Clementis transmissis, quorum tenor infra describitur, premissa tangentibus de quibus ipse quondam ordo Templi et ipsius fratres, ut dictum est, extiterant gra- viter diffamati, diligenter ac singillatim et secreto inquirere debere- mus; nosque juxta commissionem nobis factam procedentes, recepto ab eisdem fratribus et eorum quolibet juramento quod plenam et me- ram dicerent veritatem de hiis super quibus forent interrogati de forma —- SECUNDA PARS. 19 et modo receptionis cujuslibet eorumdem ac de predictis omnibus et singulis articulis et contenlis in eis ; cum unoquoque eorum singillatim et secrete inquisivimus diligenter, eorumque responsionibus et dictis per notarios publicos nostros scribas in scriptis redactis, eidem domino nos- ro relationem plenariam fecimus et fidelem ; postque idem dominas noster nobis mandavit et commisit oraculo vive vocis quod per diffi- nilivam senlenliam super premissis quantum ad personas dictorum [f^ 39 b] fratrum exigente justicia procedere deberemus. Nos itaque, visis el diligenter discussis examinationibus et confessionibus, atentis dictis depositionibus eorumdem , de consilio peritorum. et. aliquorum magistrorum in theologia, quia in premissis seu aliquo premissorum Ipsos seu eorum aliqüem nocentes non comperimus, ipsos et eorum quemlibet ab erroribus , facinoribus contentis in dictis articulis de qui- bus predicti quondam ordo et fratres fuerant diffamati, pro tribunali sedentes, presentibus dictis fratribus quondam milicie Templi, auctori- tate apostolica nobis in hac parte commissa, sentencialiter absolvimus in hiis scriptis ac cadem auctoritate cum propter loci distanciam et legitima impedimenta, ut superius est expressum, quibus prepediti fuisse noscuntur quominus apud prefatam sedem comparere valerent infra terminum comprehensum in citatione predicta, prout per asser- tionem eorum juratam nobis constitit, excommunicationis sententiam et alias penas in prefata ordinatione apostolica comprehepsas, eosdem fratres decernimus et declaramus non incurrisse nec eis ipsos fratres fuisse vel esse ligatos. Tenor vero articulorum de quibus superius facta est menlio talis est : [sti sunt articuli super quibus inquiretur contra fratres ordinis milicie [f» 39 c] Templi tanquam contra singulares mul- tipliciter infamatos et vehementer suspectos super contentis in eisdem arüculis et maxime scandalo contra eos super hiis existente : primo quod in receptione et quandoque post et quam cito ad hoc comoditatem habere poterant abnegabant Christum , etc. (Zn ?sto loco poterunt sin- guli articuli explicari.) In quorum omnium testimonium et certitudi- nem pleniorem hanc nostram sententiam per talem N. et talem N. notarios infra scriptos publicari mandavimus et nostrorum sigillorum appensione muniri. Lata et in scriptis pronunciata fuit supra dicta sententia per reverendos patres dominos talem N. et talem N. episco- pos cardinales pro tribunali sedentes Avinioni in camera hospicii habi- tationis dicti domini N. cardinalis (vel sic : in tali ecclesia vel : in tali palatio), sub anno Domini M9CCC*XX»., indictione [lP., pontificatus sanctissimi patris et domini nostri domini Johannis divina providentia pape XXII anno quarto, die ultima mensis januarii, presentibus dictis fratribus ordinis quondam milicie Templi ac presentibus venerabilibus et religiosis viris fratribus talibus ct talibus, et cetera. Consimilis modus et forma. sententie absolutorie poterit. observari in ahis secundum varietatem aut diversitatem criminum super quibus facta 10 74 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. [f* 38 d| inquisitione et. examinatione diligenti, «lli. contra. quos actum fwerit. reperti fuerint. ànnocentes, cum nec confessionibus propriis nec testibus convincantur, post narrationem. seriosam tocius processus con- cludendo 1n fine hoc modo : Nos itaque prefati talis N. et talis N. quia super predictis criminibus seu articulis (ezxprimantur) cam eodem tali N. et contra eum cum dili- gentia et nichil obmisso de contingentibus inquisito, ipsum fore de eis culpabilem nequivimus invenire (ve! sic : culpabilem non invenimus) eumdem super illis sententialiter absolvimus in hiis scriptus justicia me- diante. 55. Modus et forma faciendi seu assignandi provisionem reddendam seu pensionem annuam persolvendam aliquibus personis seu fratri- bus qui fuerunt ordinis milicie quondam Templi, postquam exami- nati diligenter inventi et judicati sunt et super heresibus et crimini- bus de quibus habebantur suspecti penitus innocentes. Nos talis N. et talis N. episcopi cardinales venerabili in Christo patri Dei gratia archiepiscopo tali ct discretis viris talibus N. et talibus N. (1) salutem et mandatis nostris, immo verius apostolicis, firmiter obedire. — Dudum gravi et valido clamore exorto contra quondam milicie Templi ordinem et ipsius singulares [f^ &0 a] personas super heresibus et hor- rendis sceleribus et nonnullis nephandis criminibus post inquisitiones de mandato sedis apostolice super hiis in universis christianitatis parti- bus factas felicis recordationis dominus Clemens papa V'"* per viam pro- visionis apostolice ipsum quondam ordinem ejusque statum, habitum atque nomen sustulit et cassavit in generali concilio Viennensi et circa personas fratrum ipsius quondam ordinis volens utiliter providere, certis dumtaxta exceptis quos sibi specialiter reservavit, ipsos reliquit dispositioni et juditio conciliorum provincialium que super hoc per uni- versas mundi partes voluit congregari, et nichilominus fratres omnes ejusdem quondam ordinis cum quibus super criminibus et erroribus predictis nondum fuerat inquisitum et qui sub manu et potestate Eccle- sie tunc non erant, in ipso Viennensi concilio citavit ut infra unum annum quem eis pro termino peremptorio assignavit coram dyocesanis suis corum subituri examen curarent personaliter comparere : quod si infra unum annum non comparerent coram dyocesanis eisdem eo ipso excommunicationis sententiam eos incurrere, et si ipsam excommuni- cationem per annum pertinaciter sustinerent eos velut hereticos voluit condempnari, prout in litteris apostolicis ipsius domini Clementis super (I) Y. dans le ms. 353. SECUNDA PABHS. . 72 hiis confeclis lacius dinoscitur contineri. Cum autem [f9» &0 b] talis N. et lalis N. milites talis dyocesis dicti quondam ordinis tempore subla- lionis seu cassationis ac cilationum predictarum et ante per tempora longiora et post fuerint in captivitate Soldani et pro Christi nomine dira et dura passi fuerint in captivitate eadem supplicia et tormenta, quod- que de captivitate ipsa fuerint noviter liberati, et post liberationem ipsam ad apostolicam sedem accesserunt quai cito sibi fuit commoditas accedendi, sanctissimi patris et domini nostri domini Johannis divina providentia pape XXII conspectui se preschlantes et coram ipso excu- salionis causas allegantes ejus juditium subierunt, qui dominus noster ex hujus propositis pio sibi affectu compaciens nobis commisit oraculo vive vocis ut secum in Romana Curia super dictis heresibus et crimini- bus ac erroribus, prout in articulis sub bulla dicti domini Clementis dudum transmissis per.christianitatis provincias de quibus dictus quon- dam ordo fuerat diffamatus continebantur, inquirere deberemus. Nos ilaque juxta commissionem nobis factam in ipso negocio procedentes diligenter secum inquisivimus et de inquisitione ipsa eidem domino nostro relationem fecimus plenariam et fidelem; qua relatione audita, ut ad diffinitivam sententiam super premissis quantum ad personas ipso- rum exigente justicia [f» &0 c| procedere deberemus idem dominus noster nobis duxit committendum. Et quia, visis et diligenter discussis examinationibus et confessionibus ac depositionibus ipsorum, nocentes DOD reperimus in premissis seu aliquo premissorum, de plurium perito- rum et aliquorum magistrorum in theologia consilio, ab erroribus, faci- noribus et criminibus in eisdem articulis contentis ipsos talem N. et talem N. milites duximus sententialiter absolvendos, decernentes nichi- lominus et declarantes cos non incurrisse excommunicationis sententiam et alias penas in prefata ordinatione apostolica comprehensas, nec ipsos eis fuisse vel esse ligatos, prout in nostris processibus et sententia ple- nius noscitur contineri ; post quam absolutionem prefatus dominus nos- ter vive vocis oraculo commisit, ut predictis tali N. et tali N. militibus certam peccunie quantitatem solvendam, dandam et assignandam de bonis que fuerunt condam ordinis milicie Templi ordinaremus, taxare- mus et assignaremus, et ipsis tali N. et tali N. militibus provideri et assignari faceremus pro vite ipsorum sustentatione, prout et in quantum nobis decens et expediens videretur, per priores et fratres ordinis Hos- pitalis Sancti Johannis Jerosolimitani, de quibus nobis melius visum esset, de bonis ordinis [f* &0 d] quondam Templi que ipsi priores et fratres tenent, contradictores per censuram ecclesiasticam compes- cendo, invocato ad hoc, si opus fuerit, auxilio brachii secularis, non obstante si Magistro ct fratribus ipsius ordinis Hospitalis a sede apos- tolica generaliter vel specialiter sit indultum quod per litteras aposto- licas seu auctoritate sedis apostolice vel alias interdici , suspendi aut excommunicari non possint, nisi de ipsorum privilegiis seu indulgen- 76 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. tiis plena et expressa in commissionibus sedis ipsius mentio haberetur ; qua quidem commissione, ut premittitur, nobis facta, idem talis N. et talis N. milites nobis humiliter supplicarunt, ut, juxta commissio- nem et mandatum apostolicum nobis a dicto domino nostro post dictam absolutionis sententiam per nos latam, ut predicitur factum, de bonis quozdam Templi que Priores et fratres ordinis Hospitalis predicti ha- bent et possident sibi secundum sui status decenciam ordinaremus , taxaremus , assignaremus ac faceremus eis per alios assignari ac etiam provideri. Nos itaque, volentes commissionem et mandatum hujus- modi nobis facta, ut tenemur, exequi, reverenter habita super hiis deliberatione matura, considerato etiam et attento quod in facto pro- visionis nonnullorum ejusdem quondam ordinis Templi [f* 44 a] fra- trum perhibetur per alios ordinatum fuisse, suoque statu et conditione, ac.captione , detentione, et longa maceratione abhominosi carceris Sarracenorum el inimicorum nominis christiani in quo longis tempori- bus fuerant miserabiliter captivati diligenter prospectis, auctoritate apostolica nobis in hac parte commissa, sibi et ipsorum cuilibet pro sui slatus et vile sustentatione ordinamus, taxamus, et assignamus, ac decernimus assignandum de bonis predicti ordinis Hospitalis pro singulis diebus duos Turonenses grossos cum dimidio argenti de Fran- cia quoad vixeript, et specialiter et expresse super bonis et de bonis prioratus de tali regno vel provincia ordinis predicti hospitalis Sancti Johannis, ubicumque fuerint, per priorem qui est et qui pro tempore fuerit vel ejus locum tenentem , quibus militibus necnon quo ad hec domos et loca et preceptores ipsius: prioratus generaliter et prioratu existentes prefato, cum eorum juribus et pertinenciis universis astric- los et obligatos fore et ad hoc teneri decernimus, videlicet ut infra quindecim dierum spacium computandum a presentatione litterarum hujus eis facta, sccundum taxationem nostram prefatam, pro die- bus a die presentationis hujus litterarum usque ad tale festum proximo [* 41 b] futurum exclusive eam summam que pro diebus in terminis intermediis a tempore presentationis hujus litterarum debebitur, dictus prior eisdem tali N. et tali N. militibus solvere et satisfacere teneatur : et in dicto festo, in quo ex tunc annum pro successivis temporibus vo- lumus inchoari, medietatem summe peccunie ad quam predicta nostra laxatio pro diebus singulis superius facta pro toto anno sequenti facta computatione ascendet et aliam medietatem in festo tali ex tunc proximo subsequenti et deinceps simili modo, quoad vixerint, in eisdem fes- livitatbus annuatim prefatis tali N. et tali N. et eorum cuilibet militi- bus solvi volumus et mandamus per illos de quibus per nos est supe- rius ordinatum. Quare tenore presentium monemus universos et singulos fratres or- dinis Hospitalis Sancti Johannis Jerosolimitani ad quos in toto prioratu predicto et. per totum prioratum ipsum, regimen, custodia domorum SECUNDA PARS. 77 et preceptoriarum seu administratio pertinet aut pertinere poterit in fu- turum, quatinus venerabili et religioso viro priori predicti prioratus ejusdem ordinis Hospitalis vel ejus locum tenenti et ipsorum cuilibet circa faciendum ipsis tali N. et tali N. militibus et eorum [f* 44 c] cuilibet de dictis quantitatibus Turonensium argenti per nos sibi assi- gnatis soluuionem integram annis singulis in loco et terminis supra scriptis et obediant , pareant efficaciter et intendant ; monemus etiam supradictos priorem et ejus locum tenentem ut eisdem tali N. et tali N. vel procuratori eorum de dictis peccuniarum summis pro terminis et solutionibus supradictis, videlicet eorum quilibet, prout ad ipsum pertinet aut poterit alias pertinere , juxta continentiam preliba- tam integre, pure et libere satisfaciant et per sibi subditos procurent satisfieri et huic nostre assignationi et omnibus aliis nostris in hac parte mandatis immo verius apostolicis efficaciter pareant et intendant; inhibentes nichilominus dicto priori ac ejus locum tenenti, necnon om- nibus et singulis preceptoribus, administratoribus , custodibus , et per- sonis aliis dicti prioratus supradictis ac ceteris quibuslibet. quos pre- dicta tangere possunt, ne dictos talem N. et talem N. quominus facta per nos sibi assignatione predicta in bonis superius expressatis libere possint pro terminis et solutionibus ante dictis gaudere, publice vel occulte per se vel alium impedire, aut alias contra hujusmodi provi- sionem, assignationem et hanc ordinationem nostram [fe 44 2 , immo verius apostolicam , venire presumant; quod si contrarium fecerint , et impedimenta , aut quelibet alia que contra hoc per eos aut ipsorum quemlibet, vel de eorum aut cujusvis ex ipsis mandato consilio vel assensu in dictorum talis N. et talis N. prejudicium attemptata fuerint, Disi infra sex dies a dictorum attemptatorum tempore numerandos quorum duos pro primo, reliquos duos pro secundo, ac duos ultimos pro tercio, et peremptorio termino et monilione canonica ipsis et eo- rum singulis assignamus, non revocaverint cum effectu, vel si de dicta peccunie summa maliciose recusaverint vel distulerint singulis annis loco et terminis, ut predicitur, satisfacere supradictis, aut alias quoquo modo se opponere presumpserint, contra hec per nos, ut pre- mittitur, ordinata, vel se opponentibus dederint opem, consilium vel favorem , ex nunc prout ex tunc in ipsos et ipsorum quemlibet ig pre- dictis et eorum quolibet culpabiles fuerint et ipsis adherentes, aut consilium, favorem, vel assensum contra moniliones et ordinationem nostras predictas, per se vel per alium, clam vel palam prestantes, excommunicalionis, in ecclesiis vero domorum et preceptoriarum om- nium et singularium quas dictus prior ad manum et administrationem suam immediate tenet seu que [f" 42 a] pertinent ad eumdem, quorum administratores seu preceptores dicte assignate per nos eisdem tali N. et [tali] N. annue pensionis solutio maliciose vel aliqua alia ratione de- negata fuerit vel tardata, interdicti monitione competenti premissa , 78 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. ut est dictum, sententias ferimus in hiis scriptis, non obstante si Ma- gistro el fratribus ipsius ordinis Hospitalis a sede apostolica generaliter vel specialiter sit indultum , vel per litteras apostolicas seu sedis apos- tolice auctoritate vel alias, interdici, suspendi vel excommunicari non possint, nisi de ipsorum privilegiis vel indulgenciis plena et expressa in commissionibus sedis ipsius mentio haberetur; volumus autem quod illi qui predictam nostram excommunicationis sententiam incurrerint quoquo modo absolvi non possint, nec dicta interdicti sententia, post- quam effectum suum habuerit, valeat relaxari seu etiam amoveri, nisi prius predictis tali N. et N. tam de quantitate dictorum Turonensium argenti tunc sibi debita juxta. ordinationem predictam , et tam de ex- pensis quam interesse quas seu quos propter hoc idem talis N. et ta- lis N. sustinuerunt, fuerit plenarie satisfactum, invocato ad hoc, si opus fuerit, auxilio brachii secularis, quociens opus erit. Verum quia plurimis negociis Romane Ecclesie occupati ad dictas partes [f" &2 b] non possumus personaliter nos transferre, pro ulteriori executione su- per hiis facienda vobis et cuilibet vestrum in solidum in virtute sancte obediencie et sub pena excommunicationis quam in vos et vestrum quemlibet, si per sex dies postquam super hoc fueritis requisiti , sub distinctione dierum et monitione, predicüis nostris in hac parte ne- glexeritis obedire mandatis, ferimus in hiis scriptis, districte preci- piendo mandamus quatinus vos et vestrum quilibet qui super hoc fue- rint requisiti dictis priori ceterisque omnibus et singulis domorum preceptoriarum et bonorum Hospitalis Sancti Johannis Jerosolimitani prioratus predicti preceptoribus , custodibus , et administratoribus , aut illi seu illis ex predictis et aliis de quibus videritis expedire, hanc ordinationem , assignationem , seu provisionem diclis tali N. et N. pre- fata auctoritate apostolica per nos factam et presentium nostrarum continentiam litterarum intimetis , publicetis et ad eorum notitiam de- ducatis , dictosque priorem et locum ejus tenentem et preceptores ordinis Hospitalis predicti ceterosque ad custodiam bonorum dicti ordinis Hospitalis in prioratu. predicto deputatos seu in posterum de- utandos ad satisfaciendum ipsis N. et N. de assignata eis per nos, ut it 42 c| premittitur, annua pensione in locis et terminis prelibatis per censuram ecclesiasticam et alia legitima remedia juxta hujus nos- tre ordinationis et assignationis formam compellatis, et omnia alia et singula faciatis que ad predicti executionem negocii videritis expedire et que nos super hoc possemus et deberemus facere requisiti, invo- cato etiam ad hoc auxilio brachii secularis quociens opus erit; nos enim super hiis et ea tangentibus vobis et vestrum cuilibet in solidum per presentes committimus vices nostras, domec eas ad nos duxerimus revocandas ; presentes autem nostras litteras nolumus penes vos aut quoscumque alios contra voluntatem dictorum N. et N. vel alicujus eo- rum aliquatenus retineri, set, eis visis et copia earum habita et re- SECUNDA PARS. 79 tenta si eam volueritis vel voluerint illi ad quos pertinet dictum ne- gocium , illas eisdem N. et N. vel eorum nuncio restituatis illesas; et si contra hoc per vos vel alios fuerit attemptatum, predicta distincte monitione premissa, vos et alios qui contra feceritis vel fecerint dic- tam nostram excommunicationis sententiam incurrere volumus ipso facto. In quorum omnium testimonium presentes litteras sigillorum nos- trorum jussimus appensione muniri [f* 42 d]. Actum et datum tali loco, anno et die tali. Predicla forma, diligenter dictata et ordinata extitit et scribitur in hoc loco pro forma exemplari in multis casibus aliis emergentibus maome et signanter quantum ad requisiliones et moniliones canonice. faciendas sub pena excommunicationis, mutalis mulandis, et additis, seu subtrac- lis que addenda fuerint seu sublrahenda, secundum varietatem emergen- ctum casuwm 1n locis swis. 50. Modus et forma de provisione facienda certis personis que fuerunt ordinis milicie quondam Templi ex commissione apostolica speciali, uno ex eisdem presente et pro se et pro multis aliis absentibus nomi- natim expressis supplicante. Miseratione divina talis N. Portuensis et Sancte Ruphine et talis N. Sabinensis episcopi venerabili in Christo patri Dei gratia episcopo tali et disertis viris talibus N. et talibus N. (4), salutem in Domino. — Dudum gravi et valido clamore exorto contra condam milicie Templi ordinem et ipsius singulares personas super heresibus et horrendis sceleribus et nonnullis nephandis criminibus [f" 43 a], post inquisitiones de man- dato sedis apostolice super hiis in universis chrisuanitatis partibus factas, felicis recordacionis Clemens papa V per viam provisionis apos- tolice ipsum ordinem ejusque statum, habitum, atque nomen sustulit et cassavit in generali concilio Viennensi, ac circa personas fratrum ipsius quondam ordinis volens utiliter providere, certis dumtaxat exceptis quos sibi specialiter reservavit, ipsos reliquit ordinationi et juditio conciliorum provincialium que super hoc per universas mundi partes voluit congregari ; nichilominus fratres omnes ejusdem quondam ordinis cum quibus super criminibus et erroribus predictis nondum fuerat in- quisitum, el qui sub manu et potestate Ecclesie tunc non erant, in ipso Viennensi concilio citavit ut infra unum annum, quem eis pro termino peremptorio. assignavit, coram dyocesanis suis eorum subituri examen curarent personaliter comparere; quod si infra ipsum annum non com- parerent coram dyocesanis, eisdem eo ipso excommunicationis sententiam eos incurrere, et si ipsam excommunicalionem per annum pertinaciter (1) NW. dans le ms. 388. 80 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. sustinerent, eos velut hereticos voluit condempnari, prout in apostolicis litteris ipsius domini Clementis super hoc confectis lacius dinocitur con- tineri. Cam autem talis [f» 43 b] N. talis dyocesis miles dicti quondam ordinis Templi tam pro se quam pro parte talium et talium talis dyoce- sis sacerdotum vel militum vel servientium , fratrum dicti quondam ordinis Templi de tali regno vel de tali provincia, sanctissimo patri ac domino nostro domino Johanne divina providentia papa XXII? humiliter supplicaverit, uteis cum quibus in partibus illis secundum ordinationem apostolicam per dyocesanos eorum super predictis infra statuta tempora solliciter extitit inquisitum et post inquisitionem cum eis habitam abso- lutionis sententiam reportarunt, paterno eis compaciendo affectu ipsis in regno predicto vel alibi ubi sanctitati ipsius domini nostri magis ex- pediens videretur, pro ipsorum vite sustentatione de aliqua annua pen- sione, quoad vixerint in humanis, eis faceret provideri; qui quidem dominus noster ipsorum supplicationibus inclinatus nobis cardinalibus supradictis tali mense proximo preterito commisit oraculo vive vocis (vel sic : per suas litteras apostolicas speciales) ut predictis quondam dicti ordinis fratribus per priores et preceptores ordinis Hospitalis Sancti Johannis Jerosolimitani in certa peccunie quantitate de qua nobis expe- diens videretur de bonis que ipse ordo Hospitalis Sancti Johannis Jero- solimitani [f^ 43 c] tenet et possidet in tali regno vel in tali provincia taxaremus et assignaremus, et per nos alium seu alios provideri et assignari eis et eorum singulis faceremus pro vite eorum sustentatione, prout, et in quantum, et ubi nobis melius decens et expediens videre- tur, contradictores per censuram ecclesiasticam compescendo, invocato ad hoc auxilio brachii seccularis quociens oput erit; non obstante si Ma- gistro et fratribus ipsius ordinis a sede apostolica generaliter vel speciali- ter sitindultum quod per litteras apostolicas seu auctoritate sedis ejusdem vel alias, interdici, suspendi, aut excommunicari non possint, nisi forte de - ipsorum privilegiis seu indulgenciis plena et expressa in commissionibus sedis ipsius mentio haberetur. Qua commissione, ut premittitur, nobis facta, idem miles tam pro se quam pro parte dictorum militum presbi- terorum et fratrum servientium dicti quondam ordinis Templi de prefato regno seu provincia, nobis humiliter supplicavit ut, juxta commissionem et mandatum apostolicum nobis a dicto domino nostro, ut predicitur, factum , de bonis que ordo Hospitalis predicti in regno seu provincia ante dicta tenet et possidet secundum ipsorum statum et decentiam ordinaremus, taxaremus, et assignaremus ac faceremus eis per nos seu alios [f* 43 d] assignari et etiam provideri. Nos itaque volentes commis- sionem et mandatum sanctissimi patris et domini nostri pape predicti nobis, ut premittitur , factum exequi ut tenemur, habita super hiis de- liberatione matura, considerato etiam et attento quod in facto provisionis consimilis nonnullorum ejusdem quondan ordinis Templi fratrum perhi- betur per alios ordinatum fuisse, eorumque statu et conditione pros- SECUNDA PARS. 81 pectis, auctoritate apostolica nobis in hac parte commissa, tali N. et tali N. talis dyocesis servientibus, videlicet ipsorum singulis servientium predictorum, pro eorum status et vite sustentatione decenti ordinamus, taxamus et assignamus ac decernimus assignandum de bonis ordinis Hospi- talis Sancti Johannis Jerosolimitani pro singulis diebus duos Türonenses grossos argenti de Francia, a kalendis talis mensis proximo preteriti el ex tunc quoad vitam duxerint in humanis, ordinantes et specialiter decer- Dentes ut per religiosum virum priorem prioratus talis regni vel talis provincie ipsius ordinis Hospitalis qui est vel qui pro tempore fuerit, - aut ejus locum tenentem , dictis tali N. et tali N. et singulis eorum pro singulis diebus quibus vixerint exsolvatur et realiter assignetur summa dictorum duorum Turonensium argenti per nos, ut premittitur, taxata et estimata, vel eorum [f^ && a] valor in moneta currenti in regno sen provincia predicta, super bonis et de bonis ipsius ordinis Hospitalis Sancti Johannis Jerosolimitani in prioratu predicti regni seu provincie ubicumque fuerit; quibus servientibus quoad hoc preceptorias et etiam loca ac domos dicti ordinis Hospitalis Sancti Jobannis Jerosolimitani et preceptores earum tam expressatos generaliter in prioratu existentes prefato cum eorum juribus et pertinentiis universis astrictos et obliga- tos fore et ad hoc teneri decernimus, ita videlicet ut, infra XV. dierum spacium computandum a presentatione hujus litterarum eis facta, eam summam qu[am] secundum taxationem nostram prefatam pro diebus singulis usque ad tale festum vel talem diem proxim[e] fu[turum] et cum diebus intermediis a tempore presentationis hujus litterarum no- bis facte seu faciende eis et eorum singulis debebit dictus prior vel ejus locum tenens eisdem tali N. et tali N. et singulis eorum, solvere et satisfacere integraliter teneatur; in prefatis vero kalendis in quibus ex tunc annum pro successivis temporibus volumus et decernimus in- choari medietatem ejus summe peccunie ad quam predicta nostra taxatio pro diebus singulis superius facta pro toto anno sequenti facta computatione ascendet, et aliam medietatem in festo Sancti Johannis Baptiste ex tunc proximo subsequenti [f^ && b], et deinceps simili modo, quoad vixerint, in eisdem kalendis et festivitate annuatim eisdem ser- vientibus et eorum singulis solvi volumus et mandamus per illos de quibus est per nos superius ordinatum. De alia vero summa peccunie que eis et eorum cuilibet debetur a kalendis talis mensis proximo pre- terii usque ad tempus presentationis hujus litterarum eis faciende juxta taxationem nostram prefatam, terciam partem in festo resurrectionis Do- mini ex tunc proximo sequuturi, videlicet anni Domini millesimi CCOXXI!, et aliam terciam partem in festo Sancti Michaelis ex tunc proximo subse- quenti, et aliam terciam partem in festo Penthecostes ex tunc a festoSaneli. Michaelis proximo subsequenti , videlicet anni Domini MiCCCXXII, dic- tis servientibus fratribus quondam dicti ordinis Templi et eorum singu- lis per eundem priorem vel ejus locum tenentem solvi volumus eot 11 aom s 82 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. mandamus. Quare tenore presentium monemus universos fratres et sin- gulos ordinis Hospitalis Sancti Johannis Jerosolimitani ad quos in toto prioratu predicto et per totum prioratum predictum regimen, seu custo- dia domorum et preceptoriarum, seu administratio pertinet aut perti- nere poterit in futurum, quatinus venerabili et religioso viro priori prioratus predicti talis regni seu provincie ejusdem ordinis Hospitalis vel ejus locum tenenti et ipsorum cuilibet circa faciendam ipsis tali N. [f^ && c] et tali N. de dictis quantitatibus Turonensium argenti per nos sibi assignatis solutionem integram annis singulis in loco et terminis supradictis obediant, pareant efficaciter, et intendant ; monemus etiam prout supra dictos priorem prefati regni seu provincie et ejus locum tenentem, ut eisdem tali N. et tali N., et cetera, ut supra in alia forma consimili precedenti. Predicte due forme possunt habere locum 1n aliquibus casibus emer- gentibus quoad multa, ei. precipue quantum ad modum monendi el ve- quirendi sub pena excommumwcationis late 1n. aliquibus ordinationibus faciendis et negociis ecequendis ; el ob hanc causam posite sunt superius et. conscrspte. TERHTIA PARS [F* 44 d] SgQurrUR TEBCIA PAB8 IN QUA TRADITUR MODUS ET OBDO EORUM QUE IN GE- NERALI SERMONE INQUISITORUM 1N PRINCIPIO SUNT AGENDA. ÍTEM CONSCRIBUNTUR MODI ET FORME TAM PENITENTIABUM QUAM SENTENTIARUM QUE IMPONUNTUR ET FERUNTUR JUDICIALITER IN SERMONE TAM PENITENTIBUS QUAM ETIAM IMPENITENTIBUS DE CRIMINE HERESIS TAM VIVIS QUAM ETIAM DEFUNCTIS , PROUT IN LIBBIS BT ACTIS PUBLICIS AD PERPETUAM REI MEMORIAM CONSCRIBUNTUR (1). 1. Sequentia eorum que in generali sermone inquisitorum in prin- cipio sunt agenda (?). [F» &6 a] Receptis igitur confessionibus et depositionibus confitentium de heresi seu de receptione vel favore hereticorum, tam de se quam de aliis et hujusmodi que pertinent ad inquisitionis officium, et expeditis de- fensionum processibus mortuorum vel vivorum, et concluso in eisdem, omnibus etiam processibus sive confessionum sive defensionum diligen- ter et fideliter examinatis, et petito et habito consilio a prelatis et juris- peritis, procedunt inquisitores ad sermonem cum sollempnitate debita, in quo fiunt gratie et injunguntur penitencie et feruntur sentencie, secundum merita vel demerita personarum. Ánte sermonem vero, captato tempore opportuno, petitur per inqui- sitores consilium a predictis, facta prius extractione summaria et com- pendiosa de culpis, in qua complete tangitur substantia confessionis cujuslibet persone quantum ad culpam illius de qua agitur, sine expres- sione nominis alicujus persone ad cautelam [f* 46 b], ut liberius de penitentia pro tali culpa imponenda sine affectione persone judicent consulentes ; solidius tamen consilium daretur, si omnia complete ex- primerentur, quod faciendum est ubi et quando possunt. haberi persone consulentes quibus non est periculum revelare; esset etiam minus ca- (4) Suit dans le ms. la table des matiéres de cette troisiéme partie. Elle a été reportée à la fin. (2) Ce titre n'est pas dans le ms. ——-— 84 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. lumpniosum ; set tamen non fuit usus inquisitionis ab antiquo propter periculum jam pretactum ; verumptamen confessiones singulorum prius integraliter explicantur coram dyocesano vel ejus vicario, presentibus aliquibus peritis paucis et secretariis et juratis. Predicta quoque brevis extractio culparum persone cujuslibet recitatur seu legitur in vulgari, per unum vel duos dies ante sermonem, cuilibet persone singillatim ad partem per inquisitorem cum notario et aliqui- bus personis ; item eadem extractio recitatur in publico sermone, diri- gendo verba ad illum de quo agitur, in hunc modum : Tu talis de tali loco, sicut constat per confessionem tuam, fecisti hoc et hoc. Item in vigilia sermonis, inquisitor per se ipsum vel per alium, sicut sibi visum fuerit opportunum, assignat omnibus et singulis diem cras- tinam in tali loco in sermone publico ad recipiendum penitentiam vel audiendum sententiam, secundum negocii [f" £6 c] qualitatem ; et in se- quenti die crastina bono mane proceditur ad sermonem. Hec sunt que in generali sermone inquisitorum heretice pravitatis in partibus Tholosanis et Carcassonensibus sub ordine qui sequitur sunt agenda : Primo omnium fiat sermo brevis propter prolixitatem agendorum ; quo facto , pronuncietur indulgencia consueta. Secundo recipitur juramentum officialium curie regalis et consulum et aliorum presentium jurisdictionem habentium temporalem. Tercio deponuntur cruces personis illis quibus talis gratia fuerit fa- cienda. Quarto educuntur de muro viri et mulieres de quibus ekpediens fue- rit, et imponuntur eis cruces et peregrinationes. Quinto recitantur et leguntur culpe eorum qui penitentiandi aut sen- tenciandi sunt in vulgari, tali ordine : primo si quidem eorum quibus - sunt penitentie arbitrarie injungende de peregrinationibus faciendis et crucibus portandis, et regulis vivendi generalibus observandis ; deinde eorum qui fuerint simpliciter immurandi; deinde eorum qui tanquam falsi testes fuerint penitenciandi et inmurandi ; [f* 46 d] deinde sacerdotum aut clericorum, si qui fuerint degradandi et inmu- randi ; deinde personarum defunctarum que fuerint declarande, si viverent , inmurande ; deinde personarum defunctarum inpeniten- tium de crimine heresis quarum corpora fuerint exhumanda; deinde fugitivorum qui fuerint velut heretici condempnandi ; deinde relap- sorum in heresim in juditio abjuratam qui fuerint seculari brachio re- linquendi, et primo laycorum, deinde clericorum, si qui tales fuerint; deinde hereticorum perfectorum qui converti noluerunt ab heresi, nec redire ad ecclesiasticam unitatem, sive fuerint Manichei, sive Val- denses, sive de secta seu heresi eorum qui se dicunt Bequinos, seu Pau- peres Christi, separentes se a communitate aliorum et potestatem pape et Ecclesie enervantes ; ultimo vero eorum qui prius confessi fuerunt TERTIA PARS. 85 de heresi in juditio, et postea revocant confessata, aut qui testibus su- perati sunt et convicti de crimine heresis, de quo nolunt confiteri veri- tatem, nec se possunt defendere in juditio aut purgare, qui tanquam inpenitentes de crimine heresis sunt seculari curie relinquendi. [f 47 a] Sexto, recitatis culpis antequam penitentie personis peniten- tibus injungantur, recipiatur abjuratio heresis ab eisdem et juramentum de parendo mandatis Ecclesie et inquisitorum, et sic absolvantur a sen- tenciis excommunicationis quas propter culpas commissas in facto heresis incurrisse noscuntur contra tales a jure generaliter promul- gatas. Septimo leguntur sententie primo in latino, et ultimo exponuntur sub compendio in vulgari, sub eodem ordine quo culpe prius fuerint recitate, si possit comode observari, quia interdum multitudo persona- rum que penitenciande aut puniende seu sentenciende fuerint, non bene patitur aliquociens predictum servare ordinem, set cogit rationa- biliter in aliquo aliter observari; quod dependet ex arbitrio judicis, prout congruentius et expedientius viderit et judicaverit observandum. Ordo itaque conveniens penitentiarum et sententiarum que injungun- tur aut feruntur in sermone poterit esse talis : primo penitentie arbitra- rie jnjunguntur; secundo sententia seu penitentia inmurandorum ha- beat locum suum; tertio personarum defunctarum que declarande fuerint, si viverent, inmurande, ratione dumtaxat bonorum, in eo casu quo heredes ad successionem [f" 4&7 b] non debent ob heresim sui actoris admitti, non obstante quod, actore ipso vivente, hoc non fuerit, interveniente ipsius morte, per sententiam declaratum ; quarto sen- tenta condempnationis ad exhumandum, non tamen comburendum ossa alicujus defuncti qui inventus est commisisse in fautoria hereti- corum , dum viveret, de qua non invenitur fuisse confessus in juditio, Dec a sententia excommunicationis contra tales lata a canone judicia- liter absolutus; quinto sententia condempnationis personarum in heresi defunctarum quarum corpora fuerint exhumanda et comburenda, aut quia fuerunt hereticate in fine, aut quia inveniuntur inpenitentes de cri- mine heresis decessisse ; sexto senténtia fugittivorum qui fuerint velut heretici condempnapdi; septimo sententia relapsorum in heresim in juditio abjuratam qui fuerint seculari curie aut brachio relinquendi, et primo laycorum, deinde clericorum, si qui tales fuerint condemp- nandi; octavo sententia condempnationis hereticorum perfectorum qui converti nolunt ab heresi nec redire ad ecclesiasticam unitatem ; nono sententia illorum qui prius legitime confessi fuerunt de heresi in judi- uo et postea revocant legitime confessata, aut convicti testibus nolunt [9 47 c] confiteri de crimine heresis veritatem; decimo poterit publicari sententia excommunicationis contra personas contumaces in causa fidei et pro facto heresis fugittivas, quarum processus nondum sunt usque ad diffinitivam sentenciam consumpmati ; ultimo omnium 86 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. fertur sententia contra domos que fuerint diruende in quibus alique persone fuerint hereticate, seu in sectam dampnatam hereticorum recepte, vel aliis justis ex causis; hujusmodi quoque sententia contra domos interdum convenienter poterit ferri post sententiam persona- rum hereticatarum , seu in sectam dampnatam hereticorum receptarum in eisdem domibus, si magis expediens videatur. 2. Forma aotus notarii (1). [F^ 47 d] In nomine Domini nostri Jhesu Christi, amen. Anno ejus- dem Domini benedicti M» CCC» XIX^, dominica tali qua intitulatur talis kalenda, ad honorem omnipotentis Dei et fidei Domini Jhesu Christi et sancte Romane Ecclesie cui presidet talis N. papa (vel stc : sede romana vacante) fuerunt facte gracie, late sententie, et injuncte penitentie et acta alia que secuntur, in sermone publico inquisitorum facto in tali villa, seu castro, in tali loco, per religiosos viros fratres tales N. et tales de ordine Predicatorum , inquisitores heretice pravitatis in re- gno Francie auctoritate sedis apostolice deputatos, una cum reve- rendo in Christo patre domino episcopo tali (vel sic : una cum vene- rabili viro domino tali commissario vel vicario deputato in hac parte per reverendum in Christo patrem dominum episcopum talem), pre- sente ibidem curia regali et consulibus talibus, ac multitudine copiosa cleri et populi convocata. Vel scribatur hoc modo magis complete : 1n. nomine Domini , amen. Ànno ejusdem Domini benedicti M» CCC» XIX», ultima die mensis sep- tembris, Tholose, ad honorem omnipotentis Dei et sancte Romane Ec- clesie cui presidet sanctissimus pater dominus papa talis (vel sic : sede romana vacante), fuerunt facte gratie, et injuncte penitentie, et late diffinitive sententie, et acta alia que secuntur [f9 4&8 a], in sermone publico inquisitorum facto in tali loco ; in quibus convenerunt et con- cordaverunt religiosi viri frater talis N. et frater talis N. ordinis Pre- dicatorum , inquisitores heretice pravitatis in regno Francie per sedem apostolicam deputati, necnon prefatus frater N. simul auctoritate or- dinaria sibi hac vice commissa a reverendis in Christo patribus et do- minis N. tali et N. tali Dei gratia episcopis per patentes litteras eorum- dem quantum ad ipsos pertinebat de personis suarum dyocesum infra Scriptis; item discreti viri dominus N. talis et dominus N. talis per reverendum in Christo patrem dominum N. talem archiepiscopum ta- lem, et religiosus vir frater N. talis a venerabilibus viris vicariis et ' capitulo ecclesie talis, sede vacante, ejusdem commissarii deputati seu delegati quoad personas et de personis suarum dyocesum; quibus (!) Ce titre n'est pas dans le ms. TERTIA PARS. 87 commissariis supradictis reverendus in Christo pater et dominus do- minus N. talis archiepiscopus vel episcopus talis dedit et concessit per suas patentes litteras licentiam specialem, predictis die et loco se- dendo pro tribunali , judicandi, diffiniendi et omnia alia faciendi , quan- tum ad personas et de personis suarum dyocesum unicuique ipsorum subditis infra scriptis, presentibus ibidem curia regali et talibus consu- libus et cleri ac populi multitudine [f* 48 b| copiosa, et me N. tali no- tario infra scripto qui presens interfui, et de mandato seu jussu religiosi viri N. talis inquisitoris, recepi et scripsi una cum talibus notariis in- fra scriptis. E'oprimantur nomina episcoporum et inquisitorum et commissario- rum supra 1n locis suis. 9. Forma juramenti senescalli et curialium domini regis manu ele- vata ad librum Evangeliorum. Nos talis senescallus, et talis vicarius Tholose, et talis judex ordi- narius (et sic de aliis officialibus presentibus :bidem), juramus per hec sancta Dei Evangelia quod fidem Domini nostri Jhesu Christi et sancte Romane Ecclesie tenebimus et tenere faciemus et ipsam defendemus pro viribus contra omnes; item quod hereticos, credentes, fautores, receptatores ac defensores eorum necnon pro heresi fugittivos perse- quemus et capiemus seu capi faciemus quandocumque poterimus, et accusabimus et denunciabimus Ecclesie et inquisitoribus, si alicubi sci- verimus eos esse vel aliquem de predictis; item quod non committemus bajulias , judicaturas vel administrationes alias, nec alia officia publica alicui de predictis personis pestiferis, nec suspectis aut diffamatis de heresi , nec alicui cui [f» 48 c| impositam fuerit ratione criminis heresis, vel alias prohibitum ab inquisitoribus, vel a jure, quod publicis offi- ciis non fungantur, nec eos uti predictis nec tenere officia publica per- mittemus; item quod nullum de predictis recipiemus, nec habebimus in nostra familia vel consortio vel servitio nec in nostro consilio scien- ter; et si forte contrarium factum fuerit ignoranter, illos, postquam ad noticiam nostram per inquisitores heretice pravitatis vel per alios fide dignos pervenerit, protinus expellemus. Et in hiis et in aliis que ad officium inquisitionis heretice pravitatis pertinent erimus obedientes Deo et Romane Ecclesie et inquisitoribus ejusdem heretice pravitatis. Sic Deus nos adjuvet et hec sancta Dei Evangelia. 4. Radem est forma juramenti consulum. Nos tales et tales consules (expressis nominibus singulorum), juramus per hec sancta Dei Evangelia, etc., ut supra. — F^ m. 88 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. 5. Sententia excommunicationis contra impedientes officium inquisi- tionis. In nomine Domini, amen. Cum negocium fidei orthodoxe, in qua fundamenta sacrosancte Ecclesie a domino Jhesu Christo posita sunt et firmiter stabilita, nullus christianus debeat impedire, sed pocius totis viribus promovere, ideo nos tales fratres ord. Predic., [f* &8 d] inqui- sitores heretice pravitatis in regno Francie per sedem apostolicam. de - putati, monemus canonice semel, secundo et tercio ac peremptorie omnes et singulos ne quis, cujuscumque potestatis, gradus, seu digni- tatis, conditionis aut status existat, inquisitionis negocium contra he- reticam pravitatem, nec juditium , aut sententias, vel processus contra quemcumque habitos vel habendos, directe vel indirecte, publice vel occulte, per se vel per alium, aut alias quoquo modo impedire presu- mat. Omnes autem illos et singulos qui negocium inquisitionis heretice pravitatis scienter impediverint, vel de cetero impedient quoquo modo, directe vel indirecte, publice vel occulte, inquisitionibus aut eorum officio se opponendo, seu eis non parendo, vel per se veritatem in ju- dicio celando seu supprimendo, vel legitime confessata revocando, seu alium vel alios ad celandum vel occultandum de se seu de aliis verita- tem vel ad revocandum confessata inducendo, seu alicui innocenti crimen heresis imponendo, vel quoquo modo scienter in dicto crimine involvendo, et quicumque ad hecaliquomodo consilium, auxilium scienter impenderint vel favorem, et quicumque receperint aut dederint peccuniam, dona sea f» &9 a] munera indebite pro liberatione alicujus culpabilis de crimine eresis optinenda vel promovenda, seu pro retardatione processuum et sentenciarum seu execulionis officii, in dampnum vel prejudicium ipsius officii inquisitionis, vel ad hec premissa seu eorum aliquod aliquo modo impenderint seu impendi procuraverint scienter consilium, auxilium vel favorem, hac nostra monitione competenti premissa, aucto- ritate apostolica qua fungimus in hiis scriptis excummunicamus , et pe- nas latas a canone contra impedientes officium inquisitionis heretice pravitatis incurrisse ex nunc pro tunc publice denunciamus et declara- mus. Lata fuit hec sententia in tali loco publice, anno et die tali, pre- sentibus et assistentibus in publico sermone inquisitorum ibidem curia regali et consulibus superius nominatis, et talibus ac talibus viris sol- lempnibus (exprimantur in loco islo. nomina. spectabilium. personarum ct religiosorum , et subjungatur in fine : et alia multitudine cleri et populi congregata). Et ego N. talis notarius officii inquisitionis presens inlerfüi, et de mandato talium inquisitorum predictam sententiam Scripsi, et.in publicam formam redegi et signo meo solito signavi. TERTIA PARS. 89 6. [F" 49 b] Ad gratiam de crucibus deponendis. In nomine Domini, amen. Nos N. et N. inquisitores heretice pra- vitatis, et tales N. et N. commissarii deputati (expremantur nomina in- quisitorum el commissariorum), gratiam facientes personis infra scriptis, deponimus cruces de filtro dudum ipsis ad portandum nomine penitentie pro commissis in facto heresis impositas et injunctas, nichil immutantes in aliis que eisdem personis fuerunt olim in penitentiam seu nomine penitentie imposita et injuncta, retenta nobis ac nostris in officio in- quisitionis successoribus libera potestate reponendi cruces eisdem per- 80nis, si nobis vel eis visum fuerit faciendum. Personarum autem quibus cruces deponimus sunt nomina que secuntur. (xprimantur nomina cum cognomtnibus et. locis propriis singulorum, et scribantur in actis.) 7. Forma educendi de muro cum crucibus et peregrinationibus et re- gulis vivendi generalibus. In nomine Domini, amen. Nos prefati inquisitores heretice pravitatis talis et talis et commissarii delegati talis N. et talis N., attendentes quod persone infra scripte utriusque sexus, prout nobis subsunt et quantum -unumcumque nostrum tangit, videlicet talis et talis (expri- mantur nomina, singulorum 1n isto loco) dudum [f* &9 c] nomine peni- tentie inmurati pro hiis que commiserant in crimine heretice pravitatis, Dostris et Ecclesie humiliter parendo mandalis fuerunt in muro jam annis pluribus commorati, volentes eorum penam ac penitentiam mise- ricorditer mitigare, ipsos superius nominatos a muri carcere de gratia relaxamus, injungentes eisdem omnibus et singulis sub virtute a se prestiti juramenti, in commutationem dicte penitentie el carceris, quod in detestationem veteris erroris in omni veste sua, excepta camisia in- teriori, portent perpetuo duas cruces dupplices (vel simplices), de filtro crocei coloris, unam anterius in pectore, et aliam posterius inter spatu- las, sine quibus prominentibus seu apparentibus extra domum vel intra de cetero non incedant, quarum quantitas sit duorum palmorum et dimidii in longitudine brachium unum, et duorum palmorum aliud brachium, scilicet transversale, habeatque utrumque brachium trium in se latitudinem digitorum; easque continuo reficiant aut in[n]ovent, si rumpantur aut deficiant vetustate; visitentque singulis annis, quamdiu vixerint, ecclesiam Sancti Stephani Tholose in festo Inventionis ejusdem et ecclesiam Sancti Saturnini Tholose in octaba Pasche, vel talem ecclesiam cathedralem in tali dyocesi (exprimatur), et missam majorem [f^ 49 d] et sermonem, si fiat ibidem, audiant utrobique ; confiteantur 12 90 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. insuper peccata sua ter in anno, scilicet ante Nathale, Pascha et Pen- thecosten, et in eisdem festivitatibus communicent, nisi abstinuerint de consilio proprii sacerdotis; singulis vero diebus dominicis et festivis missam parrochialem audiant ex integro et sermonem qui fiet in locis iu quibus fuerint, nisi legitime aut rationabiliter valeant excusari; et ab omni opere servili abstineant diebus dominicis et festivis, officiisque publicis suo vel alterius nomine non fungantur ; in Adventu Domini in cibo quadragesimali jejunent; divinationes et sortilegia non obser- vent; usuras vel rapinas non exerceant, et restituant si ab aliquo rece- perunt; preterea persequantur hereticos, quibuscumque nominibus cen- seantur, et credentes, et fautores, et receptatores, ac defensores eorum, ac pro heresi fugittivos; fidemque catholicam, et personas ecclesiasti- cas, ac jura ecclesiarum, et officium inquisitionis heretice pravitatis pro viribus tueantur; necnon faciant peregrinationes que in litteris eis- dem concedendis plenius continebuntur, quas litteras super premissis omnibus ipsos volumus et precipimus petere et habere, ut per hoc sciant que tenentur facere et a quibus debeant abstinere, retenta nobis et nostrum cuilibet [f» 50 a] ac nostris in officio inquisitionis successo- ribus plenaria potestate personas superius nominatas etl quamlibet earumdem reducendi seu revocandi ad murum predictum, etiam sine alia nova causa, necnon addendi et diminuendi, mitigandi seu remit- tendi in predictis, si et prout nobis vel nostrum cuilibet aut ipsis nostris successoribus visum fuerit expedire. Áctum fuit hoc, anno, die et loco quibus supra, in publico sermone inquisitorum. Vel si magis expediens videatur, poterunt peregrinationes eyprems et singillatim declarari hoc modo post : illud ubi dicitur de crucibus : rumpantur vel deficiant vetustate ; item peregrinationes , addatur et dicatur hoc modo Beate Marie de Rupe Amatoris , et de Podio , etc., prout. habentur. infra. Quando vero peregrinationes sicut. premittitur singillatim, fuerint. ezpressate , tunc non. scribatur illa. clausula. que ponitur. circa. finem , videlicel : necnon faciant peregrinationes que in litteris eisdem. concedendis plenius continebuntur. Set. scribatur sbidem hoc modo : Super premissis autem omnibus volumus et precipimus om- nibus et singulis supradictis ut litteras a nobis petant et accipiant, ut sic plenius sciant ea que tenentur facere et a quibus debeant abstinere. Deinde legantur. et recitentur. distincte in. vulgari culpe singulorum [* 50 b| qui penitentiandi fuerint ; quibus perlectis et recitatis , omnes penitentiandi presentes, flexis genibus et elevata manu ad librum. Evan- gehorum quem teneat inquisitor, abjurent publice omnem. heresim. et Jurent parere mandatis Ecclesie et inquisitorum ; et absolvantur. a. sen- tentia eccommunicalionis, modo et forma infra. scriptis. TERTIA PARS. 91 .8 In recitando vero culpas dupplex modus et ordo teneri poterit et servari. Unus modus et ordo est quod primo recitentur culpe illorum qui de- bent habere minores penitentias arbitrarias , sicut sunt peregripationes et visitationes ecclesiarum tantum, aut cruces et peregrinationes simul ; et subjungatur immediate penitentia eorumdem. Secundo vero reciten- tur culpe illorum vivorum qui fuerint. immurandi, et subjungatur imme- diate penitentia eorumdem. Tercio autem recitentur culpe personarum defunctarum que sunt declarande ratione bonorum fore, si viverent, inmurande, et subjungatur declaratio diffinitiva. Quarto recitentur culpe defunctorum in heresi, et subjungatur immediate sententia eorumdem. Quinto recitentur culpe relapsorum, et subjungatur immediate sententia eorumdem. Sexto culpe et processus hereticorum qui nolunt converti. Et sic de siogulis aliis de quibus agendum fuerit in sermone. Et iste modus et ordo [f* 50 c] convenienter servari poterit, quando persone pauce numero fuerint de quibus agendum est in sermone. Secundus modus et ordo recitandi culpas est ut sub uno contextu et ordine culpe omnium recitentur, et postmodum sub eodem contextu et ordine penitentie et sententie prout formate et scripte sunt legantur per inquisitorem sedendo in latino primo, et tandem per inquisitorem vel notarium vel per aliquem alium ad hoc ydoneum in vulgari breviter et 8ub compendio exponantur, ita tamen quod perfecte percipi et intelligi valeant ab eisdem personis. Et iste modus et ordo servari poterit et debebit quando est magna multitudo personarum de quibus agendum est, ad hoc ut cicius illa que agenda fuerint valeant expediri, quia tempus per intervalla labitur inter moras que fiunt in primo modo recitandi, sicut de utroque modo re- pertum est et expertum. 9. Modus autem recitandi culpas viventium et presentium personarum poterit esse talis. Talis de tali loco, filius talis, sicut legitime nobis constat. per ipsius confessionem factam in juditio, anno et die tali (exprimatur dies el annus confessionis facte), fecit hoc et hoc (exproinatur culpa. extracta de confessione breviter. et sub compend:io ordinata), et sic de singulis per- sonis [fv 50 d] aliis. Modus etiam recitandi culpas defunctorum qui, dum viverent, fue- runt confessi in juditio, et propter illa que confessi fuerunt se in heresi commisisse sunt declarandi fore inmurandi, si viverent, propter bona 92 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. ipsorum, poterit esse consimilis cum predicto modo, maxime si persone fuerint plures; si autem esset una persona vel due tantum, posset tunc culpa talis sub forma sententie simul comprehendi. Culpe vero personarum que defuncte sunt in heresi et quorum cor- pora extumulanda sunt de cimiteriis et comburenda possunt sub forma sententie comprehendi. Culpe etiam fugittivorum pro heresi qui fuerint tanquam heretici con- dempnandi possunt sub forma sententie comprehendi, sicut in formis sententiarum hujus inferius apparebit. 10. Modus conveniens abjurandi heresim in juditio. Nos tales et tales N. et N. (ezmpressis prius nominibus singulorum, vel sic : nos omnes et singuli infra scripti viri et mulieres), ad recipiendum penitentiam pro commissis in facto seu crimine heresis hic presentes, constituti in Juditio coram vobis inquisitoribus heretice pravitatis et ta- libus commissariis deputatis (exprimantur nomina, inquisitorum — et commissariorum), abjuramus et renegamus [f* 54 a] penitus omnem heresim extollentem se adversus fidem catholicam Domini Jhesu Christi et sancte Romane Ecclesie et omnem credentiam hereticorum cujuscum- que secte dampnate, et specialiter talis secte (exprimatur), quibuscum- que nominibus censeantur, et omnem favorem seu fautoriam et recep- tationem et defensionem et participationem ipsorum, sub pena que de jure debetur relapsis in heresim in juditio abjuratam. Item promittimus et juramus quod pro posse nostro persequemur et revelabimus, seu detegemus hereticos, et credentes, et fautores, et receptatores, ac de- fensores eorum et pro heresi fugittivos, quandocumque et ubicumque sciverimus eos esse vel aliquem de predictis. Item promittimus et jura- mus quod tenebimus, et servabimus, et defendemus fidem catholicam Domini Jhesu Christi quam sancta Romana Ecclesia predicat et obser- vat. Item promittimus et juramus quod parebimus et erimus obedientes mandatis Ecclesie et vestris el successorum vestrorum ; et quod reci- piemus et pro posse nostro complebimus et perficiemus penitentiam quam nobis duxeritis injungendam, et quod nunquam fugiemus nec nos absentabimus contumaciter et scienter. 11. Modus specialis abjurandi aliquam specialem sectam ao errores illius poterit esse talis. Ego talis N. (4^) de tali loco, talis dyocesis, qui, olim tenui et servavi (1) N. manque dans le ms. 387. TERTIA PARS. 93 ordinem illorum qui Apostoli nominantur [f» 51 b], abjuro penitus om- nem heresim cujuscumque secte dampnate, el specialiter et expresse abjuro sectam et ordinem illorum qui dicuntur et sunt Pseudo-apostoli quoad nomen et habitum specialem et vivendi ritam singularem a communi conversatione fidelium vita et moribus dissidentem , et quoad omnia et singula in quibus ab obedientia Romane Ecclesie et apostolice sedis et a sana doctrina quam eadem Romana servat et docet Ecclesia in aliquo deviat aut discordat. Ego vero talis de tali loco et talis dyoce- sis, Beguinus de ordine penitentium appellato, seu de tercia regula sancti Francisci, quam professus sum (4), abjuro penitus omnem here- sim et specialiter et expresse heresim et errores el opiniones erro- neas tam scismaticas quam hereticas illorum qui Beguini vulgariter nuncupantur, et ipsi fatentur et dicunt se esse fratres de ordine peni- tentium appellato seu de tercia regula sancti Francisci, et sequatium ipsorum, extollentes se adversus sanctam romanam et apostolicam se- dem ac primatum ejus et catholicam Ecclesiam, aut contra potestatem domini pape vicarii Domini Jhesu Christi, aut contra statum seu potesta- tem prelatorum et clavium Ecclesie sancte Dei , necnon contra sanam doctrinam scripture sacre quam Romana servat el doc[et] Ecclesia. 12. Forma et modus absolutionis [F» 51 c] a sententia excommunicatio- nis. Dicto psalmo penitentiali , scilicet : Miserere met, Deus , secundum , vel : Deus misereatur nostri, cum hiis precibus : Kyrie eleison, Christe eleison, et Pater noster, 3 Salvos fac servos tuos et ancillas tuas, & Deus meus sperantes 1n le, deinde subjungatur sequens oratio : Presta, quesumus, Domine, hiis famulis et famulabus tuis dignum pe- nitentie fructum, ut Ecclesie tue sancte a cujus integritate deviaverant peccando, admissorum veniam consequendo reddantur innoxii. Per Christum Dominum nostrum. Amen. Et tunc subjungat inquisitor : Auctoritate Dei et apostolice sedis qua fungimur in hac parte, absolvo vos et vestrum quemlibet ab excommunicationis vinculis quibus eratis ligati propter illa que confessi estis in juditio vos in crimine dampnate heresis commisisse, si tamen de corde bono et fide non ficta redieritis ad Ecclesie unitatem, et si servaveritis illa que vobis injuncta fuerint et mandata. S1 vero aliquis archiepiscopus vel episcopus presens fwerit , dicatur hoc modo . Nos talis N. permissione divina archiepiscopus talis, auctoritate Dei (1) Sum dans le ms. 388. 94 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. ordinaria qua fungimur vice nostra, ac inquisitorum heretice pravitatis et aliorum nobis coassistentium commissariorum , de ipsorum bene pla- cito et assensu, quantum ad personas aliarum [f* 514 d] dyocesum, vos et vestrum quemlibet absolvimus ab excommunicationis vinculis quibus eratis ligati, propter illa que confessi estis in juditio vos in crimine dampnate heresis commisisse, si tamen de corde bono et fide non ficta redieritis ad Ecclesie unitatem, et si servaveritis illa que vobis injuncta fuerint et mandata. 13. Forma ad imponendum penitentiam peregrinationum sine cruci- bus. | In nomine Domini, amen. Quoniam nos prefati inquisitores heretice pravitatis et commissarii delegati tales et tales per inquisitionem fac- tam invenimus el per confessiones vestras factas in juditio legitime nobis constat quod tu talis de tali loco talis dyocesis, et tu talis de tali loco talis alterius dyocesis, etc., (exprimantur nomina stngulo- run el loca et dyoceses eorumdem), tam graviter et tam multipliciter in facto heresis deliquistis, sicut lectum et recitatum est vobis intelligibi- liter in vulgari, idcirco nos prefati inquisitores et commissarii delegati vos omnes et singulos redire volentes, prout asseritis, ad Ecclesie 'uni- tatem, abjurata primitus per vos coram nobis in juditio omni heresi et prestito ad sancta Dei Evangelia juramento quod parebitis et eritis obedientes simpliciter mandatis nostris et Ecclesie, absolvimus secun- dum formam Ecclesie ab excommunicationis vinculis quibus eratis [f* 52 a] ligati propter culpas quas confessi estis in juditio vos in facto seu crimine heresis commisisse, si tamen de corde bono et fide non ficla redieritis ad Ecclesie unitatem, et si injuncta vobis mandata ser- vaveritis; et quia in Deum et sanctam tdatrem Ecclesiam predictis modis temere deliquistis, injungimus vobis in penitentiam et nomine penitentie pro predictis peregrinationes beatorum Petri et Pauli Rome, et ibidem faciatis unam quindenam vel quadragesimam, sanctorum li- mina et ecclesias visitando ; item beati Jacobi Compostelle et Sancti Thome in Cantuaria, et Trium Regum de Colonia ; item peregrinationes Beate Marie de Rupe amatoris, et de Podio, de Valle viridi, et de Tabulis in Montepessulano et de Serinhano; item Sancti Guillermi de Deserto , Sancti Egidii in Provincia, Sancti Petri de Monte majori, Sancte Marthe de Tarascone, Sancte Marie Magdalene apud Sanctum Maximinum, Sancti Antonii Viennensis , Sancti Marcialis et Sancti Leonardi in Lemovicinio, Beate Marie de Carnoto et Sancti Dyonisii et Sancti Ludovici in Francia, et Sancti Severini de Burdegala, et Beate Marie de Solaco, Sancte Fidis de Conchis, dyocesis Ruthenensis, Sancti Pauli Narbonensis, Sancti Vin- centii de Castris (ved poterit dici hoc modo : injungimus vobis in peni- TERTIA PARS. | 95 tentiam et nomine penitencie pro predictis [f* 52 b] peregrinationes que continebuntur in litteris que vobis super hoc concedentur, quas litteras vobis precipimus a nobis petere et habere), testimoniales de singulis locis reportantes litteras illorum qui in locis illis prefuerint, quod pere- grinationes compleveritis memoratas (vel sic : vobis impositas et injunc- tas); dictasque peregrinationes facere incipiatis infra tres menses a presenti die computandos , earumque completioni fideliter insistatis sub virtute a vobis prestiti juramenti. Item visitetis singulis annis, quamdiu vixeritis, ecclesiam cathedralem talis loci in tali festo, et ecclesiam talem in tali die, et missam majorem et sermonem, si fiat ibidem, audiatis utrobique. Confiteamini insuper peccata vestra ter in anno, scilicet ante Natale, et Pascha, et Penthecosten, et in eisdem festivi- tatibus communicelis, nisi abstinueritis de consilio proprii sacerdotis. Singulis vero diebus dominicis et festivis, missam parrochialem au- diatis ex integro et sermonem qui fiet in locis in quibus fueritis, nisi valeatis legitime aut rationabiliter excusari; el in eisdem diebus sa- cerdoti celebranti. missam, inter epistolam et evangelium, cum virgis in manu publice vos presentetis et disciplinam recipiatis ab eodem; sequamini etiam processiones [f*" 52 c] que fient in locis in quibus fueritis, inter clerum et populum, virgas portantes in manibus, et ab illo qui processioni prefuerit disciplinam recipiatis in ultima statione. Item ab omni opere servili abstineatis diebus dominicis et festivis colendis; in Adventu Domini in cibo quadragesimali jejunetis ; divina- tiones et sortilegia non observetis ; usuras et rapinas non exerceatis , et restitualis , si ab aliquo recepistis ; publicisque officiis vestro vel alieno nomine non fungamini. Preterea persequamini hereticos, quibuscumque nominibus censeantur, et credentes, et fautores, et receptatores, ac defensores eorum, et pro heresi fugittivos; fidemque catholicam et per- sonas ecclesiasticas el jura ecclesiarum , officiumque inquisitionis here- tice pravitatis pro viribus defendatis. Hec autem omnia vobis injungi- mus , retenta nobis et nostrum cuilibet ac nostris in officio inquisitionis successoribus plenaria potestate addendi , diminuendi, commutandi, ac etiam remittendi in predicta penitentia sive pena, si et quandocumque nobis vel eis visum fuerit expedire. Datià fuit hec penitentia anno, et die, et loco, el presentibus testibus quibus supra. Et ego talis notarius officii inquisitionis predictis omnibus interfui, et de [f* 52 d] mandato religiosi viri talis inquisitoris recepi, et scripsi, et in publicam formam redegi , sighoque meo solito signavi rogatus. Notandum autem quod brevius poterit scribi in forma penitentie isto modo, si visum fuerit inquisitoribus, ad abreviandum acta, seu causa brevitatis : In nomine Domini etc., ut supra. Sequitur infra : Injungimus vobis in penitentiam et nomine penitentie pro predictis quod faciatis peregri- nationes sanctorum et visitationes ecclesiarum, et alia omnia que littere 96 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. nostre testimoniales, quas vobis super premissis concedemus, plenius continebunt, et quas litteras quemlibet vestrum volumus et precipimus a nobis petere et habere. Hec autem omnia vobis injunximus, retenta nobis, etc., ut supra. Notandwm est quod modus loquendi poterit esse in tercia persona, si magis visum fuerit inquisitoribus, sub tali forma seu modo: In nomine Domini, amen. Quoniam nos tales inquisitores, etc. , per inquisitionem invenimus et per confessiones factas in juditio legitime nobis constat quod talis de tali loco fecit hoc et hoc (exprimatur. hic culpa ejus), et talis de tali loco fecit hoc et hoc (exprimatur culpa), et sic de aliis, etc., ut supra, observando modum loquendi tercie persone in [fe 53 a| locis competentibus consequenter. Et similiter quantum ad istum modum loquendi in tercia persona po- terit observari in forma penitentie seu sententie cruce signatorum et inmuratorum inferius in locis suis. Notandum etiam quantum ad principium sententie quod modus lo- quendi inquisitorum , si ipsi soli sentenciaverint , poterit esse talis : Nos frater talis et frater talis ord. Predic., inquisitores heretice pravitatis in regno Francie per sedem apostolicam deputati, etc. Si vero episcopus aliquis presens fuerit cum inquisitoribus, decet ip- sum preponi hoc modo: Nos N. Dei gratia (vel permissione divina), episcopus talis, et frater talis et talis, etc. , ut supra. Si vero aliquis vicarius episcopi vel commissarius ejus deputatus pre- sens fuerit loco episcopi, modus loquendi erit talis : Nos frater talis et talis, ut supra, et talis officialis vicarius (ve sic : com- missarius), in hac parte deputatus per reverendum patrem talem epis- copum, etc. Si vero fuerint aliqui alii de alia dyocesi vicarii seu commissarii al- terius episcopi, modus loquendi quantum ad ipsos poterit esse talis : Nos frater talis et talis, etc. , ut supra, et officialis talis vicarius seu commissarius deputatus in hac parte " 53 b| per reverendum in Christo patrem talem episcopum (ecprimatur) , cui vicario seu commissario nos episcopus talis (vel : nos vicarii talis episcopi) concessimus in presenti negocio , hac die, et loco, et hac vice sedendo pro tribunali posse diffi- nire el sentenciare seu actum judiciarium exercere, quantum ad per- sonas et de personis dumtaxat talis dyocesis (exprimatur) , etc., (vel po- terit 1a dici : cui vicario seu commissario reverendus in Christo pater episcopus talis (emprimatur), vel vicarii tales per suas patentes litteras concesserunt in presenti negocio, etc.), ut supra. Notandum autem est quod propter multa convenientius est predictas peregrinationes in forma penitentie exprimere singillatim, prout supe- rius sunt descripte, precipue quando equaliter omnibus et singulis et omnes et singule injunguntur. Quando vero non equaliter omnibus, TERTIA PARS. 97 quia non omnes equaliter peccaverunt, vel ex aliquibus aliis causis parcitur aliquibus personis a peregrinationibus magis distantibus, tunc convenientlior et compendiosior modus scribendi est qui superius est expressus hoc modo : Peregrinationes que continebuntur. in htteris que vobis super hoc concedentur, etc. , ut supra. Notandum quod inquisitores heretice pravitatis in partibus Carcas- sonensibus , Albiensibus et Tholosanis, ex more et usu [f" 53 c] ab an- (iquo, dicunt seu nominant in litteris et libris suis peregrinaliones ma- jores que sunt extra fines regni Francie (1), quatuor videlicet Sancti Jacobi de Compostella, Sanctorum Apostolorum Petri et Pauli Rome, Sancti Thome in Cantuaria et Trium Regum de Colonia. Et aliquociens in peregrinatione Sanctorum Apostolorum Petri et Pauli Rome additur ut ibi quindenam faciant, aliorum sanctorum limina et ecclesias visi- tando, propter multas et magnas indulgencias que ibidem a romanis pontificibus visitantibus et peregrinantibus sunt concesse. Item peregrinationes (2) mediocres seu minores nominant el a[p]pellant que sunt infra regnum Francie et circa Rodanum, videlicet Beate Marie de Rupe amatoris, de Podio, de Valle viridi, et de Tabulis in Monte- pessulano et deSerinhano; item Sancti Guillermi de Deserto, Sancti Egi- dii in Provincia, Sancti Petri de Monte majore, Sancte Marthe de Taras- cone, Sancte Marie Magdalene apud Sanctum Maximinum, Sancti An- tonii. Viennensis, Sancti Marcialis et Sancti Leonardi in Lemovicinio, Beate Marie de Carnoto et Sancti Dyonisii et Sancti Ludovici in Francia, et Sancti Severini de Burdegala, et Beate Marie de Solaco, Sancte Fidis de Conchis dyocesis Ruthenensis, Sancti Pauli Narbonensis, Sancti Vin- -centii de Castris. . [Fv» 53 d] Item, cum (3) peregrinationibus semper injungunt visita- tiones ecclesiarum annis singulis, quamdiu vixerint, faciendas, in quibus viseitationibus nunquam aul rarissime dispensantur, videlicet quod visitent ecclesiam Sancti Stephani Tholose in festo Inventionis ejus- dem et ecclesiam Sancti Saturnini Tholose in octaba Pasche annis sin- gulis, et missam majorem ex integro et sermonem, si fiat ibidem, audiant utrobique, et signum notarii inquisitionis qui presens ibidem fuerit aut cartellum reportent et habeant ab eodem quod visitationes fecerint illo anno; item Carcassonensem ecclesiam Sancti Nazarii in festo ejusdem; item Albie ecclesiam cathedralem Sancte Cecilie in festo ejusdem; item in Appamia ecclesiam Sancti Antonini in festo ejus- dem; item in Auxi ecclesiam Beate Marie in festo Nativitatis ejusdem. Item (&), de predictis peregrinationibus prefati inquisitores imponunt (1) De quatuor peregrinationibus majoribus. A la marge. (3) De peregrinationibus minoribus. A la margo. (3) De visitationibus ecclesiarum. A la marge. (4) De modificationibus penitentiarum. A la marge. 13 98 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. seu injungunt plus et minus prout judicaverint expedire, considerata qualitate persone et quantitate culpe, puta quod dimittunt aut non in- jungunt primas peregrinationes quatuor, que communiter vocantur ma- jores, vel saltem injungunt unam tantum ex eisdem, videlicet Sancti Ja- cobi Compostelle , que magis communiter consuevit preelegi et imponi. Item de aliis peregrinationibus que dicuntur minores poterunt intermitti [f* 5& a] ille que sunt in locis magis distantibus et remotis, puta de Francia et Vienna et similibus; et sic de aliis ad arbitrium inquisito- ris. ltem de disciplinis recipiendis cum virgis portandis tam in proces- sionibus quam in missa, supercederi poterit, si visum fuerit expedire. Item in litteris penitentiarum mulierum et quarumdam simplicium et. agrestium personarum non est necesse ut ponatur illa clausula : publi- cisque officiis non fungantur. ltem quandoque commutant in alia opera pietatis, precipue si persona est et senex, aut debilis aut impotens cor- pore ad peregrinandum, vel si esset mulier juvencula de cujus periculo timeretur , aut juvenis juvenem habens virum vel uxorem, vel si esset mulier pregnans ; suntque alie cause rationabiles ad arbitrium inquisi- torum. 14. Forma penitentie arbitrarie de crucibus et peregrinationibus et aliis generalibus. In nomine Domini nostri Jhesu Christi, amen. Quoniam nos prefati inquisitores heretice pravitalis, et tales et tales , commissarii delegati, : prout et. quantum ad unumquemque nostrum spectat quantum ad per- sonas et de personis nobis subditis infra scriptis, per inquisitionem invenimus et per confessiones vestras factas in juditio legitime nobis constat quod tu talis de tali loco, vos duo talis dyocesis, et tu talis de tali loco talis dyocesis [f* 5& b], etc., (exprimantur nomtna cum. cogno- minibus singulorum et dyoceses eorumdem), tam graviter et tam multipli- citer in crimine seu facto dampnate heresis deliquistis, sicut lectum et recitatum est vobis intelligibiliter in. vulgari, idcirco nos prefati inqui- sitores et commissarii delegati vos omnes et singulos, prout nobis subestis, redire volentes, sicut asseritis, ad Ecclesie unitatem, abjurata primitus per vos nunc coram nobis in juditio omni heresi cujuscumque secle dampnate, et prestito ad sancta Dei Evangelia juramento quod parebitis et eritis obedientes simpliciter mandatis nostris et Ecclesie, absolvimus secundum formam Ecclesie ab excommunicationis vinculis quibus eratis ligati propter culpas quas confessi estis in juditio vos in facto seu crimine. heresis commisisse, si tamen de corde bono et fide non ficta redieritis ad Ecclesie unitatem, et si injuncta vobis mandata servaveritis; et quia in Deum et sanctam matrem Ecclesiam predictis TERTIA PARS. 99 modis temere deliquistis, in hac die et loco vobis ad recipiendum penitentiam perhemptorie assignatis sedentes pro tribunali, sacro- sanctis Dei Evangeliis positis coram nobis ut de vultu Dei nostrum prodeat juditium et occuli nostri videant equitatem, de bonorum viro- rum consilio, imponimus et ipjungimus vobis et vestrum singulis [f 54 c] in penitentiam et nomine penitentie pro predictis culpis, sub virtute a vobis prestiti juramenti, quod in omni veste vestra, excepta camisia interiori, portetis perpetuo duas cruces de filtro crocei coloris, unam anterius ante pectus et alteram posterius inter spatulas, sine qui- bus prominentibus seu apparentibus infra domum vel extra nullatenus incedatis, quarum quantitas sit in longitudine duorum palmorum et dimidii (4) brachium unum, et duorum palmorum aliud brachium, scili- cet transversale, et trium digitorum in latitudine utrumque brachium ; easque continuo reficiatis vel innovetis, si rumpantur aut deficiant vetustate ; et quia tu talis et tu talis (expreimantur nomina) pejerando a principio in juditio constituti amplius et gravius deliquistis, superaddi- mus vobis quod cruces quas vobis portandas imponimus sint duplices. Item injungimus vobis omnibus et singulis superius nominatis peregri- nationes Beate Marie de Rupe amatoris , etc., (exprimantur peregrina- tiones «n 1slo loco singillatim , wt habentur. supra de peregrinationibus majoribus et minoribus) , testimoniales de singulis locis vobiscum repor- tantes litteras illorum qui in dictis locis prefuerint quod peregrinationes compleveritis memoratas; dictasque peregrinationes (2) [f^ 54 d] facere incipiatis infra tres menses ab hac die presenti computandos, earumque completioni insistatis sub virtute a vobis prestiti juramenti. ltem, visi- tetis singulis annis ecclesiam talem cathedralem in tali festo seu in tali die, et ecclesiam talem cathedralem (ezprimantur ecclesie et dies) et missam majorem et sermonem, s1 ibi fiat, audiatis utrobique ; confitea- mini insuper peccata vestra ter in anno, videlicet ante Natale, Pascha et Pentecosten , et in eisdem festivitatibus communicetis , nisi abstinueritis de consilio proprii sacerdotis; singulis vero diebus dominicis et festivis missam parrochialem audiatis ex integro et sermonem qui £iet in locis in quibus fueritis, nisi valeatis legitime aut rationabiliter excusari; et ab omni opere servili abstineatis diebus dominicis et festivis colendis ; officiisque publicis quibuscumque non fungamini ; in Adventu vero Domini in cibo quadragesimali jejunetis; divinationes et sortilegia non Observetis; usuras et rapinas non exerceatis et restituatis , si ab aliqui- bus recepistis ; preterea persequamini hereticos, quibuscumque nomini- bus censeantur, et credentes, et fautores, et receptatores eorum, ac pro heresi fugittivos ; fidemque [f* 55 a] catholicam et personas ecclesiasticas (1) Et dimidii manque dans le ms. 387, de méme unum et duorum palmorum aliud brachium. (2) Les deux mss. donnent dictasque pecregrinaliones compleveritis. 3215089 €..* MY «uc 100 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. et jura ecclesiarum et officium inquisitionis herelice pravitatis pro viribus defendatis. Hec autem omnia vobis injungimus retenta nobis et nostrum cuilibet ac nostris in officio inquisitionis successoribus plenaria potestate addendi, diminuendi , commutandi ac etiam remittendi in predicta peni- tentia sive pena, si et quandocumque nobis vel eis visum fuerit facien- dum. Data fuit hec penitentia anno, die et loco et presentibus testibus quibus supra. Si vero ex aliqua certa causa alicui seu aliquibus gratia notabilis fuerit exprimenda, poterit sic scribi isto modo, post illud de crucibus ubi dicitur supra : aut deficiant vetustate, addatur sic : Tibi vero tali de tali loco, considerantes quod in confessione tua per- Severans et paratus suscipere penitentiam pro commissis a te in facto heresis detentus in carcere tot annis (exprimantur annt) penam carceris sustinuisti, parcimus ex misericordia a majori pena seu penitentia tibi debita, de gratia speciali, compensantes tibi penam preteriti temporis pro futuro. Tibi vero tali, de tali loco, et tali uxori tue propter te, cousiderantes quod tu in muro existens talem hereticum revelasti, item tractatum talis de morte inquisitoris tempestive et [f» 55 b] provide significare curasti, et quantum in te fuit periculo quod accidere poterat occuristi , attendentes etiam quod detentus in muro multis annis pacienter susti- nuisti, parcimus a pena relapsus et inmurationis ex misericordia et ex gratia antea tibi promissa, si hereticum revelares. £4 stc de consimi- libus causis poterit. consimiliter. scribi et exprimi loco suo. 15. Monitio contra illos qui irrident aut molestant cruce signatos suam penitentiam facientes. In nomine Domini, amen. Cum secundum vocem Dominicam et exem- plum Domini Jhesu Christi peccatores sint ad penitentiam invitandi, gaudere opportet si penitentiam sibi impositam pacienter sustineant et subportent. Quo circa nos inquisitores prefati monemus semel, secundo ac tercio peremptorie ac precise et districtius inhibemus ne quis, cujus- cumque conditionis aut status existat, irrisionem aliquam aut moles- tiam presumat inferre penitentibus quibus cruces pro crimine heresis sunt imposite et injuncte, seu penitentie disciplina, seu quecumque alia pro dicto crimine nomine penitentie sunt injuncta; nec a locis propriis, nec a communibus commerciis excludantur , ne per hec aut hiis similia retardetur conversio peccatorum, et ne conversi a penitentia resipiscant seu ex hiis vel aliis |f» 55 c| prebeatur eisdem occasio relabendi. Quod 8i secus a quoquam fuerit attemptatum , contra temerarios presumptores tanquam contra impeditores seu retardatores negocii fidei et inquisi- TERTIA PARS. 101 tionis secundum usum, et cursum, ac stilum, et privilegia officii inqui- silionis, per censuram ecclesiasticam procedemus. Ipsi quoque temerarii contemptores cruces el alias penitentias penitentibus impositas sibi per nos imponendas merito poterunt formidare. 16. Forma sentencie et penitencie inmurandorum. lu nomine Domini nostri Jhesu Christi , amen. Quoniam nos prefati inquisitores heretice pravitatis et commissarii delegati talis episcopi (vel vicariorum et capituli talis ecclesie, sede vacante), quantum ad personas et de personis infra scriptis prout nobis subsunt, per inquisitio- nem factam, seu per acta inquisitionis ejusdem invenimus, et per con- fessiones vestras factas in juditio legitime nobis constat quod tu talis N. de tali loco, filius talis, habitator talis castri, talis dyocesis, et tu talis N., etc., (exprimantur nomina et cognomina, et loca et dioceses singulorum distincte et singillatim), tam graviter et tam multipliciter in crimine dampnate heresis deliquistis, sicut lectum et recitatum est vobis et vestrum cuilibet intelligibiliter in vulgari, idcirco nos prefati inquisitores [f* 55 d] ac commissarii delegati vos omnes et singulos saniori utentes consilio redire volentes, prout asseritis, ad Ecclesie uni- tatem, abjurata primitus per vos coram nobis in juditio omni heresi et credentia, et favore, et receptatione, ac defensione hereticorum cujus- cumque secte dampnale, promittentes insuper et jurantes ad sancta Dei Evangelia vos fidem sancte Romane Ecclesie Domini Jhesu Christi tenere, defendere et servare, necnon persequi hereticos, credentes, fautores, receptatores ac defensores eorum, ac etiam pro heresi fugitti- . vos, et detegere ac revelare eosdem ubicumque sciveritis eos esse, jurantes insuper premissis omnibus et singulis mandats Ecclesie et nostris simpliciter et fideliter obedire, absolvimus secundum formam Eccle- sie ab excommunicationis sententia lata a canone qua pro culpis vestris tenebamini astricti, si tamen de corde bono et de fide non ficta ad Ec- clesie redieritis unitatem, et injuncta vobis mandata servaveritis ; et quia in Deum et contra fidem catholicam et sanctam matrem Ecclesiam predictis modis temere deliquistis, nos prefati inquisitores et commis- sarii delegati sedentes pro tribunali, sacrosanctis Dei Evangeliis positis coram nobis, ut de vultu Dei nostrum prodeat juditium et occuli nos- tri videant equitatem [f» 56 a], de bonorum virorum tam religiosorum quam secularium ac peritorum in utroque jure consilio, vos omnes et singulos superius nominatos, in hac die et loco vobis ad recipiendum penitentiam etaudiendum diffinitivamsententiam perhemptorie assignatis, ad perpetuum muri carcerem ad agendum ibidem pro commissis peniten- uam salutarem in hiis presentibus scriptis sentencialiter condempnamus, ubi panis doloris in cibum et aqua tribulationis in potum vobis tantum- 102 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. modo ministrentur. Et quia tu talis N. et tu talis N. gravius et enor- mius in crimine dampnate heresis deliquistis, sicut superius est expres- sum (vel poterit hic ecprimi tali modo : in juditio pejerando vel sic : post abjuratam heresim de muro cum quibusdam aliis auffugere attemp- tando vei sic : ex quo positi fuistis in muro scivistis quod alique per- sone familiares et amice hereticorum miserunt aliquas vestes et peccu- niam personis aliquibus inmuratis, nec revelastis inquisitori, vel ejus locum tenenti, vel alteri per quem posset ad inquisitoris noticiam deve- nire vel sc : quia in vestra confessione plura de facto heresis tam .de vobis quam de personis aliis scienter et malitiose in juditio suppres- sistis, et stc de aliis gravioribus culpis que merentur aggravationem [f* 56 b] pene poterit in loco isto consimaliter explicari), et ideo estis gravius puniendi, vos in muro scricto et in loco artiori in vinculis seu compedibus per hanc nostram sententiam decernimus perpetuo inclu- dendos. Monemus autem vos omnes et singulos superius nominatos semel, secundo ac tercio, canonice et perhemplorie, ac precipimus om- nibus vobis et singulis superius nominatis sub virtute ac debito a vobis prestiti juramenti, quod absque omni dilatione ad murum seu muri carcerem inquisitorum Tholose talibus personis culpabilibus deputatum vos transferatis et ibidem vos personaliter includatis ; quod si monitio- nem nostram aut mandatum nostrum aut sententiam contempseritis seu distuleritis adimplere , dicti muri carcerem non intrando, aut temera- rie post ingressum , absque nostra seu nostrorum in hoc inquisitionis officio successorum licentia exeundo, aut alias contra confessata seu jurata vel abjurata in juditio per vos quocumque tempore veniendo, per hoc vestram conversionem fictam vestramque impenitentiam osten- dendo, vos aut quemcumque vestrum hujusmodi, ex tunc ut ex nunc et ex nunc ut ex tunc, tanquam perjuros et impenitentes hereticos culpisque astrictos prioribus, auctoritate qua fungimur, in hiis presentibus scriptis [f* 56 c] excommunicationis vinculo innodamus , decernentes absolu- tionis beneficium vobis impensum eis qui in tantam offensam incide- runt ulterius non prodesse, necnon ipso facto penas alias contra tales latas a canone incurrisse. Monemus insuper semel, secundo, et tercio, canonice et perhemptorie, et sub penis canonicis, ne aliquis, cujuscum- que conditionis, gradus, seu dignitatis existat, sciens aut credens vos vel vestrum aliquem esse tales, vos recipere vel defendere vel vobis monitiones aut mandata nostra complentibus ne ea compleatis, aut contra confessata, jurata seu abjurata, vobis venientibus consilium , auxilium, vel favorem, scienter impendere presumat ; alioquin in fa- cientes contrarium in premissis vel in aliquo premissorum ista nostra competenti et canonica monilione premissa, ex nuuc ut ex tunc et ex tunc ut ex nunc, auctoritate qua fungimur, in hiis scriptis presentibus excommunicalionis sententiam promulgamus, et penas alias contra tales 8 canone promulgatas eos incurrisse decernimus ipso facto. Retinemus TERTIA PARS. 1038 autem nobis et nostris in inquisitionis officio successoribus plenariam potestatem addendi, diminuendi, agravandi, mitigandi, vel etiam re- mittendi in [f* 56 d] predicta penitentia sive pena, necnon senten- tiandi aliter aliquem vel aliquos de predictis, si inventi fuerint scienter aut malitiose aliqua de facto heresis suppressisse, seu aliquem innocen- tem involvisse in crimine heresis memorato. Lata fuit hec sententia anno et die, et loco, et presentibus testibus, elc., (exprimantur). Et ego talis N. clericus auctoritate apostolica tabellio publicus et notarius officii inquisitionis juratus, predictis omnibus interfui, et requisitus ac de mandato religiosi viri talis N. inquisitoris ea scripsi et recepi, et in publicam formam redegi, signoque meo solito signavi rogatus. Si vero persone pauco numero fuerint inmurande, convenientius erit culpas singularum in ipsa forma sententie interserere seu ponere isto modo : .. Post illud ubi dicitur supra in principio : Jegitéme nobis constat quod tu talis N. de tah loco commisisti, seu. fecisti hoc et hoc , recitetur. et scribatur culpa illius in hoc loco : Jtem quod tu talis N. fecisti: hoc el hoc, et sic de singulis sequitur : (am graviter. et tam multipliciter , et cetera, ut supra. Item modus loquendi in predicta sententia et consimilibus poterit esse in tercia persona si magis placuerit, verbi [f9 57 a] gratia : quod lahs N. de tali loco fecit hoc et hoc , et sic de alis, ita tamen quod in sequentibus in eadem sententia in locis suis loquendi congruitas et uni- formitas conservetur. S1 vero mullitudo magna culparum et personarum que fuerint in- murande exegeri, poterunt culpe singularum que recitate fuerint conscribi ante. formam sententie, sicul $n. superioribus memorialibus est notatwm , et frequenter. contigit sic de facio prout. invenitur in. libris inquisitionis novis pariter et antiquis. 17. Forma sententie contra aliquem falsum testem qui malitiose con- tra aliquem vel aliquos innocentes falso deposuit, volens eos invol- vere in crimine heretice pravitatis. In nomine Domini , amen (4). Dudum talis N. de tali loco, talis dyo- cesis, veniens per se ipsum, alias non vocatus, coram nobis fratre tali N. inquisitore heretice pravitatis in regno Francie per sedem apos- tolicam deputato, in juditio constitutus, juratus de veritate dicenda de facto seu crimine heresis, tam de se ut de principali, quam de aliis vivis et mortuis ut testis, sponte confessus fuit et deposuit quod tot anni erant tunc elapsi dum ipse infirmaretur quadam infirmitate de qua (1) Casus islius sententie fuit Tholose de facto , anno M«CCCoXIlo. A la marge. 104 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. convaluit, talis N. filius ejus duos hereticos quos dictus filius bonos homines appellabat , ad ipsum [f* 57 b] infirmum adduxit, dicens sibi quod ipsi heretici qui boni homines erant redderent animam ejus Deo, si vellet consolamentum ab eis recipere et eorum admonitionibus et fidei consentire , quodque idem filius ipsum patrem ut de pane per he- reticos benedicto quem tunc sibi exhibuit comederet invitavit; insuper ipsum infirmum tunc ad amorem et credentiam hereticorum , quantum in ipso fuit, admonuit et induxit. Nos igitur frater talis N. inquisitor prefatus merito presumentes predictum patrem N. contra predictum N. suum filium non falsa deposuisse nec ex odio, nec rancore, nec animo malignandi, sed zelo fidei , quantum nobis prima facie apparebat, dic-- tum N. filium ejus vocari fecimus coram nobis; et in juditio constitutum juratumque de veritate dicenda requisivimus quod de predictis, nec- non et aliis de facto heresis quecumque sciret tam de se quam de aliis plenam et meram diceret veritatem; quo constanter negante predicta et alia et in negativa diu et continue persistente, quamvis propter hoc aliquando (s?c) tempore detentus fuerit et artatus, demum tam ex ne- galiva ipsius quam ex quibusdam verisimilibus conjecturis merito sus- picantes quod pater supradictus malitiose et calumpniose contra predic- tum filium proprium falsa deponens eundem involvere niteretur in crimine tam [f? 57 c] nephando, ipsum patrem citari et ad presen- tiam nostram adduci eundem patrem ejusque filium supradictum coram nobis fecimus confrontari et juratos de veritate dicenda; cum dictus pater in sua affirmativa et dictus filius in sua negativa perseverarent constanter, dictum patrem fecimus detineri donec de predictis, prout nos decuit, fuissemus plenius informati , et comperto quod dictus pater eo de quo deposuerat tempore nullam infirmitatem de qua decumberet habuisset, set sanus extiterat, quodque illis loco et tempore heretici minime discurrebant, eundem N. patrem fecimus educi de carcere et co- ram nobis in juditio constitutum juratumque iterum monuimus et requi- sivimus canonice quod nobis aperiret et diceret an ea que contra filium suum N. predictum deposuerat veritatem continerent; qui sue malicie conscius et ad cor rediens, constitutus in juditio coram nobis, sponte et libere recognovit quod omnia et singula que contra predictum filium suum confessus fuerat et deposuerat erant falsa et nullam conti- nentia veritatem nec in toto nec in parte, et quod ea deposuerat contra predictum filium suum, livore iracundie et odio concitatus, prout hec in processibus inde factis et habitis plenius continentur; que omnia coram venerabilibus ac dominis talibus et talibus N. et N. vica- riis talis N. episcopi ac etiam coram [f" 57 d] nobis, predicto patri in juditio constituto fecimus recitari intelligibiliter in vulgari, qui sub virtute tunc et alias a se prestiti juramenti omnia et singula supra dicta, sponte, libere, et sine violentia recognovit et asseruit esse vera, pe- tens humiliter sibi pro premissis injungi penitentiam salutarem (ved TERTIA PARS. 105 sic : petens humiliter super premissis gratiam et misericordiam sibi fieri et impendi). Nos igitur inquisitor prefatusac vicarii supra dicti, pensatis premissis et aliis circeumstanciis quibus motus animi nostri et cujuslibet judicantis merito potuit informari, certiores effecti quod predictus N. , quantum in ipso fuerat, delusisset curiam nostram , veritatem quoque, que sola in negocio fidei queritur, decepisset, sinceritatemque officii inquisitionis quod gerimus corrupisset , in prejudicium fidei catholice et in scandalum ac grave discrimen dampnumque et periculum filii innocentis, quem in tam detestabili crimine malitiose et fallaciter in- volvere nitebatur, falsum ferendo testimonium in juditio coram nobis scienter contra proprium juramentum, sicut lectum et recitatum est nunc sibi intelligibiliter in vulgari; idcirco ne, sicut nec decet nec ex- pedit, tale crimen remaneat impunitum, et ut ipsius talis N. pena ce- teris transeat in exemplum et alii a similibus arceantur, Christi no- mine invocato [f» 58 a], habentes pre occulis solum Deum, die ac loco presentibus ad hanc nostram ferendam sententiam eidem perhempltorie assignalis sedentes pro tribunali, sacrosanctis Dei Evangeliis positis coram nobis ut de vultu Dei nostrum prodeat juditium et occuli nostri videant equitatem , de multorum peritorum in utroque jure ac religio- sorum virorum maturo consilio prehabito, predictum N. falsuin testem seu delatorem ad perpetuum muri carcerem in hiis scriplis per diffini- livam sentenciam condempnamus, in quo sub vinculis ferreis in pane doloris et aqua angustie, quamdiu vixerit, agat penitentiam de com- missis, solam vitam eidem ex misericordia relinquentes. Et insuper falsum testem predictum cum duabus linguis de panno rubeo unius palmi et dimidii in longitudine et trium digitorum in latitudine ante in suo pectore, et duabus posterius inter spatulas pendentibus, ligausque ejus manibus, elevatum in scala ante hostium talis ecclesie hodie et crastina die a summo mane usque ad horam nonam, in loco eminenti, absque aliquo velamine capilis, in tunica sine zona, ita quod a circum- astantibus palam et cognoscibiliter possit videri, publice decernimus commorandum ; et quod eodem modo ponatur el stet ante portas talis alterius ecclesie dominica subsequenti , et alia proxima [f» 58 b] domi- nica ante portam talis alterius ecclesie , et consimili modo in aliis dua- bus dominicis ante portas talium et talium ecclesiarum ; nionentes eun- dem N. canonice ac sub virtute a se prestiti juramenti , nichilominus injungenles et mandantes eidem quod in omni veste sua superiori por- tet perpetuo dictas lingas sine quibus prominentibus seu apparentibus extra vel intra domum aut carcerem non incedat, et cas refficiat, Si rumpantur, aut renovet si et quando consumpte fuerint vetustate; et quod qua hora de scala descenderit vel depositus fuerit, sine dilatione ad carcerem muri inquisitorum talibus personis culpabilibus deputatum se transferat et intrudat, ibidem perpetuo moraturus. Quod si has mo- nitiones, injuncliones, aut mandata nostra contempserit, aut neglexerit 14 106 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. adimplere , dictas lingas non portando seu dictum carcerem non intrando seu temerarie post ingressum absque nostra seu nostrorum in inqui- sitionis officio successorum licencia exeundo, seu contra jurata per eum quocumque tempore veniendo, nos, ex nunc ut ex tunc et ex tunc ut ex nunc, ipsum tanquam perjurum et impenitentem culpisque astric- tum prioribus in hiis scriptis presentibus excommunicaltionis vinculo innodamus. Monemus autem canonice universos el singulos ne aliquis, cujuscumque conditionis [f" 58 c], dignitatis aut gradus existat, dicto tali N. non complenti premissa aut ne ea compleat consilium , auxilium, vel favorem scienter impendat; in illos autem qui contrarium fecerint ex nunc, predicta monitione premissa, in hiis presentibus scriptis excom- municationis sententiam promulgamus. Hec autem predicto N. injunxi- mus, retenta nobis ac nostris in officio inquisitionis successoribus li- bera potestate addendi, diminuendi, mutandi, alleviandi in predicta penitentia sive pena, quocienscumque nobis seu nostris in inquisi- tionis officio successoribus de bonorum virorum consilio visum fuerit expedire. Lata fuit hec sententia, etc. Quia vero diversis et vartis modis hujusmodi falsi testes falsa compo- nunt el confingunt, hoc erit. generaliter observandum quod processus et culpe talium, ante formam sententie, singillatim et sub compendio pers- Iringantur, et seriostus quales fuerinl recitentur, verbi gratia, tn casu alto alterius falsi testis. In nomine Domini, amen (1). Dudum talis N. de tali loco, talis dyocesis, in juditio constitutus coram nobis inquisitore tali N., juratus de veritate dicenda de facto heresis tam de se ut de principali quam de aliis [f* 58 d] ut testis, iu confessione sua quam coram nobis fecit anno et die tali, deposuit nonnulla de facto et crimine heresis contra quos- dam homines qui in confessione sua propriis nominibus designantur (vel poterunt nomina eorum eacprimi in hoc loco, nisi ex causa, rationa- bili. fuerint. subticenda) ; quos homines et cum quibus asseruit talem hereticum se vidisse et cum dicto heretico se et predictos homines scienter parlticipasse, ipsumque hereticum receptasse, nunc istos, nunc illos, et aliquando duos ex eis, et aliquando tres simul, in diversis diebus et noctibus et domibus atque locis, prout in confessione sua plenius continetur, determinando tempus et modum et alia per que videbatur prima facie dicere weritatem. Item, post primam confessio- nem suam factam de predictis fuit requisitus et reexaminatus pluries diversis vicibus et temporibus utrum essent vera illa que deposuerat contra predictos homines de facto heresis, et continue perseveravit in prima depositione asserens eam penitus esse veram, nec aliquid varia- vit in eadem, nec in modo dicendi, nec in tempore, nec in locis, per (1) Casus istius sententie de facto fuit Tholose, anno Domini MeCCCoXV». A la marge. 108 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. falsa et nullam continentid veritatem, asserens se ea scienter falso depo- suisse et maligno spiritu instigatus, livore invidie concitatus, prout ista in processu revocationis seu retractationis ejusdem inde facto plenius continentur. Que omnia singillatim postmodum, anno et die tali, in tali loco, eidem tali N. fecimus legi ac recitari intelligibiliter in vulgari coram nobis ac venerabilibus viris talibus et talibus vicariis seu com- missariis deputatis reverendi in Christo patris talis episcopi, presentibus et coassistentibus talibus et talibus venerabilibus ac religiosis viris, et ibidem sub virtute a se prestiti juramenti omnia et singula supra dicta, sponte et libere, ac sine violentia recognovit, asserens depositionem suam el contenta in ea contra predictas personas esse falsa, et revoca- lionem seu retractalionem suam factam super predicta depositione veram [f» 59 d] esse; supponens se super premissis voluntati et juditio nostro, recognoscens culpam suam, et se offerens ad recipiendum penam seu penitentiam quam eidem duxerimus injungendam. Nos igi- tur inquisitor prefatus ac tales et tales N. et N. commissarii deputati per talem episcopum, pensatis premissis et aliis circumstanciis nonnullis qui- bus motus animi nostri et cujuslibet judicantis merito potuit informari , certiores effecti quod predictus talis N., quantum in ipso fuit , officium inquisitionis fidei delusisset, etc., sicut habetur in precedenti forma sententie «mmediale supra. Secundum vero varietatem aut. diversitatem hujusmodi falsitat[is], debent processus taltum prout qualitas eorum fuerit. el exegerit plenius el seriosius ante formam sententie sub compendio comprehendi, et, consi- derata majori vel minori culpa et malicia ac scandalo , debet pena sew penitentia, talium. taxari et minui, vel augeri, de consilio peritorum. 18. Forma sententie fugittivorum pro heresi de qua aut fuerunt con- fessi aut convicti, aut utrumque simul, et nichilominus aufugerunt. In nomine Domini , amen. Quoniam nos inquisitores heretice pravi- tatis et tales commissarii deputati, per processus [í? 60 a] factos et per acta publica inquisitionis que fit generaliter contra omnes infectos he- retica pravitate, invenimus et legitime nobis constat quod tales et tales N. et N. de tali loco, talis dyocesis, dudum diffamati aut. vehementer suspecti de heresi , necnon tales et tales N. et N. per confessiones pro- prias olim factas in juditio, fuerunt in heresi deprehensi, necnon talis N. per confessionem propriam factam in juditio deprehensus fuit lapsus in heresim pariter et relapsus, citati vero postmodum canonice et cum edictis publicis, datis sibi competentibus dilationibus et intervallis ut certis diebus et loco personaliter et perhemptorie comparerent, respon- suri de fide et de hiis que contra eos inveniebantur ac suspecti merito habebantur contra fidem in crimine heresis commisisse, dicturi et res- ponsuri de se et de aliis in causa fidei plenariam veritatem , minime 110 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. suspecti vehementer de crimine heresis fuerunt citati canonice ac pu- blice, ut certis diebus et loco, datis sibi competentibus terminis et dila- tionibus ac intervallis, personaliter et perhemptorie comparerent, res- ponsuri de fide et de hiis que contra fidem inveniebantur per eandem inquisitionem et suspecti merito habebantur in crimine heresis com- misisse, dicturi et responsuri de se et de aliis plenariam veritatem, ipsi tamen minime comparuerunt, ymo se contumaciter absentarunt , fue- runtque tanquam contumaces in causa fidei et pro heresi fugittivi ex- communicationem vinculo innodati, quam excommunicaltionem per plu- res annos sustinuerunt et adhuc sustinent animis pertinaciter induratis, demum vero fuerunt citati canonice et prehemptorie cum edictis publi- cis propositis tam in domiciliis quam in ecclesiis parrochialibus eorum- dem ut personaliter et perhemptorie comparerent super predictis fuga et contumacia in causa fidei, necnon super eo quod excommunicationis sententiam pro dicta fuga et contumacia per plures annos sustinuerunt et adhuc sustinent animo pertinaci, diffinitivam sententiam audituri ; idcirco nos N. et N. inquisitores heretice pravitatis, attendentes cano- nem quo cavetur quod contumacia in causa presertim fidei suspitioni [* 64 a] presumptionem adicit vehementem, sedentes pro tribunali, sacrosanctis Evangeliis Jhesu Christi positis coram nobis ut de vultu Dei nostrum prodeat juditium et occuli nostri videant equitatem , die et loco presentibus, singulis predictorum ad audiendam diffinitivam sententiam precise et perhemptorie assignatis, predictos omnes et sin- gulos superius nominatos, quamvis absentes per contumaciam , eorum absentiam divina supplente presentia, velut hereticos per nostram diffi- nitivam sententiam in hiis scriptis presentibus pronunciamus et decla- ramus et sentencialiter condempnamus, decernentes eos el eorum singulos haberi pro hereticis et velut hereticos ab omnibus Christi fidelibus sub penis canonicis evitari. Monemus autem semel, secundo et tercio et canonice omnes et singulos, cujuscumque dignitatis, gra- dus, seu status, aut conditionis existant, ne predictos aut aliquem pre- dictorum recipere, defendere, aut cum eis participare, nec consilium, auxilium, vel favorem eis impendere scienter quoquo modo presumant; in illos autem qui contrarium fecerint, ultra penas alias contra tales a jure statutas, ex nunc, predicta monitione premissa, in hiis presentibus scriptis excommunicalionis sententiam promulgamus. Lata fuit hec sententia, et cetera, ut supra. 19. [F» 61 b] Forma sentencie excommunicationis flende in sermone inquisitorum publico, vel in alia publica statione, contra personas notatas diffamatas de heresi ac pro heresi fugittivas, postquam citate canonice parere subterfugiunt et contumaciter se absentant. Dudum talis N. de tali loco ac talis N. per ea que in inquisitione que TERTIA PARS. 111 fit generaliter contra omnes infectos aut suspectos de heretica pravitate inveniebapntur de ipsis et contra ipsos, suspecti merito habebantur, unde fuerunt citati semel, secundo ac tertio (vei sc : pluries) canonice ac perhemptorie cum edictis publicis canonicis propositis tam in do- miciliis ipsorum ubi morari communiter consueverunt, quam in ecclesiis parrochialibus eorumdem, ut certis diebus et locis assignatis eisdem, personaliter ac perhemptorie comparerent responsuri de fide et dicturi de crimine heresis de se et de aliis plenariam veritatem ; ipsi autem et quilibet ipsorum diebus et locis in litteris citatoriis comprehensis com- parere, nec se purgare de dicto crimine minime curaverunt, ymmo verius contempserunt, et se contumaciter absentarunt, unde ipsos et quemlibet ipsorum tanquam suspectos vehementer de heresi, eorum contumacia in causa fidei exigente, in hiis scriptis [f» 64 c] presentibus tanquam contumaces et se in causa fidei contumaciter absentantes et pro crimine heresis fugittivos, excommunicationis vinculo innodamus. Mionemus autem universos et singulos, cujuscumque dignitatis, gradus, a&ut status seu conditionis existant, semel , secundo ac tercio, canonice iac perheimptorie, sub excommunicationis et aliis penis canonicis ne «quis eos vel eorum aliquem receptare, vel cum eis participare, consi- JAaum, auxilium, vel favorem eis impendere scienter quoquo modo pre- £umat, alias in facientes contrarium , hac nostra competenti monitione jrremissa , in hiis scriptis excommunicationis sententiam promulgamus, EAecnon alias penas canonicas contra tales a jure statutas eos incurrere ^w olumus ipso facto. Lata et publicata fuit predicta excommunicationis £s ententia , anno et die, etc. , ut supra. Z20. Forma sententie religiosi inmurandi et degradandi qui se oppo- suit officio inquisitionis in favorem et defensionem personarum con- dempnatarum pro heresi, unde incurrit sententiam excommunica- tionis quam ultra annum sustinuit animo pertinaci, ex quo restat quod est velut hereticus condempnandus. In nomine Domini Jhesu Christi, amen. Cum dudum talis frater N. *3e tali ordine fuisset notatus et plurimum [f* 64 d] diffamatus quod A pse, in impedimentum officii inquisitionis et inquisitorum heretice Woravitatis, necnon in favorem et defensionem quarumdam singularium Npersonarum hereticalium , suspectarum de heresi vel comdempnatarum Woro crimine heresis, multa commisisset, tractasset, et procurasset, et «-oncitasset, etc., (?n isto loco poterunt seriosius singula explicari), nos Wales N. et N. episcopi, facta diligenti inquisitione contra eundem fra- trem N. ordinis talis, ipso coram nobis in juditio constituto de plena «e«t mera in loto hujusmodi inquisitionis negocio veritate dicenda et de «calumpnia etiam juramentis ab ipso prestitis et a nobis receptis, multis 112 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. quoque interrogationibus sibi per nos ac responsionibus et confessioni- bus plurimis factis ab ipso, testibusque contra eum receptis et etiam publicatis , ac defensionibus suis coram nobis propositis et exibitis sive datis in scriptis, ipse demum in toto hujusmodi inquisitionis negocio conclusit nobiscum, nosque habuimus pro concluso, prout hec omnia in processibus nostris super hiis habitis et actis inde confectis plenius ac seriosius continentur, totoque ejusdem inquisitionis processu seriose et integraliter explicato, coram venerabilibus viris talibus N. et N. mul- tisque aliis magnis viris et in jure peritis, plenaque ac longa cum eis deliberatione discussis ac sententialiter [f* 62 a] qualiter pro dicto fratre N. aut contra eundem deberet per nos ferri sententia per maturum ac concorde omnino consilium preordinato cum ipsis, nos diem et locum presentes ad audiendam nostram diffinitivam sententiam super eodem negocio dicto fratri N. presenti et consentienli precise ac perhemptorie duximus assignandum ; verum ex supra dictis omnibus cum diligentia recensilis invenimus manifeste predictum fratrem N. de infra scriptis criminibus et sceleratis operibus nedum propria voce confessum, set et de plurimis et gravioribus eorumdem argumentis convictum et tes- tibus superatum , videlicet quod ipse tanquam principalis director con- sulum et communitatum talium et talium querelas licet non pertinentes ad ipsum multis annis extitit prosecutus, illos etiam super hoc ad in- vicem uniendo et alios illis uniri pro viribus procurando contra inqui- Sitores heretice pravitatis, processus ipsorum inquisitorum atque sen- tentias contra quasdam singulares personas super heresi promulgatas in sermonibus ac predicationibus multis ac publicis, in locis diversis, ac in tractatibus , consiliis et propositionibus, supplicationibus et articulis in curiis etiam secularibus propositis et redditis multipliciter exagerate ac nimis diffamatorie impugnando, librisque ac processibus inquisi- torum ipsorum fictiones, suspitiones ac falsitates etiam imponendo [f 62 b]; captos quoque pro heresi et etiam de heresi condempnatos et inmurationis et aliis penis addictos justificando, ipsosque licet veros catholicos per tormentarum (s?c) violentiam de se et de aliis penis ad- dictos confessos super heresi et injuste comdempnatos fuisse, dicendo exempla et similitudines concitativas populorum contra inquisitores eos- dem, et pro condempnatis ac captis predictis in sermonibus et alias proponendo ac per modos hujusmodi et alios exquisitos prefatos con- sules, communitates et singulares personas contra inquisitores predic- tos graviter concitando et animando; imposuit quoque falso idem frater N. tam predicando quam alias in diversis locis, uni de dictis inquisi- toribus quod contra communitatem quamdam super negocio heresis quoddam falsum et nimis pernitiosum confici fecerat instrumentum ; et cum usque ad tempus verborum suorum hujusmodi, inquisitores suo libere ac pacifice officio uterentur, ex tunc occasione hujusmodi, con- citata nimium et scandalizata communitate predicta, non processit in- 114 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. nam et debitam absolutionis petitionem pure super premissis recognos- ceret culpam suam, qui admonitiones nostras hujusmodi nunc sic, nunc aliter, et multipliciter variando responsiones, affirmavit interdum se nedum non peccasse super premissis inquisitores langentibus set potius meruisse ; finaliter autem a palliationibus circa confessiones suas per eum appositis omnino recedens et factorum suorum pleniorem ape- riens veritatem humiliter petiit a dictis sententiis se absolvi; nosque juramento et abjuratione consuctis et debitis prius ab eo receptis, ab- solvimus eum in forma debita a sententiis memoratis; verum quamvis enormitate criminum predictorum et immanitate malorum secutorum ex illis diligenti consideratione libratis ipsum fratrem N. de ipsis juxta condignum punire nullatenus valeamus , ne tamen, sicut nec decet nec expedit, crimina eadem omnino remaneant impunita, nos, Christi no- mine invocato, habentes pre oculis solum Deum, auctoritate qua fun- gimur nobis in hac parte commissa, die ac loco presentibus ad hanc nostram ferendam sententiam perhemptorie assignatis , assistentibus no- bis venerabilibus patribus talibus [f* 63 b] et talibus, in eundem fratrem N., de multorum bonorum ac peritorum in utroque jure maturo consilio (vel sic : juxta memoratum consilium) , perpetue depositionis et degra- dationis a sacerdotali et omni alio ordine sententiam ferimus in hiis scriptis, pronunciantes nichilominus ipsum statim actualiter et in forma a jure tradita degradandum a nobis (vel : a tali episcopo hic presente) et eundem omni clericali honore, habitu et privilegio exuendum, ac postquam etiam sic degradatus fuerit perpetuo carceri in tali loco ef- fectualiter deputandum, in quo quidem sub vinculis ferreis in pane doloris et aqua angustie perpetuam agat penitentiam de commissis ; mitigationem autem predicte penitentie in carcere faciende per ipsum, secundum quod expedierit et ipse per pacientiam et humilitatem ac cordis contriti sacrificium hujusmodi mitigationem meruerit, nobis ex causa certa et legitima reservamus; postque ipsum fratrem N. semel, secundo, et tercio, ac perhemptorie et precise monemus et sub vir- tute etiam juramenti coram nobis per eum prestiti sibi precipimus et mandamus quod ad dictum carcerem sine dilatione accedat et se etiam includat in illo, predictam ibidem penitentiam completurus ; quod si ad carcerem hujusmodi non accesserit aut se non incluserit in eodem, vel de ipso temerarie exierit seu M" 63 c| aufugerit, vel etiam alias impenitentem se exhibuerit , contra illa que abjuravit illorumve aliquod Scienter venire presumpserit, nos ipsum ultra penas alias a jure vel secundum jura eidem inflictas seu etiam infligendas, predicta monitione premissa, ex nunc excommunicalionis vinculo innodamus, penas pre- dictas infligendi eidem et alias contra eum, ut justum fuerit, procedendi reservantes nobis expresse plenariam potestatem ; per modum quoque premissum monemus omnes et singulos, cujuscumque dignitatis, gra- dus , aut conditionis existant, ne ipsum fratrem N. ad hujusmodi nostri TERTIA PARS. 115 mandati transgressionem inducere, aut ipsum transgredientem idem mandatum scienter recipere seu ei consilium, auxilium, vel favorem impendere quoquo modo presumant. In illos autem qui contrarium fe- cerint, ultra penas alias contra tales a jure statutas, ex nunc, predicta monilione premissa, in hiis presentibus scriptis excommunicationis sen- tentiam promulgamus. Demum lata per nos hujusmodi sententia ut pre- fertur, nos talis episcopus incontinenti ad degradationem fratris ejus- dem N. coram nobis in vestibus sacerdotalibus existentis , assistentibus nobis venerabilibus patribus talibus episcopis et abbatibus, cum plures ad hoc episcopos seu abbates habere commode nequiverimus actualiter, [f* 63 d| procedentes, ornamentis et instrumentis que in ordinatione sua receperat exuendo eundem atque privando, degradationem ipsius conclusimus sub hiis verbis : Auctoritate Dei omnipotentis, Patris, et Filii et Spiritus Sancti, ac ex potestate nobis in hac parte commissa (vel sic : ac potestate nostra ordinaria), auferimus tibi fratri tali N. habitum clericalem et te ab omni sacerdotali et alio quolibet ordine deponimus et etiam degradamus teque spoliamus et eximimus omni honore et pri- vilegio clericali. Lata fuit predicta sententia et actualis degradatio sub- secuta , anno, die et loco talibus, etc., presentibus gentium nobilium , religiosorum, clericorum, et secularium personarum multitudine copiosa. St vero inquisitores conjuncti cum aliquo episcopo processerit et con- venerint ad. ferendum sententiam contra talem , loquendi modus tn pers- iringendo et ennarando processum inquisitionis facte et culpas commissas fn forma sententie et pronunciandi sententiam poterit esse talis : In nomine Domini, amen. Quoniam nos episcopus talis N. et frater N. talis et frater talis N., inquisitores heretice pravitatis in tali regno seu provincia tali per sedem apostolicam deputati, per inquisitionem et acta inquisitionis invenimus et per confessionem [f" 6& a] talis N. sacerdotis factam in juditio legitime nobis constat quod dictus talis N. sacerdos dudum inquisitoribus heretice pravitatis et eorum processibus palam et publice se opponendo dixit et fecit per se et per alios fieri consuluit el procuravit talia et talia (exprimantur in isto. loco singula. singillatum que commiserit $n. favorem aut defensionem hereticaltum | personarum opponendo se inquisiloribus el processibus eorumdem publice et privattm); ceterum toto inquisitionis ejusdem processu per nos seriose proposito et integraliter explicato coram venerabilibus ac. discretis viris talibus et talibus et matura cum eis deliberatione discussis, ac finaliter etiam qualis contra eundem sacerdotem deberet per nos ferri sententia per maturum ac concors omnino consilium preordinato cum ipsis, ex supra dictis omnibus culpis cum diligentia recensitis invenimus manifeste eundem sacerdotem nedum de premissis excessibus et sceleratis ope- ribus propria voce confessum, set eliam argumentis convictum et testi- bus superatum, rursusque in dicto inquisitionis processu calumpniosus nimium extitit et prout ex, actis predictis apparet pluribus vicibus in 116 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. ejusdem inquisitionis negocio inexcusabiliter dejeravit; postremo idem sacerdos se ex multis premissis constituens manifestum [f» 64 b] hereti- corum et hereticalium personarum fautorem , sententiam excommuni- calionis a jure antiquo et ex illis que cum talibus et talibus contra inquisitores prefatos et inquisitionis officium, ut prefertur, commisit et committi consuluit et consensit , sententiam aliam excommunicationis a jure novo in tales generaliter promulgatam pluries et indubitanter in- currit, et divina etiam celebrando ut prius sententias hujusmodi ne- dum uno anno sét pluribus annis animo sustinens pertinaci, fuit inde velut hereticus condempnandus, presertim cum juxta ea que coram no- bis confessus est non ignoraret quod talia facientes scienter dic- tam novi juris sententiam incurrebant; quia vero ex verbis et con- fessionibus suis manifeste nobis apparuit impenitens super illis ex qui- bus sententias incurrerat supra dictas, ipsum semel, secundo, et tercio, in scriplis etiam, et per diversa temporum intervalla, ac dicto jure novo sibi exposito, instanter monuimus ut per confessionem plenam et debi- tam absolutionis petitionem super premissis recognosceret culpam suam ; qui finaliter dicens se de predictis penitere et promittens se susceptu - rum penitentiam quam ei duxerimus injungendam, petiit a nobis humi- liter a. dictis sententiis se absolvi, nosque, juramento de parendo man- datis et [f^ 64 c] abjuratione heresis consuetis et debitis prius ab eo receptis, absolvimus eundem in forma debita Ecclesie a sententiis me- moratis. Verum ne, sicut nec decet nec expedit, crimina eadem rema- neant impunita, nos prefatus episcopus, Christi nomine invocato, habentes pre oculis solum Deum, die ac loco preseütibus ad hanc nostram feren- dam sententiam sibi perhempltorie assignatis , assistentibus nobis vene- rabilibus patribus dominis episcopis tali et tali ac discretis viris talibus et talibus, in eundem sacerdotem perpetue depositionis et degradationis a sacerdotali et omni alio ordine sententiam ferimus in hiis scriptis , pronunciantes nichilominus ipsum statim , actualiter, et in forma a jure wadita degradandum et eum omni clericali honore, habitu et privilegio exuendum. Nos quoque episcopus et inquisitor prefati, postquam sic degradatus fuerit, ipsum decernimus perpetuo carceri mancipanduim in tali loco hujusmodi personis culpabilibus deputato, in quo quidem car- cere sub vinculis ferreis in pane doloris et aqua angustie perpetuam agat penitentiam de commissis. Mitigalionem autein predicte penitentie in carcere faciende per ipsum, secundum quod expedierit et ipse per pacientiam et humilitatem ac cordis contriti sacrificium hujusmodi miti- galionem meruerit, nobis et nostris in officio inquisitionis successoribus reservamus. Monemus [f^ 64 d] autem ipsum sacerdotem , semel, se- cundo et tercio, ac perhemptorie et precise et sub virtute etiam jura- menti coram nobis per eum prestiti sibi precipimus et mandamus, quod ad dictum carcerem sine dilatione accedat et se etiam includat in illo, predictam ibidem penitentiam completurus; quod si ad carcerem hujus- TERTIA PARS. 117 modi non accesserit, aut se non incluserit in eodem, aut post in- gressum temerarie exierit ab eodem vel etiam alias impenitentem se exibuerit, contra illa que abjuravit illorumve aliquod scienter venire presumpserit, nos ipsum ultra penas alias a jure eidem inflictas seu etiam infligendas, predicta monitione premissa, ex nunc in hiis scriptis presentibus excommunicationis vinculo innodamus ; per modum quoque premissum monemus omnes et singulos , cujuscumque dignitatis, gradus aut conditionis existant, ne ipsum fratrem N. sacerdotem ad hujusmodi nostri mandati transgressionem inducere, aut ipsum transgredientem idem mandatum scienter recipere, seu ei consilium, auxilium, vel fa- vorem impendere quoquo modo presumant. In illos autem qui contrarium fecerint ultra penas alias contra tales a jure statutas, ex nunc, predicta monitione premissa, in hiis presentibus scriplis excommunicalionis sen- tentium promulgamus. Demum , lata in ipsum N. hujusmodi sententia ut prefertur, nos talis N. episcopus [f* 65 a| talis loci, assistentibus no- bis talibus episcopis duobus, cum plures ad hoc episcopos habere comode nequiverimus, et abbatibus talibus et clericis et religiosis viris, inconti- nenti ad degradationem sacerdotis ejusdem coram nobis in vestibus sacer- dotalibus existentis, actualiter procedentes, ornamentis et instrumentis que in ordinatione sua receperat exuendo eundem atque privando, degrada- tionem ipsius conclusimus sub hiis verbis : Auctoritate Dei omnipotentis, Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, ac nostra ordinaria (ve sic : in causa Speciali nobis in hac parte commissa), auferimus tibi fratri tali N. habi- tum clericalem et te ab omni sacerdotali et alio quolibet ordine deponi- mus et etiam degradamus teque spoliamus et eximimus omni honore et habitu ac tonsura et privilegio clericali. Lata fuit predicta sententia et actualis degradatio subsecuta, anno, die et loco talibus, etc. Episcopus vero qui facit degradationem publice singula, seu sint vestes , calix, liber, seu quevis alia res, que illi degradando juxta mo- rem ordinandorum clericorum in sua ordinatione ab episcopo fuerint tradita seu collata, singulariter auferat, ab illo vestimento vel ornamento quod datum seu traditum ultimo fuerat sibi inchoando, et descendendo gradatim degradationem continuet usque ad primam vestem traditam in collatione tonsure [f* 65 b|; tuncque radatur caput illius, sive tondeatur ne tonsure seu clericatus vestigium remaneat in eodem. Poterit autem uti episcopus in degradatione hujusmodi verbis aliquibus ad terrorem oppositis illis que in collatione ordinum sunt prolata, dicendo presbitero hec, vel similia verba. 21. Modus seu forma degradationis actualis. IN sacerdote]. — n ablatione calicis et palene : Auferimus tibi calicem et patenam, teque exuimus, et privamus 118 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. officio et potestate offerendi Deo sacrificium et missam quamlibet ce- lebrandi. In remotione planete seu casule sacerdotalis : Auferimus tibi vestem sacerdotalem et te honore sacerdotali privamus. Ad stolam sacerdotalem : Auferimus tibi orarium sive stolam sacerdotalem, cum jugum Domini suave representatum in illa portare contempseris et stolam innocentie observare. De dyacono (1). Ád dalmaticam : Auferimus tibi dalmaticam dyachonalis officii ornamentum, cum ipsam non portaveris in indumentum leticie et vestimentum salutis. [F? 65 c] Ad hbrum Evangeliorum : . Auferimus tibi librum Evangeliorum, teque in ecclesia Dei legendi officio et potestate eximimus et privamus. Ad stolam dyachonalem : Auferimus tibi stolam dyachonalem teque eximimus et privamus po- testate dyachonale officium exercendi. De subdyachono. Ad calicem , patenam , urceolum , aguamanile , manuter gium : Áuferimus tibi calicem, patenam, urceolum, aquamanile, manuter- gium, subdyachonatus officii instrumenta, teque illorum usu eximimus et privamus. Ad. tunicam subdyachonalem : Auferimus tibi tunicam subdyachonalis officii ornamentum, cum illa usus non fueris ad justiciam et salutem. Ad manipulum : Auferimus tibi manipulum subdyachonatus officii ornamentum, teque eximimus et privamus ministerio designato in illo. Ad hbrum epistolarum : Auferimus tibi librum epistolarum, teque eximimus et privamus po- testate legendi eas in ecclesia sancta Dei. De acolito. Ad ceroferarium : Auferimus tibi ceroferarium, teque eximimus et privamus officio luminaria in ecclesia [f» 65 d] accendendi. Ad urceolum : Auferimus tibi urceolum ne de cetero illo utaris ad suggerendum vinum et aquam in Eucharistia sanguinis Christi. De exorcista. Ad librum exorcismorum : Auferimus tibi libellum exorcismorum, teque privamus et eximi- (4) A la marge. TERTIA PARS. 119 mus potestate manus super energuminos, sive baptisatos, sive cathe- caminos , imponendi. De lectore. Ad librum cum quo f'wit lector : Auferimus tibi codicem quem cum lectoratus officio suscepisti, teque eximimus et privamus potestate illum legendi de cetero in ecclesia sancta Dei. De hostiario. Ad claves : Auferimus tibi claves ecclesie teque eximimus et privamus officio et potestate custodiendi res que ipsis clavibus recluduntur, et portas etiam ecclesie aperiendi sive claudendi. In abiatione vero ultimi quod in collatione ordinum. fw. primum, infra scripto vel alio simili modo pronunciel sive dicat : Auctoritate Dei omnipotentis, Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, ac nostra (vel sic in casu speciali . ac potestate [f^ 66 a| apostolica nobis in hac parte commissa), auferimus tibi habitum clericalem et te ab omni sacerdotali et alio quolibet ordine deponimus ac degradamus, spolia- musque et eximimus te ab omni honore, benefitio, ac privilegio cleri- cali, et nichilominus pronunciamus et dicimus nobili viro tali senescallo hic presenti ut te in forum suum recipiat degradatum ; ipsum tamen requirimus et rogamus ut citra mortis periculum et membri mutilatio- nem suam circa te sententiam moderet. 22. Si vero inquisitores heretice pravitatis et commissarii seu vicarii alicujus episcopi conjuncti procedendo contra aliquem sacerdotem aut clericum in sacris ordinibus constitutum inmurandum et degra- dandum sententiam ferre debuerint, quia ipsi non possunt aliquem hujusmodi deponere seu degradare, poterunt uti in forma sententie, in loco convenienti, verbis sequentibus tali modo : Nos inquisitores et commissarii ante dicti, Christi nomine, etc., dici- mus et per diffinitivam sententiam in hiis presentibus scriptis pronun- ciamus predictum N. presbiterum esse a suis ordinibus degradandum, et postquam degradatus fuerit in perpetuum muri carcerem detruden- dum ad agendum ibidem sub vinculis ferreis, in pane doloris et aqua [f* 66 b| angustie, penitentiam de commissis ; declarantes ac pronun- ciantes nichilominus, quantum nostra interest in hac parte, contra eun- dem talem N. presbiterum esse procedendum prius effectualiter per episcopum habentem super hoc potestatem ad depositionem et degrada- tonem ejusdem a sacerdotali et alio quolibet ordine, et ad privationem ab omni clericali honore, habitu et privilegio ac tonsura, in forma a jure tradita secundum canonicas sanctiones. 120 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. 23. Similem etiam sentenciandi seu pronunciandi modum constat ob- servatum fuisse Tholose de facto et per sedem apostolicam approba- tum, in quodam presbitero relapso in heresim & se prius in juditio abjuratam, quod ex tenore sequentis littere apostolice liquidius de- monstratur : | Johannes episcopus servus servorum Dei, venerabili fratri Árchiepis- copo Tholosano salutem et apostolicam benedictionem. — Nuper fide digna relatione percepimus quod Johannes Philibertus, presbiter oriundus de dyocesi Bisuntina, habitator in dyocesi Áuxitana, dudum deprehensus in heresi secte Valdensium et eandem abjurans post abjurationem er- roris hujusmodi in abjuratam a se in juditio heresim est relapsus, propter quod dilecti filii inquisitores heretice pravitatis in illis partibus una cum commissariis [f» 66 c| deputatis capituli ecclesie Auxitane eun- dem relapsum fore et propterea a suis ordinibus degradandum et de- gradatum seculari curie relinquendum per difünitivam sententiam . condempnarunt. Quare fuit nobis humiliter supplicatum ut, cum pro eo quod Auxitana ecclesia pastore vacat quoad presens non sil qui dic- tum relapsum valeat degradare, providere super hoc de opportuno re- medio dignaremur ; quo circa fraternitati tue presentium tenore com- mittimus et mandamus quatinus, si premissis veritas suffragetur, ad degradationem ejusdem relapsi procedas juxta canonicas sanctiones , ipsum postquam fuerit a suis ordinibus degradatus seculari curie relin- quendo. Datum Ávinioni, VIII? ydus febroarii, pontificatus nostri anno quarto (Sub anno Domini M» CCC^ XX*, more Romane Curie compu- tando). 24. Forma sentencie personarum defunctarum que forent, si viverent, inmurande ratione dumtaxat bonorum. In nomine Domini, amen. Quoniam nos prefati inquisitores heretice pravitatis et commissarii delegati reverendorum in Christo patrum, etc., per inquisitionem legitime factam ac per acta publica inquisitionis ejusdem, necnon per confessiones proprias factas in juditio et receptas, invenimus et in juditio nobis constat quod talis N. de tali loco [f» 66 d] defunctus, dum vivebat vidit, visitavit et more hereticali adoravit hereticos, etc., (exprimantur. culpe tn tsto loco extracte sub compendto singillatim). Item, quod talis N. de tali loco, nunc defunctus, fecit hoc et hoc (exprimantur similiter culpe et sic de alis personis si plures fuerint : defuncli ei defuncle tempore quo vivebant), tam graviter et tam mulli- TERTIA PARS. 121 pliciter in crimine dampnate heresis commiserunt, sicut in juditio con- fessi fuerunt et nunc publice lectum et recitatum est, de quibus culpis per ipsos commissis ipsi morte preventi nullam penitentiam aut diffini- tivam sententiam , dum adhuc viverent, habuerunt; idcirco nos prefati inquisitores et commissarii delegati, attendentes quod crimen heresis propter sui immanitatem et enormitatem non solum in vivis set etiam in mortuis debeat vindicari, maxime in eo casu in quo heredes ad suc- cessionem non debent ob heresim seu culpam heresis sui actoris admitti, non obstante quod ipsis viventibus, interveniente ipsorum morte, non fuerit super predictis per sentenciam declaratum , propter bona dumtaxat ipsorum si que habebant, ad quorum successionem heredes seu alias successores ipsorum ob culpas eorum predictas ad- mitti non debent, vocatis heredibus et bonorum detentoribus [f* 67 a] predictorum defunctorum ed audiendum declarationem et pronuncia- tionem nostram super premissis, die et loco presentibus, de bonorum virorum consilio maturo prehabito, Christi nomine invocato, in hiis scriptis presentibus, per nostram diffinitivam sententiam dicimus et declaramus predictos defunctos et defunctas per ea que de ipsis inve- nimus commisisse in crimine heretice pravitatis fuisse credentes hereti- corum erroribus et fore, si viverent, inmurandos et consequenter bona ipsorum dicimus confiscanda. Lata fuit hec sententia et declaratio diffi- nitiva in ecclesia Sancti Stephani Tholose, anno et die, et cetera. 25. Forma sententie alicujus defuncti confessi in juditio de heresi dum vivebat , non tamen invenitur fuisse absolutus a sententia excommu- nicationis lata à canone contra tales. In nomine Domini, amen. Quoniam nos frater talis et frater talis, ord. Predic., inquisitores heretice pravitatis in regno Francie per sedem apos- tolicam deputati, per inquisitionem et acta publica inquisitionis ejusdem, necnon per confessionem propriam factam in juditio talis N. de tali loco, talis dyocesis, legitime nobis constat quod predictus N. nunc defunctus, tempore quo vivebat vidit et visitavit pluries et more hereticali here- ticos adoravit ; item interfuit hereticationi cujusdam persone in infir- mitate [f" 67 b] de qua obiit; item audivit pluries verba et predica- tiones el moniliones hereticorum ; item credidit hereticos esse bonos homines et veraces, et habere et tenere bonam fidem, etc. (?w tsto loco exprimantur. culpe singule singillatim) ; idcirco nos prefau in- quisitores, attendentes quod predictus talis N. defunctus, quamvis de . predictis in juditio fuerit confessus, non tamen invenitur in actis publi- cis inquisitionis ejusdem, nec alias per inquisitorem aliquem fuisse judicialiter absolutus a sententia excommunicationis lata a jure genera- liter contra tales, nec reincorporatus Ecclesie unitati , nec eam morte 16 122 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. preventus super premissis penitentiam nec diffinitivam sententiam ha- buisse ; attendentes insuper quod crimen heresis propter sui enormita- tem non solum in vivis sel etiam in defunctis debeat vindicari, maxime in eo casu in quo heredes ad successionem ob heresim sui actoris non debent admitti, non obstante quod ipso vivente interveniente ipsius morte non fuerit super premissis per diffinitivam sententiam declara- tum, vocatis heredibus et bonorum detentoribus prefati N. defuncti ad audiendum declarationem ac sententiam nostram die et loco presentibus assignatis eisdem perhemptorie ac precise, sedentes pro tribunali, ha- bentes pre occulis solum Deum, sacrosanctis Dei Evangeliis positis coram nobis, de [f^ 67 c] bonorum virorum peritorum in jure prehabito ma- turo consilio, Christi nomine invocato, in hiis presentibus scriptis per diffinitivam sententiam declaramus et pronunciamus prefatum talem N. per ea que de ipso invenimus commisisse in crimine heretice pravitatis fuisse credentem hereticorum erroribus dum vivebat, ipsumque fore si viveret ac peniteret inmurandum, alias vero nisi peniteret relinquen- dum brachio et juditio curie secularis, et consequenter ossa ejusdem extumulanda de sacris cimiteriis, si ab ossibus fidelium possint discerni, ac etiam comburenda, et bona ipsius decernimus confiscanda. Lata fuit predicta sententia in ecclesia Sancti Stephani Tholose, anno et die, etc. St vero predictus talis N., dum vivebat, fuisset a. sententia, excommu- nicationis lata, a. canone judicialiter. absolutus et reincorporatus Ecclesie unitati sicut 9n hujusmodi, postquam 1n juditio sunt confessi ei. penitent, ab nquisitoribus est. fieri communiter. consuetum , tunc de exhumatione et combustione ossium nulla esset 1n sententia mentio facienda. 26. Forma sententie alicujus defuncti qui fuit fautor hereticorum dum viveret, de qua fautoria non invenitur judicialiter fuisse confessus nec a sententia excommunicationis judicialiter absolutus. [F» 67 d] In nomine Domini, amen. Quoniam nos tales et tales, inqui- sitores heretice pravitatis in regno Francie per sedem apostolicam de- putati, per inquisitionem que fit generaliter contra omnes infectos aut notatos de heretica pravitate, ac per testes receptos in juditio, ac per acta publica et processus inquisitionis ejusdem invenimus et legitime nobis constat quod talis N. defunctus, dum vivebat, vidit et visitavit in tali loco duos hereticos et ibidem semel verba et predicationem alterius ipsorum audivit, et quedam alia in favorem dictorum hereticorum com- misit, de quibus non constat ipsum fuisse, dum viveret, emendatum nec finaliter penitentem, nec a sententia excommunicalionis lata a canone generaliter contra tales fuisse judicialiter absolutum ; postmo- dum vero, vocatis etl citatis filiis et heredibus ac bonorum detentoribus prefati N. defuncti in propriis domiciliis, propositisque edictis publicis 124 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. de alis personis, si plures fuerint, de quibus agendum fuerit in. senten- (ia una); postmodum vero, citatis et vocatis filiis et heredibus ac bo- norum detentoribus predictorum talis N. et talis N. defunctorum in pro- priis domiciliis [f* 68 c], propositisque nichilominus edictis publicis citatoriis in ecclesiis parrochialibus eorum, certis (1) quoque diebus perhemptorie assignatis eisdem ad defensionem ipsorum defunctorum , si eos defendere poterant et volebant, nulloque legitimo defensore pro dictis defunctis comparente qui ipsos defunctos vellet defendere (vel stc : propositisque et auditis quecumque ad defensionem vel excusatio- nem ipsorum dicere et proponere voluerunt), renunciato tandem et con- cluso in causa defensionis predictorum, et in aliis sicut. decuit juris ordine observato, communicato etiam et preh[a]bito super premissis seriosius explicatis maturo consilio plurium sapientium et peritorum in jure ac religiosorum virorum , cum nichil canonicum aut sufficiens pro- batum fuerit ad excusationem predictorum defunctorum, die ac loco presentibus ad audiendam diffinitivam sententiam super premissis pre- cise ac perhemptorie assignatis, attendentes quod crimen heresis propter sui immanitatem et enormitatem non solum in vivis set etiam in mor- tuis juxta sanctiones tam canonicas quam civiles debeat vindicari, habentes pre occulis solum Deum et orthodoxe fidei puritatem, sacro- sanctis Dei Evangeliis positis coram nobis, ut de vultu Dei nostrum pro- deat juditium et occuli nostri videant equitatem, sedentes pro tribunali, Christi nomine [f* 68 d] invocato, in hiis presentibus scriptis per diffi nitivam sententiam dicimus et declaramus atque pronunciamus predic- tum talem N. fuisse hereticum seu credentem hereticorum erroribus, necnon post heresim dudum prius a se in juditio abjuratam , in eandem postmodum sicut canis rediens ad vomitum recidisse et re- lapsum fuisse, et tanquam impenitentem de crimine heresis decessisse, predictum vero N. defunctum plura in vita sua in crimine heresis com- misisse, necnon relapsum in heresim a se in juditio abjuratam tanquam impenitentem de crimine heresis decessisse (ve sic : hereticatum in sua ultima egritudine per impositionem manuum hereticorum dampnabiliter decessisse) , ipsosque defunctos N. et N. tanquam tales eorumque me- moriam ut talium sentencialiter condempnamus, precipientes in signum perditionis ossa ipsorum, si ab ossibus fidelium possint discerni, de sa- cris extumulari seu exhumari cimiteriis, et inde ea prohici et comburi. Lata fuit hec sententia in ecclesia Sancti Stephani Tholose , etc. 28. Forma alia contra defunctos impenitentes de crimine heresis. In nomine Domini, amen. Pateat universis quod nos, inquisitores pres (1) Ceteris dans le ms. TERTIA PARS. 125 fati, per inquisitionem factam invenimus et per acta publica et processus inquisitionis ejusdem, ac per testes ydoneos [f* 69 a] in inquisitione receptos legitime nobis constat quod talis N. et talis N. defuncti dum viverent in crimine heresis taliter commiserunt (1n :sto loco singulorum culpe singillatim sub compendio exprimantur) ; et quoniam crimen he- resi8 propter sui enormitatem inter cetera crimina censetur esse detes- tabilius, et non solum in vivis set etiam in mortuis per jura promptis- sima vindicatur, nos per viam equitatis et justicie ac juris procedere cupientes predictarum personarum defunctarum heredés, liberos et pro- pinquos et bonorum ipsorum detentores et generaliter omnes qui pre- nominatos defunctos defendere vellent et possent, de jure citari fecimus ul coram nobis cerlia diebus et loco personaliter et perhemptorie com- parerent, responsuri, dicturi et proposituri quicquid ad predictorum defunctorum excusationem seu defensionem rationabiliter ducerent pro- ponendum, et tandem comparentibus coram nobis illis ad quos dicto- rum defunctorum N. et N. defensiones seu excusaliones perüinere de jure poterant et debebant , ac publicatis attestationibus et aliis que con- tra dictas personas defunctas legitime sunt inventa, oblata etiam et facta ipsis comparentibus qui voluerunt habere copia eorumdem, eisque nullas defensiones legitimas proponentibus per quas predicte per- sone defuncte possint aut debeant relevari legitime vel defendi, tan- demque [í^ 69 b] cause predicte defensionis renunciantibus et conclu- dentibus in negocio supra dicto ex certa scientia et consulte, necnon aliis rite actis, prout hec in processibus super hoc habitis plenius con- tinentur, idcirco nos inquisitores prefati, habito super hiis cum sapien- tibus et discretis viris in utroque jure peritis tam secularibus quam regularibus diligenti consilio et tractatu, habentes pre occulis solum . Deum et orthodoxe fidei puritatem, sacrosanctis Evangeliis positis coram nobis, ut de vultu Dei nostrum prodeat juditium et occuli nos- tri videant equitatem, presentibus die et locoad audiendum diffinitivam sententiam super premissis per nos precise et perhemptorie assignatis, sedentes pro tribunali , de predictorum sapientium consilio, per diffini- tivam sententiam quam ferimus in hiis presentibus scriptis pronuncia- mus et declaramus prenominatos defunctos N. et N. per ea que contra ipsos invenimus hereticos fuisse et in secta hereticorum detestabili im- penitentes decessisse , precipientes eorum ossa de sacris cimiteriis , si ab ossibus fidelium possint. discerni, et de quibuscumque locis aliis ubi reperta fuerint exhumari et comburi in deltestalionem criminis tam ne- phandi, dampnantes nichilominus predictorum defunctorum memoriam perpetuo in futurum. Lata fuit hec sententia , et cetera. [F» 69 c] In eo vero casu ubi nulli filii vel heredes aut bonorum de- tentores legitime citati ad. defendendwm vel proponendum aliquid. com- parerent , haberet locum sequens clausula ; post :llud : et tandem com- parentibus coram nobis, dicatur stc : et tandem, nullis comparentibus 126 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. coram nobis qui dictos defunctos vellent aut se velle dicerent defen- dere, publicatis per nos attestationibus et aliis que contra dictos de- functos legitime sunt inventa, oblataque copia eorumdem si qui forent qui vellent eam recipere et habere, ac etiam defensione si qui vellent defendere, nullusque, sicut premittitur , comparuerit qui predictos de- functos seu eorum aliquem voluerit defendere de predictis, quamvis plures dies et terminos perhemptorios eis ad hoc canonice duxerimus assignandos, necnon aliis rite actis et juris ordine observato, prout hec in processibus super hoc habits plenius continentur; idcirco nos prefati inquisitores, etc. , ut supra. De eochwumatione osssum a. sacris cimiteras tahum personarum | ex- presse cavetur in jure. De combustione vero ipsorum habet usus et cur- sus officii inquisitionis in partibus Tholosanis, Albiensibus , et. Cavcas- sonensibus , et 1n regno Francie ab antiquo. 29. Forma sententie relapsi in heresim in juditio abjuratam qui fuerit tanquam talis relinquendus brachio et juditio curie secularis. [F» 69 d| In nomine Domini, amen. Quoniam nos tales et táles, in- quisitores heretice pravitatis in regno Francie per sedem apostolicam deputati, per inquisitionem que fit generaliter contra omnes infectos , suspectos, seu notalos, aut diffamatos de heretica pravitate, et per acta publica inquisitionis ejusdem invenimus, necnon per confessionem propriam talis N. de tali loco factam in juditio legitime nobis constat quod dictus talis N. dudum commisit in heresi (ezmprimantur , st sit ne- cesse, tali vel tali, puta de secta illorum qui vocantur Valdenses seu Pauperes de Lugduno, vel 1llorum qui a suis credentibus Boni homines appellantur , tali et tali modo : in. isto loco exprimantur commissa. per eum 1n facto heresis quantum ad primum lapsum sub compendio singi- latim) ; super quibus dudum deprehensus fuit et confessus in juditio, juravitque parere mandatis Ecclesie et omnem heresim in juditio ab- juravit, et sic fuit absolutus ab excommunicalonis sententia contra tales generaliter promulgata ; postmodum vero predictus talis N. com- missit in facto heresis tali et tali modo (tn tsto loco exprimantur. com- missa per eum quantum ad valapsum 1n heresim sub compendio singil- latim); et quoniam prefatus talis N., postquam alias confessus fuerat se commisisse in crimine talis heresis et promiserat atque juraverat parere mandatis [f^ 70 a] Ecclesie et inquisitorum et se persequi hereticos eosdem ac credentes eorum, et abjuraverat omnem heresim in judi- tio, fueratque ab excommunicationis vinculo absolutus, ex tunc, tan- quam canis ad vomitum redeundo, culpis veteribus novas addere non verendo, nec divinum juditium metuendo, in abjuratam a se prius heresim deprehensus est, sicut premittitur, recidisse, per hoc se falso et TERTIA PARS. 127 ficle conversum et impenitentem ac perjurum ac de tam enormi cri- mine manifeste se incorrigibilem ostendendo, omnique gratia et mise- ricordia et audientia tanquam relapsus in heresim fecerit se indignum, ita quod promissionibus et juramentis suis nulla sit fides de cetero adhibenda. Idcirco nos prefati inquisitores, de multorum bonorum ac peritorum in utroque jure et religiosorum virorum maturo consilio prehabito, habentes pre occulis solum Deum et orthodoxe fidei purita- tem, sacrosancüis Dei Evangeliis positis coram nobis ut de vultu Dei nostrum prodeat juditium et occuli nostri videant equitatem , sedentes pro tribunali, die et loco presentibus ad audiendam diffinitivam sen- tentiam eidem N. perhemptorie assignatis , dicimus et per nostram dif- finitivam sententiam in hiis presentibus scriptis pronunciamus et decla- ramus ipsum N. esse relapsum in heresim a se in juditio abjuratam; et cum [f 70 b] Ecclesia ultra non habeat quod faciat pro suis demeritis contra ipsum , idcirco eundem N. tanquam talem relinquimus brachio et juditio curie secularis, eandem affectuose rogantes, prout suadent canonice sanctiones, quatinus citra mortem et membrorum ejus mutila- lionem circa ipsum suum juditium et suam sententiam moderetur (vel sic : quatinus vitam et membra sibi illibata conservet) ; prefato vero N., si digne penituerit, penitenti ac petenti sacramentum penitencie et eucharistie non negetur, quin pocius ministretur. Lata fuit hec senten- tia, etc. 30. Forma vero sententie sacerdotis relapsi in heresim qui fuerit de- gradandus et degradatus tradendus brachio et juditio curie secula- ris poterit sic concludi . In nomine Domini , amen. Quoniam nos episcopus N. et inquisitores heretice pravitatis, etc., ut supra, usque 1bi infra : dicimus et per dif- finitivam sententiam in hiis presentibus scriptis pronunciamus et decla- ramus ipsum talem N. sacerdotem esse relapsum in heresim in juditio abjuratam , et in eundem sacerdotem perpetuo depositionis et degrada- tionis a sacerdotali et omni alio ordine sententiam ferimus in hiis scrip- tis, pronunciantes nichilominus ipsum statim actualiter et in forma a jure tradita degradandum et eundem omni clericali honore [f^ 70 c], habitu , et tonsura , et privilegio exuendum ; ac postquam sic degrada- tus fuerit, cum Ecclesia ultra non habeat quid faciat pro suis demeritis contra ipsum , dicimus et pronunciamus eum fore tradendum seu relin- quendum brachio et juditio curie secularis; demum, lata per nos hu- jusmodi sententia, ut prefertur : Nos talis episcopus, assistentibus nobis venerabilibus patribus ac dominis talibus et talibus episcopis (uno, vel duobus, vel tribus), cum plures ad hoc episcopos habere comode nequi- verimus, et abbatibus talibus et religiosis viris ac clericis, incontinenti 128 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. ad degradationem sacerdotis ejusdem coram nobis in vestibus sacerdo- talibus existentis actualiter procedentes (1), ornamentis et instrumentis que in ordinatione sua receperat exuendo eundem atque privando, degra- dationem ipsius conclusimus sub hiis verbis : Auctoritate Dei omnipo- tentis, Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, ac nostra ordinaria (ve stc in casu special : nobis in hac parte commissa), aufferimus tibi N. ha- bitum clericalem, et te ab omni sacerdotali et alio quolibet ordine deponimus et etiam degradamus, teque exuimus ac spoliamus atque privamus omni honore, et habitu, ac tonsura, et privilegio clericali , teque sic degradatum , spoliatum, et privatum tradimus ac relinquimus brachio et juditio curie secularis, eandem affectuose [f" 70 d] rogantes, prout suadent canonice sanctiones, quatinus citra mortem et membro- rum mutilationem circa ipsum N. suum juditium moderetur ; salvo ac retento eidem quod, si digne penituerit, sibi penitenti ac petenti sacra- mentum penitentie et eucharistie non negetur, quin pocius ministretur. Lata fuit hec sentencia et actualis degradatio subsecuta in ecclesia tali , presente ibidem tali senescallo, vel vicario, et talibus officialibus cu- rie secularis , etc. 31. Si vero episcopus per quem degradari possit presens non fuerit, inquisitores et vicarii seu commissarii episcopi vel capituli sede va&- cante sententiam ferre debuerint, quia ipsi non possunt presbiterum vel clericum degradare. Formetur sententia sub hiis aut similibus verbis : In nomine Domini, amen. Quoniam nos tales et tales N. et N., inqui- sitores et commissarii, etc., ut supra usque 1b: : dicimus et per diffini- tivam sententiam in hiis presentibus scriptis pronunciamus ipsum talem N. sacerdotem esse relapsum in heresim a se prius in juditio abjuratam, et propter hoc a suis esse ordinibus degradandum, declarantes et pro- nunciantes nichilominus , quantum nostra interest in hac parte, contra eundem talem N. presbiterum esse procedendum ulterius effectualiter per episcopum habentem super hoc potestatem ad depositionem et de- gradationem [f* 74 a] ejusdem a sacerdotali et alio quolibet ordine et ad privationem ab omni clericali honore, habitu, et privilegio, et ton- sura, in forma a jure tradita secundum canonicas sanctiones ; ac etiam postquam fuerit degradatus, cum Ecclesia ultra non habeat quid faciat pro suis demeritis contra ipsum, dicimus eundem fore tradendum et relinquendum brachio et juditio curie secularis, quam curiam, post- (1) De modo et forma degradationis actualis habetur supra in forma sententie sacerdotis religiosi degradandi et inmurandi, in fine ejusdem sententie incidenler. À la marge. TERTIA PARS. 129 quam eidem traditus fuerit seu relictus, affectuose rogamus, prout sua- dent canonice sancliones, quatinus citra mortem et membrorum muti- lationem circa ipsum suum juditium moderetur, eic., ut supra. 32. Forma sententie alicujus manichei heretici obstinati nolentis con- verti ab erroribus nec reverti ad ecclesiasticam unitatem. In nomine Domini, amen. Quoniam nos tales et tales, inquisitores heretice pravitatis, et tales, vicarii seu commissarii deputati in hac parte per talem episcopum, per inquisitionem que fit generaliter contra omnes infectos, infamatos aut suspectos de heretica pravitate, et per acta pu- blica et processus inquisitionis ejusdem invenimus et legitime nobis constat tam per testes in inquisitione receplos et juratos quam per as- sertionem et confessionem , ymmo verius professionem prophanam talis de tali loco talis dyocesis in heresi deprehensi et capti, quod [f* 74 b] ipse (4) a multis retro annis factus fuit hereticus consolatus, ymmo verius desolatus, et receptus ad sectam et heresim illorum qui se ipsos solummodo et nullos alios bonos homines et bonos christianos appellant, quo[s] sancta Romana Ecclesia appellat seu nominat here- ticos perfectos alias consolatos, ymmo verius desolatos, eandemque sectam et heresim multis annis tenuit et servavit, alios cohereticos in- clinando se profunde coram eis more hereticali, dicendo : Benedicite, sepius adorando, seque ab eisdem versa vice necnon ab aliis credenti- bus secte sue et heresis adorari consimiliter faciendo, ritumque et mo- dum ac mores secte ejusdem in aliis observando, multasque utriusque sexus personas ad eandem monuit et induxit suis erroribus imbuendo, et nonnullas in earum infirmitatibus hereticando, et in sectam suam per impositionem manuum more hereticali recipiendo secundum pessimam consuetudinem eorumdem, fidem catholicam multipliciter corrumpendo, eandem quoque sectam et heresim nunc se profitetur tenere et servare et in ea se asserit velle vivere atque mori. Hec autem est secta illa et heresis illorum qui duos deos et duos dominos esse ponunt, asserunt et fatentur, unum videlicet benignum quem creatorem [f* 74 c] solum- modo invisibilium et spiritualium confitentur, alium vero malignum, creatorem omnium rerum visibilium et corporalium asserentes ; crea- tionemque hujusmodi corporalium atque visibilium dicunt non esse factam a Deo patre celesti nec a Domino Jhesu Christo, set a malo deo quem appellant seu nominant dyabolum et sathanam ac deum hujus seculi et principem hujus mundi. Item duas esse confingunt ecclesias, quarum unam dicunt esse benignam et ecclesiam Jhesu Christi, videlicet sectam suam, eamque habere dicunt fidem rectam in qua omnes et sine qua nullus pervenit ad salutem ; aliam vero malignam dicunt esse Ro- (4) Iste fuil Petrus Auterii de Az$ in Savarlesio Appamiensis dyocesis. À la marge. 17 150 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. manam Ecclesiam quam impudenter dicunt esse matrem fornicationum et Babiloniam ebriam sanguine sanctorum et basilicam dyaboli et sa- thane synagogam, que revera mater est omnium fidelium, domina et magistra , extra quam non est salus ; omnesque gradus et ordines sin- gillatim et ordinationes atque statuta Romane Ecclesie mentientes om- nino despiciunt , reprobant et condemppant ; omnesque qui fidem Ro- mane Ecclesie secuntur et tenent versa vice ipsi heretici appellant hereticos et errantes, nec aliquem posse salvari in fide Romane Ecclesie impie dogmatizant. Omnia quoque sacramenta Ecclesie Romane Domini Jhesu Christi, videlicet eucharistie et altaris, ubi est verum et vivificum corpus Christi [f^ 74 d], ac baptismi qui fit in aqua naturali, necnon confirmationis, et ordinis, et extreme unctionis singillatim et per sin- gula ore nephando, tam horrende quam impie asserunt penitus esse falsa, inania atque vana. Sacramentum quoque matrimonii carnalis inter virum et mulierem penitus condempnant et dicunt ipsum esse semper cum peccato, ei nunquam sine peccato posse fieri, ipsumque a Deo bono penitus denegant institutum ; nec minus esse peccatum dicunt propriam uxorem carnaliter cognoscere quam matrem, aut filiam, aut sororem. Incarnationem quoque Domini Jhesu Christi ex Maria semper virgine, quam superficie tenus et non vere set fantastice profitentur, labiis ta- men impiis in rei veritate blasfemant, cuin verum corpus humanum veramque carnem hominis ex nostra natura ipsum denegant assump- sisse, nec in ea vere set solum in similitudine passum fuisse et a mor- tuis surrexisse, et alia nostre salutis opera peregisse, nec cum ea ad patris dexteram ascendisse. Sanctam quoque Mariam virginem, matrem Dei et Domini Jhesu Christi, non esse nec fuisse mulierem carnalem as- serunt impudenter, nec Deum in mulieris carnalis uterum descendisse ; set suam ac suorum ecclesiam, quam dicunt esse veram peniten- tiam, de impietate [f^ 72 a] ac vanitate sensus sui mentiendo con- fingunt hanc esse Mariam virginem in tenebris et suis conventiculis suis credentibus dogmatizant. Confessionem etiam peccatorum que fit sacerdotibus Romane Ecclesie nichil valere, nec papam nec alium de Ecclesia Romana posse absolvere aliquem a peccatis asserunt impuden- ter. Se ipsos autem et ipsorum quemlibet, postquam per impositionem manuum secundum ritum et morem ipsorum fuerint consolati, dicunt, docent et asserunt habere potestatem absolvendi a peccatis omnibus illos qui suam sectam volunt per impositionem manuum secundum mo- rem ipsorum suscipere et tenere. Resurrectionem quoque corporum humanorum futuram negant penitus, eamque diffitentur , confingentes quedam spiritualia corpora et quemdam interiorem hominem, in quibus et qualibus corporibus se et suos consimiles resurrecturos asserunt; et sic ipsi impii non resurgent in consilio justorum nec habebunt partem in resurrectione sanctorum cum justis, cum quibus non resurgent impii in juditio ad gloriam set ad penam ; pluraque alia insana, impia et TERTIA PARS. |. . 1954 Ld blasfema contra fidem catholicam dogmatizant que pudori referentibus et audientibus sunt horrori. Hos et alios quamplures errores pariter et horrores tam abhominabiles quam nephandos sectatores prefate secte et heresis [f» 72 b| profitentur ; dictamque sectam cum suis erroribus pre- fatus N. laudat et approbat, et se eam tenere asserit et fatetur, dicens se in ea velle vivere atque mori, sicut ex ore ejus nos sepius audivimus cum horrore, pluresque alii boni viri religiosi clerici et layci ab ipso quamplures de predictis erroribus pluries audierunt, nec a prefatis er- roribus discedere, nec eos deserere, nec fidem Romane Ecclesie corde credere, nec ore fateri vult, set eandem pocius ac turpius diffitetur, quamvis a nobis et a multis aliis bonis viris, religiosis et secularibus, sepius fuerit monitus et invitatus, necnon per nos canonice el perhemp- torie requisitus, ut a suis erroribus resiliret et veram fidem sancte Ro- mane Ecclesie recognosceret, corde crederet, et ore confiteretur, et servaret, que omnia recusavit et adhuc recusat pertinaciter in Sua per- fidia perseverans. Idcirco, quia non vult converti nec redire ad eccle- siasticam unitatem sepius invitatus et diutius expectatus, nos prefati inquisitores el vicarii seu commissarii deputati, habito maturo consilio plurium sapientium et peritorum in utroque jure ac religiosorum viro- rum et fidei zelatorum, ne sicut ovis morbida Dominici gregis ulterius inficiat oves [f^ 72 c] sanas, prefatum talem N. presentem et ad fidem catholicam converti nolentem , presentibus die et loco ad audiendam difünitivam sententiam eidem perhemplorie assignatis, Deum habentes pre occulis et. orthodoxe fidei puritatem, sacrosanctis Dei Evangeliis positis coram nobis ut de vultu Dei nostrum prodeat juditium et occuli nostri videant equitatem, sedentes pro tribunali, in hiis presentibus scriptis per diffinitivam sententiam dicimus, pronunciamus el declara- mus eundem prefatum N. esse hereticum manifestum ; ipsumque tan- quam hereticum converti nolentem relinquimus brachio et juditio curie secularis. Lata fuit hec sententia, v? ydus aprilis, die jovis, ante Ramos palmarum, anno Domini M* CCCo X». In eo vero casu 1n quo spes aliqua haberetur quod converteretur ad fidem , posset addi in fine clausula talis vel consimilis : Salvo eidem tali N. et retento quod, si adhuc converti voluerit et re- dire ad ecclesiasticam unitatem , conservetur ad vitam. In quo casu re- tinemus nobis plenam et liberam potestatem imponendi eidem pro com- missis in crimine heresis penam ac penitentiam salutarem. 33. Forma alia alterius heretici secte ejusdem qui, non solum non vult converti et redire ad ecclesiasticam unitatem [ío 72 d], set etiam mor- tem sibi &ccelerat ponendo se in illa abstinentia quam vocant Endu- ram nichil penitus comedendo. In nomine Domini, amen. Quoniam nos tales, inquisitores , etc., et 132 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. tales, commissarii seu vicarii deputati, per inquisitionem que fit genera- liter contra omnes infectos, infamatos , aut suspectos de heretica pravi- tate, et per acta publica et processus inquisitionis ejusdem invenimus et legitime nobis constat tam per plures testes quam per confessionem seu magis professionem profanam talis N. de tali loco talis dyocesis dudum capti et in heresi deprehensi, quod ipse a multis retro jam annis tenuit et servavit et confiletur se nunc tenere el servare vitam et sectam fidemque, ymmo verius perfidiam, illorum hominum qui se ipsos bonos homines etbonos christianos esse dicunt, quos tamen sancta Romana Eccle- sia appellat hereticos perfectos seu consolatos, y[m mo verius desolatos, et Aanquam tales eosdem persequitur et condempnat; qui creationem omnium visibilium et corporalium rerum dicunt factam esse non a bono Deo patre celesti , set a dyabolo malo deo quem dicunt esse deum hujus seculi et principem hujus mundi. Item, singillatim omnia sacramenta Ecclesie, sci- licet eucharistie seu altaris, ac baptismi aque corporalis, confirmatio- nisque, et ordinis, ac extreme unctionis depravantes impie dogmati- zant esse inania atque vana. ltem, matrimonium carnale dampnant [f* 73 a] ipsumque dicunt non esse institutum a bono Deo. ltem, totum statum Romane Ecclesie et omnes gradus et ordinationes ejus contemp- nunt et dampnant, asserentes Romanam Ecclesiam et eos qui eam se- cuntur non habere nec tenere rectam fidem Domini Jhesu Christi , set esse hereticos et errantes, ipsamque Romanam Ecclesiam malignam ap- pellant et dicunt esse sathane synagogam , nullumque salvari posse in ea, suamque sectam dicunt esse Ecclesiam benignam et Ecclesiam Jhesu Christi , in qua omnis qui eam tenel et sine qua nullus pervenit ad sa- lutem. Confessionem vero peccatorum factam sacerdotibus Romane Ec- clesie dicunt nichil valere; nec papam nec aliquem de Ecclesia Romana posse aliquem absolvere asserunt impudenter; se ipsos autem dicunt habere potestatem absolvendi a peccatis omnibus illos qui eorum sectam et fidem ab ipsis volunt recipere et tenere. Resurrectionem quoque cor- porum humanorum negant penitus esse futuram, confingentes quedam spiritualia corpora in quibus resurrecturos se dicunt. Hos et alios errores pariter et horrores profitentur et dogmatizant heretici secte hujus; quam sectam et fidem, ymmo verius perfidiam, prefatus N. coram nobis et multis aliis asseruit et asserit se tenere, nec ab ea discedere, nec fidem Romane Ecclesie corde credere , nec ore fateri vult, set eam pocius diffitetur, quamvis a nobis et multis aliis [f» 73 b] sepius monitus et re- quisitlus fuerit tam caritative quam eliam canonice ul a suis erroribus resiliret et rediret ad Ecclesie unitatem, quin ymo ad cumulum damp- nationis sue tanquam perditionis filius et gehenne mortem corporalem Sibi accelerans et properans ad eternam, ab eo tempore quo captus extitit noluit quicquam comedere nec bibere nisi aquam frigidam tan- quam sui ipsius proprius homicida. Idcirco, quia prefatus N. in heresi deprehensus non vult converti ab erroribus ad veram et catholicam 2." 154 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. seu Romano Pontifici nec aliis prelatis Romane Ecclesie, quia eos ipsa Romana Ecclesia, ut dicunt, injuste persequitur et condempnat. ltem, asseverant se non posse excommunicari ab eisdem Romano Pontifice et prelatis, nec esse obediendum alicui ex eisdem precipienti seu mandanti sectatoribus et professoribus dicte secte quod ipsam deserant et abju- rent, quamvis per Romanam Ecclesiam velut heretica sit dampnata. Item, tenent et dogmatizant quod omne juramentum sine exceptione et exposilione aliqua est a Deo prohibitum et illicitum et peccatum, et hoc ipsum ex ore ejus audivimus se ita credere et tenere verba sancti Evan- gelii et sancti Jacobi apostoli de non jurando ad hoc quamvis intellectu tam insano quam devio applicando, cum tamen secundum sanam doc- winam sanctorum et [f^ 74 a| doctorum Ecclesie catholice ac traditionem ejusdem sancte Ecclesie catholice, non solum pro veritate asserenda in juditio licite et ex debito sit jurandum, verum etiam ex statuto canonico contra prefatum errorem jamdudum edito : Si qui ex eis jurationem su- perstitione dampnabili respuentes jurare noluerint, ex hoc ipso heretici judicentur et penis promulgatis a canone percellantur. Item, prefatus talis N. multociens et coram multis a nobis in juditio canonice requisitus quod juraret de veritate dicendà, jurare noluit, set penitus recusavit et adhuc recusat pertinaciter, asserens se credere, jurare omnino esse a Deo prohibitum et peccatum. Item, ex eodem fonte erroris et devii in- tellectus predicta secta et heresis dogmatizat omne juditium esse a Deo prohibitum et [per] consequens esse peccatum, et contra Dei prohibitio- nem existere quod judex aliquid in quocumque casu et ex quacumque causa hominem judicet ad supplicium corporis aut penam sanguinis seu ad mortem, verba sancti Evangelii ubi scribitur : Nolite judicare et non Judicabimim , item : non occides , et similia, sine expositione debita ad hoc applicans, non intelligens nec recipiens sicut sancta Romana Ecclesia ea sane intelligit et tradit fidelibus secundum doctrinam patrum et doc- torum et canonicas sanctiones, quas si quidem [f» 74 b] sanctiones prefata secta devians a recta semita non recipit, nec valere reputat, set respicit et contempnit. Item, circa sacramentum vere penitentie et claves Eccle- sie pernitiosius oberrantes, tenent et docent se habere potestatem a Deo, sicut sancti apostoli habuerunt, audiendi confessiones peccatorum sibi volentium confiteri, et absolvendi, et penitentias injungendi; confes- siones talium audiunt et injungunt sibi confitentibus penitentias pro pec- calis, quamvis non sunt clerici, nec sacerdotes per aliquem episcopum Romane Ecclesie ordinati, set sunt layci simpliciter; talemque potestatem non confitentur se habere a Romana Ecclesia, set pocius diffitentur, et revera nec a Deo nec ab ejus Ecclesia ipsam habent, cum sint extra Ecclesiam et ab ipsa Ecclesia jam precisi, extra quam non est vera penitentia neque salus. Item, ipse prefatus N. in juditio est confessus se dudum confessum fuisse peccata sua quibusdam Valdensibus dicte secte professoribus , videlicet tali et tali cuilibet singillatim, et se rece- TERTIA PARS. 135 pisse penitentiam ab eisdem quos noverat esse tales et sciebat non esse sacerdotes per aliquem episcopum Romane Ecclesie ordinatos. Item, pre- dicta secta et héresis indulgentias que fiunt per prelatos Ecclesie irri- dendo asserit non valere. Item, negant esse post hanc vitam purgato- rium animarum [f* 74 c] et consequenter orationes, et elemosinas , ac missarum celebrationes, et alia suffragia pietatis que fiunt a fidelibus pro defunctis ipsis asserit non prodesse. ltem, prelatis et clericis Ro- mane Ecclesie detrahentes, statum eorum reprobant et condempnant , dicentes eos esse cecos et duces cecorum , el non servare Evangelii ve- ritatem , nec sequi evangelicam et apostolicam paupertatem , ipsamque Romanam Ecclesiam domum esse mendacii mendaciter mentiuntur. Item, se ipsos vite et perfectioni apostolice comparantes et meritis coequan- tes in se ipsis inaniter gloriantur, jactantes se tenere el servare vitam Christi et apostolorum ejus et evangelicam et apostolicam paupertatem.- Item, hec et nonnulla alia tam erronea quam insana contra fidem Ro- mane Ecclesie Domini Jhesu Christi credentibus suis clamcolo in suis conventiculis dogmatizant, predicantes de Evangeliis et epistolis aliis- que sacris scripturis, quas de vanitate sensus sui exponendo corrumpunt tanquam magistri erroris qui non noverunt esse discipuli veritatis, cum predicatio et sacre scripture expositio laycis sit penitus interdicta. Item, dicta secta Valdensium in nonnullis aliis a communi conversatione fide- lium vita et moribus dissidet et discordat, sicut per inquisitionem [f 74 d] et examinationem et tam ipsorum Valdensium perfectorum quam credentium eorumdem, et precipue per confessiones illorum qui ab illa secta et heresi convertuntur, inquisitoribus compertum est et apertum. Dictam vero sectam et heresim Valdensium dictus talis N. co- ram nobis in juditio nunc et alias approbavit et laudavit, et adhuc approbat et commendat, nec ab ea vult recedere nec eam abjurare, 8et potius perseverat in ea animo pertinaci, quamvis a nobis et multis aliis bonis viris ad conversionem sepius fuerit invitatus, necnon per nos canonice et judicialiter fuerit requisitus ut ab ea corde et opere resi- liret et eandem ore et animo penitus abjuraret. Idcirco, quia predictus N. non vult a secta et heresi supra dicla converti nec reverti ad eccle- siasticam unitatem, quamvis fuerit diutius expectatus et sepius invitatus etcanonice requisitus, set perseverat in sua perfidia animo indurato, nos prefati inquisitores et commissarii delegati, habito consilio plurium sa- pient[i]um et peritorum in jure canonico et civili ac religiosorum virorum, ne sicut ovis morbida Dominici gregis ulterius inficiat oves sanas, predictum N. presentem in juditio coram nobis, hac die et loco presentibus ad audiendam diífinitivam sententiam eidem precise ac perhemptorie assignatis , habentes pre occulis solum Deum et [f* 75 a] orthodoxe fidei puritatem, sacrosanctis Dei Evangeliis positis coram no- bis ut de vultu Dei nostrum prodeat juditium et occuli nostri videant equitatem, sedentes pro tribunali, per diffinitivam sententiam in hiis 136 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. presentibus scriptis esse hereticum de predicta secta et heresi Valden- sium seu Pauperum de Lugduno declaramus et pronunciamus, necnon ipsum tanquam impenitentem et obstinatum hereticum relinquimus bra- chio et juditio curie secularis, eandem affectuose rogantes, prout sua- dent canonice sanctiones, ut circa ipsum citra mortem et membrorum mutilationem suum juditium moderetur. Lata fuit hec sententia anno et die, etc. St vero predictus talis N. hereticus alias prius heresim in juditio abju- rasset et (n eandem. relapsus fuisset, tunc in. forma sententie in. locis competentibus , tam 1n. principio quam 1n. fine, esset. facienda, mentio non tantum de lapsu set etiam de relapsu , verbi gratia circa, principsum tal! modo : Postmodum vero prefatus N., post abjuratam a se prius in juditio sectam et heresim Valdensium , tanquam canis reversus ad vo- mitum , culpis veteribus novas addere non verendo , in eandem here- sim multipliciter est relapsus (ezplicentur tn :sto loco ea que commisit 1n relapsu sub compendio singillatim). Vel sic : Tandem predictus talis N., postquam predictam sectam et heresim , quamvis ficte et fallaciter prius in juditio abjurasset, sicut de fictione, fallacia [f* 75 b| et duppli- citate cordis legitime constat per ea que ipse plane et plene postmodum recognovit, asseruit et confessus fuit in juditio constitutus. Demum Buam perfidiam manifestans post abjuratam a se in juditio quamvis ficte dictam sectam et heresim, requisitus sepius in judilio ut juraret de veritate dicenda, jurare penitus recusavit et adhuc recusat animo per- tinaci erroresque et hereses dicte secte sicut prius evidenter approbat et commendat et sectatores ejusdem asserit esse bonos, quod non est dubium se ex approbati a se prius erroris et heresis dicte secte conse- quentia id fecisse. Circa finem vero sententie concludendo poter: ita. dic? : Idcirco, quia predictus talis N., postquam dictam sectam et heresim in juditio abju- rarat, ex tunc deprehensus est in eandem fore relapsus eandem et sec- tatores ejus approbando et ex consequentia approbati esse prius erroris jurare penitus recusando, etc. ; e£ infra : eundem N. esse relapsum in sectam el heresim predictam a se prius in juditio abjuratam , necnon esse hereticum, etc., et tanquam relapsum in heresim , necnon tanquam impenitentem et obstinatum hereticum relinquimus, etc., sicut prius. 35b. Incidenter autem secte Valdensium tres ordines in isto loco extra formam sententie describuntur hoc modo : Item, dicta secta et heresis Valdensium tres esse ordines in sua eccle- Sia confitetur [f 75 c], videlicet: dyachonum, presbyterum et episcopum. Ordo episcopatus (4). — Episcopus autem eorum major omnium appel- (4) En marge. TERTIA PARS. 137 latur et ab omnibus presbiteris et dyachonibus eligitur in majorem; et facta electione concordi et oratione communi et peccatorum confessione privata ac deinde publica non quidem in specie set in genere peccato- rum, demum si aliquis major inter eos fuerit ibi presens, alioquin pres- biter aliquis ex eisdem, orando et dicendo . Pater noster, imponit manum super caput electi, ut accipiat Spiritum Sanctum ; et post eum omnes alii tam presbiteri quam dyachoni imponunt super caput ejus manus suas per ordinem singillatim, et sic sine aliqua alia forma verborum et absque traditione cujuscumque rei, et sine unctione quacumque, et sine insigniis pontificalibus, per solam orationem et mánuum impositionem apud eos episcopus ordinatur. Ad cujus potestatem pertincre dicunt sacramenta penitentie et ordi- nis et eucharistie ministrare, necnon Evangelium ubicumque voluerit predicare, et potestatem predicandi Evangelium et confessiones audiendi presbiteris dare. Item, dictus major potest absolvere quemcumque sibi confitentem ab omnibus peccatis sibi confessis, qualiacumque sint pec- cata. Jtem, potest remittere totam penam debitam peccatis, vel partem, licet communiter hoc non fiat. Quando autem absolvit a peccatis, dicit ita : Deus te absolvat ab omnibus peccatis tuis, et ego injungo [f* 75 d] tibi contritionem de peccatis tuis usque ad mortem, et talem peniten- uam faciendam, puta orationes, vel jejunia, vel utrumque. Ordo presbiteratus (4). — Presbiter autem apud eos taliter ordinatur. Postquam enim electus fuerit in presbiterum, premissa oratione et peccatorum confessione , major ipsorum imponit manus super caput presbiteri ordinandi, et post eum alii presbiteri ibi presentes, ut acci- piat Spiritum Sanctum. In impositione vero manuum a majori confertur ordo. Ad potestatem autem presbiteri taliter ordinati pertinet confessiones peccatorum audire, non tamen potest penas peccatorum remittere, nec potest celebrare; potest tamen ordinare majorem seu majoralem ipso- rum in eo casu in quo omnes alii essent mortui , quia dicunt quod per hoc quia dyachoni et presbiteri sunt in statu eorum in quo omnia propter Christum reliquerunt, sunt ordinis et gradus apostolorum. Ordo dyachonatus (2). — Dyachonus vero taliter ordinatur. Facta elec- lione et oratione ut supra, etconfessione peccatorum, solus major, dicendo : Pater noster, imponit manus super caput dyachoni ordinandi ut accipiat Spiritum Sanctum , et nichil aliud fit circa eum; et taliter ordinatus dyachonus efficitur de eorum statu cum voto quod facit paupertatis, castitatis et obedientie; nec ante receptionem dicti [f* 76 a] ordinis ali- quis est perfectus in eorum statu, set alii qui non sunt ordinati vo- (1) En marge. (3) En marge. 158 ^J PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. cantur credentes et amici eorum, a quibus cliam recipiunt sustenta- lionem. Ad dyachonum autem pertinet ministrare tam majori quam presbite- ris necessaria corporis ; non tamen habet potestatem audiendi confes- siones. Item, sine alia forma verborum, cum sola oratioue, sicut dictum est, et sine collatione seu traditione alicujus rei corporalis, per solam ma- nuum impositionem , apud eos, tam episcopi quam presbiteri , et dya- choni ordinantur indifferenter, tam lavci et ydiote, quam etiam litterati, dummodo probati prius fuerint in dicla secta et electi postmodum, si- cut superius esl expressum. Hec de ordinibus Valdensium excecatis ideo notata sunt ut eorum fallacia cognoscatur, qua fatentur se credere sacrum ordinem episcopa- tus , presbiterii et dyachonatus. 36. Forma sententie alicujus qui prius confessus fuit de heresi in judi- tio et postea revocavit, et nichilominus testibus superatus est et con- victus, nec voluit se defendere in juditio aut purgare, oblata sibi ex superhabundanti et exuberanti misericordia super hoc facultate. In nomine Domini, amen. Quoniam nos tales ac tales, inquisitores heretice pravitatis, et tales, in hac parte talis episcopi commissarii de- legati , invenimus et legitime in juditio nobis constat tam [f* 76 b] per confessionem talis N. de tali loco dudum factam in juditio anno et die tali, quam per testes juratos et receptos in inquisitione que fit genera- liter contra omnes infectos, aut notatos, aut suspectos de heretica pra- vitate, quam eliam per acta et processus inquisitionis ejusdem , quod dictus talis N. dudum confessus fuit in juditio se vidisse et visitasse lalcs ac tales hereticos, et eosdem more hereticali adorasse in domo seu liospitio cujusdam persone quam in confessione sua nominat ; item, se interfuisse hereticationibus duarum personarum quas nominat; item, se credidisse hereticos habere bonam fidem in qua possent salvari, etc. (n 1sto loco exprimantur omnia, de quibus confessus extitit sub compen- dio singillatim). Predicta vero confessus fuit in juditio constitutus co- ram tali N. inquisitore, presentibus notario et religiosis testibus ad hoc vocalis, non exislens in queslionibus seu tormentis, ymmo ab ipsis tam loco quam ministris, quam etiam tempore, post tres videlicet dies, penitus elongalus et in illis perseverans, elapsis postmodum quinque circiter septimanis, eadem confessata, sicul per notarium scripta fuerant el recepta, fuerunt sibi iterum lecta et recitata intelligibiliter in vul- gari in juditio constituto, in presentia et testimonio sollempnium [f* 76 c] personarum ; et tunc omnia approbavit et confirmavit, ac de novo de- posuit asserens esse vera. Item, in predictis sic confessatis postmodum TERTIA PARS. 159 perseveravit multo tempore usque ad tale tempus (exprimatur). Et ex tunc dictus talis N. cepit ab illis que confessus fuerat resilire, et con- fessata variare, ac negare se confessum fuisse aliquid de heresi, nisi per violentiam tormentorum, quamvis legitime convincalur per duos testes quod talem hereticum et ejus socium viderit eosque adoraverit more hereticali dicendo: Benedicite coram eis. Item, per quosdam alios lestes quamvis singulares deponitur contra eundem de aliquibus aliis factis hereticalibus tamen iterabilibus, super quibus et ex quibus sus- pectus redditur de facto heresis et notatus. Item, publicatis sibi et lec- lis postmodum intelligibiliter in vulgari depositionibus contra ipsum factis necnon nominibus testium deponentium expressatis, monitus et requisitus pluries canonice el perhemptorie ut confiteretur tam super illis quam super aliis quecumque sciret de facto heresis veritatem , aut se defenderet vel purgaret iu juditio de eisdem si poterat et volebat, ex superhabundanti ei exuberanlti gratia et misericordia speciali oblata sibi sepius facultate et copia defendendi aut purgandi se, ut premitti- tur, noluit confiteri et se aliter purgare, aut defendere super illis pe- Ditus recusavit [f» 76 d]. Idcirco, nos prefati inquisitores et commissarii delegati , presentibus die et loco prefato N. ad audiendam diffinitivam sententiam precise ac peremptorie assignalis, tam super confessatis per eundem legitime in juditio, quamvis ab eodem postmodum sicut pre- mittitur variatis ac negatis, nulla tamen super negatione aut varialione causa rationabili allegata, quam etiam super probatis aut depositis de facto seu de crimine heresis contra ipsum de quibus confiteri noluit, et 8e purgare aut defendere, sicut premittitur, recusavit , prehabito bono- rum virorum peritorum in utroque jure ac prelatorum et religiosorum diligenti ac maturo consilio, sacrosanctis Dei Evangeliis positis coram Dobis ut de vultu Dei nostrum prodeat juditium et occuli nostri videant equilatem , sedentes pro tribunali, Christi nomine invocato, predictum N. confessala per ipsum legitime in juditio de crimine heresis negan- lem et variantem el penitus revocantem, necnon de commissis per eundem in dicto crimine de quibus per testes convincitur, ac de aliis de quibus vehementer suspectus redditur et habetur requisitus et mo- nitus canonice, confiteri nolentem et se purgare de eisdem aut defen- dere recusantemn tanquam convictum de crimine heresis per confes- 8ionem propriam ac per testes, necnon, ex eo quod negat el revocat a [f* 777 a] se ipso prius legitime in juditio confessata, impenitentem de dicto crimine heresis et velut hereticum per diffinitivam sententiam in hiis presentibus scriptis declaramus et pronunciamus, et tanquam ta- lem relinquimus brachio et juditio curie secularis, salvo et retento quod 8i infra XV. dierum spacium, quorum primos quinque pro primo ter- mino, alios vero quinque pro secundo, residuos autem quinque pro lercio et ultimo termino perhemplorie eidem N. assignamus, confes- 8ata prius per eundem in juditio et ea que contra ipsum de facto he- 140 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. resis sunt probata recognoverit , et tam de se quam de aliis de facto he- resis confessus fuerit iu juditio veritatem et promiserit se velle agere penitentiam de eisdem, et de corde bono ac fide non ficta redierit ad Ecclesie unitatem , et omnem heresim abjuraverit in juditio, juraverit- que super premissis mandatis Ecclesie et nostris simpliciter obedire , absolutionis beneficio ei tunc impenso a nobis ab excommunicatione qua pro dictis culpis nunc tenetur astrictus, sacrosanctis Evangeliis positis coram nobis, sedentes pro tribunali, de consilio bonorum virorum peritorum in utroque jure et prelatorum ac religiosorum , Christi no- mine invocato, ipsum N. ex nunc pro tunc et ex tunc ut ex nunc ad perpetuum muri carcerem in hiis presentibus scriptis per diffinitivam sententiam condempnamus in quo perpetuam agat penitentiam de com- missis [f* 77 b], monentes eundem ex nunc pro tunc canonice et perhemp- torie, ac precipientes eidem N. sub virtute tunc ab eodem prestiti jura- menti quod sine omni dilatione ad murum inquisitorum Tholose talibus personis culpabilibus de crimine heresis deputatum se transferat , et ibi personaliter se includat. Quod sihanc monitionem nostram et mandatum nostrum non impleverit aut contempserit adimplere dicti muri carce- rem non intrando, aut post ingressum temerarie absque nostra seu nostrorum in inquisitionis officio successorum voluntate aut licentia exeundo , aut alias contra premissa jurata vel abjurata per eundem quocumque tempore veniendo, per hoc conversionem suam fictam ac impenitenciam ostendendo, ipsum ex lunc ut ex nunc et ex nunc ut ex tunc lanquam perjurum et impenitentem culpisque astric- tum prioribus hac nostra monitione premissa in hiis scriptis excommu- nicalionis vinculo innodamus , decernentes absolutionis beneficium eidem prius impensum ulterius non prodesse. Monemus autem omnes et singulos cujuscumque dignitatis, gradus, status , aut conditionis existant, ne ipsum scienles esse talem receptent, aut defendant, aut eidem consilium, vel auxilium, seu favorem scienter impendant ; in facientes vero contrarium hac nostra monitione premissa in hiis presen- libus scriptis excomimunicationis sententiam promulgamus [f* 77 c]. Re- tinemus autem in predicto casu nobis et nostris in officio inquisitionis successoribus plenam et liberam potestatem addendi, diminuendi, agravandi, mitigandi, commutandi, ac eliam. remittendi predictam pe- uilentiam sive penam, si et prout nobis vel eis de bonorum consi- lio visum fuerit faciendum. Lata fuit hec sententia, anno et die, et cetera. In casu consimili quando aliqui legitime confessata retractant, aut va- riant , aut negant pertinaciter, nulla causa vationabii proposita et pro- bata, aut quando convicti et superati testibus de crimine nolunt confi- ter" veritatem, nec aliquid rationabile probant. per quod de jure et de ratione appareant tnnocentes aut immunes de crimine, poterit consimilis nodus seu forma sententie fieri el. servari, mulatis et variatis verbis TERTIA PARS. 144 congruis in locis sibi compelentibus , prout. qualitas et. varietas talium exegeril, quod ex natura et textura processum liquidis apparebit. 37. Forma sententie alicujus heretici obstinati de secta seu heresi quo- rumdam qui se dicunt Beguinos seu pauperes Christi sive de ordine penitentium appellato, et profitentur terciam regulam Sancti Fran- cisci, separantes se a communitate aliorum et potestatem pape et Ec- clesie enervantes. [F» 77 d] In nomine Domini, amen. Dudum nos tales ac tales, inquisi- tores herelice pravilatis, per inquisitionem que fit generaliter contra omnes infectos, suspectos, aut notatos de heretica pravitate invenimus, necnon per confessionem propriam talis N. de tali loco qui dicit. et asserit, et per publicum instrumentum, vel per testes coram nobis fidem fecit se esse de tercio ordine Sancti Francisci , factam in juditio, legi- time nobis constat quod dictus talis N. dicit et asserit pertinaciter se credere et tenere quod non est obediendum alicui prelato precipienti quibusdam professoribus regule ordinis Sancti Francisci quod deponant quosdam habitus curtos et strictos, difformes ab habitibus communi- tatis aliorum dicte regule professorum, quos per se ipsos assumpserunt. Item, quod nullus mortalium potest eos cogere ad ipsos habitus dimit- lendos, ex eo quod illud est contra observantiam prefate regule Beati Francisci et ejus intelligenciam et est per consequens contra Evange- lium et contra fidem, et etiam e converso alias dicta regula non esset penitus idem quod regula evangelica , et impugnare tales habi- tus et cogere poriantes eos ad deponendum veritatem est contra veritatem dicte regule et per consequens contra Evangelium [í9 78 a] et fidem, et est verbo et facto Christi Evangelium et ejus regu- lam impugnare, et quod ex hoc sequeretur destructio vite Christi, et hoc est Christum de synagoga eicere. Item, quod illi qui procedunt contra fratres portantes dictos habitus curtos et strictos sunt in errore contra veritatem evangelice regule et per consequens contra veritatem Evangelii] et fidei. Item, quod dominus papa non habuit nec ha- bet potestatem seu auctoritatem faciendi quamdam constitutionem quam fecit de consilio cardinalium, cujus tenor incipit : Quorumdam ; in qua prelatorum dicti ordinis juditio commisit determinare et arbitrari cujus longitudinis et latitudinis forme seu figure et similium accidentium de- beant esse habitus professorum dicte regule et eujus quanteque vilitatis vestimentis indui opportet ipsos fratres , et insuper determinare et arbi- trari ac precipere quo casu, qualiter, ubi, et quando, et quociens gra- num, panem et vinum pro vile fratrum necessariis fratres ipsi querere debeant, conservare seu reponere ; et districte precipiendo mandavit in predictis et in similibus eorumdem prelatorum arbitrium, determinatio- 142 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. nem sive juditium sequi illisque parere per omnia teneantur, et in virtute obedientie et sub pena excommunicationis mandavit quod dicti fratres qui dictos [f*» 78 b| habitus curtos et strictos assumpserunt depo- nerent ad mandatum generale ministri ordinis predicti, et aliis habiti- bus secundum ipsius generalis ministri arbitrium sive juditium indue- rentur, ipsique generali ministro in omnibus istis et aliis per omnia secundum Beati Francisci regulam et declarationes editas super ea et predictam ordinationem humiliter obedirent. Item, asseruit et asserit quod nec pape nec prelatis dicti ordinis obediendum est in hiis que in prefata constitutione continentur, ex eo quod predicta in eadem consti- tutione contenta sunt contra consilium Christi et contra diclam regulam, contra que papa facere non potest; item, quod nullus papa romanus po- test tollere ordinem Fratrum Minorum, nec in alium commutare ; item, qnod tercium ordinem Beati Francisci dominus papa non potest tollere nec mutare; item, quod non potest facere quod Fratres Minores qui volunt (enere regulam Beati Francisci se debeant conformare communitati or- dinis in granariis seu cellariis habendis, et in habitibus laxis et super- fluis portandis; item, quod constitatio et ordinatio super predictis facta per dominum papam Johannem XXII nec rite nec juste facta fuit; item, quod illi Fratres Minores qui propter hujusmodi inobedientiam et rebel- lionem fuerunt per inquisitores heretice pravitatis apud Massiliaro judi- cati heretici et relicti brachio [f* 78 c] seculari fuerunt injuste et contra Deum et veritatem puniti et condempnati, et quod propter hoc fuerunt veri martlires effecti. Item, asseruit et asserit se credere doctrinam fratris Petri Johannis de ordine Fratrum Minorum esse necessariam Ecclesie et nullum continere errorem , et quod illi qui impugnant eam impugnant doctrinam Domini nostri Jhesu Christi et sunt heretici. Item, dicit et as-- serit quod comdempnare doctrinam predicti fratris Petri Johannis quem dicit et nominat sanctum patrem , non est aliud nisi condempnare per- fectissimam vitam Christi et apostolorum ejus et scripturam sacram et exempla Christi et sanctorum ejus et decreta sanctorum patrum. Item, dicit et asserit Dominum Jhesum Christum in cruce fuisse vivum et non- dum in cruce mortuum lanceatum (Zn isto loco poterunt exphcari sub compendio singillatim errores seu blasfemie et culpe quas confitetur. et asserit se credere et. tenere, prout ex ipsius confessione et. responsionibus colligitur et habetur). Predictos errores pariter et horrores prefatus talis N. multo tempore seu multis annis (exprimatur tempus) tenuit, asseruit et adhuc tenet el asserit, nec ab eis vult resilire nec eos abjurare; quin ymmo recusat perlinaciter, quamvis ad resiliendum a predictis [f» 78 d| erroribus multo tempore per nos fuerit expectatus et a nobis et a pluribus aliis religiosis et peritis viris zelatoribus fidei et salutis ejusdem sepius et multis modis fuerit invitatus, et admonitus, et exortatus demumque per'nos requisitus canonice ac monitus quod ab eisdem erroribus dis- TERTIA PARS. 145 cederet eosque abjuraret , quod penitus facere recusavit , quamvis eidem ostensum fuerit et declaratum per nos quod error erat et heresis dene- gare et subtrahere pertinaciter potestatem summo pontifici, vicario Do- mini Jhesu Christi, tollendi Fratrum Minorum et quemcumque alium ordinem de medio ordinum , et declarandi ac interpretandi regulam Beati Francisci, et quamcumque aliam , ex plenitudine apostolice potestatis ; item, tenere et docere pertinaciter quod regula Beati Francisci, aut que- cumque alia, sit equalis aut paris dignitatis cum Evangelio Domini Jhesu Christi absurdum est, impium atque erroneum , quoniam ipsum Evan- gelium sancta universalis ac Romana Ecclesia propter eminentissimam sui aucloritatem nec mutat nec corrigit nec confirmat, sel veneratur, suscipit et suavissimo illius jugo prompte obediencie colla submittit. Regule vero predicte omnis tenor et vigor sic a romane sedis potestate manat [f^ 79 a], ut nulla sit ejus auctoritasque ab indulgentia seu con- firmatione sedis apostolice non decurrat. Non est igitur Beati Francisci regula idem quod sanctum Evangelium, set est quedam specialis vite laudabilis et egregia forma a romanis pontificibus approbata et confir- mata, ipsorum declarationi, mutationi et omnimode disposiuoni simpli- citer eL absolute subjecta , que sanctum Evangelium observari precipit, sicul in ipsa regula invenitur expressum. Erroneum est itaque predictam regulam aut quamcumque aliam Christi Evangelio coequare et sentire quod facere contra predictam regulam declarando, mutando , aut alias, sit facere contra fidem et Evangelium Domini Jhesu Christi. Item, perfec- lionem evangelice vite, que in preceptis Dominicis adimplendis et con- siliis evangelicis observandis consistere dinoscitur, asserere consistere in cujuscumque habitus corporalis humilitate seu vilitate est vanilo- quum et erroneum manifeste. Item, dogmatizare, credere et tenere quod papa romanus, vicarius Domini Jhesu Christi, non possit precipere quod hujus habitus non portentur et sibi precipienti tanquam hoc esset contra fidem et Evangelium nullatenus sit obediendum, est rebellio et heresis extollens se contra sancte Ecclesie principatum. Dominum vero Jhesum Christum pendentem in cruce pro humani generis salute in [f» 79 b| suo sacro latere lanceatum non jam tunc vivum set mortuum sacra testatur beati Johannis Evangelii auctoritas; et hoc ipsum sic esse tenendum, et credendum, et non aliter, Viennensis consilii auctoritas diffinivit, ut nullius deinceps temeritas contrarium presumat credere aut scnUre. Nos igitur prefati talis N. et talis N. , quia post salubres exortationes induc- tionesque ratione plenas processusque juridicos prefatus talis N. in pro- fundum malorum descendens in predictorum errorum ac dogmatis pra- vitate persistit animo indurato, eosdemque errores procaciter ac pertinaciter defendit, eisdemque inherens mori in ipsis et pro ipsis pocius eligit quam converti et redire ad ecclesiasticam unitatem , habito super premissis plurium bonorum ac peritorum virorum in utroque jure maturo consilio et tractatu , Christi nomine invocato, habentes pre oc- LÀ 144 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. culis solum Deum et orthodoxe fidei puritatem et sancte ac catholice Ecclesie unitatem, assistentibus nobis talibus et talibus viris, sacro- sanctis Dei Evangeliis positis coram nobis ut de vultu Dei nostrum pro- deat juditium et occuli nostrí videant equitatem , sedentes pro tribunali, presentibus die et loco ad hanc nostram ferendam sententiam prefato tali N. perhemptorie assignatis, auctoritate qua fungimur, in hiis pre- sentibus scriptis dicimus et per diffinitivam sententiam [f» 79 c) pronun- ciamus et declaramus predictum talem N. esse assertorem pestilentem perversorum dogmatum , et rebellem, ac contrarium auctoritati et po- testati. Romane Ecclesie, necnon ipsum esse hereticum mauifestum ; eundemque velut hereticum obstinatum, cum Ecclesia ultra non habeat quod faciat pro suis meritis contra cum , relinquimus brachio et juditio curie secularis ; eandemque curiam affectuose rogamus ut circa ipsum citra mortem et membrorum mutilationem suum juditium et sententiam moderetur. Lata fuit hec sententia , et cetera. S1 vero predictustalis N. esset clericusvel n sacris ordinibus constitutus, lunc 1n forma sententie circa, finem 1n loco suo exprimatur de ejus depo- sitione aut degradatione, prout tn forma sententie depositionis aut degra- dationis talium est notatum. 38. Incidenter ponitur in hoc loco quid in tali casu fuerit expediens inquisitoribus faciendum. Si autem contingeret, quod et pluries olim contigit, quod talis, post- quam relictus et traditus extitit brachio et curie seculari et ab eadem curia receptus ad locumque supplicii perductus, diceret et assereret se velle penitere et a predictis erroribus resilire , in eo casu esset reser- vandus et reddendus inquisitoribus et ab eis recipiendus [f? 79 d] nisi forsan alias fuisset relapsus, ut in hoc rigori equitas preferatur et evi- tetur etiam scandalum pusillorum si petenti sacramentum (1) penitentie ab Ecclesia negaretur; et simile olim de talibus invenitur aliquociens in inquisitionis officio esse factum. Est autem in tali casu ipsis inquisito- ribus summo opere precavendum et diligencius observandum, ut cum conversi in tali articulo metu pene suspecti merito habeantur , an eorum conversio vera sit an simulata; probentur utrum ambulent in tenebris vel in luce; ne sub agni specie gerant lupum ; quod talibus modis et ju- ditiis verisimiliter poterit comperiri, si omnes suos complices prompte et voluntarie inquisitoribus detegant et revelent ; item, quod sectam suam signis, verbis et operibus persequantur, erroresque suos pristinos singil- latim confiteantur humiliter et detestentur pariter et abjurent; que omnia ei singula in examinatione eorum et in confessione que recipiatur in i1) Sacrum dans le ms. CU TERTIA PARS. | 145 scriptis cognosci polerunt evidenter. Tales autem, postquam recepti fuerint et confessi in juditio, postmodum omnes errores suos quos primo tenuerunt debent revocare et detestari ore proprio, necnon eosdem errores specialiteret omnem heresim generaliter publiceinjuditioabjurare, fidemque catholicam coufiteri et alia |f? 80 a] promittere et jurare quesunt. in hujusmodi qui recipiuntur ad conversionem ab heresi fieri consueta, et sic demum ad agendum penitentiam in perpetuum muri carcerem de- trudantur : retenta potestate mitigandi, sicut est fieri consuetum. Predicta autem reservatio seu receptio ad penitentiam post latam sententiam, ut premittitur ; etsi non sit de jure communi, est tamen de usu hactenus in pluribus casibus similibus sic optento officii inquisitionis heretice pravitatis quod summe privilegiatum extitit et salutem animarum ac puritatem fidei intendit principaliter et inquirit, et ideo hereticos con- verti et redire volentes ad ecclesiasticam unitatem recipit ad penitentiam primá vice ; per confessiones etiam talium deteguntur sepius complices et errores, et ex hoc invenitur veritas et falsitas detegitur et officium prosperatur; ubi autem conversio talis ficta seu simulata verisimiliter inquisitoribus appareret, cessant predicta , ut lata sentencia suum sorcia- tur effectum. 39. Incidenter colligitur sub compendio fundamentum erroris secte illius apostatice et consequenter destruitur seu eliditur erroneum fulsimentum ejusdem et veritas declaratur, ut sic opposita ad invi- cem comparata magis pateant et lucidius pateflant. Hec est igitur secta non tam supersticiosa, quam pernitiosa, pesti- fera [f» 80 b], apostatica et heretica, nove inventrix heresis et veteris invitatrix, cujus devii sectatores cum pertinacia negant dominum pa- pam, vicarium Domini Jhesu Christi, posse tollere de medio ordinum Fra- trum Minorum ordinem ; cum tamen nullus ordo post ordinem aposto- lorum in Ecclesia institutus habeat firmitatem nisi per sedem apostolicam extiterit confirmatus, ea vero auctoritate romanus pontifex potest quem- cumque ordinem de medio tollere qua potuit confirmare. Item, dicunt et pertinaciter asserunt professos Beati Francisci regulam non esse as- trictos ad obediendum romano pontifici in suis declarationibus seu in- terpretationibus factis circa regulam Beati Francisci aut ejus observan- tiam , quoniam , ut aiunt, ipsa regula Evangelium Christi est, et qui in ejus intellectu seu observatione deficiunt procul a fide et Christi Evan- gelio separantur, eandem regulam Christi Evangelio in omnibus coe- quantes preceptaque ac diffinitionem romani pontificis contempneutes animo pertinaci, non attendentes insensati quod si predicta regula Beati Francisci Christi Evangelium est, aut quinque Evangelia ponuntur, aut, abrogatis quatuor prioribus, novum unum et solum Evangelium predica- 19 146 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. tur; que omnia impia sunt et christiane fidei inimica. Quis enim, nisi hereticus et proprio juditio condempnatus , quatuor Evangeliis ab uni- versali [f^ 80 c] Ecclesia tanta veneralione susceptis aliud evangelium audeat agregare ? Profecto qui hoc faciunt duram seu justam sententiam eterne dampnationis incurrunt; simili etenim cecitlate percussi fuerant quibus apostolus increpando dicebat : Miror, quod sic tam cito transferi- miniab eo, qui vos vocavitin gratiam Christi in aliud evangelium, quod non est aliud, nisi sint aliqui qui vos conturbant et volunt subvertere evangelium Christi. Sed licet nos aut angelus de celo evangelizet vobis preterquam evangelizamus vobis, anathema sit (1). Si Paulus, vas electio- nis in quo Christus loquitur, nec angelo de celo nec sibi aliud evange- lium introducentibus credendum asserit, y[m mo et se et angelum aliud evangelizantes anathema dicit, qua temeritate talium impiorum turba aliud evangelium introducit? Quod si predictorum temeritas ob id pre- dictam regulam Christi Evangelium esse confingit quasi ipsa regula sic sanctum Evangelium substantialiter contineat ut amborum par sit auc- loritas et utrique similis reverentia debeatur, qui legit intelligat quanta de hoc vir[u|lento dogmate venena succrescant. Christi si quidem Evangelium matrimonio junctos in suum sinum benigne suscipit, pre- dicta vero regula solos mares et hos celibes apprehendit ; Evangelium Christi hujus seculi divites a sua misericordia non repellit [f» 80 d], set eis ne altum sapiant vel in incerto divitiarum spei sue anchoram figant per apostolum interdicit ; regula vero ita divitias respuit ut nullum ad- mittat nisi prius temporalium rerum pondus sponte deponat. Evangelium Christi homines armate milicie non abhorret , set eis precipit ut nemi- nem concuciant, aut calumpniam faciant, el suis contenli stipendiis aliena non querant; regula vero sic orationi , contemplationi et quieti placide mentis invigilat, ut armorum usum in nulla sui parte concur- rat. Evangelium Christi universalis atque Romana Ecclesia propter emi- nentissimam auctoritatem nec mutat nec corrigit nec confirmat, set veneranter suscipit et suavissimo illius jugo prompte obedientie colla submittit; regule vero predicte omnis tenor et vigor sic a romane sedis potestate manat ut nulla sit ejus auctoritas que ab indulgentia summi pontificis non decurrat. Igitur non est Beati Francisci regula sanctum Evangelium , set est quedam spiritualis vite laudabilis et egregia forma a romanis pontificibus approbata et confirmata, ipsorum declarationi , mutationi et omnimode dispositioni simpliciter et absolute subjecta , que sanctam Evangelium observari precipit non sicut illud servat cetera multitudo fidelium, set sicut in ipsa regula invenitur [f» 84 a] expressum. Quod si idcirco prefata regula auctoritati romani pontificis non subjici- tur, ut ipsi garriunt, quia felicis recordationis Nycholaus papa IIl** ipsam per Sanctum Spiritum beato Francisco et ejus sequacibus inspiratam (I) Galat. , I, 6-8. TERTIA PARS. 147 narrando protulit, pari ratione omnes alie regule omnesque tractatus sanctorum patrum ejus potestati subtrahuntur, quia non solum illum set omne verum a quocumque dicatur a Spiritu Sancto esse sentimus , et Dominum Jhesum nisi in Spiritu Sancto dicere non valemus ; set hec impia sunt et a sensu romani pontificis penitus aliena. Si enim predic- tis verbis ipsam regulam auctoritati sancti Evangelii coequavit, cur ipsam approbavit et confirmavit, cur aliquid iu ea supplevit ? Set hii vanissimi homines trabem superbie in suis occulis preferentes, nec regulam intel- ligunt , nec quod sancti Evangelii nomine designatur aliqualiter sciunt ; absurda sunt hec et eminus a christiana pietate pellenda. Dicti quoque sectatores , omni moderatione rejecta , in blasfemias ruunt et in quadam monstruosa stricti habitus tam deformitate quam difformitate et singu- laritate qua obteguntur et in abdicatione victualium que pro necessitate locorum et temporum juxta pontificale decretum ad prelatorum ordinis arbitrium congregantur [f* 81 b| ac etiam reservantur vitam Christi con- sistere flenda vanitate contendunt, novo argumentandi genere conclu- dentes quod tales habitus strictos deponere, victui necessaria sic con- gregare et in crastinum'et ad preceptum romani pontificis reservare esse Christi vitam extinguere, et qui eos ad hoc agendum quavis auctoritate cogunt Christum de synagoga propellunt. O insania vitam Christi in tam ridendo habitu, in tam detestabili rebellione constituere ! Christus enim pro nostra salute et vite mutatione factus obediens usque ad mortem, servile tormentum crucis subire non renuit; ipsi autem summo pontifici, ejus vicario, obedientiam rei licite et facilis contumaciter denegant. Chris- tus mortuus est ut filios Dei qui erant dispersi congregaret in unum , tales vero perversi homines, caritatem preclarum perfectionis vinculum a se repellentes, optimam religionem que ipsos in sinu suo fovit pietate materna quantum in eis est scindunt et in Dei Ecclesia perversorum dogmatum dissidia seminant. Christus qui universa condidit, cui omnia serviunt, ut insidiatoribus materiam scandali submoveret pro se et Petro indebitum didragma etiam gentilibus solvit; ipsi vero regularis professionis, y [m |mo christiane religionis suavejugum et onus leve [f*84 c] rumpentes, pusillos ac magnos graviter scandalizant. Christus beato Petro ejusque successoribus terreni ac celestis imperii jura committens plenitudinem inconvulse potestatis indulsit; ipsi autem romanum pon- tiicem de suis indumentis, congregatione et reservatione victualium non posse disponere insaniendo affirmant. Christus humanum genus ab ex- terioribus ad interiora , a temporalibus ad eterna traducens in fide ex qua justus vivit, in spe que non confundit, in caritate que nunquam excidit, in pace que omnem sensum exsuperat, in humilitate que ad se celsitudinem divine majestatis inclinat, in justicia que piorum men- tes exornat, in spirituali gaudio quo omnia pascitur, et omnino in hiis donis quibus bene [a]fficimur, quibus nemo male utitur, que Deus in no- bis sine nobis operatur, sanctum Evangelium regnum celorum et vitam 148 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. suam quam imitari debemus constituit; ipsi autem in corporali et de- lusorio vestimento et quibusdam aliis exterioribus observantliis vitam Christi consistere insanis vocibus predicant et in defensionem concepte vesanie salvatoris nostri verba et Beati Francisci regulam scripturam- que sacram repugnantem ad sensus sui pravitatem inflectunt dictamque [f" 81 d] regulam , quantum in eis est, obliqua interpretatione corrum- punt. Si enim, ex eo quod Dominus Jhesus Christus a superflua etiam necessariorum cura fidelium mentes liberare cupieus, victus atque ves- titus el crastini sollicitudinem prohibuit et in exemplum divine provi- dentie volatilia celi que neque serunt, neque melunt, neque congre- gant in horrea benigne produxit, si propter ea isti vaniloqui ea que humano studio in horreis congregantur ac etiam reservantur tam grandi supercilio fastidienter respuunt, vadant et ipsi avium imitatores effecti humana consortia fugiant, aliena diripiant, cruda semina mandant, quia volucres celi hoc faciunt ; nec laborent fideliter et devote, et de mercede laboris pro se et suis fratribus corporis necessaria non reci- piant ; nec vadant pro elemosina sicut sanctus Franciscus instituit ; nec pro necessitalibus infirmorum et aliis fravribus induendis secundum loca et tempora et frigidas regiones, ministri et custodes sollicitam curam gerant sicut regula tradit; nec ignes accendant, quia hoc aves non faciunt; nec parent escas, quia tales epulas celi volucres non requi- runt. Verum non est hec vita quam Christus instituit, set quam per- versorum hominum impietas et vanitas [f^ 82 a] adinvenit. Proinde juxta doctrinam evangelicam victus atque vestitus sollicitudinem illi in crastinum non extendunt qui regni celestis desiderium cunctis rebus temporalibus anteponunt, qui laborantes corpore mente quiescunt, qui in omne quod agunt non de virtute propria set de divine providentie miseratione confidunt, quia in cassum humane sollicitudinis labor at- teritur, nisi ille qui animam corpusque creavil omnes nostras actio- nes aspirando preveniat, adjuvando foveat et ad finem usque feliciter dirigendo perducat. Servant igitur vitam Christi et sanctum Evangelium omnes qui de corde puro, consciencia bona et fide non ficta caritatis Dei et proximi student adimplere mandatum , quod quidam superne dul- cedinis benedictione preventi, ut liberius, cautius atque ferventius adim- plere valeant, obediencie, castitatis, paupertatis voluntarie honorabilibus vinculis se sponte cohartant preceptisque Dominicis communibus su- pererogationes consiliorum spontaneas superaddunt, ut presentis gratie centuplum accipiant et vitam eternam felici commerito feliciter appre- hendant : quod beatus Franciscus prudenter attendens , regulam suam nequaquam Evangelium dixit, set ut sanctum Evangelium [f? 82 b] emi- nentius a suis imitatoribus et regule professoribus servaretur, preceptis evangelicis tria vota superius expressa conjunxit, et illa presentibus et futuris fratribus, sub certis modificationis, determinationis seu speci- ficationis limitibus, servanda mandavit. Item, prefati temerarii sectatores m." TERTIA PARS. 149 sanctam universalem atque Romanam Ecclesiam synagogam impudenter vocant. Non est autem Ecclesia Romana, ut isti fallaciter mentiuntur, synagoga, set est sola dispositione divina mater omnium fidelium et magistra ; nec, cum istorum insolentiam ecclesiastico vigore compescit , Christum eicit, set suum imitata redemptorem ad celeste convivium blandiendo trahit, terrendo intrare compellit, et, de funiculis auctori- tatis et virtutis divine facto flagello pseudo-christianos de templo Dei quod est Ecclesia potenter emittit, quia valde absurdum est et vehe- menter indignum, ut illi turbe fidelium misceantur qui jam ab ipsa unitate et obedientia Ecclesie per impietatem atque contumaciam reces- serunt, et puritatem fidelium contagione pravi dogmatis corrumpere moliuntur. Ex eodem itaque virulento fonte potati ac etiam dementati dicunt nulli mortalium quantumcumque superiori suo generali, aut pro- vinciali ministro [f 82 c], custodi, seu cuivis alteri esse obediendum in depositione talis stricti habitus et parvi et alterius portatione majoris, aut in congregatione victualium et reservatione ultra crastinum facienda, interpretatione seu declaratione cujuscumque romani pontificis super hoc edita non obstante. Ad hec prefati temerarii impie asseverant ro- manum pontificem , et cardinales, et prelatos , et quoscumque alios er- rare in eo quod persecuntur secte hujus sectatores eosque esse martires predicant qui pro causa hujusmodi paciuntur et morti se exponunt eli- gentes mori potius quam a predictis erroribus resilire. Insuper doc- trinam fratris Petri Johannis in expositione super Apocalipsim in qua plures inveniuntur hereses et errores et articuli judicati heretici ex sententia et juditio, examinatione previa diligenti plurium magistrorum in theologica facultate, ipsi approbant et defendunt, nec in hoc volunt acquiescere Ecclesie sancte juditio, quin pocius nonnulli ex ipsis con- fingunt dicentes quandam aliam esse spiritualem ecclesiam electorum de quorum numero se esse jactitant; Romanam vero Ecclesiam dicunt esse illam Babiloniam meretricem quam Johannes in Ápocalipsi detes- tatur, applicantes ad hoc expositionem reprobam [f9 82 d] et hereticam prefati Petri Johannis super Apocalipsim, et in hiis se dividunt manifeste a sancte Romane Ecclesie unitate. Igitur, quia dignum est ut adversus illos ecclesiastica censura consur- gat qui potestatem apostolicam profanis vocum novitatibus el impiis assertionibus lacerando conculcant, Christi nomine invocato, nos tales et tales, episcopi et inquisitores heretice pravitatis, memoratos pestilentes hemines, pro eo quod novum Evangelium credendum atque suadendum in Dei ecclesia introducunt, quia evangelice auctoritati sepe nominatam regulam coequare presumunt, quia sancte Romane Ecclesie regulam interpretandi , mutandi , corrigendi , addendi, minuendi ac etiam amo- vendi auctoritatem subtrahunt, quia evangelice vite perfectionem in monstruosa deformitate corporalis habitus esse confingunt, quia sanc- tam scripturam ad impietatis sue sensum diffinitionibus ecclesiasticis 150 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. omnino contrarium repugnantem trahunt, quia post salubres exhorta- tiones, inductiones ratione plenas, processusque juridicos et varios, in profundum malorum descendentes in sui dogmatis pravitate persistunt animis induratis , predictos errores pertinaciter defendentes, eisque inhe- rentes mori in ipsis et pro ipsis pocius eligunt quam converti et redire ad ecclesiasticam unitatem, quamvis ad conversionem [f* 83 a] invitati fuerint sepius per nos et per plures alios viros peritos et religiosos zelatores fidei et salutis ipsorum, necnon diutius expectati, idcirco eos- dem hereticos et perversorum dogmatum assertores judicamus. 40. Forma sententie degradationis et inmurationis contra aliquem religiosum vel presbiterum maleflcum, sortilegum et ydolatram , qui demonibus immolavit, qui degradandus et inmurandus fuerit pro eo quia predicta crimina maxime cum violatione seu oblatione facta demonibus errorem continent et ex natura facti et modi faciendi sa&- piunt heresim manifeste. In nomine Domini, amen. Nos N., Dei gratia episcopus talis, cum dudum ad nostram audientiam pervenisset quod frater talis de tali ordine (vel talis presbiter de tali loco), in talibus locis quedam maleficia, tam sortilega quam nigromantica et dyabolica, et nonnulla alia detestabilia perpetrasset, que errorem et heresim in doctrina fidei sapere videbantur, et puritatem ejusdem fidei dicebantur in illa patria seu vicinia maculare, facta diligenti inquisitione contra ipsum fratrem N. (ve! presbiterum), receptisque testibus juratis in juditio coram nobis, eundem fratrem (vei presbiterum) captum ad nostram presentiam perduci fecimus, super pre- diclis et ea tangentibus cum eodem inquisituri [f* 83 b] et scituri certius veritatem, ipsoque coram nobis in juditio constituto, juramento prestito ab eodem de plena et mera veritate dicenda in toto inquisitionis negocio in causa fidei et pro fidei puritate, multis que interrogationibus sibi per nos ac responsionibus et confessionibus pluribus factis ab ipso, tandem per inquisitionem per nos factam , necnon per confessionem ejusdem fratris (vel presbiteri) factam in juditio, invenimus et legitime nobis constat quod ipse frater N. (ve/ presbiter) fecit, et cetera (?n 1sto loco conscribantur culpe extracte de confessione ejusdem et recollecte sub compendio singil- latim). Predictus autem frater N. (vel presbiter) deprehensus in pre- dictis sceleribus noluit sponte a principio confiteri de eisdem, et requi- situs in juditio negavit pluries veritatem contra proprium juramentum ; item, palliando crimen suum confessiones suas factas in juditio coram nobis pluries variavit; nos vero episcopus antedictus, postmodum toto inquisitionis processu per nos seriose proposito et integraliter explicato coram multis religiosis viris in sacra pagina eruditis ac etiam coram sapientibus multis in utroque jure peritis et cum eisdem matura delibe- TERTIA PARS. 151 ratione discuss[o], ac finaliter per maturum ac concorde omnino consilium preordinato cum ipsis super eisdem culpis ac sceleribus correctione debita puniendis, quibus in unum congregatis [f» 83 c], collatione super hiis habita diligenti, visum est, nullo penitus discrepante, quod sacrifi- care seu immolare demonibus, uni vel pluribus, seu eis honorem aut reverentiam adorationis uni soli Deo debitam exhibere, non solum est ydolatrie vicium et peccatum, verum etiam ex natura ipsius facli, pen- satis circumstanciis el modis eliam faciendis, et factum hereticale, sapit- que heresim manifeste et errorem in fide catholica que unum solum ve- rum Deum, Patrem, et Filium, et Spiritum Sanctum, adorat et colit in spi- ritu ei veritate ipsique soli offert jugesacrificium hostie salutaris in sacre eucharistie sacramento, cultum adorationis latrie et servitutis debite suo soli exhibens creatori ; detestatur autem merito et abhorret omnem homi- nem, non tantum paganum et gentilem ydolatram, set etiam multo gra- vius quemcumque qui christiana professione censetur immolantem demonibus et non Deo, et ab unitate nimis orthodoxe fidei deviantem et contra ejusdem fidei articulum qui est de uno solo vero Deo colendo a christicolis facientem, quem Deum tales offerentes et sacrificantes de- monibus, quamvis ore confiteantur, factisautem negant et oberranta fidei veritate prophanis et vanis sacrificiis deos alienos demones protestando : hec [f* 83 d] autem, quamvis in quolibet christiano gravia sint et hor- renda, in religioso tamen viro (auf presbitero) litteris erudito sunt procul dubio graviora et gravius punienda; idcirco, nos prefatus episcopus pre- dictum fratrem N. (vel presbiterum) nunc saniori utentem consilio peni- tentem et redire volentem, prout asserit, ad Ecclesie unitatem, abjuratis penitus per eundem in juditio coram nobis omni errore ac ritu malefi- ciorum ac sortilegiorum, et factione ymaginum hujusmodi, et invoca- tone, et conjuratione, ac veneratione, et immolatione demonum, nec- non omni alia heresi cujuscumque secte dampnale, promittentem insu- per et jurantem ad sancta Dei Evangelia mandatis nostris et Ecclesie simpliciter obedire, absolvimus et in forma debita Ecclesie a sententiis excommunicationis a jure generaliter promulgatis contra maleficos, sor- tilegos, factores ymaginum ad quevis maleficia perpetranda cum adju- ratione et invocatione demonum et oblatione sacrificii cujuscumque, quas sententias ob predicta noscitur iucurrisse, si tamen de corde bono et fide non ficta ad Ecclesie redierit unitatem et injuncta sibi mandata servaverit. Et quia in Deum et sanctam matrem Ecclesiam fidemque catho- licam tam graviter deliquit in dampnato crimine sortilegiorum ac malefi- ciorum [f» 8& a] cum fabricatione ymaginum et invocatione ac conjura- üone et veneratione, cum sacrificii oblatione demonum sicut supra recitatum est, ne, sicut nec decet nec expedit, crimina eadem remaneant impunita, de bonorum virorum tam religosorum quam secularium peri- lorum in utroque jure maturo ac digesto consilio, nos, Christi nomine invocato, habentes pre occulis solum Deum et orthodoxe fidei puritatem, *. 2d * . t. 202. 4 5 v -— 7 c. 152 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. die et loco presentibus ad hanc nostram ferendam sententiam et peni- tentiam injungendam eidem fratri N. (ve/ presbitero) assignatis perhemp- torie et precise, assistentibus nobis venerabilibus ac religiosis viris abbatibus talibus et talibus aliisque religiosis et clericis nostre dyocesis (ezcprimantur persone spectabiles in. hoc loco), in eundem fratrem N. sacerdotem (ve/ presbiterum) perpetue depositionis et degradationis a sacerdotali et omni alio ordine, auctoritate nostra ordinaria (vel sicut in casu speciali : auctoritate freti apostolica in hac parte ac nostra), senten- tiam ferimus in hiis scriptis, pronunciantes nichilominus ipsum esse statim actualiter in forma a jure tradita degradandum ac cum omni clericali honore, habitu et privilegio exuendum ; ac, postquam sic degra- datus fuerit, ad perpetuum muri carcerem ad agendum ibi penitentiam, eadem auctoritate sententialiter condempnamus; in quo quidem carcere [f* 8& b] sub vinculis ferreis in pane doloris et aqua angustie perpetuam agat penitentiam de commissis, portetque perpetuo in omni veste sua superiori duas ymagines seu figuras ymaginum de filtro crocei colo- ri$ ante pectus et duas retro inter spatulas dependentes, quas eidem imponimus de presenti, sine quibus apparentibus intra vel extra carce- rem deinceps non incedat, in detestalionem factionis ymaginum et ut sint ei in velamen et confusionem occulorum et aliis in exemplum. Mone- mus autem ipsum fratrem N. (vel presbiterum) semel, secundo et tercio, ac perhemptorie et precise, et sub virtute etiam juramenti coram nobis per eum prestiti sibi precipimus et mandamus quod ad dictum muri carcerem (?n hoc loco exprimatur nomen el locus carceris) personis hujus- modi culpabilibus deputatum sine dilatione accedat et se includat in illo, predictam ibidem penitentiam completurus. Quod si ad carcerem hujus- modi non accesserit aut se non incluserit in eodem, aut post ingressum temerarie exierit ab eodem vel alias impenitentem se exhibuerit seu contra illa que abjuravit aut juravit illorumve aliquid scienter venire presumpserit, nos ipsum ultra penas alias a jure eidem inflictas seu etiam infligendas, predicta monitione [f» 8& c] competenti premissa, ex nunc pro tunc in hiis scriptis presentibus excommunicationis vinculo innoda- mus; per modum quoque premissum monemus omnes et singulos cujus- cumque dignitatis gradus, status, aut conditionis existant, ne ipsum fratrem N. (seu presbiterum) ad hujusmodi nostri mandati transgressio- nem inducere, aut ipsum transgredientem idem mandatum scienter reci- pere, seu ei auxilium, consilium vel favorem impendere quoquo modo presumant. In illos autem qui contrarium fecerint, ultra penas alias contra tales a jure statutas, ex nunc pro tunc predicta nostra compe- tenti monitione premissa in hiis presentibus scriptis excommunicationis sententiam promulgamus. Demum, lata in ipsum fratrem N. (vel presbi- terum) hujusmodi sententia, ut prefertur, nos prefatus episcopus , assis- tentibus nobis venerabilibus ac discretis viris abbatibus et religiosis et clericis superius nominatis, incontinenti ad degradationem ejusdem fra- / 7298 TERTIA PARS. .. 493 tris N. (seu presbiteri) coram nobis in vestibus sacerdotalibus existentis actualiter procedentes, ornamentis et instrumentis que in ordinatione sua receperat exuendo eundem atque privando, degradationem ipsius conclusimus sub hiis verbis : Auctoritate Dei omnipotentis, Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, ac nostra (vel sic in casu [f* 8& d| specials : et apostolica freti in hac parte), auferimus tibi fratri N. (ve/ presbitero) habitum clericale, teque ab omni sacerdotali et alio quolibet ordine depo- nimus, et degradamus, spoliamus, atque eximimus ab omni honore, beneficio et privilegio, et tonsura, et habitu clericali. Lata fuit predicta sententia et actualis degradatio subsecuta, anno, die et loco, etc. S1 vero inquisitores herelice pravitatis habentes specialem. aut. gene- ralem super hoc potestatem et vicarii seu commissarii alicujus episcopi sententiam hujusmodi ferre et penitentiam dare debuerint, cum $psi non gossint deponere seu degradare sacerdotem, poterunt uti verbis sub modo et forma sequenti, poleritque facti culpabilis relatio seu descriptio sic perstringi el sub tal compendio comprehendi : In nomine Domini, amen. Quoniam nos tales, inquisitores heretice pra- vitatis, et tales, vicarii seu commissarii talis episcopi deputati, per inqui- sitionem per nos factam generaliter contra omnes pestiferos maleficos , sortilegos , et divinos invocatores et conjuratores demonum, et factores ymaginum [ad] quevis maleficia perpetranda; et contra nigromanticos, et ydolatras, et sacrificantes seu immolantes demonibus vel eis honorem et reverentiam seu homagium [f? 85 a] exhibentes, et contra quoscumque alios observantes supersticiosos ritus et dampnatas observantias consec- tantes, ac etiam per testes in inquisitione receptos invenimus, necnon per confessionem talis N. de tali loco factam in juditio legitime nobis constat quod dictus talis N. fecit et figuravit duas ymagines de cera cum plumbo habito de reti piscatorum , formato capite earumdem, congre- gatis et collectis muscis, araneis, ranis et buffonibus, spolio serpentis et quibusdam rebus aliis plurimis infra ymagines repositis et inclusis cum conjurationibus et invocationibus demonum, extracto etiam sanguine de aliqua parte sui corporis et commixto cum sanguine buffonis et oblato seu dato demonibus invocatis loco sacrificii in honorem et reverentiam eorumdem , cum talibus et talibus conjurationibus, observantiis el ri- tibus supersticiosis , pestiferis et dampnatis (exprimantur), ad procuran- dum talia et talia maleficia (?n ?sto loco exprimantur omnia que tangunt culpam, prout eotrah: poterunt. ex confessionibus el processu sub. com- pendio singillatim). Nos vero, inquisitores et vicarii antedicti, inquisitionis et confessionis ejusdem processu proposito et integraliter explicato co- ram multis religiosis viris in sacra pagina eruditis [ff 85 b], ac etiam coram multis sapientibus iu utroque jure peritis, maturum et concors consilium habuimus cum eisdem super prefatis culpis et sceleribus penis et modis debitis puniendis, quibus in unum pariter congregatis, colla- tione super hiis habita diligenti, visum est quod sacrificare seu immo- 20 154 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. lare demonibus, uni vel pluribus, seu eis honorem aut reverentiam adorationis uni soli vero Deo debitam exhibere, etc., ut supra. Idcirco, nos prefati inquisitores et vicarii predictum talem N. nunc saniori uten- tem consilio penitentem et redire volentem, prout asserit, ad Ecclesie unitatem, etc., ut supra, usque 1b: : in eundem talem N. sententiam feri- mus in hiis scriplis, et dicatur sic : dicimus et per diffiniivam senten- tiam in hiis presentibus scriptis pronunciamus ac sententialiter con- dempnamus ipsum talem N. ad perpetuum muri carcerem ad agendum ibidem sub vinculis ferreis in pane doloris et aqua angustie penitentiam pro commissis, declarantes et pronunciantes nichilominus, quantum nos- tra interest in hac parte, contra eundem talem N. esse procedendum ul- lerius per episcopum habentem super hoc potestatem ad depositionem et degradationem ejusdem a sacerdotali et alio quolibet ordine et ad privationem ab omni clericali , honore, habitu et privilegio ac tonsura, [f* 85 c] in forma a jure tradita secundum canonicas sanctiones ; portet- que perpetuo in omni veste sua superiori duas ymagines seu figuras ymaginum de filtro crocei coloris ante pectus et duas retro inter spatu- las dependentes, sine quibus appareutibus intra vel extra carcerem deinceps non incedat, in detestationem factionis talium ymaginum, et ut sit ei in velamen et confusionem occulorum , et aliis in exemplum. Monemus autem ipsum talem N. etc., ut supra, usque in finem. 41. Forma sententie degradationis et inmurationis contra aliquem sa- cerdotem rebaptizantem homines rite prius in forma Ecclesie bapti- Zatos. In nomine Domini, amen. Quoniam nos talis episcopus per inquisi- lonem factam per nos generaliter contra omnes maleficos, sortilegos et divinos, et contra baptizantes ymagines seu res inanimatas , seu con- tra rebaptizantes homines baptizatos, invenimus, necnon per confessio- nem talis N. presbiteri et rectoris talis ecclesie factam in juditio legitime nobis constat, quod dictus talis N. rebaptizavit plures homines et mulieres prius rite in forma Ecclesie baptizatos , in diversis vicibus et temporibus pluribus personis assistentibus ; in rebaptizando autem modum qui se- quitur observabat (?n ?sto loco exprimatur ritus el modus sub compendio [f* 85 d] singillatim). Nos vero episcopus antedictus super predicta re- baptizatione hominum facta per eundem presbiterum et rectorem multo tempore cum ritu novo ac supersticioso , sicut premittitur, castigatione et penis ac modis debitis punienda et a finibus fidelium penitus extir- panda, plura et pluries habuimus matura consilia cum multis viris reli- giosis in sacra pagina eruditis ac etiam cum sapientibus et peritis in Jure canonico et civili. Quibus in unum congregatis, collatione super hoc habita diligenti ; multis ex eis visum est quod rebaptizare hominem se- A9 TERTIA PARS. 155 mel rite in forma Ecclesie baptizatum sit factum hereticale et sapiat he- resim manifeste; sacramentum enim baptismatis unicum est in Ecclesia catholica et efficax ad tocius culpe deletionem et divine gratie infusio- nem ei impressionem caractleris in anima baptizati ad consequendam vitam eternam, ad quod effectum et ad nullum alium a Deo esse institu- tum tenet et credit firmiter et predicat recta fides, cujus contrarium de sacramento baptismi credere et sentire videtur quam pluribus esse er- - roneum et heresis aut sapiens heresim manifeste ; et qui taliter rebap- tizat videtur quampluribus errare in sacramento baptismi , quantum est ex natura facti et modo et ritu faciendi; suoque facto dampnato ac [f* 86 a] pernitioso exemplo prebet aliis occasionem errandi , et cre- dendi, et sentiendi aliter de sacramento baptismi quam universalis Ec- clesia tenet, credit, et predicat, et tradit omnibus catholicis sic creden- dum; ex predicta quoque rebaptizatione hominum a tot annis citra in illis partibus observata ritus execrabilis inolevit ut publice rebaptizaren- tur homines et mulieres taliter pacientes, fidesque adhiberetur ab homi- Dibus quod virtute secundi baptismatis talis sanitas conferretur, cum revera tale opus fiat cooperante dyabolo; virtus enim sacramenti bap- tismi animam interius sanat , et abluit a peccato et non corpus ; hic est itaque ritus et error sapiens heresim manifeste a christianis finibus, pre- sertim in gente vanis superstitionibus et propriis adinventionibus ab olim dedita, longius expellendus. Idcirco, nos prefatus episcopus predic- tum talem N. vel presbiterum nunc saniori utentem consilio penitentem et redire volentem, prout asserit, ad Ecclesie unitatem, abjurato penitus per eundem in juditio coram nobis rebaptizationis ritu pariter et errore, necnon omni alia heresi cujuscumque secte dampnate, promittentem insuper et jurantem ad sancta Dei Evangelia mandatis nostris et Ec- - clesie simpliciter obedire , absolvimus in forma debita Ecclesie a sen- lentia excommunicationis generaliter [f^ 85 b] promulgata contra sor- ülegos, supersticiosos et rebaptizantes hujusmodi, et sacramenti baptismatis non tam abusores quam etiam perversores, ritum novum ac Superstitiosum sapientem heresim in Dei Ecclesia inducentes, si tamen de corde bono et fide non ficta ad Ecclesie redierit unitatem et injuncta sibi mandata servaverit. Et quia in Deum et sanctam matrem Ecclesiam et contra fidem catholicam tam graviter deliquit in dampnato crimine rebaplizandi homines baptizatos , sicut supra recitatum est et sibi expo- situm, ne, sicut nec decet nec expedit, idem crimen remaneat impuni- tum, de bonorum virorum tam religiosorum quam secularium peritorum in utroque jure [consilio], nos, Christi nomine invocato, etc., ut su- pra, *n forma alterius sententie precedentis usque 1b : perpetuam agat penitenüam de commissis ; e addatur sic : portetque perpetuo in omni veste sua superiori urceolum seu citrellum unum de filtro crocei coloris ante pectus dependentem et alium retro inter spatulas , sine quibus pro- minentibus intra vel extra carcerem deinceps non incedat in detestatio- 156 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. nem rebaptizationis hominum , et ut sit sibi ia velamen et confusionem occulorum et aliis in exemplum. Monemus autem predictum talem N. (vel presbiterum) , etc., ut supra, in forma sententie precedentis usque 2n. finem. [F^ 86 c| S? vero inquisitores heretice pravitatis commissarii alicujus episcopi haberent ferre predictam sententiam , cum ipsi non. possint. de- ponere seu degradare aliquem sacerdotem , utantur modo el forma que *n precedenti casu consimili superius est. nolatus, dicendo in. loco suo convenienti hoc modo : | Declarantes et pronunciantes nichilominus, quantum postra interest in hac parte, contra eundem talem presbiterum esse procedendum ulterius per episcopum habentem super hoc potestatem ad depositionem et de- gradationem ejusdem a sacerdotali et alio quolibet ordine et ad priva- tionem ab omni clericali honore, habitu , privilegio et tonsura , in forma a jure tradita secundum canonicas sanctiones, etc., ut superius est notatum. | 42. Forma sententie degradationis et inmurationis contra aliquem sacerdotem vel clericum aut personam ecclesiasticam qui baptizavit aliquas ymagines in fontibus baptismalibus in forma baptismi in ec- clesia aliqua vel etiam extra ecclesiam ad faciendum aliqua sortile- gia vel malefleia seu ad aliquos actus illicitos vel indebitos procu- randum. Item qui hostiam non consecratam ministravit scienter ali- cui loco hostie consecrate cum pari reverentia et honore. [F» 86 d] In nomine Domini, amen. Quoniam nos episcopus talis per inquisitionem que per nos facta est generaliter contra omnes sortilegos, maleficos, et divinos, et baptizantes ymagines seu res inanimalas, et rebaptizautes homines baptizatos , et abutentes sacramento eucharistie vel aliis sacramentis, invenimus, necnon per confessionem talis N. pres- biteri de tali loco talis dyocesis factam in juditio legitime nobis constat, quod dictus presbiter, ad mandatum seu persuasionem talis et talis quos in confessione sua nominat, baptizavit tot ymagines de cera in fontibus baptismalibus cujusdam ecclesie, observata forma baptismi, et ipsis yma- ginibus nomina imposuit personarum pro quibus dicte ymagines facte erant, dicendo in baptizando : Petre, vel Jacobe, nomen ad ymaginem dirigendo, ego te baptizo in nomine Paíris, et. Filii, et. Spiritus Sanctis, amen , adhibitis seu traditis per ipsum N. dictis ymaginibus, camisiis seu capitalibus more infantium qui in Ecclesia baptizantur, sciens quod dicte ymagines fuerant facte et baplizabantur ad effectus illicitos aut in- debitos procurandos (1n :sto loco exprimantur omnia et singula que per- tinent ad. culpam exiracia de processu et. confessione sub compendio TERTIA PARS. 157 [f* 87 a] singillatim). ltem, dictus sacerdos aliquociens in festo Paschali hostiam non consecratam scienter ponens inter alias consecratas minis- travit cuidam persone quam nominat de voluntate, et consensu, et conscientia et ex condicto dicte persone, acsi dictam personam commu- nicaret de hostia consecrata cum ea reverentia que fit Corpori Christi seu hostie consecrate, accenso lumine seu tortitio, scienter fingentes seu simulantes uterque ipsorum se Corpus Christi iste ministrasse et alius re- cepisse, publice, pluribus videntibus et astantibus et adorantibus hos- tiam, ut est moris. Nos itaque prefatus episcopus super predicta bapti- zatione ymaginum corrigenda- et modis et penis debitis puuienda consilium habuimus cum pluribus viris religiosis ac personis ecclesias- ticis in sacra pagina eruditis et cum multis sapientibus et peritis in jure. canonico et civili. Quibus in unum pariter congregatis, collatione super hoc habita diligenti, quampluribus visum est quod baptizare tales yma- gines seu quamcumque rem aliam irrationabilem in fonte baptismali ad maleficia seu ad actus vel effectus malos per tales ymagines procuran- dos, servando formam baptismi taliter baptizando, sit factum hereticale et sapiat heresim manifeste ex natura ipsius facli , pensatis etiam modis et [f* 87 b] circumstanciis faciendi, visumque est eis baptizantem seu actorem hujus fore velut hereticum puniendum. Sacramentum enim bap- tismi ex divina institutione datum est et sanxitum solis hominibus mi- nistrandum ad remissionem culpe et gratie Dei infusionem in vitam eternam ; cujus rei nulla irrationabilis creatura capax est ullo modo; cujus contrarium credere et sentire error est et heresis manifesta ; nec etiam ad finem vel effectum alium, presertim malum et illicitum, sacra- mentum baptismatis est divinitus institutum , quod nulli catholico, pre- cipue persone ecclesiastice, est licitum ignorare ; quod si secus, Deo per- mittente, ex occulto suo juditio evenerit, arte et operatione dyaboli non virtute sacramenti baptismatis id contingit; qui autem credit aut sentit aliter de virtute et efficacia sacramenti baptismi errat circa sacramen- tum ipsum. Baptizans itaque ymaginem vel rem irrationabilem ex ipso facto suo se ostendit de baptismo aliter credere et sentire quam univer- salis Ecclesia predicat et observat, quod errorem continet et sapit here- sim manifeste, vergitque iu perniciem quod est ad salutem hominum institutum. Ministrare autem non consecratam hostiam loco Corporis Christi seu hostie consecrate eandemque sibi reverenciam [f» 87 c] exhi- bere perniciosum figmentum est in sacramento veritatis, quod recta fides abhorret ; necnon peccatum est ydolatrie creaturam pro creatore suppli- citer adorare, que omnia tanquam impia et erronea sunt omnimode a Dei Ecclesia et a finibus fidelium expellenda. Idcirco, nos prefatus epis- copus predictum N. presbiterum nunc saniori utentem consilio peniten- tem et redire volentem, prout asserit, ad Ecclesie unitatem , abjurato penitus per eundem in juditio coram nobis errore et ritu execrabili de baptizatione ymaginum, necnon omni alia heresi cujuscumque secte 158 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. dampnate, promittentem insuper et jurantem ad sancta Dei Evangelia mandatis nostris et Ecclesie simpliciter obedire, absolvimus in forma debita Ecclesie a sententia excommunicationis contra tales generaliter promulgata quam ob predicta noscitur incurrisse, si tamen de corde bono et fide non ficta ad Ecclesie redierit unitatem , et injuncta sibi mandata servaverit. Et quia in Deum et sanctam matrem Ecclesiam et contra fidem catholicam tam graviter deliquit in dampnato ritu et cri- mine ymagiBes baptizandi , sicut supra recitatum est et sibi expositum, ne, sicut nec decet nec expedit, eadem crimina remaneant impunita , de bonorum virorum tam religiosorum quam secularium peritorum in utro- que [f^ 87 d| jure maturo consilio, nos, Christi nomine invocato , ha- bentes pre occulis solum Deum et orthodoxe fidei puritatem , die et loco presentibus ad hanc nostram ferendam sententiam et penitentiam injun- gendam eidem tali presbitero perhemptorie assignatis, assistentibus no- bis venerabilibus et discretis viris abbatibus, religiosis et clericis, etc., ut supra, ?» forma, altertus sentencte precedentis, usque ibi : perpetuam agat penitentiam de commissis; ubi addatur : portetque perpetuo in omni veste sua superiori duas figuras ymaginum cum uno urceolo de filtro crocei coloris ante pectus et duas retro inter spatulas cum altero urceo dependentes; sine quibus apparentibus intra vel extra carcerem deinceps non incedat in detestationem baptizationis ymaginum , et ut sint ibi in velamen et confusionem occulorum et ceteris in exemplum. Monemus autem predictum N., et cetera, ut supra, ?» forma precedent usque $n finem. 43. Forma sententie inmurationis cum signo hostie rotunde contra personam aliquam que de et cum Corpore Christi sortilegium aut m&- leficium aliquod perpetravit. In nomine Domini , amen. Cum nos episcopus talis per inquisitionem que per nos facta est generaliter contra omnes maleficos, sortilegos et divinos et abutentes sacre Eucharistie et [f" 88 a] aliis Ecclesie sacra- mentis, invenimus et per confessionem talis N. de tali loco factam in ju- ditio legitime nobis constat, quod ipse talis N. Corpus Christi accepit clamculo de ecclesia, etc., (tn tsto loco explicetur singillatim culpa, com- missa circa eucharistie sacramentum ei maleficium. perpelratum). Nos itaque prefatus episcopus super predicto sortilegii crimine et abusu sa- cramenti eucharistie aborrendo corrigendis et penis ac modis debitis puniendis habuimus consilium cum pluribus viris religiosis in sacra pa- gina eruditis ac etiam cum aliis sapientibus et peritis in jure canonico et civili, quibus in unum congregatis collatione super hoc habita dili- genti, quampluribus visum est sortilegium aut maleficium factum de et cum Corpore Christi esse factum hereticale et sapere heresim manifeste, TERTIA PARS. | .7459 et actorem hujusmodi esse sortilegum et sacramenti eucharistie horri- biliter abusorem et majestatis divine lesorem. Sacramentum enim eu- charistie seu Corporis Christi, in quo est fons gratie et salutis, nullo modo potest esse causa efficiens maleficiorum nec alicujus eorum que sunt contraria gratie et saluti; cujus contrarium credere et sentire est erro- neum et sapit heresim manifeste. Idcirco, nos prefatus episcopus predic- tum talem N. penitentem et redire volentem, ut asserit, ad Ecclesie uni- tatem , abjurata primitus [f^ 88 b] per eundem coram nobis in juditio omni heresi cujuscumque secte dampnate et prestito ad sancta Dei Evangelia juramento quod parebit simpliciter mandatis nostris et Ecclesie, absolvimus secundum formam Ecclesie debitam a sententia excommu- nicationis quam ob predictam culpam noscitur incurrisse, 8i tamen de corde bono et fide non ficta ad Ecclesie redierit unitatem et injuncta sibi mandata servaverit. Et quia in Deum et sanctam matrem Ecclesiam et contra fidem ac reverentiam sacramenti eucharistie predictis modis tam graviter deliquit, sicut lectum et recitatum est sibi intelligibiliter in vulgari, nos prefatus episcopus, de bonorum virorum tam religiosorum quam secularium peritorum in jure consilio, ne, sicut nec decet nec expedit, crimina eadem remaneant impunita , Christi nomine invocato, habentes pre occulis solum Deum et orthodoxe fidei puritatem, die et loco presentibus ad hanc nostram ferendam sententiam et penitentiam injungendam eidem tali N. perhemptorie assignatis, sacrosanctis Dei Evangeliis positis coram nobis, ut de vultu Dei nostrum prodeat judi- cium et occuli nostri videant equitatem, sedentes pro tribunali, predic- tum talem N. ad perpetuum muri carcerem in hiis presentibus scriptis sentencialiter condempnamus ad agendum ibidem sub vinculis ferreis in pane doloris et aqua angustie perpetuam penitentiam de commissis, . portetque [f* 88 c] perpetuo in omni veste sua superiori figuram unius hostie rotunde de filtro crocei coloris ante pectus et aliam retro inler spatulas; sine quibus apparentibus intra vel extra domum seu carcerem deinceps non incedat, in detestationem commissi criminis circa hostiam consecratam et ut sit ei in velamen et confusionem occulorum et aliis in exemplum. Monemus autem predictum talem N. etc., ut supra : re- tenta nobis et nostris successoribus potestate mitigandi, addendi et di- minuendi , seu remittendi in'predicta penitentia sive pena, si et quando nobis vel eis de bonorum virorum consilio visum fuerit faciendum. Lata fuit hec sententia et data penitentia, anno et die et loco, etc. 44. Forma sententie contra domum in qua aliquis fuit hereticatus sciente domino domus. [n nomine Domini, amen. Quia per inquisitionem factam invenimus ac per depositiones testium juratorum in juditio legitime nobis constat, 160 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. quod in domo tali talis N., de tali loco, talis N. in infirmitate de qua obiit fuit hereticatus seu receptus ab hereticis talibus in dampnatam sectam ipsorum secundum ritam execrabilem et pessimam consuetudi- nem eorumdem, nos inquisitores prefati, attendentes constitutionem apos- tolicam super hoc editam ac legem imperialem Padue promulgatam ac auctoritate sedis apostolice confirmatam (vel sic melius : attendentes [f* 88 d] sanctiones super hoc editas tam canonicas quam civiles), nec- non eliam novitatem temporis et facli enormitatem, habito super hoc cum sapientibus et peritis diligenti consilio et tractatu, auctoritate qua fungimur apostolica, predictam domum cum omnibus appenditiis suis sibi adherentibus dicimus et pronunciamus per diffinitivam sententiam esse funditus diruendam, eamque dirui ac moliri funditus precipimus et mandamus, et ipsius domus materiam comburendam, set, si magis ex- pediens videatur, ad nostrum arbitrium piis usibus applicandam (vel s?c : ejusque materiam comburi aut, si magis expediens videatur, ad arbi- trium nostrum in aliquibus piis usibus decernimus applicari), ita quod de cetero in loco seu solo ejus nulla humana habitatio seu reedificatio aut clausio ibi fiat, set locus inhabitabilis et incultus et inclausus sem- per existat, et sicut fuit receptaculum perfidorum, sic deinceps ex nunc perpetuo sordium locus fiat; eadem qua fungimur auctoritate monentes omnes et singulos semel , secundo et tercio, canonice et perhemptorie, ne aliquis reedificare seu colere aut claudere presumat predictum locum nec ad hoc scienter impendat consilium, auxilium vel favorem. Ia quos- cumque autem facientes contrarium aut contrarios seu rebelles, ista nostra canonica ac [f^ 89 a] perhemptoria monitione premissa, in hiis presentibus scriptis excommunicationis sententiam promulgamus. Lata fuit hec sententia, anno, die et loco, etc. s 45. Forma reconsiliandi impeditores qui se opposuerunt officio inqui- sitionis seu inquisitoribus heretice pravitatis. Modus reconsiliandi et puniendi impeditores officii inquisitionis here- tice pravitatis, si et quando reconsiliari petierint et voluerint penitere et satisfacere de commissis, maxime ubi et quando publice et notorie com- misserunt, ut pena publica talium eos teneat ut actores et ceteris transeat in exemplum et provideatur in posterum de cautela taliter ut ipsi semper se sentiant obligatos [et] similia non attemptent. Modus jurandi et obligandi. In primis jurent ad sancta Dei Evangelia, coram inquisitore, publice, in presentia sollempnium personarum vel etiam coram multitudine cleri et populi convocata, quod ipsi parebunt simpliciter mandatis Ecclesie et TERTIA PARS. 161 inquisitoris heretice pravitatis talis N. et successorum ejus in officio inquisitionis heretice pravitatis ejusdem. Item, quod suscipient humiliter et devote et pro viribus perficient et complebunt penam seu penitentiam quam inquisitor seu inquisitores eisdem duxerint imponendam pro hiis que contra inquisitores seu officium inquisitionis [f» 89 b] heretice pra- vitatis commiserunt seu inventi sunt commisisse. Item, quod veniant ad diem et dies, quandocumque, et ubicumque, et quoliescumque, per inquisitorem seu inquisitores. vel eorum loca tenentes, seu de mandato ipsorum vocati fuerint vel citati sub pena ducentarum vel trecentarum marcharum argenti quam incurrant ipso facto quo inquisitori seu inqui- sitoribus non parerent aut venirent in toto vel in parte contra proprium juramentum ; item, quandocumque el quotiescumque se opponerent dein- ceps in futurum inquisitoribus vel oíficio aut processibus eorumdem publice vel occulte, per se vel per alium seu alios, impugnando vel diffa- mando, aut alias impediendo eos vel eorum officium , seu impugnatori- bus vel diffamatoribus, aut alias impedientibus consilium vel auxilium impendendo ; cujus pene medietas applicetur regi, sive curie, sive fisco, alia medietas per inquisitores ad arbitrium ipsorum in persecutione here- ticorum seu in aliis piis usibus expendautur. Recepto juramento obligatorio, recipiatur etiam abjuratio heresis ab eisdem, quam ideo facere debent quia suspectos se reddiderunt defen- dendo condempnatos de crimine heresis per Ecclesie juditium ac etiam inquisitionis officium , et processus ac sententias inquisitorum in curia seculari et alibi impugnando ac difficultates et obstacula [f* 89 c] oppo- nendo. Modus abjurandi heresim in juditio talium poterit esse talis. Nos talis N. de tali loco éonstituti in juditio coram vobis venerabili ac religioso viro fratre tali N., de ord. Predic., inquisitore heretice pra- vitatis in regno Francie per sedem apostolicam deputato, sacrosanctis Evangeliis Dei positis coram nobis, abjuramus penitus omnem heresim extollentem se adversus sanctam Romanam et catholicam Ecclesiam Domini Jhesu-Christi et omnem credentiam , favorem, participationem , - ac defensionem quorumcumque hereticorum cujuscumque secte damp- nate per Ecclesiam, sub pena que de jure debetur relapsis in heresim in juditio abjuratam. Item, promittimus et juramus quod deinceps inqai- sitoribus heretice pravitatis, nec eorum officio, aut processibus, seu sententiis ipsorum, non opponemus nos nec impugnabimus, nec facie- mus concitationem aut seditionem seu commotionem quarumcumque personarum in aliqua congregatione, vel castro, seu villa, seu univer- sitate aliqua, nec in aliquo conventiculo, seu congregatione particulari , nec collectas seu collectiones peccuniarum contra inquisitores seu eorum officium, nec facientibus consentiemus, set pro viribus in contrarium 21 162 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. nos opponemus. Promittimus etiam et juramus [f^ 89 d] quod inquisi- tores heretice pravitatis juvabimus, prout poterimus, quandocumque per eos vel de inandato ipsorum fuerimus requisiti ad suum officium, et per- sequemur hereticos, credentes, fautores, receptatores et defensores ipsorum , necnon impugnatores et impeditores officii inquisitionis here- tice pravitatis pro posse nostro, sub pena que debetur et potest imponi perjuris et recidivantibus et facientibus contrarium post prestitum jura- mentum, si defecerimus contra predicta in toto vel in parte per nos premissa et jurata, vel in aliis eorumdem. Sic nos Deus adjuvet et hec sancta Dei Evangelia. Modus seu forma absolvendi hujusmodi excommunicatos a sententia excommunica- cionis a canone poterit esse talis. Deinde post receptum juramentum et post factam abjurationem heresis sicut premittitur, absolvantur a sententia excommunicationis quam incur- rerunt cum psalmo penitentiali Miserere mei, Deus, vel Deus misereatur nosiri, verberando seu disciplinando cum virgis illum vel illos qui fuerint absolvendi. Finito vero psalmo et dicto X yr:e, eleison , Christe, eleison, Kyrie, eleison, Pater noster, subjungatur : et ne nos. 3 Salveos fac servos tuos, vel ancillas tuas. & Deus meus sperantes 1n te. Dominus vobiscum. Oratio. Presta, quesumus, Domine, hiis famulis tuis, vel ancillis tuis, dignum [f* 90 aJ penitentie fructum ut Ecclesie tue a cujus integritate deviave - rant peccando, commissorum veniam consequendo reddantur innoxii. Per Christum Dominum nostrum. | Post hec subjungat inquisitor : Ego, auctoritate Dei et officii inquisi- üonis heretice pravitatis qua fungor, vos absolvo a sententiis excommu- nicationis quas incurristis propter illa que commisistis contra officium inquisitionis de quibus estis confessi in juditio coram nobis, si tamen de corde bono et fide non ficta ad Ecclesie redieritis unitatem et si ple- nam et meram confessi estis de vobis et de aliis in juditio veritatem. Predicta fiant cum sollempnitate qua consuevit in publico sermone in- quisitorum, convocato populo in aliqua die sollempni in ecclesia vel alibi, prout discretioni inquisitoris melius visum fuerit disponendum. Si autem ex aliqua causa rationabili visum fuerit expediens extra ser- monem inquisitorum et non coram multitudine convocata publice hoc esse faciendum, fiat tamen semper in presentia et testimonio spectabi- lium personarum ad hoc convocatarum et fiant inde publica instrumenta, quibus etiam ad fidem majorem astruendam adhibeantur sigilla presen- tium personarum et nichilominus totus processus scribatur in libris in- quisitionis ad cautelam et memoriam futurorum. Quibus rite peractis , 164 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. extraherentur fueruntque extracti seu educti de muro et carceribus in- quisitorum Carcassone per potestatem secularem, per minas et terrores, fueruntque detenti diu in civitate Carcassone, inquisitoribus reclaman- tibus et invitis. Consimili modo poterunt recolligi et perstringi culpe alie, si que fue- rint a predictis que invente fuerint contra eos et singulos eorum per confessiones eorumdem ac per atestationes seu depositiones testium in juditio receptorum ; et in fiue poterit sic concludi : Ex predictis autem impedimentis prestitis inquisitoribus et officio ip- sorum ac officialibus inquisitionis secuta sunt multa mala in illa patria et in partibus circumvicinis in tantum quod inquisitores non potuerunt libere exequi officium inquisitionis contra hereticos in illis parlibus de multis annis (4), ob quam causam convenerunt multi heretici perfecti de partibus Lombardie et [f"» 94 a] Cicilie ad predictas partes et infece- runt multos, sicut postea per inquisitionem legitimam ab inquisitoribus inventum est et compertum, et nonnulli heretici deprehensi sunt et '" capti et mulli eredentes et receptatores eorum per quos iniquitas, et infidelitas, ac feditas heresis patefacta est et detecta et notum factum est per juditium Ecclesie evidenter. Item, gravem et grandem infamiam falso imposuerunt inquisitoribus et eorum officialibus et ministris, et averterunt populum a devotione et reverentia inquisitorum et officii in- quisitionis, et multa dampna illata sunt et injurie irrogate ista de causa amicis et familiaribus officii inquisitionis. Poterit etiam recolligi et perstringi de malis et dampnis illatis et in- juriis irrogatis per eos et complices eorumdem reverendo patri domino B. de Castaneto tanc episcopo Albiensi in persona ejusdem quam mul- tipliciter diffamarunt et dehouestaverunt, et in rebus ejusdem quas diripuerunt , et in officialibus suis quorum aliquos persecuti sunt et ali- quos ceperunt seu capi procuraverunt, alios vero verbis et verberibus affecerunt, ac etiam in juribus sue ecclesie Albiensis : nam decime fue- runt subtracte ei occupate a laycis in diversis locis et parrochiis dyo- ' cesis Albiensis et domus episcopalis occupata et vituperala fuit, et mi- nistri et officiales sui fuerunt [f* 94 b] multis injuriis lacesciti et bona temporalia episcopatus fuerunt occupata a laycis causa et occasione offi- cii inquisitionis et condempnationis personarum culpabilium de crimine heresis. | Modus seu forma pnnitionis seu penitentie imponende talibus poterit esse talis ut, recitatis culpis modo predicto, subjungatur in fine prout sequitur. Et quia in Deum et sanctam matrem Ecclesiam et impedimentum in- quisitorum heretice pravitatis et officii inquisitionis eorumdem et in (1) 45 anno Domini MeCCXCoVIITo usque ad annum Domini MeCCCoXo, À la marge. TERTIA PARS. 165 grave scandalum plurimorum, prenominati tales N. et N. tam graviter deliquerunt, sicut superius est pretactum et lectum in latino et exposi- tum in vulgari, nos tales inquisitores N. et N., recepto ab eis juramento de parendo mandatis Ecclesie et facta promissione per eos quod talia vel similia contra inquisitores heretice pravitatis seu officium eorumdem nunquam de cetero attemptabunt , necnon abjurata ab eis penitus omni heresi et omni credentia, favore, et fautoria, ac defensione, et parti- cipatione quacumque hereticorum in juditio coram nobis, habita etiam super premissis deliberatione provida et matura cum periüs ac religiosis viris , ipsos tales N. et N. coram nobis presentes culpas suas antedictas humiliter recognoscentes promittentesque emendam et offerentes se ad penam seu penitentiam et suscipiendam et faciendam quam eisdem duxerimus iojungendam, [f* 91 c] absolvimus a sententiis excommuni- cationis latis generaliter tam canonice quam ab homine, quas propter dictas culpas incurrerunt, et imponimus ac injungimus prefatis talibus N. et N. sub debito prestiti juramenti et sub pena quam possent et de- berent incurrere in non parendo aut in contrarium faciendo, ac etiam sub pena ducentarum marcharum argenü , quam incurrant ipso facto , quod tot diebus dominicis et festivis (exprimantur et. determinentur , dtes 1i) , in tunica sine caputo et caputio et capello in capite, nudis pedibus (vel sic : in caligis sine sotularibus de hospicio suo, vel : de tali loco determinetur locus ille), procedentes veniant ad ecclesiam cathe- dralem vel parrochialem talem, vel talem (determinelur ecclesia), por- tando in manibus suis quilibet unum torticium de cera tot librarum (determinetur quantitas) in hora et tempore misse majoris, populo congre- gato ad audiendum divina, et ibidem stando in loco evidenti coram populo a principio usque ad finem missam audiant, necnon sequantur processionem immediate post clericos et sacerdotes, si ibi fuerit facienda, et post sermonem , si ibi fuerit faciendus, seu post evangelium et offer- torium decantatum offerant torticium ad altare et ab illo qui celebrat missam ibidem cum virgis quas ipsi eidem sacerdoti offerent flexis ge- nibus recipient disciplinam, et post hec stantes coram [f* 91 d] populo publice et alte dicant predictam penitentiam sibi esse impositam et in- junctam propter illa que commiserunt contra inquisitores heretice pra- vitatis et inquisitionis officium eorumdem. Simili modo et similem pe- nitentiam faciant predicti tales N. et N. in tali die dominica, vel in tali festo , in alia tali ecclesia (determ?nentur dies et ecclesia) ; iem, in alia tali ecclesia (determtnentur singula). Item, imponimus et injungimus eis- dem tali et tali quod infra tale tempus habeat quilibet tot calices de argento quorum quilibet sit ponderis unius marche cum dimidia, et unum ex eis publice quilibet det et offerat in tali ecclesia; itein, alium in tali ecclesia (e£ sic de alis, s? sint plures. Vel sic : imponimus et in- jungimus quod quilibet ipsorum donet et solvat tantam peccunie quan- titatem infra tale tempus ad opus fabrice talis ecclesie, vel ad tale opus 166 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. pium et publicum peragendum). [tem, quod visitet quilibet semel limina Sancti Jacobi apostoli Compostelle; item, Beate Marie de Rupe amatoris, et de Podio Aniciensi, et de Valle viridi, et de Tabulis in Montepes- sulano, et de Serinhano prope Bitterim; item, Sancti Guillermi de de- serto , Sancti Egidii in Provincia, Sancti Petri de Monte majori , Sancte Marthe in Tharascone, Sancte Marie Magdalene apud Sanctum Mazxi- minum , Sancli Antonii Viennensis, Sancti Marcialis et Sancti Leonardi in Lemovicinio, Sancti Dyonisii et Sancti Ludovici et Beate [f* 92 a] Marie de Carnoto in Francia, Sancti Severini in Burdegala, et Beate Marie de Solaco, Sancte Fidis de Conchis, Sancti Pauli Narbonensis et Sancti Vincentii de Castris, testimoniales de singulis locis reportantes litteras illorum qui predictis locis prefuerint quod peregrinationes sanc- lorum et visitationes ecclesiarum compleverunt memoratas ; predictas- que peregrinationes seu visilationes facere incipiant infra mensem a data presentium computando earumque completioni continue insistant sub debito et virtute a se prestiti juramenti. Singulis vero diebus do- minicis et festivis missam parrochialem audiant ex integro et sermonem qui fiet in locis in quibus fuerint, nisi legitime valeant excusari ; offi- ciisque publicis quibuscumque suo vel alterius nomine non fungantur. In Adventu Domini in cibo quadragesimali jejunent. Preterea perse- quantur hereticos, credentes, fautores, receptatores et defensores eorum , fidemque catholicam et personas ecclesiasticas, et jura eccle- siastica , et inquisitores , et officium inquisitionis heretice pravitatis pro viribus tueantur. Hec autem omnia sibi injunximus, retenta nobis et nostris in officio inquisitionis successoribus plenaria potestate addendi , diminuendi , commutandi, mitigandi, ac etiam remittendi in predicta penitentia sive pena, si et quandocumque nobis vel eis visum fuerit faciendum. Circa premissa attendendum est quod [f^ 92 b], peusata qualitate et quantitate majoris vel minoris delicti et conditione personarum delin- quentium, et aliis circumstanciis, poterit de predictis penitentiis sive penis addi vel diminui , prout discretioni inquisitoris visum fuerit magis expediens et conveniens honori officii inquisitionis et Ecclesie et ad edificationem populi et ad securitatem officii in posterum , et cautelam ne similia attemptentur et ceteris transeat in exemplum. 46. Modus vero reconsiliandi aliquam universitatem seu communita- tem alicujus civitatis, ville, seu castri, que se opposuerit inquisitori- bus et eorum officio poterit esse talis. Convocata itaque universitate civitatis seu communitatis alicujus ville seu castri cum voce preconis vel alio modo , sicut melius inquisitoribus visum fuerit faciendum, in die ad hoc statuta et in loco preordinato ad 168 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. vitatis, aut alias contra inobedientes et rebelles, si ipsi vel eorum pre- decessores aut aliqui ex ipsis hactenus incurrerunt ; et petunt reconsiliari el admitti ad gratiam et familiaritatem vestram ; et promittunt se perse- verare in devotione et reverentia et obedientia [l? 93 a] ad vos et offi- cium inquisitionis toto tempore vite sue, promittentes et se offerentes paratos jurare ad sancta Dei Evangelia coram vobis mandatis vestris et Ecclesie simpliciter in omnibus obedire. Proposita autem seu lecta supplicatione predicta sive in latino sive in vulgari, aut utroque modo, episcopus, si ibi presens fuerit, vicesuaelinqui- sitoris, aut inquisitor vice sua et episcopi, recipiat juramentum a pre- diclis tenentibus manus elevatas ad librum Evangeliorum qui apertus coram eis toti populo ostendatur, dicendo: Vos juratis ad hec sancta Dei Evangelia parere simpliciter in omnibus mandatis Ecclesie et nostris, ac successorum nostrorum super omnibus antedictis iD supplicatione vestra contentis eL aliisad officium inquisitionis spectantibus? Quibus responden- tibus : Ita, juramus, sicnosjuvet Deuset hecsancta Dei Evangelia. Et, recepto taliter juramento, faciatabsolutionem cum psalmo penitentiali et oratione, ul superius est notatum; et in fine subjungat, dicens : Auctoritate Dei et nostra qua fungimur in officio inquisitionis heretice pravitatis ab apos- tolica sede nobis in hac parte concessa, absolvimus vos et vestrum sin- gulos hic presentes a quibuscumque sentenliis excommunicalionis gene- raliter latis seu promulgatis a canone seu ab homine, si aliquas vos vel vestrum aliqui hactenus incurrislis ex causa vel occasione in [f* 93 b] supplicatione vestra coram uobis lecta contentis. llli vero qui presentes non sunt et infra unum mensem proximo subsequentem coram nobis presentes fuerint et reconsilationis et absolutionis simile beneficium petierint et juraveript similiter, impendemus aut impendi per alium faciemus. Modus reconsiliandi ad gratiam et imponendl penitentiam poterit esse talis. In nomine Domini, amen. Nos talis N, permissione divina episcopus talis et frater N. ord. Predic., inquisitor heretice pravilatis in regno Francie per sedem apostolicam deputatus, cum dudum civitas seu villa talis ad instigationem et suggestionem quarumdam singularium perso- narum excitata fuerit graviter et commota contra reverendum in Christo patrem talem N. episcopum et contra inquisitores heretice pravitatis, causa et occasione comdempnationis facte per juditium eorumdem qua- rundam singularium personarum prefate civitatis et dyocesis culpabi- lium de crimine heresis, et post talem commotionem et excitationem: contra prefatum episcopum et inquisitores fuerint r:ulta indebite attemp- tata et dampna data et illata, necnon offense et injurie irrogate et ministri et officiales ac devoti et amici officii inquisitionis injuriati et aliqui capti et detenti [f* 93 c] per curiam secularem et aliqui verberati ^7 QUARTA PAHRS (F* 95 a] SEQUITUR QUARTA PARS TRACTATUS, IN QUA COLLIGITUR EX PLURIBUS STATUTIS ET PRIVILEGIIS ET LITTERIS APOSTOLICIS ET DESCRIBITUR UTILIS ET COMPENDIOSA INFORMATIO . INQUISITORUM, DE AUCTORITATE ET POTESTATE IPSORUM ET OFFICII INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS, PRECIPUE PER PRIVILEGIA ET LITTEBAS AB APOSTOLICA SEDE EIS CONCESSAS PER DIVERSOS ROMANOS PONTIFICES SUCCESSIVE , EX QUIBUS PLURA POSITA SUNT IN JUBE, UT NOVERINT QUID POSSUNT BT QUALITER DEB EANT EIS UTI. Inquisitionis officium ordinatum extitit et provisum contra omnem heresim extollentem se adversus catholicam et apostolicam Ecclesiam et fidem Domini Jhesu Christi, et ad promovendum ejusdem fidei ne- gocium , quod summe privilegiatum extitit, sicut habetur Extra de he- reticis libro sexto , capitulo Accusatus, $ Sane. [Fv 95 b] Sciendum est itaque quod contra pravitatem herelticam cre- dentium de finibus expellendam diversa diversis temporibus ab apos- tolica sede emanaverunt statuta , constitutionesque , ac ordinationes , et mandata, et ad consulta responsa facta fuerunt. Leges quoque impe- riales per quondam Fredericum olim Romanorum imperatorem , tunc in devotione romane sedis persistentem , procurante eadem sede , fuerunt edite et Padue promulgate; necnon successivis temporibus ad quevis impedimenta et obstacula submovenda, ut cursus officii inquisitionis in omnibus libere procederet, ut opportet, quamplures gratie, et in- dulgentie , ac favores, libertalesque concesse sunt et indulta privilegia eisdem inquisitoribus, et eorum officio , et officialibus per speciales lit- teras apostolice sedis Gregorii IX', Innocentis IIII* , Alexandri IIII? , Ur- bani IIII" , Clementis IlIl , Gregorii X!, Nicolay IIIl! , pontificum roma- norum , quas litteras et privilegia bullata habent et conservant, ut opus est , inquisitores in diversis regnis et specialiter in regno Francie et per Ytaliam constituti. Horum autem privilegiorum aliquorum tenorem decisum postmodum Bonifacius papa VIII** , sub compendio comprehendens , inseruit in jure, Extra de hereticis libro VI», sub diversis capitulis, sicut ibidem liqui- dum est videre. Ipse quoque Bonifacius papa nonnulla circa idem offi- cium providit et rationabiliter ordinavit, [n 99 c] sicut. patet eodem 174 ^ — PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. titulo, libro Vl*, sub diversis capitulisadiciensin fine totius tituli, S finali, in hunc modum : Constitutiones vero, et ordinationes seu mandata alia: predecessorum nostrorum in negocio heretice pravitatis facta et con- cessa, seu etiam ad consulta responsa, que constitutionibus supra scrip- üs super eadem editis pravitate non obvient, in suo volumus robore permanere. Hec autem sunt que constituit in litteris apostolicis ipsis inquisitori- bus concessis, sicut in sequentibus in locis suis liquidius apparebit , cum ex predictarum litteratum tenoribus clausule ad propositum perti- nentes explicate fuerint et decise. Demum Clemens papa V"* duas edidit constitutiones quarum una in- . cipit : Multorum querela, altera vero : Nolentes , que apostolice sedis circumspecta provisione ac provida circumspectione indigent, ut reme- dientur, aut moderentur ia melius, seu pocius totaliter suspendantur propter nonnulla inconvenientia que consecuntur ex ipsis circa liberum et expeditum cursum officii inquisitionis , que alibi sunt notata. Circa officium inquisitionis et inquisitorum heretice pravitatis tria principaliter in presenti opusculo sunt notanda : primo videndum est de ipsius officii inquisitionis commissione ; secundo de ejus potestate et ju- risdictione; tercio de ejus executione. ]. — Circa commissionem itaque officii inquisitionis que fit inquisi- toribus [(* 95 d] ipsis in diversis regnis el provinciis auctoritate apos- tolice sedis, sciendum est quod ad ea que committuntur eisdem trippli- citer se habent. |. Primo namque quedam sic committuntur ipsis quod ad ea sus- ciplenda et etiam exequenda tenentur ex precepto obedientie aposto- lice sedis, sicut est ipsius officii impositi seu injuncti susceptio et ejus executio, quod patet in littera Clementis pape IlII directa priori pro- vinciali Lombardie pro inquisitoribus instituendis in Lombardia : Z4cet ex omnibus mund? partibus; et in littera ejusdem Clementis pape et Gregorii pape X', et Nycholay pape IllI" consimilis tenoris directa priori Predicatorum Parisiensium et postmodum priori provinciali Francie or- dinis Predicatorum pro inquisitoribus in regno Francie : Pre cunctis nostre mentis desiderabilibus. Et infra : Discretioni tue per apostolica scripta firmiter precipiendo mandamus quatinus eligas fratres ejusdem ordinis ydoneos ad hujusmodi opus Dominicum excequendum, eisque in virtute obedientie districte apostolica precipere auctoritate procures ut inquisitionis officium contra hereticos, credentes, fautores, defen- Sores el receptatores eorum, juxta formam in aliis nostris litteris ex- pressam , quas fratribus predicti ordinis inquisitoribus hujusmodi pra- vitatis deputatis auctoritate apostolica et in posterum deputandis, non expressis [f» 96 a] aliquorum nominibus , super exequendo dicto inqui- $itionis officio destinamus , exequi studeant diligenter. A"*2. 176 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. gum in duratione, qua perpetuatum est ab eadem sede; est profundum seu solidum in sua operatione seu actione; est latum in extensione. Et de istis quatuor per ordinem in sequentibus aliqua dicenda sunt. 4. Primo igitur notandum est quod officium inquisitionis habet excel- lentiam altitudinis ex sua origine, quia immediate a sede apostolica diri- vatur, et committitur, et noscitur institutum. De hoc habetur in litteris apostolicis de commissione officii inquisitionis Clementis pape IIII" in- quisitoribus in Lombardia : Licet ex omnibus; item in littera ejusdem Clementis pape, et Gregorii pape X', et Nicholay pape IIII" consimilis tenoris inquisitoribus in regno Francie : Pre cunctis. Et infra : Utautem officium inquisitionis contra hereticos possit efficacius adimpleri, discre- tioni vestre per apostolica scripta mandamus in remissionem vobis pec- caminum injungentes quatinus in caritate Dei, hominum timore postposito, virtutem spiritus induentes ex alto predictum officium quod apostolica vobis auctoritate [f^ 96 d] committimus simul, vel separatim, aut singu- lariter, prout negocii utilitas suadebit, sub spe mercedis eterne sic efficaciter prosequi et exequi studeatis ut radix iniquitatis heretice suc- cidatur. De eodem habetur in litteris Alexandri pape IIlI* et Urbani pape IIII' : Catholice fidei negocium. Et infra : super hujusmodi negocio vobis imme- diate a predicta sede commisso. 2. Secundo vero officium inquisitionis habet longitudinem durationis ex perpetuatione ipsius que invenitur facta fuisse per Clementem papam IIII, deinde per Nycholaum papam lllI, sicut patet in litteris apostolicis utrius- que consimilis tenoris : Ve aliqui dubitationem forsitan solhcitam eoci- tantes tn dubium revocent, etc. Quarum litterarum tenores cum decisione congrua Bonifacius papa VIII** inseruit in jure, Exwra de heretis libro VI? : Ne aliqui dubitationem sollicitam excitantes in dubium revocent, an officium inquisitionis heretice pravitatis sollicitudini vestre infra certos limites ab apostolica sede cómmissum expiret per mortem romani pon- tificis qui commisit, presenti declaramus edicto ipsum officium non so- lum quoad negocia, vivente mandatore, incepta, ymmo eliam quoad integra et non incepta, et, quod plus [f^ 97 a] est, quantum ad ea que tunc nequaquam emerserant, in favorem fidei post committentis obitum perdurare. 9. Tercio quoque officium inquisitionis habet profundam soliditatem . et vigorem virtutis et fortitudinis in sua operatione seu actione ; quod patet, quia in actibus suis est magni vigoris , sicut in excommunicatio- nibus seu sententiis excommunicationis ferendis, in absolutionibus im- pendendis et in condempoationibus faciendis. | . . Á. — Excommunicatio siquidem seu sententia excommunicationis in- quisitorum fortior est ceteris excommunicationibus in quatuor. a) Primo quidem ipsi inquisitores possunt cogere potestates seu rectores communitatum ad banniendum personas excommunicatas a se. 178 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. gladio feriantur, et usque ad satisfactionem condignam ab omnibus evi- tentur, ita quod si per annum in excommunicatione perstiterint, ex tunc velut heretici condempnentur. Idem omnino habetur in jure, Extra de hereticis [f* 97 d] : Excom- municamus, in S Qui autem inventi fuerint sola. suspitione notaliles , elc. ; item, Extra e titulo libro VIv : Cum contumatia in causa presertim fidei suspitioni presumplionem adicial vehementem , si suspectus de he- resi vocalus a vobis ut de fide respondeat , excommunicationis vinculo pro eo quod parere subterfugit aut contumaciter se absentat, per vos fuerit innodatus quam per annum animo sustiueal perlinaci, ex tunc velut hereticus condempuetur. De hoc etiam habetur in lege imperiali quondam Frederici olim Roma- norum imperatoris : Patharenorum. Et infra : Catharos , Patharenos. Et infra : Qui autem inventi fuerint sola suspitione notabiles, nisi ad mandatum Ecclesie, juxta considerationem suspitionis, qualitatem per- sone, propriam innocentiam congrua purgatione monstraverint, tanquam infames et banniti ab omnibus habeantur, ita quod, si sic per annum perseveraverint, ex tunc eos sicut hereticos condempuamus. d) Quarto, possunt inquisitores excommunicare omnes participantes et communicantes cum excommunicatis a se. De hoc habetur in eisdem statutis Gregorii pape IX! : Eacommunicamus , et Alexandri pape lIII" : Noverit umversitas vestra. Et infra : Si qui autem tales, subaudi excom- municatos , postquam ab Ecclesia fuerint denotatüi [f* 98 a|, evitare contempserint, excommunicationis sententia percellantur, alias animad- versione debita puniendi. De hoc eodem habetur in jure, Extra de hereticis : EÉxcommuni- camus, iu S Credentes preterea, receptatores, defensores et fautores hereticorum excommunicationi decernimus subjacere, firmiter statuen- tes ut, postquam quilibet talium excommunicatione uotatus, si satisfa- cere contempserit, infra annum ex hoc ipso jure sit factus infamis. Et infra : Si qui autem tales, postquam ab Ecclesia fuerint denotati, evitare contempserint, excommunicalionis sententia usque ad satisfactionem ydoneam percellantur. B. — Absolutio autem inquisitorum ab excommunicationis sententia precellit, quia non solum possunt absolvere excommunicatos a se seu a sententiis a se latis, set etiam excommunicatos a jure seu a canone pro crimine heresis. De hoc autem habetur notatum infra de potestate in- quisitorum : Tercio possunt. ltem, sicul possunt denunciare fautores hereticorum ipso jure esse in- fames, ila e converso possunt eosdem fautores, si aliquem hereticum vel hereticos detexerint aut ceperint , pronunciare ipso jure esse fame pristine restitutos. De hoc habetur in lege imperiali quondam Frederici de hereticis : Patharenorum receptatores. Et infra : Si tamen aliquis de filiis fautorum hujusmodi detexerit aliquem Patharenum de cujus 180 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. archiepiscopus : Et stilus et usus officii inquisitionis hec observavit et tenuit ab antiquo. b) Ad substantiam vero seu in bonis aut rebus possunt punire dup- pliciter, uno modo per sententiam, alio modo per penitentiam. Per sententiam si quidem, faciendo publicari bona excommunicato- rum a se, sicut notatum est supra : Zaxcommunicatio st quidem ; item, in litteris Innocentii pape IlII" : Cum vos tnquisitores, etc. ; item, Cum Fratres Predicatores, eic., ut habetur supra. Item, exigendo penas ab illis qui se et bona sua inquisitoribus obliga - runt, sicut palet in consultatione Alexandri pape IlII" : Quod super nonnullis. Et infra, artic? V* : Quidam insuper, ut adicitis, pro hiis que commiserunt in heresi astringunt se inquisitoribus sub obligatione bono- rum suorum ad recipiendum ab eis penitentiam et complendam; set ea licet injuncta non tamen peracta, quin pocius in parte vel in toto ne- glecta decedunt. Queritur utrum inquisitores ipsi vel qui in eorum lo- cum succedunt possint ad satisfaciendum pro ipsis defunctis heredes vel detentores bonorum sic decedentium coartare. Àd [f^ 99 a] quod dici- mus quod, si per hujusmodi penitentiam aliquod onus ad salutem pro- ficiens impositum fuerit in bonis temporalibus exequendum ad conple- mentum ipsius, per inquisitores cogi debent heredes vel illi ad quos bona talium cum suo onere devenerunt. — De hoc eodem habetur inodi- ficatum et amplius declaratum in jure, Extra de hereticis libro Vl*, capi- tulo Accusatus, S Si vero pro hiis que in heresi receptando, vel defen- dendo hereticos, seu eis favendo , non tamen existens hereticus, quis commisit sub obligatione bonorum suorum inquisitoribus se astrinxit ad recipiendum ab eis penitentiam et complendam, et, ea licet injuncta non tamen peracta, decessit, si per hujusmodi penitentiam onus impositum fuerit proficiens ad salutem in ejus bonis temporalibus exequendum, ad conplementum ipsius per inquisitores cogi debent heredes, vel illi ad quos cum onere suo bona hujusmodi devenerunt. Item , exigendo ab ipsis qui abjuraverunt heresim , et promiserunt ac juraverunt parere mandatis Ecclesie et inquisitorum , el se obligaverunt sub pena peccuniaria ad servandum promissa, sicut patet in littera In- nocenlii pape IIII" inquisitoribus in Lombardia : Super extirpatione pra- vitatis heretice hoc a vobis in locis in quibus contra hereticos vobis in- quisitoribus officium est commissum, statuimus observandum, ut hereticis, credentibus, fautoribus, receptatoribus et defensoribus he- relicorum ipsorum [f '99 b| ad mandatum Ecclesie redeuntibus, sub certa pena peccuuiaria injungatis districte quod fidem catholicam firmiter teneant, ut ulterius hereticis ipsis auxilium, consilium vel favorem aliquem non impendant , necnon mandatis Ecclesie non obediant et ob- servent que eis feceritis vel unus vestrum, occasione ipsius heretice pravitatis; et ab eisdem de solvenda hujusmodi pena, si secus fecerint, caulio exigatur. Nos autem vobis et singulis vestrum cogendi per cen- AU. 182 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. lium, vel auxilium , vel favorem, preter aliam penam, ex tunc ipso jure in perpetuum sit factus infamis. d) In honore etiam seu gloria possunt inquisitores punire, quia possunt privare non solum hereticos , credentes , receptatores et defensores , set etiam filios et nepotes ipsorum honoribus, dignitatibus, officiis publicis et beneficiis ecclesiasticis, sicut de hoc nolatum est infra : Qutnto decimo inquisitores, et cetera. €) Item, vigor potestatis officii inquisitionis circa inquisitores osten - ditur in hiis que committuntur eis exequenda [f* 4100 a], juxta discretio- nem et arbitrium eorumdem, quia !alis potestas est ad utrumque, videlicet ad puniendum, vel remittendum rigorem in penis seu peni- tentiis aliquibus injungendis, ubi et quando pietas suaserit, vel evidens utilitas fidei et officii exegerit sine dolo. Et talis potestas est vigorosior quam illa que determinata est ad alteram partem tantum. Et hoc patet in multis casibus et articulis quos magis experientia docet, et stilus et usus officii inquisitionis in inquisitione Tholosana et Carcassoneusi ab antiquo tenuit et servavit, de consilio peritorum, proviso tamen per dyocesanos et inquisitores, ne ipsi odii, gratie, vel amoris lucri, aut comodi temporalis optentu, contra justiciam et conscienciam suam pro- cedere non obmittanl contra quemcumque, ubi fuerit procedere super heretica pravitate, aut ne obtentu eodem pravitatem ipsam, vel impe- dimentum officii sui alicui imponendo, eum super hoc presumant quoquo modo vexare, Sub pena lata in novella constitutione Clementis pape Vs: Multorum querela. f) In isio autem loco notandum est incidenter, quod inquisitores heretice pravitatis in partibus Tholosanis et Carcassonensibus consue- verunt stilusque et usus officii inquisitionis ab exordio quo incepit usque in odiernum diem extitit et cucurrit, ubi el quando expediens et ratio- nabile visum fuerit, assignare [f^ 100 b| et prefigere tempus gratie, pro- mittendo videlicet gratiam et servaudo promissam impunitatis mortis , carceris sive muri, exilii et confiscationis bonorum uni persone vel pluribus sponte venientibus infra tempus seu diem gratie eis prefixum ad confitendum super facto heresis de se et de aliis plenariam verita- tein; et sülus et usus hujusmodi observatus sic extitit juxta et secun- dum consultationes seu consilia prelatorum. In consultatione si quidem et ordinatione domini Petri Albanensis, episcopi cardinalis, ex commissione sibi factaa domino papa super officio inquisitionis inquisitoribus in Lombardia sic habetur: Cum nuper domi- nus papa. £i infra : Ad hoc ergout homines ad fidem spontanei attra- hantur et in noticiam omnium veniat quod Ecclesia Romana et delegati ab ipsa querunt animas salvare et fidem catholicam ab omnibus obser- vari, expedit quod heretici, credentes et fautores, defensores et receplato- res eorum tempus aliquod habeant, infra quod possint voluntarie penitere et redire ad fidei catholice unitatem. Et infra : llis autem qui ad manda- ^ QUARTA PARS. 183 tum Ecclesie venerint non imponetur publica penitentia, nisi sint publice heretici, credentes, fautores, defensores et receptatores eorum, cum qui- bus etiam misericordia ista fiat quod non condempnentur ad mortem, non ad carcerem perpetuum, non ad peregrinationem nimis longam ; set [f* 400 "1 alie penitentie injungantur, quas pro qualitate delicti inquisi- tores viderint imponendas. In actis vero concilii Tholosani domini Romani Sancti Ángeli dya- choni cardinalis, apostolice sedis legati, Tholose celebrati, anno Domini M» CC» XXVIII, sic habetur: Licet a diversis apostolice sedis legatis diversa emanaverint instituta conira hereticos, credentes, fautores et receplatores eorum. £f infra : Statuimus ut, si aliqui heretici vestiti, heresi sponte dimissa, fuerint ad catholicam fidem reversi suum recog- noscentes errorem, non remaneant in villa in qua fuerant antea conver- sati si villa suspecta de heresi habeatur, set collocentur in villa catho- lica que nulla fuerit heresis suspitione notata; el in detestationem vete- - ris erroris duas cruces portent de cetero anterius prominentes alterius coloris quam sit vestis eorum, unam a dextris et aliam a sinistris. Et infra : Heretici autem qui timore mortis vel quacumque alia causa, dummodo vero redierint sponte ad catholicam unitatem, ad agendum penitentiam in muro cum tali includantur cautela quod. facultatem non habeant alios corrumpendi. Ex predictis verbis concilii colligitur evidenter quod sponte venien- libus pena muri seu carceris alias de jure debita indulgetur [f» 4100 d] el penitentia arbitraria de crucibus portandis et de quibusdam aliis est imponenda. Item, in consultationibus domini Guidonis Fulcodii, qui fuit postmodum papa Clemens IlII*s, scribitur isto modo, Q. II* : Quoniam illis, qui sponte redeunt infra tempus gratie, promittitur et observatur impunitas, mortis videlicet, carceris et confiscationis, quod fieri posse credo juxta manda- tum apostolicum et concilium Tholosanum, queritur hic qui sponte redire dicantur. Sponte juditio meo redeunt qui infra tempus gratie veniunt, licet in generali sint moniti, nec enim coacti videntur qui a nemine sunt preventi ; et facit bene ad hanc materiam ff. ad Tertullia- num, l. II, S Si modo cum sequentibus versiculis, certe et post tempus gratie, si res est integra, hoc est quod non est personaliter requisitus, nec probationes contra eum recepte , quod credo per legem ff. de optio- nibus leg. |. Mancipiorum, nam si post tempus gratie personaliter requi- ritur et auditur, quamvis errorem suum detegal, indignus est venia; el sic sonat canon ia casu suo XXIIII, dist. cap. ultim. Quod autem lempus hujusmodi recte prefigatur, non est in dubium modo aliquo revocatum ; etiam et possent ex utroque jure multa induci similia. Sponte ergo venit, qui non venit [f* 404 a] admonitus nominatim ; et colligitur hec distinctio, (C.] de hiis qui latrones occultant, l. ult., in illo versiculo Domini etiam. 184 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. Item, copsultationibus domini Petri Amelii, archiepiscopi Narbonen— sis, et suffraganeorum ejus inquisitoribus Tholosanis scribitur ist« GN» modo : Dubitationes vestras, prout possumus, amputantes, dilectiors Se^ vestre duximus consulendum, quatinus hereticis, et eorum creden —— ^ tibus, receptatoribus, defensoribus et fautoribus, immunitatem carce——— : 4e ris assecutis, quam ex vobis aliqui eis infra certam diem sponte. venientibus, penitentibus, et tam de se, quam de aliis plenam dicen ———— tibus veritatem , consulte ac laudabiliter promisistis; quia cum sponte» 3e confessis micius est agendum, et quia per hoc latentem insaniem here————2—- tice pravitatis facilius et melius detegi sperabatis, sicut et rei eventuszmmm 385 manifeste probavit ; hujusmodi penitentas injungatis, videlicet ut cruces —2ZEm-es portent, etc. Ubi etiam consequenter alie penitencie arbitrarie exprimuntur, tam de peregrinationibus, quam de processionibus, quam de disciplinis , quam de aliis generalibus injyungendis. Item, in consultationibus domini Guillermi, archiepiscopi Narbonensis, et suffraganeorum ejus in provinciali concilio Biterrensi, inquisitoribus Tholosanis , anno Domini M» CC» XLVI»* [f* 104 b] : Ad hec nos archte- piscopus. Et infra : Consulimus, ut infra terminos inquisitionis vobis li- mitate, ad locum de quo expedire videritis, juxta mandatum apostoli- cum declinetis. Et t:nfra : Àc deinde mandetis, ut omnes qui se vel alios sciverint in crimine labis heretice deliquisse, compareant coram vobis veritatem dicturi, assignato eis termino competenti, quod tem- pus gratie vocare soletis, quibus tamen alias gratia non est facta ; infra quem terminum venientes, penitentes et dicentes plenam de se ac de aliis veritatem, habeant impunitatem mortis, inmurationis, exilii et confiscationis bonorum. Et infra : Talibus vero infra tempus gratie sponte et plene confitentibus et ad ecclesiasticam se redire dicentibus unitatem , juxta formam Ecclesie absolutionis beneficium impendatis. Et infra : Perfectos hereticos seu vestitos coram discretis aliquibus et fidelibus examinetis secreto, ipsos ad conversionem, prout poteritis, in- ducentes, et converti volentibus vos exibeatis favorabiles et benignos, cum per tales multum fuerit illuminatum negocium et promotum ; atque ipsorum penitentias pro qualitate conversionis et meriti mitigetis, vel, quantum vobis visum fuerit, differatis. Et ?nfra : Hec autem perpetui carceris pena nulli ab initio de prefatis culpabilibus [f» 4104 c], videlicet dampnatis hereticis, relapsis, contumacibus et fugitivis, ac redire no- lentibus similiter et deprehensis, qui videlicet post tempus gratie non- nisi nominalim citati venire curarunt aut veritatem suppresserunt scien- ter el contra proprium juramentum , nulli, inquam, ab initio remitta- tur, aut in aliam commutetur, nisi vel hereticum redderet, vel propter ejus absentiam evidens mortis periculum ejus liberis vel parentibus im- mineret, vel propter aliam causam, que multum justa et rationabilis videretur. Ei infra : Ceteris qui propter promissam gratiam, vel prop- sm - — 4 M 186 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. süututionibus et statutis apostolicis ac etiam ex legibus imperialibus quondam Frederici olim Romane Ecclesie persistentis Padue promulgatis, quas Innocentius Illl**, Alexauder IlII** et Clemens IlII**, romani ponti- fices, quatenus promotionem negocii fidei tangere dinoscuntur, volue- runt et mandaverunt ad robur fidei et salutem fidelium observari. Qua- rum tenores idem papa Clemens IIII** universis potestatibus, consulibus et [(* 402 b] rectoribus civitatum aliorumque locorum per Ytaliam con- tutis insertos sub suis litteris apostolicis destinavit et mandavit dis- trictius in suis capitularibus annotari. a) Primo, itaque possunt inquisitores ex commisso sibi officio ab apostolica sede procedere in eodem simul, vel separatim, aut singulari- ter , prout negocii utilitas suadebit. b) Secundo, possunt procedere contra quoscumque hereticos , aut de pravitate heretica culpabiles, vel suspectos, seu etiam diffamatos, et contra receptatores, defensores, aut fautores eorum. De predictis ha- betur in littera de commissione officii Clementis pape IIII" inquisitori- bus in Lombardia : Licet ex omnibus partibus ; item, in littera tam ejus- dem Clementis pape quam Gregorii pape X', quam Nycholay pape IIII* 'consimilis tenoris inquisitoribus in regno Francie : Pre cunctis nostre menlis desiderabilibus. Et infra : Ut autem inquisitionis officium contra hereticos auctoritate apostolica possit efficacius adimpleri , discretioni vestre per apostolica scripta mandamus in remissionem vobis peccami- num injungentes quatinus in caritale Dei, hominum timore postposito, virtutem spiritus induentes ex alto, predictum officium quod apostolica vobis auctoritate committimus , simul , vel separatim, aut [f? 402 c] sin- gulariter, prout negocii utilitas suadebit , éfficaciter prosequi et exequi studeatis. Et infra : Si quos autem de pravitate predicta culpabiles in- veneritis, vel infectos, seu etiam infamatos contra ipsos, nisi examinati absolute velint mandatis Ecclesie obedire, necnon et contra receptato- res, defensores et fautores eorum juxta sanctiones canonicas auctori- tate apostolica, hominum metu divino timori postposito , procedatis. Hoc idem habetur in jure positum per Bonifacium papam VIII , Extra de hereticis libro VI? : Ut officium inquisitionis contra hereticos in pro- vincia in qua vobis idem officium est commissuin auctoritate apostolica possitis efficatius adimplere, discretioni vestre per apostolica scripta mandamus quatinus ubique in prefata provincia , simul, vel separatim , aul singulariter, prout negocii utilitas suadebit, contra hereticos , cre- dentes, receptatores, fautores et defensores eorum , necnon contra in- [amalos de heresi, vel suspectos, juxta sanctiones canonicas, hominum metu divino timori postposito, procedatis. C) Tertio, possunt inquisitores omnibus et singulis de predictis redire volentibus ad Ecclesie unitatem, heretica labe primitus et penitus abju- rata, juxta formam Ecclesie absolutionis beneficium [* 102 d] ab excom- municalionis sententia contra tales lata a canone imparüri. De hoc 188 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. ejus seu capituli, sede vacante, delegatus inquisitori, et inquisitor epis- copo vel ejus delegato, seu, sede vacante, delegatus inquisitori qui ad hoc per capitulum fuerit deputatus, super illis committere vices suas vel suum significare per litteras consilium et consensum. Ex predicta autem ordinatione seu restrictione nonnulla inconvenien- tia consecuntur que liberum et expeditum cursum officii inquisitionis tam in manibus dyocesanorum quam etiam inquisitorum diminuunt, seu retardant, quod experientia magis docet; poterit autem remediari seu aliqualiter moderari predicta restrictio ac tocius prefate constitutionis et alterius ejusdem Clementis pape tenor in melius commutari, si et quando apostolice sedi visum fuerit, sicut in fine [f^ 103 c] presentis operis no- tatum est incidenter. €) Quinto, in examinatione testium quos super crimine heresis ipsum- que contingentibus recipi opportuerit, debent adhibere secum duas per- sonas religiosas el discretas in quarum presentia per tabellionem seu notarium publicum, si comode possit haberi, aut per duos viros ydo- neos loco notarii, depositiones testium conscribantur. f) Sexto, inquisitores possunt requirere, et requisiti tenentur obedire , religiosos qui, dum essent in seculo, tabellionatus officium habuerunt et exercuerunt, et clericos seculares etiam in sacris ordinibus constitutos, ad conscribendum depositiones testium, necnon ad faciendum ea que in inquisitionis officio ad scriniarii seu tabellionis officium pertine[n]t, ali- quo contrario statuto canonis vel ordinis non obstante. De predictis duobus articulis habetur in littera Innocentii pape IIII" inquisitoribus in Lombardia : De comwusse vobis conira hereticos inquisitionis officio. El infra : Ad hec si super hiis que circa idem officium illudque con- ingentia in scriptis fuerint redigenda tabellionum secularium copia forte defuerit opportuna, personis regularibus cujuscumque ordinis qui tabel- lionatus [f* 103 d] officium in seculo habuisse noscuntur exercendi il- lud in hiis, cum a vobis, necessitate bujusmodi suadente, fuerint requi- siti, auctoritate vestra licentiam concedatis , quos ad hec, constitutione canonica vel regulari contraria nequaquam obstante, ex districto volu- inus jussionis vestre precepto teneri; quod si nec tales habere potueri- us, alios duos viros ydoneos clericos vel laycos, quociens talis imminebit necessitas, assumalis, qui simul fideliter ea que fuerunt a vobis vel co- ram vobis ex predictoofficio gerenda conscribantur ; quorum scripta, quan - lum ad hunc necessitatis arliculum pertinet, ac si unius persone publice manu coufectafuissent inconcussam haberedecernimus firmitatem.—ltem, in littera Clementis pape IIII* inquisitoribus in Lombardia : Z2cet ex omni- bus; itein, in littera ejusdem Clementis pape et Gregorii pape X' et Ny- cholay pape [III consimilis tenoris inquisitoribus in regno Francie : Pre cunctis. Et infra : Verum, quoniam in tam gravicrimine cum multa op- portet cautela procedi ut in reos sine ullo proferatur errore dure ac di- gue severitas ultionis, volumus et mandamus ut vos , vel illi quos ad 190 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. vestra super crimine hereseos recipi contigerit ex publicatione nominum eorumdem videritis pericalum imminere, ipsorum nomina non publice, set secrete, coram aliquibus personis providis et honestis, religiosis, et aliis ad hoc vocatis, de quorum consilio ad absolutionis vel condemp- nationis sententiam procedi volumus (exprimantur) ; et sic ad cognitio- nem judicis instruendam eorumdem testium depositionibus plena fides et auctoritas babeatur. — ltem in alia littera ejusdem Alexandri pape III" priori Predicatorum Parisiensium : Pre cunctis. Et tnfra : Sane si forte accusatoribus aut testibus, etc., ut supra immediate. — Item, in littera Clementis pape IlII inquisitoribus in Lombardia : Lcet ex omnt- bus. — Item, in littera alia ejusdem Clementis pape et Gregorii pape X', et Nycholay pape quarti consimilis tenoris, inquisitoribus in regno Francie [f* 104 d] : Pre cunctis. Et infra : Quod si testibus, quos a vo- bis recipi vel ab alio vice vestra super eodem crimine examinari con- ügeril, ex publicatione nominum eorumdem videritis periculum immi- nere, ipsorum nomina, non publice set secrete, coram aliquibus personis providis et honestis, religiosis, et aliis ad hoc vocatis, de quorum consi- lio ad sententiam vel condempnationem procedi volumus (exprimantur), et sic, non obstante quod illi contra quos hujusmodi testes deposuerint eorum nomina non fuerint publicata ad cognitionem judicis instruen- dam, adhibeatur plena fides testium depositionibus eorumdem. Postumodum vero Bonifacius papa VIII"* circa hujusmodi aliqua decla- rando et addendo ordinavit et statuit prout habetur in jure, Extra de hereticis libro VI», capitulo : Statuta quedam felicis recordationis Iuno- centii, Alexandri et Clementis predecessorum nostrorum quibusdam de- claratis et additis recensentes concedimus. Et infra: S Jubemus tamen quod si accusatoribus vel testibus in causa heresis intervenientibus seu deponentibus propter potentiam personarum contra quas inquiritur vi- deant episcopus vel inquisitores grave periculum imminere, si contin- gat fieri publicationem nominum eorumdem ipsorum, nomina non pu- blice, set secrete coram [f" 105 a] dyocesano episcopo vel, eo absente, ipsius vicario, quando inquisitores procedunt, quando vero procedit episcopus coram inquisitoribus, si haberi possit copia eorumdem, ac ni- chilominus sive episcopus sive inquisitores processerint [coram| aliquibus aliis personis providis et honestis jurisque peritis, quas ad hoc vocari et eis totum processum super quo deliberandum est seriose inauifestari ac in- tegraliter explicari, et de ipsarum consilio ad sententiam vel condemp- nationem procedi volumus (exprimantur) ; sicque, non obstante quod illi contra quos hujusmodi deposuerunt nomina eorum non fuerint pu- blicata, adhibeatur ad cognitionem judicis instruendam plena fides de- positionibus testium eorumdem. ££ tnfra : S Cessante vero periculo su- pra dicto, accusatorum et testium nomina, prout in aliis fit juditiis, publicentur. Ceterum in hiis omnibus precipimus tam episcopos quam jBquisitores puram et providam intentionem habere, ne ad accusatorum 192 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. audientiam testium et similia, C. de judic. a judice, Extra de officio delegati : Super questionum. ?) Nono, possunt accersire peritos , ut sibi in ferendis sententiis pre- beant consilium et eis assistant. jJ) Decimo, possunt convocare clerum et populum civitatum, castro- rum aliorumque locorum. De predictis duobus habetur in littera Alexan- dri pape IIII* priori Predicatorum Parisiensium : Pre cunctis. Et infra : Convocandi etiam clerum et populum civitatum, et castrorum aliorumque locorum, necnon sapientes et discretos viros , prout videritis expedire, ad tuam evocandi presentiam, ut eorum utaris consilio, et in ferendis sententiis contra ipsos hereticos intersint, ac eisdem sapientibus ut tibi super hoc pareant in virtute obedientie arcius injungendi. Ef infra :. Tibi auctoritate presentium plenam concedimus facultatem. — ltem, in alia littera ejusdem Alexandri pape inquisitoribus Tholosanis : C'upientes ut inquisitionis negocium, Et infra : Convocandi clerum et populum civi- tatum , castrorum aliorumque locorum contra tales ita ut in ferendis sen- tentiis contra ipsos possitis peritos et discretos, prout expedierit, advocare. — ]tem, in [f* 406 a] littera Clementis papelllI'* inquisitoribus in Lombar- dia : Licet ex omnibus. — ltem, in alia littera ejusdem Clementis pape IIII* et Gregorii X! et Nycholay pape IlII" similis tenoris inquisitoribus in re- gno Francie : Pre cunctis. Et infra : Accersiendi quoque, prout expe- dierit, peritos quoslibet, ut vobis in ferendis hujusmodi sententiis prebeant consilium opportunum ac vobis assistant. Convocandi etiam clerum et populum civitatum , castrorum aliorumque locorum , prout dicto negocio fidei videritis expedire. Et infra : Plena sit vobis et singulis vestrum presentium tenorefacultas. — Idem habetur positum in jure, Extra de he- reticis libro Vl» : Ut commissi vobis debitum. Et infra : Advocandi quo- que, prout expedierit, peritos quoslibet, ut vobis assistant et in hujusmodi ferendis sententiis prebeant consilium opportunum, ac eis quod super hiis vobis humiliter pareant in virtute obedientie injungendi, convo- candi etiam clerum et populum civitatum, castrorum, aliorumquelocorum, prout dicto negocio fidei videritis expedire. Ef tnfra: Plenam concedi- mus facultatem. k) Undecimo, possunt inquisitores in commisso sibi fidei negocio pro- cedere simpliciter et de plano, absque advocatorum et juditiorum stre- pitu et figura. [F» 406 b] 7) Duodecimo, possunt procedere contra illos qui commise- runt in crimine heresis in terris seu terminis in quibus officium inqui- sitionis est eis commissum , licet ad partes alias se transtulerint. De predictis duobus habetur in littera Clementis pape IlII" inquisito- ribus in Lombardia : Licet ex ommbus ; item, in littera ejusdem Clemen- tis pape et Gregorii pape X' et Nycholay pape IIII" consimilis tenoris inquisitoribus in regno Francie : Pre cunctis. Et infra : Insuper in dicto negocio de plano et absque juditiorum et advocatorum strepitu. eu 194 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. Romanam et regem Francie ex una parte, et quondam Raymundum co- mitem Tholosanum ex altera, que negocium fidei tangere dinoscuntur, sicut promotioni negocii et augmento ipsius fidei fuerit opportunuin. Et infra : Vobis auctoritate presentium plenam concedimus facultatem. — Item, in alia littera ejusdem Alexandri pape Ill" inquisitoribus in Lom- bardia : Cupientes ut negocium inquisitionis |f 10] a] vobis conumisse. Et infra : Discretioni vestre per apostolica scripta mandamus quatinus vos et vestrum: singuli per omnes comniunitates civitatum et locorum Lom- bardie et Marchie Januensis ad recipiendum et observandum constitu- tiones apostolicas contra hereticos editas atque leges quas quondam Fre- dericus olim Romanorum imperator, tunc in devotione apostolice sedis existens, adversus hereticam pravitatem edidisse dinoscitur , necnon et ut omnia àb eis, ut dicitur, edita que predictis constitutionibus et legibus quomodolibet obviare seu processum inquisitionis hujusmodi faciende , impedire videntur de capitularibus suis prorsus abradant, et similia de celero non attemptent, monitione premissa, per excomimunicaluonis in per- sonas etin lerras eorum interdicti sententias, appellatione remota, cogatis, non obstante si aliquibus, etc. — Item, in littera Clementis pape IIII" in- quisitoribus in Lombardia : Licet ex omnibus. Et infra : Et faciendi ob- servari inviolabiliter omnes constitutiones apostolicas et leges imperiales per quondam Fredericum olim Romanorum imperatorem, tunc in «devo- tione Romane Ecclesie persistentem, Padue promulgatas adversus hujus- modi pestem heretice pravitatis. Et infra : Pleua sit vobis et singulis vestrum presentium tenore [f*107 b] facultas. — Item, in littera ejusdem Clementis pape lIIl" et Gregorii pape X' et Nicholay pape IllI* consi- milis tenoris inquisitoribus Tholosanis : Pre cunctis. Et mfra : Et faciendi observari omnia statuta provide edita tam per sedem apostoli- cam quam in conciliis legatorum ejusdem sedis, et etiam in forma pacis olim inite inter Romanam Ecclesiam et clare memorie regem Francie ex parte una, et quondam Raimundum comitem Tholosanum ex parte altera, que negocium fidei tangere dinoscuntur, sicut promolioni negocii et augmentationi fidei fuerit opportunum, plena sit vobis el singulis vestrum presentium tenore facultas. De predictis etiam habetur in jure, Extra de hereticis libro Vl» : Ut officium | ànquisitionis.. Et infra :. S Statuimus insuper ut potestas , capitaneus, seu rector, vel consules, seu quivis alii qui civitati presunt vel loco alteri ad presens, aut prefuerint in futurum, ad requisitionem dyocesanorum vel vicariorum suorum seu inquisitorum heretice pravi- tatis jurent. precise attendere inviolabiliter, et servare, ac facere a suis subditis observari toto tempore sui regiminis in terris sue jurisdictioni regiminive subjectis constitutiones contra hereticos, credentes, recep- tatores, fautores et defensores eorum ipsorumque filios ac nepotes a [f 4107 c| sede apostolica promulgatas ac etiam approbatas, que qui jurare noluerit el servare, ut infamis et tanquam hereticorum fautor ac 196. PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. atque honoribus quibuscumque, hereticos eosdem, credentes, recepta- tores et defensores ipsorum eorumque filios et nepotes plenam concedi- mus facultatem. Sunt autem dyocesani in privando tales vel nunciandi privatos beneficiis hujusmodi requirendi, nisi forte constaret legitime quod idem scienter persone hujusmodi eadem beneficia coutulissent. Tunc enim eos in hiis requirendos non esse censemus, set pocius a suo judice puniendos. — ltem, in littera Alexandri papellII" priori Fratrum Predica- torum Parisiensium ; Pre cunctis; et in alia littera ejusdem [f^ 408 b] Alexandri pape inquisitoribus Tholosanis : Ut commissum vobis inquist- tionis officium. Et infra : Necnon hereticos , credentes , receptatores , fautores et defensores eorumque filios et nepotes dignitatibus, persona- tibus et honoribus quibuscumque, ac beneficiis ecclesiasticis , et officiis publicis, illos quoque qui hereticorum vel aliorum predictorum inter- ventu vel gratia talia sunt adepti vel in posterum assequentur, eis privandi, de dyocesanorum vel, eis absentibus, vicariorum suorum con- silio, liberam vobis auctoritate presentium concedimus facultatem. Item, in consultationibus ejusdem Alexandri pape IlIII* inquisitoribus Tholosanis ponitur quedam declaratio : Quod super nonnullis. Et infra , ariiculo ultimo : Frequenter etiam. Et tnfra : Hoc sane de filiis et nepotibus illorum hereticorum, credentium et aliorum hujusmodi qui modo tales probantur intelligendum esse videtur, non autem illorum quos emendatos esse constiterit, et pro culpa hujusmodi ad mandatum Ecclesie penitentiam recepisse, quam ipsi vel jam perfecerunt vel humi- liter persecutioni ejus insistunt, vel parati fuerunt dum viverent ad recipieuodum eamdem. Item, habetur plenius positum in jure, Extra de hereticis libro VI*: Statutum felicis reccordacionis Innocentii et Alexandri , predecessorum nostrorum, [f* 4108 c] ne videlicet heretici, credentes, receptatores, de- fensores, et fautores eorum ipsorumque filii usque ad secundam genera- tionem ad aliquod beneficium ecclesiasticum seu publicum officium admittantur; quod si secus actum fuerit, sit irritum et inane. Primum et secundum gradum per paternam lineam comprehendere declaramus, per maternam vero ad primum dumtaxat volumus hoc extendi; hoc sane de filiis et nepotibus hereticorum , credentium et aliorum hujus- modi qui tales esse vel tales etiam decessisse probantur intelligendum esse videtur, non autem illorum quos emendatos esse constiterit et reincorporatos Ecclesie unitati et pro culpa hujusmodi ad mandatum Ecclesie penitentiam recepisse, quam ipsi vel jam perfecerunt, vel humi- liter prosecutioni ejus insistunt, vel parati fuerunt ad recipiendum. De hoc etiam habetur in lege imperiali quondam Frederici, C. de here- licis : Commisst nobis. Et infra : Si reos lese majestatis in personis eorum et liberorum suorum exheredatione dampnamus, multo fortius justiusque contra Dei blasfematores nominis et catholice fidei detractores provoca- mur , eorumdem hereticorum, fautorum, et receptatorum, et advocato- QUARTA PARS. 197 rum suorum heredes et posteros usque ad secundam progeniem benefi- ciis cunctis temporalibus publicis [f* 108 d], officiis et honoribus imperiali auctoritate privantes, ut in paterni memoria criminis continuo merore contabescant. 9) Sexto decimo, possunt [inquisitores] dare indulgentiam xx' vel xr* dierum vel trium annorum in casu aliquo speciali. De hoc babetur in Ritteris apostolicis : in littera Clementis pape IIII'" inquisitoribus in Lom- lbardia : Licet ex» omnibus; item, in alia littera ejusdem Clementis pape et Gregorii pape X! et Nycholay pape IlII* consimilis tenoris inquisitoribus an regno Francie : Pre cunctis. Et infra : Necnon et largiendi viginti vel xi* dierum indulgentiam, quociens opportunum videritis , omnibus vere penitentibus et confessis qui ad vestram convocationem propter hoc faciendam accesserint, plena sil vobis et singulis vestrum presen- tium tenore facultas. — ltem, in littera Gregorii pape IX! et Innocentii pape Ill" consimilis tenoris priori provinciali Predicatorum in Francia : Jlle humani pervicazx inimicus. Et infra : Ad hec ut super premissis «mnibus officium sibi commissum liberius possint et efficacius exercere, «omnibus qui ad predicationem eorum accesserint in singulis stationibus viginti dies, illis vero qui ad expugnandum hereticos, fautores , recep- tatores et defensores eorum [f^ 109 a] in munitionibus et castellis vel alias contra Ecclesiam rebellantes ipsis ex animo auxilium, consilium prestiterint et favorem , de omnipotentis Dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus auctoritate confisi, tres annos de injuncta sibi penitentia relaxamus, et qui ex hiis in persecutione ejus negocii decesserint eis omnium peccatorum de quibus corde contriti et ore confessi fuerint plenam veniam indulgemus. — Item, in littera Alexandri pape IlII priori Predicatorum Parisiensium. — ltem, in alia littera ejusdem Alexandri pape consimilis tenoris inquisitoribus Tholosanis : C'upientes ut inquisitionts negocium. Et infra : Dandi quoque omnibus accedentibus ad convocationem hujusmodi auctoritate nostra x1* dierum indulgen- tiam auctoritate presentium vobis concedimus facultatem. — Item, in alia littera ejusdem Alexandri pape priori Predicatorum Parisiensium : Pre cunctis. Et infra : Similiter et eis qui ad predicationem tuam occasione predicti negocii faciendam accesserint xx" vel x1* dierum indulgentiam, prout tibi videbitur , concedendi tibi auctoritate presentium concedimus facultatem. — Item, in alia littera ejusdem Alexandri pape priori Predica- torum Parisiensium : Cupientes ut inquisitionis negocium contra hereti- cam pravitatem sollicitudini tue commissum ad Dei gloriam et augmen- tum catholice fidei feliciter [f* 109 b] valeat promoveri per te vel alios quos ad hoc ydoneos duxeris deputandos, concedendi indulgentiam trium annorum omnibus vere penitentibus et confessis qui ad expugna- tionem hereticorum , necnon credentium , fautorum et receptatorum suorum, si forte iidem ad unitatem Ecclesie redire nolentes se in ali- quibus castris, vel munitionibus propriis, vel alienis receptaverint, per- 198 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. sonaliter accesserint, vel loco sui contra illos miserint bellatores; ita quod tam vos quos indulgencie haberi volumus hujus participes quam illi qui in prosecutione tam salutaris etl accepti Jhesu Christi servicii feliciter obieriut plenam suorum de quibus confessi fuerint habeant ve- niam peccatorum , auctoritate presentium vobis concedimus facultatem. q) Decimo septimo, conceditur inquisitoribus et sociis ac notariis eo- rum in proseculione negocii laborantibus et omnibus qui ipsis inquisi- toribus personaliter astiterint in eodem indulgentia infra scripta in littera Clementis pape III" inquisitoribus in Lombardia : Licet ex omnibus ; item , in littera ejusdem Clementis pape et Gregorii pape X' et Nycho- lay pape IIII" consimilis tenoris inquisitoribus in regno Francie : Pre . cunctis. Et infra : Vobis autem pro hujusmodi negocio laborantibus il- lam peccatorum veniam indulgemus que succurrentibus Terre [f» 109 c] Sancte in generali est concessa ; sociis vero fratribus vestri ordinis , et notariis vestris qui una vobiscum in prosecutione hujusmodi negocii la- borabunt, et omnibus qui vobis personaliter astiterint in eodem nego- cio, et qui ad impugnandum hereticos, fautores, receptatores et defen- Sores eorum ex animo vobis prestiterint consilium, auxilium vel favorem, de omnipotentis Dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus auctoritate confisi, tres annos de injunctis sibi peniteutiis relaxa- mus. Et si qui ex eis in prosecutione hujus negocii forte decesserint, eis peccatorum omnium de quibus corde contriti et ore confessi fuerint ple- nam veniam indulgemus. — ltem, in littera Alexandri pape IIII" inqui- siloribus Tholosanis : Firmissime teneat vestra prudentia. Et infra : Nos vobis vere penitentibus et confessis, de omnipotentis Dei miseri- cordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus auctoritate confisi , plenam concedimus veniam peccatorum. Sociis aulem ordinis vestri fra- tribus et notariis vestris qui una vobiscum in prosecutione hujus ne- gocii laborabunt, et aliis qui ad impugnandum hereticos, credentes, receptatores, fautores et defensores eorum vobis ex animo auxilium pres- literint vel favorem , tres annos de injuncta penitentia relaxamus. Et si qui ex hiis in prosecutioue hujus negocii forte decesserint, eis pecca- torum [f* 409 d| omnium de quibus corde contriti et ore confessi fuerint plenam veniam indulgemus. — Item, in alia littera ejusdem Alexandri pape priori fraurum Predicatorum Parisiensium : Pre cunctis. Et infra : EA ut tu et alii in hujusmodi negocio fidelius et libentius laboretis quo exinde liberius spiritualia dona vos senseritis percepturos, tibi si quidem pro hujusmodi negocio laboranti et omnibua personaliter tibi assistentibus in eodem illam vestrorum peccaminum veniam elargimur que succurren- libus Terre Saucte in generali concilio est concessa; illis vero qui ad impugnandum hereticos , fautores, et receptatores , ac defensores eorum libi ex animo auxilium, consilium prestiterint vel favorem , de omni- potentis Dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus auctoritate confisi, tres annos de injuncta sibi penitentia relaxamus ; et 200 PRACTICA INQUISITIONIS* HERETICE PRAVITATIS. rant, quam si per annum sustinuerint animo pertinaci, ex tunc velut heretici condempnentur. Bonifacius vero papa VIII" uberiorem constitutionem circa predicta edidit, nonnullos casus alios adiciens in eadem lata sententia excom- municationis ipso jure in contrarium facientes, Extra de hereticis libro VIe cap? : Ut inquisitiomss negocium. Et infra |f* 4140 c] : S Prohibemus quo- que districtius potestatibus, dominis temporalibus, et rectoribus eorum- que officialibus, ne ipsi de hoc crimine, cum mere sit ecclesiasticum , quoquomodo cognoscant vel judicent, sive captos pro dicto crimine absque episcoporum sive inquisitorum , aut saltem alterius licentia seu mandato, a carcere liberare autexecutionem sibi pro hujusmodi crimine a dyocesano, vel inquisitoribus, seu inquisitore injunctam prompte, prout ad suum spectat officium, facere seu adimplere detractent, vel dyoce- sani aut inquisitorum juditium, sententiam , seu processum directe vel indirecte impedire presumant. Si quis vero de predictis potestatibus , dominis temporalibus, rectoribus seu eorum officialibus seu baylivis: contra predicta fecerit aut prefato fidei negocio sepe fatis dyocesano vel inquisitoribus incumbenti se opponere forte presumpserit, vel ipsum aliquatenus impedire, necnon et qui scienter in predictis dederit auxi- lium, consilium vel favorem, excommunicationis se noverit mucrone percussum, quam si per annum animo sustinuerit pertinaci, ex tunc velut hereticus condempnetur. () Vicesimo, possunt inquisitores premissa omnia sibi commissa in litteris apostolicis Clementis pape IIII", Gregorii pape X', Nicholay ape IlII* consimilis tenoris contenta excequi , invocato, si opus fuerit, f» 440 d] auxilio brachii secularis, contradictores per censuram eccle- : siasticam, appellatione postposita, compescendo, quocumque privilegio vel indulgentia non obstante. De hoc habetur in prefatis litteris aposto- licis Clementis, Gregorii ac Nicholay, pontificum romanorum : Zacet ex omnibus ; item, Pre cunctis. Et infra, in fine ipsarum lhtlerarum : Deni- que ut circa premissa plene vobis et singulis vestrum cohertionis expe- dita et inviolabilis assit auctoritas, volumus ut ea omnia viriliter exequa- mini, invocato, si opus fuerit, auxilio brachii secularis, contradictores per censuram ecclesiasticam , appellatione postposita, compescendo, non obstantibus aliquibus privilegiis vel indulgentiis quibuscumque personis cujusvis conditionis, dignitatis vel gradus, religionis vel ordinis, et presertim Cistercensium , Predicatorum , Minorum, seu He- remitarum, sive communitatibus vel universitatibus civitatum et loco- rum specialiter vel generaliter sub quacumque verborum expressione seu forma a memorata sede concessis vel jn posterum concedendis, etiamsi dicatur in illis quod eis per aliquas litteras totum de verbo ad verbum tenorem non continentes privilegiorum vel indulgentiarum ipsarum nequeat derogari, et illis maxime privilegiis et indulgentiis quibus a sede ipsa concessum est aliquibus seu concedetur [f* 144 a] 202 PRACTICA INQUISITIONIS BERETICE PRAVITATIS. abesse contigerit, statuta contra hereticos, credentes, receptatores, fau- tores et defensores eorum edita, quociens im eis apparuerit aliqaid am- biguum vel obscarum. Ef infra : Vobis auctoritate presentium concedi- mus facultatem. — Item, in alia littera ejasdem Alexandri pape IIII" priorr Predicatorum Parisiensíum in regno Francie precise : Pre cunctss. Et tnfra : Necnon interpretandi statuta contra hereticos, credemtes, re- ceptatores, fautores et defensores eorum edit&, quociens in eis appa- ruerit aliquid ambiguum vel obscurum. £4 tnfra : Auctoritate presen- tium plenam concedimus facultatem. b) ftem secundo, possunt compellere rectores civitatum aliorumque locorum in Lombardia ad faciendum conscribi in capitularibus suis et faciendum etiam observari constitutiones apostolicas et leges imperiales contra hereticos, credentes, fautores et receptatores et defensores eorum editas. De hoc habetur in littera Alexandri pape IIII" inquisitoribus [f* 144 d] in Lombardia : Felicis recordacionis Innocens papa, predecessor noster, dudum constitutiones quasdam edidit, secundum quas rigor debet exerceri canonicus in extirpandis ex agro fidelium zizaniis heretice pra- vitatis. Et infra : Quo circa discretioni vestre per apostolica scripta manda- mus, quatinus eadem capitula constitutionum predictarum accipientes jux ta declarationis apostolice intellectam tenore presentium simul cam eisdem constitutionibus faciatis de verbo ad verbum in capitularibus civitatum ad tollendas de aliorum cordibus ambiguitates hujusmodi annotari. — Item, in littera Innocentii pape IIII" : Ad exteirpanda de medio popuh chris- tiani heretice pravitatis zi3ania. — Item, in littera Clementis pape HII' que litteram Innocentii predicti penitus comprehendit, et in aliquibus articulis modificat, et declarat potestatibus, sive rectoribus, consulibus civitatum aliorumque locorum per Ytaliam constitutis : Ad exttrpanda de medio populi christiani heretice pravitatis zizama. Et infra : Cons- titutiones quas fe. re. Innocentius papa IlII'*, predecessor noster, ad extirpationem heretice pestis edidit capitularibus vestris tam ipse quam fe. memorie Alexander papa, predecessor noster conscribi, et a vobis exacta diligentia observari mandarunt, que seriatim inferius continen- tur. Ideoque universitati vestre per [f* 412 a] apostolica scripta man- damus, quatinus constitutiones easdem eum quibusdam adjectionibus , modificationibus et declarationibus per dictum Alexandrum predecesso- rem et etiam per nos factis conscribi in vestris capitularibus facientes, nullis inde temporibus abolendas secundum eas contra heresim omnem se adversus hanc sanctam Ecclesiam extollentem sine obmissione aliqua procedatis ; alioquin, dilectis filiis, Predicatorum et Minorum ordin[um] fratribus, inquisitoribus heretice pravitatis et eorum singulis per Yta- liam deputatis auctoritate sedis apostolice et in posterum deputandis, damus nostris litteris in mandatis ut infra designatos eis limites singulos vestrum ad id per excommunicationem in personas et interdictum in terram , appellatione remota, compellant. 204 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. nis positis in constitutiobibus Innocentii pape IIII* infra quoe tenentur rectores communitatum facere eligi officiales et condempnare et sindicare precedentes proximo potestates, prorogando eis terminum decem dierum. De hoc in littera Alexandri pape lIII" inquisitoribus in Lombardia : Esxortis tn. [f* 442 d] agro fides christiane. Et infra : Cum igitur, ut accepimus , supra dicta tria infra premissos terminos propter ipsorum ter- minorum nimiam brevitatem nequeant a potestalibus et rectoribus de facili adimpleri, propter quod iidem potestates et rectores in animarum suarum periculum perjurii retiaculo sepius involvuutur, nos de vestre fidei puritate ac circumspectionis industria plenam in Domino fiduciam obtinentes , prorogandi eisdem potestatibus et rectoribus terminos supra dictos usque ad decem dies , prout expedire vel necesse fore videritis ad premissa efficaciter exercenda, ita quod per prorogationem hujus- modi nec perjurii reatum nec notam incurrant, plenam vobis concedi- mus auctoritate presentium facultatem. d)ltem quarto, possunt inquisitores Lombardie eligere officiales et sindicatores, si illi quibus committitur ex constitutione Innocentii pape III" non possint vel nolint interesse, vel aliquis eorum , ut patet ex privi- legio Alexandri pape IIII'* inquisitoribus in Lombardia : Cum secundum tenorem constitutionum fe. re. Innocentii pape, predecessoris nostri, quas in capitularibus civitatum vel locorum Ytalie annotari mandavit. Et infra : Nos ad instar predecessoris ejusdem super hoc sicut conve- nit [f* 443 a] providere volentes, ut si dyocesapus et fratres Minores predicti electioni predictorum virorum noluerint vel non potuerint in- teresse, per vos vel aliquem vestrum, vel illos quibus duxeritis com- mittendum. in locis in quibus inquisitionis officium exercetis eligere personas seu viros hujusmodi libere valeatis, vobis et vestrum singulis auctoritate presentium indulgemus , non obstante juramento quod pre- dicti potestates et rectores de observandis memoratis constitutionibus exhibere tenentur, a quo ipsos quantum ad hos articulos sive casus duximus absolvendos. e) ltem quinto, possunt hoc idem inquisitores Lombardie vel unus ip- sorum sine predictis etiam non vocatis, sicut patet in coustitutione Cle- mentis pape IIlI" : Ad extirpanda de medio populi. Et infra : Idem quoque potestas. Et infra : Seu inquisitores vel inquisitor heretice pra- vitatis duxerit eligendos. f) Mem sexto, possunut inquisitores Lombardie una cum dyocesanis vel eorum vicariis, et etiam si inquisitores presentes non fuerint; hoc idem potest dyocesanus vel ejus vicarius, videlicet audire dominos do- morum in quibus heretici reperti fuerint, si volunt probare innocentiam suam ; quam si probaverint, possunt et debent eos eximere a penis que contra tales in constitutionibus continentur, sicut patet ex [f9 1413 b] consultatione Alexandri pape III" inquisitoribus in Lombardia : Felicis recordationis Innocentius papa, predecessor noster, dudum quasdam con- 206 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. obligaverunt quam a fidejussoribus , quam ab heredibus et detentoribus bonorum talium post mortem, notatum est supra : In substantia vero seu bonis. h) Item octavo, possunt facere publicari bona hereticorum et creden- tium erroribus eorumdem post mortem ipsorum in casu in quo ob he- résim sui actoris beredes ad successionem bonorum non debent admitti. De hoc habetur in consultationibus Alexandri pape IlII inquisitoribus Tholosanpis : Quod super nonnullis. Et infra , art? VII? : Sunt et alii qui confessi sunt in juditio de heresi coram inquisitoribus hujusmodi pra- vitatis. Et fra : In eo vero casu quo heredes hujusmodi ad succes- sionem non debent ob culpam sui [f* 144 a] actoris admitti, non obs- tante quod actoribus ipsis viventibus hoc non fuerit, interveniente eorum morte, per sententiam declaratum , ad confiscationem bonorum post mortem nichilominus procedatur. Hoc idem positum est in jure, Extra de hereticis libro Vl», cap? : ÁAc- cusatus, S In eo vero casu quo heredes ad successionem non debent ob heresim sui actoris admitti, non obstante quod actore ipso vivente hoc non fuerit, interveniente ipsius morte, per sententiam declaratum, ad occupationem bonorum post mortem ejus nichilominus procedatur. *) Item nono, possunt clericos sive sacerdotes inquisitionis officium impedientes personaliter capere et punire, prout culpa exegerit delin- quentis, sive fuerint seculares sive religiosi, etiam alias faventes here- tice pravitatis aut in heresi delinquentes. De hoc habetur in consulta- üonibus Alexandri pape IIII" inquisitoribus Tholosanis : Quod super nonnullis. Et infra, art» X» et XI» : Nonnulli quoque clerici, et quod deterius est sacerdotes , pretextu pecunie vel alicujus servicii temporalis inveniuntur aliquando inquisitionis impedire negocium instruendo cita- tos hereticorum credentes de celanda veritate, falsitate dicenda, vel eos indebite liberando. De quibus queritur utrum inquisitores possint tales capere ac etiam retinere, aut quod sic accepta restituant cobhar- tare. Dubium itaque non videtur quod hii quos constat exercere pre- missa ea [f*? 444 b| faciunt in favorem heretice pravitatis; quare possunt a talibus per inquisitores compesci et pena debita castigari tam per cap- tionem personarum quam etiam alias, prout culpa exegerit delinquentis. Quod autem postmodum querebatur quomodo essent puniendi religiosi qui inveniuntur in heresi deliquisse , cum seculares peccantes in simili casu inmurationis vel alia peua plectantur, ejus solutio satis patet cum certum sit tales in hoc et in consimilibus delinquentes gravius etiam secularibus puniendos. — Hoc etiam positum est in jure, Extra de here- ticis libro Vlv, cap? : Accusatus, S Sacerdotes insuper et clerici alii qui negocium inquisitionis instruendo citatos hereticos, vel eorum creden- tes de celanda veritate, vel dicenda falsitate, seu eos indebite liberando, inventi fuerint impedire , cum non sit dubium eos ea facere in favorem heretice pravitatis, per inquisitores a talibus compesci possunt et pena 208 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. vitatis non valentium sine [f» 145 a] more dispendio vel negocii peri- culo recursum habere ad superiores qui legitime in locis ipsis possint justiciam exequi, possunt et debent contra hereticos, credentes, fauto- res, receptatores et defensores eorum justitiam et suum officium exer- cere; nec requirentes hujusmodi excommunicatos propter hoc sententiam excommunicalionis incurrunt ; non tamen presidentibus prelibatis vel officialibus eorumdem propterea in aliis casibus intelligitur concessum aliquid vel permissum. 7) Item duodecimo, possunt facere dirui domum seu domos cum ap- pendiciis suis et domibus etiam sibi adherentibus, ubi vel in quibus hereticus, vel heretica, seu heretici capti seu reperti fuerint, vel a quibus prohibiti fuerint investigantes: ne caperentur ibidem, vel in quibus do- cuerint vel manus imposuerint consolando, seu verius desolando, secun- dum pessimam consuetudinem eorumdem. De predictis habetur in con- stitutionibus Innocentii pape III" et Alexandri pape IlII" et Clementis pape IIII : Ad extirpanda de medio populi christiam heretice pravitatis 212ania. Et fra : Domus autem in qua repertus fuerit hereticus vel heretica sine ulla spe reedificandi funditus destruatur, nisi dominus domus eos ibidem procuraverit reperiri. Et si dominus domus illius ha- buerit cum ea domos alias appendentes cum una eadem domus interdum diversis et coherentibus mansionibus [f* 445 b] distingatur, omnes ille domus appendentes, sive in domo illa seu in ejus appendiciis hereticus vel heretica deprehensus fuerit, similiter destruantur ; et bona que in- venta fuerint in domo illa ipsiusque appendicibus, nisi forte legitime per testes fide dignos et omni exceptione majores ipsa bona esse aliarum personarum quam domini domorum earumdem constiterit, publicentur et fiant auferentium. Et insuper dominus domus illius, preter notam infamie perpetue quam incurrat. Et infra : Que autem de domorum et appendicum destructione, bonorum publicatione ac penarum imposi- tione facienda dominis domorum earumdem premissa sunt, volumus ob- servari, nisi forte dyocesano vel in ejus absentia ipsius vicario una cum inquisitoribus seu inquisitore hereticorum vel soli dyocesano, quando inquisitorum vel inquisitoris presentia de facili haberi non possit , legi- time constiterit prefatarum domorum dominos in hoc casu penitus inno- centes et prorsus inculpabiles exstitisse, ac eliam eos non esse credentes, vel receptatores, aut defensores, sive fautores hereticorum, seu here- Uca labe suspectos, quos nec in domibus nec in appendicibus nec in bonis eisdem seu quovis modo puniri volumus, si, ut dictum est, appa- ruerint innocentes. — ltem, in eisdem constitutionibus sic habetur : Qui - cumque autem hereticum vel hereticam captum vel captam aufferre [f^ 145 c] de manibus capientium ausus fuerit, vel defendere ne capia- tur, seu prohibere aliquem intrare domum aliquam vel curtem seu locum aliquem, ne capiatur et inquiratur ibidem. Et infra : Domus illa a qua prohibiti fuerint sine spe reedificandi funditus destruatur. — Item, 210 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. parte. De hoc habetur in littera Alexandri pape IIIl et Urbani pape IIII* consimilis tenoris inquisitoribus tam Predicatorum quam Minorum ordi- num per Ytaliam constitutis; item, in littera Clementis pape IIII" consi- milis tenoris inquisitoribus tam Predicatorum quam Minorum ordinum in Burgundia et Lothoringia : Catholice fidei negocium quam plurimum insidet cordi nostro in vestris prosperari manibus ac de bono in melius procedere cupientes ac volentes omue ab eo itppedimentum omneque obstaculum amoveri, presentium vobis auctoritate mandamus quatinus in codem negocio de divino et apostolico favore confisi, omni humano timore deposito, constanterac intrepide procedentes, contra extirpandam hereticam pravitatem cum omni vigilantia omnique studio laboretis. Et si forsan magister et minister generalis , aliique priores et [f* 416 b] mi- nistri provinciales, ac custodes seu gardiani aliquorum vestrorum loco- rum ordinum, pretextu quorumcumque privilegiorum seu indulgentiarum ejusdem sedis dictis ordinibus concessorum aut concedendorum in pos- terum, vobis seu vestrum alicui, seu aliquibus injunxerint, seu quo- quo modo preceperint ut ad tempus vel quoad certos articulos certasve personas negocio supersedealis eisdem , nos vobis universis et singulis auctoritate apostolica districtius inhibemus ne ipsis obedire in bac parte vel intendere quomodolibet presumatis. Nos enim privilegia seu indul- gentias hujusmodi quantum ad hunc articulum tenore presentium revo- cantes, omnes excommunicationis interdicti et suspensionis sententias , si quas in vos vel vestrum aliquos hac de causa ferri contigerit, irritas prorsus decernimus et inanes. Nam, si predicta sedes interdum prelatis aliquibus vestrorum ordinum per suas litteras sub certa forma commit- tat ut ad exercendum inquisitionis officium contra hereticam pravitatem aliquos suorum ordinum fratres assumere valeant ipsosque, cum expe- dye viderint, amovere ac alios subrogare, nou tamen per hoc quod ipsis ea dumtaxat de causa in hac parte committitur , quia de fratrum suorum ordinum ydoneitate pleniorem habere notitiam presumuntur, aliqua eis super hujusmodi inquisitionis negocio vobis immediate a predicta sede commisso et committendo facultas vel jurisdictio atribuitur [f» 146 c] seu potestas. Neque etiam excommunicando inquisitores vel eorum notarios pre- lati possunt impedire, quia exempli sunt a potestate prelatorum et judicum , sicut patet in littera Alexandri pape IlI[" inquisitoribus in regno Francie et Urbani pape llll" consimilis tenoris inquisitoribus in Lom- bardia : Ne inquisitionis negocium contra dampnatam heresim prudentie vestre commissum et in posterum committendum impediri, quod absit, per aliquorum astuciam vel retardari contingat, vobis auctoritate pre- sentium indulgemus ut nullus sedis apostolice delegatus vel subdelega- tus ab eo, conservator aut etiam executor a sede deputatus eadem seu etiam deputandus, in vos et notarios sive scriptores vestros super hiis fideliter obsequentes, quamdiu in prosecutione hujusmodi vos et ipsi 212 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. nando, nullum impedimentum possunt opponere neque exemptionis , neque dilationis , neque appellationis. | Non utque exemptionis, seu ex privilegio speciali, vel ex constitu- tione de duabus dictis edita in concilio generali , sicut patet in lit- tera Clementis pape IIII" inquisitoribus in Lombardia : Licet e» om- nibus ; item, v 417 b] in littera ejusdem Clementis pape et Gregorii pape X' et Nycholay pape IIII5 consimilis tenoris inquisitoribus in regno Francie : Pre cunctis. Et infra : Denique, ut circa premissa plene vobis et singulis vestrum cohertionis expedita et inviolabilis assit auctoritas, etc., sicut de hoc plenius notatum est supra; require : Vice- simo, possunt 1nquisitores , elc. Neque eliam possunt opponere impedimentum dilationis sive per allegationem advocatorum, sive per strepitum juditiorum petendo libellum cum assignationibus terminorum ad deliberandum super responsionibus faciendis ipsi libello, quia inquisitores in. commisso. sibi negocio possunt procedere simpliciter et de plano, et absque juditiorum et advocatorum strepitu et figura; de hoc plenius notae tum est supra de potestate inquisitorum : Undectmo, possunt :in- qwisitores , etc. ; sive eliam fugiendo et ad partes alias se transferendo, quia ubicumque fuerint possunt inquisitores procedere contra eos; de hoc plenius notatum est supra de potestate inquisitorum : Duodecimo, possunt, elc.; sive etiam petendo publicationem nominum testium sibi fieri cum assignatione terminorum ad liberandum de obviando eis : non enim tenentur nomina testium publicare, nisi sub modo et forma de qui- bus plenius notatum est supra de potestate inquisitorum [f* 147 c] : Sep- timo, si inquisitoribus videtur , etc. Neque per viam appellationis, quia omne proclamationis et appel- latjonis beneficium est talibus interdictum. De hoc habetur in statu- tis Gregorii pape IX! : Excommunicamus ; item, Alexandri pape IIII" : Noverit universitas vestra. Et mfra : ltem proclamationes aut appel- lationes hujusmodi personarum minime audiantur. — Item, in littera Clementis pape IlIII" inquisitoribus in Lombardia : Licet ex omnibus. — []tem, in littera ejusdem Clementis pape et Gregorii pape X! et Ni- cholay pape IIIT* consimilis tenoris inquisitoribus in regno Francie : Pre cunclis. Et infra : Denique, ut circa premissa plene vobis et singu- lis vestrum cohertionis expedita et inviolabilis assit auctoritas , volumus ut ea omnia viriliter exequamini , invocato si opus fuerit auxilio brachii secularis , contradictores per censuram ecclesiasticam appellatione post - posita compescendo. — De eodem habetur positum in jure, Extra de he- reticis libro Vl» : Ut officium inquisitionis, S Denique ; item, Extra eodem : Ut inquisitionis negocium. Et infra : Non obstantibus appella- Gonibus seu proclamationibus predictorum nequicie filiorum, cum tam secundum ordinationem predecessorum nostrorum quam secundum le- gem imperialem , appellationis et proclamationis beneficium expresse sit ^ 214 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. res vcl inquisitor heretice pravitatis duxerint eligendos. Secundo, si fuerint negligentes et desidentes [f^ 148 b| ; hoc autem impedimentum tollitur, quia inquisitores possunt tales facere amoveri et alios loco ipso- rum subrogari; quod patet in eisdem constitutionibus Clementis pape. Et nfra : Et 8i quis eorum officialium propter ineptitudinem, vel inher- tiam, eeu occupationem aliquam vel excessum dyocesano et fratribus supra dictis visus fueritamovendus, ipsum ad mandatum vel dictum eorum teneantur amovere potestas , capitaneus , vel quivis alius hujusmodi pre- dictorum, et alium secundum formam prescriptam substituere loco ejus. Tertio, si fuerint infideles ipsi officio, quia tales et punire et amovere tenentur potestates, ut patet in eisdem constitutionibus. Ef tnfra : Quod si quis eorum contra fidem et sinceritatem officii sui in favorem heresis deprehensus fuerit excessisse, preter notam infamie perpetue quam tan- quam fautor hereticorum incurrat, per potestatem, capitaneum, consules vel rectores seu alium similem ad dyocesanorum et dictorum fratrum vel inquisitorum seu inquisitoris arbitrium puniantur. Predicta autem ordinatio seu modus officialium predictorum in parti- bus dumtaxat Ytalie habet locum. 1n regno autem Francie inquisitores agunt et utuntur ministerio officialium regis, et comitum, et baronum et aliorum dominorum castrorum seu locorum aliorum in territoriis suis, sive sint senescalli, vel baylivi, vel judices, vel bajuli, vel servientes, seu quibuscumque aliis nominibus vel officiis censeantur, quos inquisi- tores possunt requirere et requisitos, si negligentes fuerint aut [f* 148 c] desides, per censuram ecclesiasticam compellere et cohercere ; necnon ex virtute litterarum regis Francie ipsis inquisitoribus concessarum om- nes et singuli supra dicti tenentur inquisitoribus prebere auxilium et con- silium opportunum et in omnibus que ad officium inquisitionis spectant eisdem inquisitoribus, et eorum mandatis, et requisitionibus simpliciter obedire, quod prompte faciunt et fecerunt, scientes ejusdem regis de- votam et ad hoc spontaueam voluntatem. Tertio quoque, sive sint notarii ex quibus potest contingere impedi- mentum duppliciter : uno modo, si nolunt facere officium tabellionatus quacumque occasione, et hoc impedimentum tollitur, quia ipsi in- quisitores possunt ad hoc compellere omnes et singulos sive sint seculares sive religiosi, etiam si sint in sacris ordinibus constituti, qui, dum essent in seculo, officium tabellionatus habuerunt; alio modo, si nullus notarius commodo potest haberi, et hoc impedimentum tolli- tur, quia inquisitores possunt adhibere duas persona ydoneas loco notarii ad scribendum et faciendum omnia que in commisso inquisitionis officio ad scriniarii seu tabellionis noscuntur officium pertinere. De istis duobus plenius nolatum est supra , JJe potestate inquisitorum : Sexto, tnquisito- res possunt requirere , elc. D. — Quarto, etiam testium quos recipiunt occasione posset impedi- mentum contingere tripliciter : uno modo, quia sunt infames, sicut per- 216 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. tes singulares sunt in dictis, concordant autem in substantia vel in specie rei, relinquitur inquisitorum arbitrio ut si quis eis secundum Deum videbitur sic procedant, maxime si fama consentit et [f* 119 b]. ydoneitas et fides deponentium contra eum contra quem fuerit inqui- rendum. — In consultationibus tamen domini Guidonis Fulcodii in fine in- quisitoribus taliter ipse scribit : In summa vero admonendos vos arbi- - tror, quatinus acia inquisitionis diligentius evolvatis; eli si testes inveneritis confuse deposuisse et de causa sciencie minus plene requisi- tos fuisse, suppleatis obmissa et eos de causa sciencie et de causa cause ubi faciendum videbitur sollicite requiratis, quod fieri posse, scilicet ite- rari testium interrogaliones obmissas, dicit decretalis de testibus, [C.] Per (uas, et concordat. l. ff. dequestionibus repeti ; et hoc dico cum tanta di- ligentia faciendum, quia illis contra quos inquiritur precluditur via juris in nolicia testium el reddendis interrogationibus prout in jure fieri con- suevit; et quanto magis eis via precluditur, tanto sollicitudo vobis ma- jor incumbit, adeo quod de inimicicia testium per vos debetis inquirere cum non possint alii divinare, el nisi testes plene et plane in omnibus concordaverint, melius est vobis purgationem indicere, vel differre sen- tentiam quam dampnare, adeo quia non crederem tutum ad vocem duo- rum testium hominem bone opinionis dampnare, licet videat contra jus dicere, quia ubi numerustestium [non] exigitur, duosufficiunt; set hoc ideo dico quia duos vix duos judico, eo quod urgente necessitate legitime defensionis ordo truncatur. Hec in predictis [f» 149 c] consultationibus. Alio autem modo posset impedimentum contüingere ex publicatione nominum testium deponentium ; et hoc tollitur sicut plenius notatum est supra : Septimo, st inquisitoribus videatur, etc. E — Quinto, ex defectibus contingentibus possunt contingere impedi- menta multipliciter : uno quidem modo, ex defectu sociorum ; quod im- pedimentum tollitur, quia prelati sive superiores inquisitorum tenentur eis dare socios quos et quot petunt. De hoc habetur in littera Urbani pape IIII et Clementis pape IIlI* consimilis tenoris priori provinciali et prioribus conventualibus et subprioribus ia Lombardia; item, in alia lit- tera ejusdem Clementis pape consimilis tenoris priori provinciali et prio- ribus conventualibus et subprioribus in regno Francie : Ne catholice fidei negocium, dilectis filiis fratribus vestri ordinis infra designatos eis limites sedis apostolice auctoritate commissum et in posterum commit- tendum, ex personarum defectu contingat, quod absit, quomodolibet im- pedire, volumus et presentium vobis auctoritate districte precipiendo mandamus quatinus tu fili, prior provincialis, singulis ex predictis fra- tribus singulos socios, fratres videlicet ipsius ordinis, providos et discre- tos ac eliam negocio congruentes de quibus hii quibus assignati fuerint merito valeant consolari, sublata difficultate qualibet, assignare procures ; et nichilominus tam tu quam vos alii priores, supperiores conventua- les ac vicarii, quociens ab eisdem fratribus [f" 419 d] quibus dictum est 218 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. qui etiam destrui non possunt nisi destruantur receptatores , fautores et defensores eorum, sicul in lege de furibus continetur : Quod non possunt destrui, nisi simul destruantur et [f* 120 b] furtorum occultatores.: Des - truuntur autem heretici duppliciter, uno modo cum ab heresi ad veram catholicam fidem convertuntur, juxta illud Proverb. XII, (7] : Verte impios, et non erunl ; alio modo quando relicti seculari juditio corporaliter con- cremantur. Ordo itaque procedendi in executione officii inquisitionis de- bet esse primo et principaliter ut contra hereticos procedatur, subse- quenter vero contra fautores , receptatores et defensores ipsorum et ideo qui dicantur heretici, qui fautores, et qui defensores eorum, et quali- ter contra singulos procedendum sit , inferius distinguetur. a) Sciendum est itaque quod hereticorum quidam dicuntur heretici perfecti, quidam vero imperfecti. Dicuntur autem perfecti heretici illi qui fidem et vitam hereticorum professi sunt secundum ritum suum eamque tenent seu servant et aliis dogmatizant ; imperfecti autem heretici dicun- tur illi qui fidem hereticorum quidem habent, set vitam ipsorum quan- tum ad ritus et observantias eorumdem non servant; et isti proprie cre- dentes hereticorum erroribus appellantur et sic heretici judicantur. Notandum est autem quod hereticorum perfectorum quidam sunt perti- naciter in sua perfidia persistentes , quidain autem ab heresi redeuntes, quidam vero post reditum et abjuratam a se heresim recidivantes seu relabentes. Circa hereticos pertinaces talis ordo servandus est, quod ubi- cumque et ab omnibus et omni tempore capiendi sunt et ad potestatem Ecclesie reducendi, ut sint sub manu inquisitorum heretice pravitatis aut dyocesanorum, et in tali custodia recludantur quod non possint alios corrumpere [f* 120 c]; et ibidem instruendi sunt et exortandi sepius , monendi ut convertantur ab errore suo et redeant ad Ecclesie unitatem ; et coram discretis et litteratis viris ac fidei zelatoribus examinentur per Inquisitores; et eorüm errores et hereses quas tenent et defendunt con- scribantur, ut secta talium detegatur. Expectantur autem tales diutius et invitantur ad conversionem et differtur eorum condempnatio ex causa rationabili : primo, quia eorum conversio multum proficit officiofidei ex eo quod si convertuntur detegunt suos complices, et latibula, et con- venticula tenebrarum. Item, illi qui per eos decepti fuerunt etin errorem missi, quando vident magistros erroris sui esse conversos et se ipsos lore deceptos, quandoque facilius et perfectius ab erroris devio conver- tuntur. Item, quamdiu heretici tales in custodia detinentur, alii qui per eos corrupti fuerant, suspicantes et cogitantes quod convertantur et se et alios detegant seu revelent, facilius et frequentius veniunt ad confi- tendum de se et de aliis veritatem, aut citati seu vocati per inquisitores cicius confitentur. Possunt etiam tales heretici per questionum tormenta citra membri diminutionem et mortis periculum , tanquam vere latrones et homicide animarum et fures sacramentorum Dei et fidei christiane , et errores suos expresse fateri et accusare alios hereticos quos sciunt et 220 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. censeantur, ubicumque per imperium dampnati foerintab Ecclesia et secu- lari juditio assignati, animadversione debita puniantur; si qui vero de pre- dictis, postquam fuerint deprehensi, territi metu [f* 121 b mortis redire voluerint ad fidei unitatem juxta canonicas sanctiones, ad agendum pe- nitentiam ip perpetuum carcerem detrudantur. — ltem, in concilio Tholo- sano domini Romani, apostolice sedis legati : Licet a diversis. Et infra : Heretici autem qui timore mortis vel quacumque occasione, dummodo vero redieriot sponte ad catholicam unitatem, ad agendum penitentiam per episcopum loci in muro cum tali includantor cautela quc: facultatem non babeant alios corrumpendi. Notandum autem est ad cautelam quod per experientiam sepius est probatum quod con versio hereticorum de secta Manicheorum certior est et contriciler aul veraciler convertuntur, aut pro fide, seu magis perfidia sua, mori pocius eligunt quam con- verti. Hereticorum autem de secta Valdeusium seu Pauperum de Lug- duno conversio multum dubia est et suspecta, et frequenter ficte re- deunt, ot evadant manus inquisitorum et ad vomitum revertantur ; et ideo sollerter et caute providendum est ne ficla conversione decipiant Ecclesie juditium, aut pocius semetipsos. c) Circa hereticos autem recidivantes aut relabentes, distinguendum est : aul dicuntur recidivare proprie, videlicel in pristinum crimen he- resis ejusdetn seu alterius speciei aut secte relabendo . seu alias, post abjuratam a se heresim . hereticos associando , deducendo, seu munera dando, aut mitlendo, aut favorem qui excusari non possil hereticis impendendo ; aut dicuntur recidivare improprie, videlicet post juramen- tum de plena veritate dicenda prestitum , celando [f* 121 c] aut suppri- mendo scienter de se et de aliis in juditio veritalem, aut penitentiam sibi injunctam muri vel carceris, vel mandata sibi imposita non ser- vando, set violando et transgrediendo. Circa relabentes itaque aut reci- divanles proprie in pristinum crimen heresis, aul post abjuratam heresim in juditio, aut post purgationem factam favendo hereticis inex- cusabiliter quoquo modo, talis ordo servandus est quod, postquam legi- lime constiterit de predictis landem presente potestate seculari, judicandi sunt relapsi in beresim, et tanquam tales absque ulla penitus audientia relinquendi sunt brachio et juditio seculari. De boc cavetur in lege im- periali quondam Frederici : Comrnissi nobis. Et infra : ltem, mortis sen- tentie ducimus adiciendos si quos bereticorum ad juditium tractos in extremo vite periculo heresim abjurantes postmodum de falso juramento constiterit et fide mentita conviaci ac eos contigerit ejusdem morbi spon- taneam incurrere recidivam, ul sibi dampnabilius iniquitas sit mentita el penam debitam [propter] mendacium non evadat. — ltem, in consulta- tionibus Alexandri pape III" : Quod super nonnullis. Et infra : Primus igitur consultationis vestre articulus continebat utrum dici debeat re- lapsus in heresim qui lapsus est in eam post abjurationem ipsius in qua non invenitur antea comnuiisisse, cum secundum proprietatem vocabuli 222 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. Fulcodii, q. XIII*, scribitur et babetur, quod in eos qui carceres exie- runt vel injunctas penitentias violarunt durat inquisitorum potestas, adeo quod illi qui predicta commiserunt, si excusationem non habent, [f* 122b] possunt tanquam heretici condempnari, nam presumitur ficta conversio, et confessio simulata, et materia veteris erroris recondita, Argumentum de. pe., dist. secunda : S? qwis tnotdie ; nam exitus acta probat. Et canon similiter XXII, q. Il*, quod ait : Et ex post facto ostenditur sibi excessum veterem placuisse, Ár? XXXI", q. I, Cum per bellicam, circa finem ibi, Ostendentes sibi, etc. Circa recidivantes vero qui relapsi dicuntur improprie contra pro- prium juramentum veritatem in juditio supprimendo aut peniten- tiam sibi ipjunctam aut mandata sibi imposita non servando, set violando, non invenitur expressum in jure, quia tales, nisi essent. forsan impenitentes, sint penaliter seculari juditio relinquendi, nisi qualenus de pejerantibus aliquid est expressum in lege imperiali Frederici superius allegata, et in consultatione memorati Narbonensis episcopi et suffraganeorum ejus, et in consultationibus domini Guidonis Fulcodii immediate supra positis. Set in illis supponitur aut abjuratio heresis et relapsus in eam aut impenitentia cum contumacia, unde reci- divantes seu relapsi dicti improprie, si peniteant, non sunt relinquendi juditio seculari, set puniendi sunt penis aliis ad arbitrium inquisitorum juxta qualitatem delicti et delinquentium personarum, puta pejerantibus preter penam aliam cruces dupplices imponendo, violantes vero peni- tentiam sibi injunctam seu mandata sibi imposita non servantes redu- cendo ad carcerem muri et eisdem penas alias imponendo, necnon penas peccuniarias ad quas se obligaverunt [f» 122 c] et quas transgrediendo mandata incurrerunt ab ipsis vel eorum successoribus exigendo. d) Credentes autem hereticorum erroribus heretici judicantur, sicut superius est pretactum, Extra de hereticis : Éacommwuntcamus, Il* S Cve- dentes autem. Est autem sciendum quod culpe seu actus vel opera ex quibus possunt judicari talia facientes esse credentes hereticorum dup- pliciter distinguuntur (1), quia hujusmodi culpe quedam sunt certe et vehementer cogentes, quedam autem sunt probabiles, que, et [si] singule non probent, tamen simul collecte faciunt validissimum argumentum. Culpe autem seu actus et opera quasi certa ex quibus aliqui judicantur esse credentes hereticorum erroribus , quamvis etiam ipsi negent se esse tales, quantum ad sectam quidem Catharorum seu Manicheorum sunt ea que secuntur, videlicet si ipsos hereticos modo hereticali adorant, quod fieri communiter consuevit flectendo genua coram ipsis junctisque ma- nibus inclinando, petendo benedictionem ipsorum, aut secundum ritum ipsorum inclinando caput, eorum orationes implorando vel more et ritu ipsorum inclinato capite eis tanquam sanctis aut justis reverentiam exhi- (1) Extinguntur dans les deux mss. ^2 QUARTA PARS. 223 bendo; item, panem benedictum per hereticos scienter ab eis vel a quo- cumque alio sibi datum vel missum accipiendo et comedendo aut etiam pro devotioneipsorum secum conservando ; item, si hereticationi alicujus persone scienter et voluntarie interfuerint et precipue si eamdem here- ticationem fieri procuraverint, aut consuluerint, aut consenserint in eadem ; item, [f" 122 d] si pactum seu promissionem hereticis fecerint quod in infirmitate sua vel in fine suo recipiantur ab eis in sectam ip- sorum secundum ritum et consuetudinem eorumdem, quam receptionem vocant heretici Melioramentum seu Consolamentum et baptismum Spi- ritus Sancti; item, si servitio eorumdem hereticorum interfuerint ubi, majore ipsorum tenente librum apertum, per ipsum quasi sub generali confessione quam faciunt remissionem intelligunt fieri peccatorum. Quantum ad sectam vero Valdensium seu Pauperum de Lugduno sunt evidentia argumenta et certa juditia quod sint credentes eorum erro- ribus illi qui peccata sua confitentur Valdensibus et penitentiam reci- piunt ab eisdem, quos tamen sciunt vel credunt non esse presbiteros ordinatos per episcopum Romane Ecclesie ; item, quiscienter orant cum eisdem Valdensibus secundum modum, et ritum, et doctrinam ipsorum flectendo genua cum eisdem super bancam vel quidlibet alter[um] inclinati ; item, qui intersunt cene Valdensium in qua corpus Christi se conficere mentiuntur; item, qui sermones seu predicationes vel exortationes quas in suis conventiculis heretici tam Manichei quam Valdenses faciunt fre- quenter et libenter audiunt et intersunt, secus autem si semel tantum et nunquam postea redire voluerint; item, si confiteantur se credere quod heretici, sive Manichei sive Valdenses, sint boni homines et quod ha- beant et teneant bonam fidem et bonam sectam in qua possint salvari tam ipsi heretici quam alii qui eamdem fidem et sectam tenuerint seu servaverint ; nam tales sic credentes ex ore suo se [f* 123 a] judicant et confessione propria convincuntur. In consultationibus vero domini Guidonis Fulcodii, q. IX*, ita colligi- tur et habetur quod illi qui confitentur se credere ita esse sicut illi di- cunt, credentes utique sunt, nam ex ore suo se judicant. Qui vero ado- raverint, reverentiam suo more exhibuerint, et confessionem vel communionem ab eis juxta ritum eorum acceperint, vel similia perpe- traverint que ad ritum eorum pertinent , credentes utique fuisse convin- cuntur ; nam ex factis exterioribus presumitur de affectu, ut Ar? XXXII : Qui viderit, c. De dolo, |. Dolum ; nec enim refert utrum dictis an factis quis voluntatem suam insinuet, ff. de legibus et Se. cum de quibus, nam negare et confiteri possumus non solum ore set etiam facto, XI", q. IIl*: Estimant ; et hoc dico de hiis factis in quibus error exprimitur, sicut su- pra exempla posui de hiis que ad ritum errantium pertinent. Verum si quis eos visitavit, alimoniam prebuit, ducatum prestitit, vel similia fe- cit in quibus nichil de ritu ipsorum expressum ostenditur, quamvis ali. qui contrarium scripserint, nec credo quod possit credens judicari : 224 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. nam hec omnia fiunt interdum ex affectione carnali, interdum precibus amicorum, interdum peccunie intuitu; et cum dicat papa non simplici- ter esse credentes , set. credentes eorum erroribus velut hereticos judi- camus, necesse arbitror aliquod in eis erroris indicium deprehendi; cum enim credens hereticus judicetur non est satis questio facilis ad pronunciandum credentem et sic per consequens hereticum : nam in hoc crimine etiam ex vehementi presumptione nemo dampnatur [f* 123 bJ, Extra de presumpt., Litteras. Et si quis obiciat : Quomodo ergo dicis credentes qui adorant el similia faciunt si ex presumptione neminem dampnas ? Respondeo : Non credo illos ex presumptione solum, ymo ex vera probatione credentes judicari ; nam hec est probatio evidentissima que fit ipso facto , alias enim de animo constare non posset , quia altum est cor hominis et inscrutabile, set hujusmodi juditia que ad bonum retorqueri non possunt; nec ad aliud nisi ad id quod expressum indi- cant pro probationibus sunt habenda. Et ideo perspicue vocantur insidie , c. De dolo, |. Dolum. Quid ergo dicemus de hiis qui sermones seu pre- dicationes eorum audiverunt? Respondeo : Si semel tantum audiverunt et nunquam postea redire voluerunt, inculpabiles videntur quoad hoc ne credentes judicentur ; nec enim videntur approbasse quod postmodum evitaverunt, et hoc dico argumento canonis I, q. l* : Constat. Qui vero prima vice venerunt et posumodum frequentarunt locis et horis suspec- lis, possunt credentes censeri argumentum habeo a sensu contrario, ex dicto canone : Constat, et a simili, Extra de presumptionibus, [c.] Ex studiis. Hec predictus dominus Guido. In consultationibus vero domini Petri archiepiscopi Narbonensis et suffraganeorum ejus inquisitoribus Tholosanis : JDubitationes ves- iras. Et fra.ita scribitur : Sane inter culpas ex quibus credentes possunt judicari, ne ulterius dubites, has esse firmiter arbitramur si reverentiam fecerunt hereticis ut credentes, eorum orationes implo- rantes [f* 123 c] et bonos homines profitentes quasi adorant eos, si consolationi eorum ubicumque consolantur in hereticum recipientes per impositionem manuum se salvare proditionaliter mentiuntur; aut si servitio eorumdem, majore ipsorum librum tenentem apertum, per ipsum quasi sub generali confessione remissionem intelligunt fieri peccato- rum; si cene Valdensium ubi in die cene, mensa posita et pane su- perposito, Valdensis unus benedicens et frangens dansque astantibus credit secundum suam dampnabilem sectam conficere corpus Christi , non causa prodendi vel reprehendendi eos vel alia commendabili seu excusabili affuerunt ; si eisdem Valdensibus peccata sua confessi fuerint, ut solet et debet quisque sacerdoti proprio confiteri; si pacem ab here- litis vel Valdensibus vel panem ab eis benedictum a quocumque sibi missum vel datum scienter dampnabiliter receperunt ; si crediderunt eos in secla sua salvari posse vel esse bonos aut sanctos homines vel Dei amicos , vel eorum persecutores peccare , vel si eos taliter laudaverunt, A"2.y 226 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. fidejussoribus sub penis de quibus videbitur et recepta juratoria cautione de comparendo quandocumque fuerint requisiti, consueverunt relaxari usque ad sermonem inquisitorum in quo publice penitentie injunguntur. Si autem confiteri noluerint veritatem et legitime constiterit de eadem , servetur quod in consultationibus archiepiscopi Narbonensis et suffra- ganeorum ejus scribitur inquisitoribus Tholosauis : Dwbitationes vestras. Et infra : Si quis tamen culpam suam, ex [f* 124 b] qua possit credens vel hereticus judicari de qua plene per testes seu per aliam probationem constat, pertinaciter negare non metuerit , quamdiu io hujusmodi nega- tione persistit, licet alias conversionem pretendat, hereticus absque du- bio est censendus evidenter : namque impenitens est qui peccatum de quo convincitur non vult etiam confiteri. ej Fautores hereticorum, sicut habetur in consultationibus domini Guidonis Fulcodii, q. X*, taliter distinguuntur, quia alique sunt persone private, alie vero que publica potestate funguntur, et non est omnium una conditio. Qui enim gladii potestate funguntur ex sola omissione pos- sunt dici fautores, puta si condeinpnatos ab Ecclesia non fugant et pu- niunt sicut debent; et quia ex hoc favere intelligantur, probant ad lit- teram canones isti, XXXIlII*, q. IIl* : Qu: potest, et q. V* : Qu: in viciis, et q. VIII* : Preterea. Private vero persone in hoc casu, si non capiunt, si pretereuntem non detinent, fautores dici non possunt, nam hec ad eos pertinent qui potestate funguntur, et est adhuc Ar" XXVI", q. II*: S: de arca; et hoc fateor de privatis personis que ad hoc non sunt sa- cramento constricte; si enim juraverint indicare, sicut faciunt multi, et celant, non nego illos favere, cum ad id teneantur debito juramenti, et sit mortale peccatum in hoc casu veritatem occultare, XI» q. III* : Quisquis, et sic patet qualiter quis omissione favere videtur. Set et verbis favere quis potest, si quis enim excusat hereticos non ex lingue lubrico nec per jocum, set in conventiculis vel etiam inter laycos, sicut multi faciunt dicentes sepe [fí* 12& c| : Isti homines non sunt tales quales dicuntur, nec negant ista vel illa; vel forte quia advocati sunt aliqui et defendendo ipsos excusant ipsorum excessus, possunt fautores dici consideratione habita personarum et temporis et locorum : plerumque enim hec verba homines simplices ad hereticorum amorem provocant et devotionem quam babent ad Ecclesiam diminuunt et enervant; et quod hujusmodi excusatores falsi favere videantur, insinuat canon, XI" q. III*: 7*mendo; sel et illi episcopi qui Lothario adheserunt tanquam fautores ejus con- dempnati sunt, Il*, q. I^, c. ultimo; et dicit alibi Papa quasi favendi modus exponens quod fucatis defensionibus ejus crimina tegere niteban- tur, XI*, q. III*; ita et ex duobus illis capitulis colligitur quod per hu- jusmodi coloratas defensiones intelligitur quis favere quod sane intelli- gendum est de hiis qui consulte, non ut, plerumque fit ex precipitio nec per jocum, in hiis prolabuntur, nam lubricum lingue ad penam vel damp- num trahi non convenit, ff. Ad legem Juliam majestatem, |. Famosi ; et 2238 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. ticiam pervenire, alioquin excommaunicationis sententia percellatur. Secundo, faventilli qui requisiti non juvant, sicut patet in littera Clemen- tis pape [III" et Gregorii pape X' et Nycholay pape IIIl" consimilis tenoris : Pre cunctis. Et infra : Ceterum si forte, quod non credimus. Et paulo post : Contra illos vero qui idem negocium requisiti juxta officium et posse suum non juverint seu foverint studiose, freti auctoritate eadem, intre- pide procedatis secundum canonicas sanctiones. Tertio, favent illi qui scienter participant cum eisdem; et de hoc habetur in eisdem statutis Innocentii et Alexandri : Si qui autem tales, postquam ab Ecclesia [f» 125 b] fuerint denotati , evitare contempserint, excommunicationis sententia percellantur , alias animadversione debita puniendi. — [tem, in lege imperiali Frederici : Patharenorum recep- tatores , et complices , et quocumque modo fautores qui, ut a pena alios possunt eximere de se velut improvidi non formidant, publicatis bonis omnibus relegandos in perpetuum esse censemus. Quarto, gravius adhuc favent qui laudant seu commendant eos; de hoc habetur in pluribus locis. Quinto, qui eos defendunt verbis, pro eis disputando, vel pro eis advocando, et tales possunt dici defensores. De hoc habetur in lege imperiali Frederici : Comm:sst nobis. Et infra : Simili quoque pena plecti censemus omnes quos ad fovendum hereticorum errores calli- dus hostis suscitat advocatos, vel parat illicitos defensores, maxime cum facinus quos inquinat equat, nisi monitione premissa destiterint et eorum vite duxerint consulendum. Sexto, plurimum favet qui captos de manibus capientium auferunt vel de carceribus eripiunteos, vel qui personaliter prohibent ne capiantur. De hoc habetur in constitutionibus Clementis pape IIII" : Ag extirpanda. Et tnfra : Quicumque autem hereticum vel hereticam captum vel captam auferre de manibus capientium vel capientis ausus fuerit, vel defendere ne capiatur seu prohibere aliquem intrare domum seu locum aliquem ne ca- piatur et inquiratur, idem juxta legem Padue promulgatam per quondam Fredericum olim Romanorum imperatorem i 425 c] publicatis bonis omnibus in perpetuum relegetur. Sepumo, plurimum favent domini temporales qui scienter post admo- nitionem sibi factam tenent hereticos in terris suis et non expellunt. De hoc habetur in lege imperiali : Catharos, Patharenos. Et infra : Si vero dominus temporalis requisitus et monitus ab Ecclesia terram suam purgare neglexerit ab heretica pravitate, post annum a tempore monitionis elapsum, terram ipsius exponimus catholicis occupandam qui eam exterminatis hereticis absque ulla contradictione possideant et in fidei puritate conservent. Octavo, summe favent qui inquisitionis officium impediunt et ejus exe- culoni se opponunt. De hoc habetur in littera Clementis pape IIII* et Gregorii pape X' et Nycholay pape IIII* consimilis tenoris : Pre cunctis. 2950 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. mittendi, dum in sua negatione persistunt , quantumcumque voluntati Ecclesie se supponant. Circa vero levi suspitione notatos, lalis ordo servandus est. Primo enim, citandi sunt et requirendi ut confiteantur in juditio veritatem ; et 81 confessi fuerint , cum talibus mitius est agendum. Si vero negaverint, procedatur similiter ad receptionem testium contra eos ; et, nisi juxta considerationem suspitionis qualitatemque persone propriam innocen- tiam congrua purgatione monstraverint, anathematis gladio feriantur, et usque ad satisfactionem condignam ab omnibus evitentur, ita quod, si per annum in excommunicalione prestiterint, ex tunc velut heretici condempnentur. Hec leguntur in statutis Innocentii pape IIII" et Alexan- dri pape IlII*, et Extra de hereticis, Eacommunticamus, in S Qui autem. y) Secundum vero prius et posterius [f* 126 b| distinguuntur fautores hoc modo, quia quidam sunt redeuntes, quidam vero recidivantes, quidam autem pertinaces et rebelles. Circa fautores vero non redeuntes, distinguendum est, quia aut re- deunt sponte ante citationem, tunc cum majori misericordia suscipiendi sunt; aut post citationem , et tunc procedendum est circa eos, sicut de infamatis superius est notatum ; aut redeunt post sententie promulga- tionem, et tunc etiam recipiendi sunt. Et si quidem dixerint veritatem, cum eisdem in penarum mitigaliopne mitius est agendum. Circa fautores autem recidivantes , distinguendum est, quia aut cul- pam suam humiliter recognoscunt et penitent, et tunc ad arbitrium in- quisitoris tales propter recidivum sunt gravius puniendi; si autem cul- pam suam non recognoverint, subjiciendi sunt penis contra hereticos promulgatis. De hiis habetur in consultationibus archiepiscopi Narbo- nensis et. suffraganeorum ejus iuquisitoribus Tholosanis : Dubitattones vestras. Et infra : llis autem qui, cum receptatores, defensores, fauto- resve tantum extiterint reconsiliati fuerint seu mandatis Ecclesie obe- dire juraverint, in culpam suam recidiverint abjuratam , seu penitentias contumaciter refugerint accipere vel implere, si postea moniti vel non moniti reatum suum humiliter cognoscentes voluerint emendare, recep- üs ab ipsis talibus securitatibus preter juratoriam cautionem quod ti- more [í(* 126 c] pene temporalis debeant coherceri, talem penitentiam injungatis que metus possit esse ctiam aliorum; alioquin, adversus eos quantum de jure poteritis procedatis. Fautores autem, rebelles et pertinaces proprie dicuntur illi qui legitime citati et moniti parere despiciunt aut contempnunt; et circa istos talis ordo servandus esl : primo quidem, sunt denunciandi excommunicati tanquam tales, sicut patet in littera Alexandri pape IIIl" iaquisitoribus Tholosanis : Consultationi vestre taliter respondemus quod, cum pro contemptu non impunitas, set pena contumacibus debeatur et contuma- cia maxime in causa fidei suspitioni presumptionem adiciat vehemen- tem , si quis suspectus de heresi vocatus a vobis ut de fide respondeat ^7 232 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. ribus, l. 1. et II., et De officio presidis, c. De his qui latrones occultant, |. ult. , ubi loquitur de hiis qui resistunt presidi et auxilio militari, quod non potest non esse notorium. Hec in predictis consultationibus. Circa receptatores autem hereticorum, cum et ipsi sint fautores, eorum ordo consimilis servari poterit qui de fautoribus superius est notatus. ) Defensores autem hereticorum, prout in eisdem consultationibus, q. XIl*, scribitur, taliter distinguuntur et describuntur. Defendit igitur quis interdum errorem, interdum personam errantem ; et certe qui de- fendit errorem dampnabilior est illo qui errat, et non solum hereticus set heresiascha dicitur, XXIIIIe, q. III^ : Qui a&orum ; et in eodem casu intelligo quod dicitur, Xl» [f» 127 b], q. Ill* : Qui consentit , quamvis ibi videatur loqui de illo qui defendit errorem ; set intelligo quod defendit errantem et errorem per preallegatum capitulum : Qut aito- rum; alias enim non esset acrius puniendus errante. De hujusmodi autem defensoribus non loquitür Papa sive in jure sive in rescripto in- quisitorum : illos enim non discerneret ab hereticis, rec sola diceret excommunicatione notandos ; loquitur igitur de defensione persone ut cum quis personam defendit, resistens viribus vel potencia, ne ad ma- nus judicis veniat examinandus vel puniendus; et de simili defensione loquitur canon XXI", q. V* : S? forte, et in aliis capitulis questionis ejus- dem, ut XXVII», q. I* : S? custos; et contra hujusmodi defensores potest ad excommunicationem procedi, et credo quod ex presumptione quod sint suspecli possit eis indici purgatio. Si queras unde sunt suspecti, respondeo quod in justa defensione opinio male viventium incurritur, XXIIlIs, q. Vl* : Sz quis. Hec in predictis consultationibus. — Defensores autem hereticorum excommunicati sunt a jure, Extra de hereticis : Eizcommunicamus, in S Credentes preterea, receptatores, defensores, et fautores excommunicationi hereticorum decernimus subjacere. Circa de- fensores itaque hereticorum talis ordo servandus erit, ut, postquam de culpa defensionis hujusmodi constiterit, denuncientur nominatim esse excommunicati a jure, et hoc est excommunicatione notare ; et si satis- facere contempserint infra annum, ex tunc incurrunt ipso jure penas que leguntur, Extra de hereticis : £axcommunicamus, in S Credentes preterea. Poterit etiam circa defeusores consimilis ordo [f* 127 c] servari in plu- ribus qui de fautoribus et receptatoribus superius est notatus , quia de similibus simile est juditium , quod advertere poterit diligens inquisitor ; impossibile est enim perstringi ad unguem singula que in facto consis- tunt. D. — De ordine itaque agendorum in executione officii inquisitorum superius est expressum ; nunc autem circa modum agentis, sciendum est quod triplex inducitur. à) Primo vidclicet, ut inquisitor sit diligens ac fervens zelo veritatis fidei et salutis animarum ad detestationem et extirpationem heretice pravitatis ; sic autem ferveat inter displicentia et occurrentia gccidentia ^"€—- 236 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. heresis veritatem. Si autem ipse requisierit tempus seu spacium delibe- randi ut magis consulte respondeat, poterit ei concedi, si inquisitori expediens videatur, presertim si appareat quod petit hoc bono animo , non in dolo; alias, tenetur sine dilatione requisitus de facto proprio res- pondere. Postinodum vero per notarium publicum scribatur dies com- paritionis illius, videlicet : anno tali, kalenda tali, talis N. de tali castro seu villa, talis dyocesis , sponte veniens, vel citatus, vel vocatus, con- sütutus in juditio coram religioso viro tali N., inquisitore heretice pra- vitatis in regno Francie per sedem apostolicam deputato , juratus ad sancta Dei Evangelia plenam et meram dicere veritatem de facto seu de crimine heresis ipsumque contingentibus , tam de se, sicut de principali, quam de aliis personis vivis et defunctis, sicut testis, dixit et confes- sus fuit, elc. Notandum autem quod, si aliquis contra fidem aperte et manifeste dis- putaret, rationes et [f^ 129 d] auctoritates quibus consueverunt inniti heretici inducendo , talis faciliter per fideles Ecclesie litteratos convin- ceretur hereticus, cum eo ipso jam hereticus censeretur quo errorem defendere niteretur. Set quia moderni heretici querunt et nituntur la- tenter palliare errores suos magis quam aperte fateri, ideo viri litterati per scientiam scripturarum non possunt eos convincere , quia per fal- lacias verborum et per excogitatas astucias dilabuntur; et ideo pocius confunduntur ab eis viri litterati, et ipsi heretici gloriantes per hoc am- plius roborantur, videntes quod viris litteratis ita illudunt quod de ma- nibus eorum per suas vulpinas, versucias et tortuosas respousionum ambages callide celabuntur. Nimis enim est grave hereticos deprehen- dere, ubi ipsi non aperte confitentur errorem set occultant, vel ubi non habentur certa et sufficientia testimonia contra ipsos; in quo casu con- currunt undique angustie inquirenti : angit enim consciencia, ex una parte, si non confessus nec convictus puniatur ; ex altera vero parte, angit am- plius animum inquirentis informatum de falsitate , et calliditate, et ma- licia talium per experientiam frequentem , si evadant per suam vulpi- nam astuciam in fidei nocumentum, quia ex hoc ipsi amplius roborantur et multiplicantur et callidiores efficiuntur. Ex altera quoque parte, layci fideles iade sumunt materiam scandali quod inceptum inquisitionis ne- gocium contra aliquem quasi confuse relinquitur, et quodam modo infir- mantur in fide, videntes quod viri litterati sic a personis rudibus et vi- libus illuduntur, quia credunt nos ita in promptu habere [f? 130 aJ ipsas fidei rationes lucidas el apertas quod nullus in hiis nobis valeat obviare quin statim sciamus ipsum convincere, ita quod etiam ipsi layci clare possint ipsas intelligere ratioges ; el ideo non expedit in tali casu contra hereticos sic astutos de fide coram laycis disputare. Advertendum autem est quod, sicut non omnium morborum est eadem nedicina, quin pocius singulorum diverse sunt et singule medicine, sic nec ad omnes hereticos diversarum sectarum idem modus interrogandi , 258 PRACTICA INQUISPTONIS HERETICE PBRAVITATIS. quam dicunt esse sectam suam , eamque esse asserunt ecclesiam Jhesu Christi ; aliam vero ecclesiam vocant malignam , quam dicunt esse Ro- manam Ecclesiam, eamque impudenter appellant matrem fornicationum, (f* 4130 c] Babilonem magnam, meretricem et basilicam dyaboli et Sathane synagogam ; omnesque gradus et ordines ac ordinationes ejus et statuta despiciunt et depravant, et omnes qui fidem ejus tenent appellant here- ticos et errantes; nec aliquem posse salvari in fide Romane Ecclesie dogmatizant. ltem , omnia sacramenta Romane Ecclesie Domini Jhesu Christi, videlicet eucharistie seu altaris, ac baptismi qui fit in aqua materiali, necnon confirmationis et ordinis et extreme unctionis et pe- Ditentie ac matrimonii inter virum et mulierem, singillatim et singula asserunt esse inania atque vana; et confingunt, tanquam simie, quedam alia loco ipsorum que quasi similia videantur, confingentes loco bap- tismi facti in aliqua (4) aqua (2), alium spiritualem quem vocant Conso- lamentum Spiritus Sancti, quando videlicet recipiunt aliquam personam in sanitate vel in infirmitate ad sectam et ordinem suum per impositio- nem manuum secundum ritum suum execrabilem. Loco vero consecrati panis eucharistie Corporis Christi, confingunt quemdam panem quem appellant panem benedictum seu panem sancte orationis, quem in prin- cipio mense sue tenendo in manibus secundum ritum suum , benedicunt, et frangunt, et distribuunt assistentibus et credentibus suis. Loco vero sacramenti Penitencie, dicunt esse veram penitenciam suscipere et te- Dere sectam et ordinem suum; et suscipientibus dictam sectam et ordi- nem, sive in infirmitate sive in sanitate, dicunt omnia peccata esse di- missa , et tales esse absolutos ab omnibus peccatis suis sine quacumque alia satisfactione et absque etiam restitutione si haberent aliquid de alieno [f» 130 d], dummodo servent sectam et ordinem illum, asserentes se super hiis habere potestatem eamdem et tantam quantam habuerunt Petrus et Paulus et alii apostoli Domini Jhesu Christi; dicentes confes- sionem peccatorum que fit sacerdotibus Romane Ecclesie nihil valere penitus ad salutem , nec papam , nec aliquem alium de Ecclesia Romana habere potestatem absolvendi aliquem a peccatis. Loco vero sacramenti : matrimonii carnalis inter virum et mulierem, confingunt esse spirituale matrimonium inter animam et Deum, quando videlicet ipsi heretici per- fecti seu consolati recipiunt aliquem ad sectam et ordinem suum. Item, incarnationem Domini Jhesu Christi ex Maria semper Virgine negant, asserentes ipsum non habuisse verum corpus humanum nec veram car- nem hominis sicut habent ceteri homines ex natura humana, nec vere fuisse passum ac mortuum in cruce, nec vere resurrexisse a mortuis, Dec vere ascendisse in celum cum corpore et carne humana , set omnia in similitudine facta fuisse. Item, beatam Mariam Virginem negant fuisse (1) En marge. (2) Aqua dans le manuscrit 388. ^ QUINTA PARS. | 299 veram matrem Domini Jhesu Christi, nec fuisse mulierem carnalem , sed sectam suam et ordinem suum dicunt esse Mariam Virginem , id est veram penitentiam castam etl virginem que generat filios Dei, quando recipiuntur ad eandem sectam et ordinem. Item , resurrectionem corpo- rum humanorum futuram negant , loco ejus confingentes quedam spiri- tualia corpora et quemdam interiorem hominem, in quibus et qualibus dicunt resurrectionem futuram esse intelligendam. Predictos errores et quamplures alios qui ex eis necessario consecuntur tenent etcreduntet dogmatizant; et nichilominus, palliatis verbiset [f 434 a] vocabulis, prima facie videntur inexpertis hominibus et laycis confiteri ve- ram fidem, dicendosecrederein Deum Patrem, et Filium, et Spiritum Sanc- tum, creatorem omnium, et se credere [in] sanctam Romanam Ecclesiam, et in Dominum Jhesum Christum , et beatam Mariam Virginem , et incar- nationem et passionem et resurrectionem et ascentionem ejusdem Do- mini Jhesu Christi, et sanctum baptismum , el veram penitentiam, et verum Corpus Christi, et sacramentum matrimonii, cum tamen, veritate diligentius examinata , inquisita et comperta, omnia predicta dicant in dupplicitate et falsitate secundum intellectum suum superius expressatum et declaratum , ut ita fallant simplices et etiam magnos litteratos inex- pertos; et omnes predictos errores suis credentibus dogmatizant et exponunt ; et postquam detecti sunt et celare non possunt, coram inqui- sitoribus manifeste defendunt , asserunt et fatentur. Et ex tunc opus est eos exortari ad conversionem et ostendere eis errorem suum quibuscum- que modis per viros maxime expertos et industrios. Tales autem perfectos hereticos consueverunt inquisitores detinere diu- tius multiplici ratione: primo, ut ad conversionem sepius invitentur, quia conversio talium est plurimum utilis ex eo quod conversio hereticorum Manicheorum communiter vera estet raro ficta; et quando convertuntur, detegunt omnia et aperiunt veritatem , et revelant omnes complices suos, unde sequitur magnus fructus. Item, quamdiu detinentur tales perfecti heretici , credentes et complices eorumdem facilius confitentur et dete- gunt se et alios, timentes quod, si heretici convertantur, detegantur ab eis. Postquam autem sepius [f? 134 b] fuerint invitati et expectati ad conversionem , si redire noluerint et apparuerint indurati, proceditur ad sententiam contra eos et relinquuntur brachio et juditio seculari. 2. De modo et ritu vivendi ipsorum Manicheorum. De ritu autem et modo vivendi et conversandi ipsorum hereticorum expedit tangi aliqua, per que et facilius cognoscuntur et deprehendun- tur. In primis itaque sciendum est quod ipsi in nullo casu jurant. Item, jejunant tres quadragesimas in anno, videlicet a festo sancti Bricii usque 240 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. ad Natale, et a dominica in Quinquagesima usque ad Pascha , et a festo Pentecostes usque ad festum apostolorum Petri ct Pauli ; et septimanam primam et ultimam cujuslibet quadragesime vocant septimanam stric- tam, quia in illa jejunant in pane et aqua et in aliis autem septimanis tribus diebus jejunant in pane et aqua ; et per totum annum residuum tribus diebus jejunant in pane et aqua in qualibet septimana, nisi sint itinerantes aut infirmi. Item, nunquam comedunt carnes nec etiam tangunt eas, nec caseum nec ova, nec aliquid quod nascatur ex carne per viam generationis seu cohitus. Item , nullo inodo occiderent aliquod animal nec aliquod volatile , quia dicunt et credunt quod in animalibus brutis et etiam in avibus sint spiritus illi qui recedunt de corporibus hominum, quando non sunt recepti ad sectam et ordinem suum per im- positionem manuum ipsorum secundum ritum eorum, et quod transeunt de uno corpore in aliud corpus. Item, non tangunt aliquam mulierem. Item, in principio mense, quando sunt inter (f» 131 c] credentes vel in- ler se, benedicunt unum panem vel unam peciam panis, tenendo pa- nem in manibus cum manutergio seu aliquo panno albo dependente a collo, dicendo orationem Pater noster et frangendo in parvas pecias; et talem panem vocant panem sancte orationis et panem fractionis, et credentes eorum vocant panem benedictum seu panem signatum, et de illo pro communione comedunt in principio mense et dant et distribuunt credentibus suis. ltem , docent credentibus suis quod exibeant eis reve- rentiam , quam vocant Melioramentum, nos autem vocamus Ádoratio- nem, videlicet flectendo genua et inclinando se profunde coram ipsis super aliquam banquam vel usque ad terram, junctis manibus, tribus vicibus inclinando et surgendo et dicet.do qualibet vice : Benedicite, et in fine concludendo : Boni christiani , benedictionem Dei et vestram ; orate Dominum pro nobis quod Deus custodiat a mala morte et perducat nos ad bonum fipem, vel ad manus fidelium christianorum. Et hereti- cus respondet : À Deo et a nobis habeatis eam scilicet benedictionem; et Deus vos benedicat et a mala morte eripiat animam vestram et ad bo- num finem vos perducat. Per malam mortem dant intelligere heretici mori in fide Ecclesie Romane ; per bonum autem finem el per manus fi- delium christianorum dant intelligere quod recipiantur in fine suo ad seclam et ordinem ipsorum, secundum ritum eorum ; et hoc dicunt esse bonum finem. Predictam autem reverentiam dicunt fieri non ipsis, set Spiritui Sancto, quem dicunt esse in se ipsis [f* 131 d], ex quo sunt re- cepu ad sectam et ordinem quem dicunt se tenere. Item, docent cre- dentibus suis quod faciant eis pactum quod vocant la Covenensa, videli- cet quod in fine suo velint recipi ad sectam et ordinem ipsorum; et ex tunc heretici possunt recipere tales in infirmitate eorum, etiam si per- didissent loquelam aut non haberent memoriam ordinatam. e. un ?242 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. non sit ibi Corpus Christi , quia si esset ità magnum sicut unus maximus mons , jam christiani comedissent totum ; item , quod illa hostia nascitur de palea et quod transit per caudas equorum vel equarum , videlicet quando farina purgatur per sedacium; item, quod mittitur in [fe 132 b] latrinam ventris et emittitur per turpissimum locum, quod non posset fieri, ut aiunt, si esset ibi Deus. Item, de baptismo quod est aqua ma- terialis et corruptibilis, et ideo est de opere et de creatione mali Dei, et non potest sanctificare animam ; set clerici ex avaricia vendunt illam aquam, sicut vendunt terram in sepulturis mortuorum , et sicut vendunt oleum infirmorum quando inungunt infirmos , et sicul vendunt coufes- sionem peccatorum que fit sacerdotibus. Item, confessionem factam sa- cerdotibus Ecclesie Romane dicunt nichil valere, quod, cuim sint pecca- tores, non possunt solvere nec ligare, et cum sint immundi, nullum alium possunt mundare. ltem, dicunt quod crux Christi non est ado- randa nec veneranda, quia, ut dicunt, nullus adorat aut veneratur pa- tibulum in quo pater aut aliquis propinquus vel amicus fuisset suspen- sus ; item, dicunt quod illi qui adorant crucem pari ratione deberent adorare omnes spinas et omnes lanceas, quia sicut in passione Christi fuit crux in corpore, ita fuerunt spine in capite et laucea militis in Christi latere. Et multa alia circa istam materiam de sacramentis Eccle- sie vituperabilia dogmatizant. ltem, legunt de Evangeliis et de epistolis in vulgari, applicando et exponendo pro se et contra statum Romane Ecclesie quod longum esset per singula explicare; set in libris eorum quos habent copfectos et infectos de ista materia plenius leguntur, et in confessionibus credencium ipsorum , quando converiuntur, plenius audiuntur. 5. Hec autem sunt interrogatoria ad credentes de secta (fe 132 c] Manicheorum. In primis examinandus interrogetur, si vidit aut scivit alicubi here- ticum vel hereticos, sciens aut credens ipsos esse, aut nominari scu re- putari tales, et ubi vidit et quociens el cum quibus el quando. Item, 8i habuit aliquam familiaritatem cum eis, et quando et quomodo, et quis posuit eum in tali familiaritate. ltem, si recepit in domo sua ali- quem vel aliquos hereticos, et quem vel quos; et quis adduxit eos illuc, et quantum steterunt ibi et qui visitaverunt eos ibi, et quis inde eduxit eos el quo iverunt. [tem, si audivit predicationem eorum, et de hiis que dicebant et docebant. Item, si adoravit eos, vel vidit ab aliis ado- rari, aut eis reverentiam exhiberi modo hereticali , et de modo adorandi. ltem, si comedit de pane benedicto ipsorum, et de modo benedictionis dicti panis. Item, si fecit eis pactum seu convenienciam quod vellet re- cipi in fine suo ad sectam et ad ordinem ipsorum. ltem, si salutavit eos 244 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. dentur exprimere veritatem. Si enim in aliqua depositione isnveniretar tanta interrogationum multitudo, alia depositio pautiores continens pos- set diminuta videri, et etiam cum tot interrogationibus conscriptis in processu vix posset concordia iu depositionibus testium inveniri, quod considerandum est et precavendum. II. — Dez ssEcrA VarpeNsiuM (1). 1. Sequitur de secta Valdensium et primo de ejus origine et tempore quo incepit. Valdensium seu Pauperum de Lugduno secta et heresis incepit circa annum Domini M^, C*. LXX^. ; cujus actoret inventor fuit quidam civis Lugdunensis, nomine Valdesius seu Valdensis , a quo sectatores ejus fuerunt taliter nominati , qui dives rebus extitit et relictis omnibus pro- posuit servare paupertatem et perfectionem [f* 133 b] evangelicam sicut apostoli servaverunt. Et cum fecisset conscribi sibi Evangelia et aliquos alios libros de Biblia in vulgari gallico, ac etiam aliquas auctoritates sanctorum Augustini, Jeronimi , Ambrosii, Gregorii ordinatas per titu- los, quas ipse et sequaces senlentias appellaverunt, ea sepius secum legentes et minus sane intelligeutes, sensu suo inflati, cum essent mo- dicum litterati, apostolorum sibi officium usurparunt et presumentes per vicos et plateas Evangelium predicare; dictusque Valdesius seu Valden- 818 multos homines utriusque sexus viros et mulieres ad similem pre- sumptionem complices sibi fecit, ipsosque ad predicandum tanquam discipulos emittebat. Qui cum essent ydiote et illiterati per villas discur- rentes et domos penetrantes, tam viri quam etiam mulieres, in plateis ac etiam in ecclesiis, viri maxime, predicantes multos errores circum- quaque diffuderunt. Vocati autem ab archiepiscopo Lugdunensi, domino Johanne de Bellis manibus, super tanta presumptione prohibiti sunt ab eodem, set obedire minime voluerunt, in velamen sue vesanie preten- dentes et dicentes quod opportebat magis Deo quam hominibus obedire qui precepit apostolis omni creature Evangelium predicare , arrogantes sibi id quod apostolis erat dictum; quorum apostolorum imitatores et successores falsa paupertatis professione et ficta sanctitatis ymagine se esse temerarie asserebant, aspernantes prelatos et clericos, quia diviciis habundabant et in deliciis vivebant [t* 133 c]. Sic itaque ex presump- tuosa usurpatione officii predicaudi facti sunt magistri erroris, et moniti ut desisterent, inobedientes et contumaces effecti sunt; et exinde ex- (4) Ce titre n'est pas dans le manuscrit. 946 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. doctorum Ecclesie et traditionem ejusdem sancte Ecclesie catholice non solum pro veritate asserenda in juditio licite et ex debito sit jurandum, verum etiam ex statuto ejusdem contra prefatum errorem jamdudum edito : Si qui ex eis juramenti religionem superstitione dampnabili res. puentes jurare noluerint, ex hoc ipso heretici reputentur, Extra de hereti- cis, Fa:communicamus, in & S? qui circa finem. Notandum tamen quod ipsi (ie 134 a] Valdenses dispensant in jura- mento, ut possit inter eos quis jurare pro morte sua vel alterius vitanda seu evadenda, et etiam ne alios complices prodat aut secretum secte sue revelct. Dicunt enim esse crimen inexpiabile et peccatum in Spiritui Sanctum prodere aliquem de secta sua perfectum. ltem, ex eodem fonte erroris predicta secta et heresis asserit omne juditium esse a Deo prohi- bitum el per conscquens esse peccatum, et contra Dei prohibitionem exis- tere quod judex aliquis in quocumque casu et ex quacumque causa ho: minem judicet ad supplicium corporis aut ad penam sanguinis seu ad mortem, verba sancti Evangelii ubi scribitur : "Nolite judicare et non judicabimitmi, item : Non occides, et quecumque similia, sine expositione debita ad hec applicans, nec ea intelligens, nec recipiens intellectum nec expositionem eorum , sicut sancta Romana Ecclesia ea sane intelligit et tradit fidelibus secundum doctrinam Patrum et doctorum ct canonicas sanctiones. ltem, sanctiones canonicas decretalesque constitutiones sum- morum pontificum et statuta de jejuniis et de festis colendis ac decreta Patrum predicta secta devians a via et recta semita non recipit nec va- lere reputat, set spernit et respuit et condempoat. Item, circa sacramen- tum penitentie et claves Ecclesie perniciosius oberrantes predicti secta- tores dicunt tenent et docent se habere potestatem a solo Deo et a nullo alio, sicut apostoli habuerunt a Christo, audiendi confessiones predic- torum virorum ac mulierum sibi volentium confiteri et absolveudi et penitentias injungendi ; et confessiones talium audiunt [f* 434 b] et ab- solvunt et penitentiam injungunt, quamvis non sint sacerdotes nec cle- rici per aliquem episcopum Romane Ecclesie ordinati, set sunt layci simpliciter; talemque potestatem non confitentur se habere a Romana Ecclesia, set pocius diffitentur, et revera nec a Deo nec ab ejus Ecclesia ipsam habent, cum sint extra Ecclesiam et ab ipsa Ecclesia jam prescisi extra quam non est vera penitentia neque salus. ltem , predicta secta et heresis indulgentias que fiunt et dantur per prelatos Ecclesie irridendo asserit penitus non valere. Circa sacramentum vero eucharistie errant, dicentes, non publice set in secreto suo, quod in sacramento altaris pa- nis et vinum non elficitur Corpus et Sanguis Christi, si sacerdos cele- brans aut consccraus sit peccator, et reputant quemlibet hominem pec- catorem nisi sit de secta ipsorum. ltem, dicunt quod consecratio Corporis et Sanguinis Christi potest fieri a quolibet justo, quamvis sit laycus, nec sit sacerdos aut presbiter ab episcopo catholico ordinatus , dum tamen sit de secta ipsorum, et hoc etiam eredunt de mulieribus, 248 PRACTICA INQUISITIONIS : HERETICE PRAVITATIS. ab Ecclesia Romana; quinymmo ordines sacros Romane Ecclesie non re- putant esse a Deo, set a traditione hominum, ideoque fallaciter deci- piunt dicentes et fatentes se credere esse in sancta Ecclesia, intelligentes de sua, sacrum ordinem episcopatus, presbiterii et dyachonatus. ltem , nulla miracula que fiunt in Ecclesia sanctorum meritis et precibus di- cunt esse vera, quia nullus ipsorum aliquando fecit miracula. ltem , di- cunt et tenent in secreto quod sancti in celo non audiunt orationes fide- lium nec attendunt venerationes quibus eos honoramus in terris, dicuntque sanctos non orare pro nobis et ideo non opportet nos eorum suffragia implorare. Unde spernunt sollempnitates quas in sanctorum veneratione celebramus et alia quibus eos veneramur vel honoramus; et in diebus festis [f* 139 a], ubi caute possunt, operantur. Hec tamen tria non manifestant indifferenter credentibus suis, set inter se perfecti illius secte sic tenent, scilicet de miraculis sanctorum, quod non sint vera , ei de suffragiis eorum non implorandis, et de festis non colendis preter diem dominicum et festa beate Marie Virginis, et aliqui addunt apostolorum et evangelistarum. Hec autem et nonnulla alia erronea et insana, que a precedentibus necessario consequntur, credentibus suis clamculo in suis conventiculis dogmatizant. Item, predicant suis creden- tibus de Evangeliis et epistolis aliisque sacris scripturis quas exponendo corrunipurt tanquam magistri erroris qui non noverunt esse discipuli veritalis, cum tamen predicatio sit penitus laycis interdicta. Sciendum quoque est quod predicta secta multos alios errores ab olim habuit, et tenuit, et adhuc in aliquibus partibus habere dicitur in secreto, sicut de celebratione misse in die Cene, sicut dictum est superius, et de mixto abhominabili in tenebris faciendo quilibet cum qualibet indistincte, et de apparitione cati et aspersione cum cauda , et de quibusdam aliis que in summulis super hoc conscriptis lacius continentur. 5. De modo vivendi Valdensium. De rità autem et modo videndi hereticorum Valdensium aliquid per- Stringendum est consequenter, ut ex hoc aliqualiter discerni valeant et cognosci. In primis itaque sciendum est quod Valdenses habent et constituunt sibi unum superiorem super se, quem vocant Majoralem suum, cui om- nes tenentur obedire [f* 135 b] sicut omnes catholici sunt sub obedientia domini pape. ltem, Valdenses communiter comedunt et bibunt cibos communes. liem , jejunant die lune et die mercurii qui possunt et vo- lunt; jejunantes tamen vescuntur carnibus. Item, jejunant diebus vene- ris et in quadragesima el tunc abstinent a carnibus ne celeris veniant in horrorem, quia dicunt quod carnes comedere quacumque die non est peccatum, quia Christus non prohibuit vesci carnibus, nec precepit ab QUINTA PARS. 249 eis abstinere. Item , postquam sunt recepti ad illam societatem quam vocant fraternitatem, et promiserunt obedientiam superiori suo et se ser- vare evangelicam paupertatem, ex tunc debent servare castitatem et non habere proprium , set debent vendere omnia que habent et ponere pre- cium in communi et vivere de elemosinis que dantur eis a suis creden- tibus et consentientibus in facto ipsorum ; et ille qui major est inter eos distribuit et dispensat cuilibet secundum necessitatem ejus. Item , Val- denses continentiam laudant credentibus suis ; concedunt tamen ut urenti libidini satisfieri debeat quocumque modo turpi , exponentes illud apos- toli eorum : Melius est nubere quam uri, dicentes quod melius sit satis- fieri libidini quocumque actu turpi quam intus in corde temptari; hoc autem valde tenent occultum , ne vilescant apud credentes suos. Item, collectas faciunt per credentes et amicos et ea que data sunt et collecta deferunt ad superiorem suum. Item, singulis annis tenent aat celebrant unum vel duo [f» 135 c] capitula generalia in aliqua sollempni villa oc- culte quantum possunt, convenientes in aliqua domo conducta per ali- quem vel aliquos de credentibus diu ante, quasi sint mercatores , et in illis capitulis major omnium ordinat et disponit de presbiteris et dya- chonibus et de mittendis ad diversas parles et regiones ad credentes et amicos suos pro confessionibus audiendis et elemosinis colligendis , et audit et recipit rationem de collectis et de expensis factis. ltem , non laborant manibus suis postquam sunt facti perfecti, nec faciunt aliquod opus ad lucrandum nisi forsitan in casu ad dissimulandum, ne cognos- cantur, aut deprehendantur. Item , communiter vocant se fratres et di- cunt se esse Pauperes Christi seu Pauperes de Lugduno. Item, aliquando 8e ingerunt simulate familiaritatibus religiosorum et clericorum ut se contegant, et largiuntur eis munera vel dona, vel faciunt obsequia seu servicia ut sibi et suis adquirant oportunitatem liberiorem latendi, et vivendi, et nocendi animabus. Item , frequentant ecclesias et predica- tiones et in omnibus se religiose et composite exterius gerunt et student habere verba quasi linita et cauta. Item , faciunt multas orationes in die et dicunt et instruunt credentes suos quod faciant sicut ipsi et cum ipsis. Modus autem orandi ipsorum talis est, videlicet, quod, flexis genibus in terra, inclinant et appodiant se super [f* 435 d] aliquam bancam, vel super aliquid aliud consimile ad hoc aptum, et sic , flexis genibus, jn terra inclinati, stant ibi omnes orantes in silentio ita diu quod pos- sint dicere XXX* vel XL* vicibus orationem Pater noster , et amplius aliquociens ; et hoc faciunt cotidie regulariter quando sunt cum creden- bus suis et consentientibus in facto ipsorum sine aliis extraneis, ante prandium et post, et ante cenam et post, et de nocte quando volunt ire ad lectum antequam ponant se ad jacendum; item de mane, postquam surrexerunt de lecto ; item, in aliquibus aliis vicibus per diem tam de mane quam de meridie. Item, nullam aliam orationem dicunt tunc nec docent nec habent nisi orationem Pater noster, nec aliquid reputant sa- 32 2350 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. lutationem beate Marie Ave, Maria, nec symbolum apostolorum Credo tn Deum , quia dicunt illa per Romanam Ecclesiam et non per Christum fuisse ordinata seu composita ; verumptamen articulos fidei septem de divinitate , et septem de humanitate , et decem precepta dechalogi , et septem opera misericordie , sub quodam compendio et sub quodam modo ab eis ordinato et composito , dicunt et docent, et in illo plurimum glo- riantur et statim offerunt se promptos ad respondendum de fide sua. Possunt autem tunc cito hoc modo capi : Dicas mihi symbolum fidei , scilicet Credo *n Deum , sicut dicit Ecclesia catholica , quia ibi sunt om- nes articuli, et tunc ipsi respondent : Nescio, quia nullus me docuit ita. ltem, antequam ponant se ad mensam benedicunt [f* 136 a] eam dicendo : Benedicile, Kyrie eleison, Christe eleison, Kyrie eleison, Pater noster; quo dicto, antiquior inter eos dicit in vulgari : Deus qui benedixit quin- que panes ordeaceos el duos pisces in deserto discipulis suis benedicat hanc mensam et ea que sunt super eam, el ea que apponentur in ea. Et facit signum crucis, dicendo : /n nomine Patris, et Filn, et Spiritus Sancti , amen. ltem , quando surgunt de mensa in prandio vel in cena reddunt gratias hoc modo, videlicet, quod antiquior dicit in vulgari illud quod habetur in Ápocalipsi : Benedictio el claritas et sapientia. et. gratia- rum actio, honor, virtus et fortitudo Deo nostro 1n secula seculorum ; et postea subdit : Deus reddat mercedem bonam et bonum escambium om- nibus illis qui benefaciunt nobis et benedicunt nobis, et Deus qui dedit nobis cibum corporalem et det nobis cibum spiritualem, et Deus sit cum nobis et nos cum eo semper. Et alii respondent : Amen. Item, quando benedicunt mensam et quando reddunt gratias tenent ut frequenter ma- nus junctas et elevant versus celum. ltem, post prandium, dictis gratiis et facta oratione ut supra, predicant et docent seu faciunt exortationes suas de doctrina sua illis qui sunt ibi presentes , si sint in loco oppor- tuno ubi non timeant de exterioribus vel servientibus qui non essent consentientes in facto ipsorum ; set ut frequentius faciunt exortationes suas de nocte post cenam , quando credentes ipsorum sunt congregati , quia tunc redierunt de operibus suis, et secretius ac securius et abscon- dite possunt loqui, et interdum, facta predicatione , ponunt se omnes ibidem [f» 136 b], flexis genibus, inclinati modo quo supra adorationem, et aliquando faciunt extingui lumen, si sit ibi, propter hoc, ut dicitur, ut non videantur vel deprehendantur ab extraneis seu exterioribus non consentientibus in facto eorum. [tem , dicunt credentibus suis et infor- mant eos quod nullo modo revelent eos capellanis, aut clericis, nec re- ligiosis, neque inquisitoribus, quia, si scirentur, caperentur ab eis, quia inquisitores persecuntur eos et illi de Ecclesia Romana injuste, ut dicunt credentibus suis, propter hoc quia ipsi serviunt Deo et servant man- data Dei et paupertatem ac perfectionem evangelicam , sicut Christus et apostoli; et dicunt quod ipsi melius cognoscunt veritatem et viam Dei quam capellani et clerici et religiosi de Ecclesia Romana, et ideo perse- 252 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. facere alii quod non vult sibi fieri. Item, quod homo debet servare man- data Dei. Item, quod homo non debet jurare in aliquo casu, quia Deus prohibuit omne juramentum in Evangelio, dicens : Nolite jurare omnino neque per celum quia tronus Dei est, neque per terram quia scabellum pedum ejus est, neque per quamcumque aliam creaturam quia homo non potest facere unum capillum album vel nigrum ; set sit sermo vester est est, non non, et quod amplius est a malo est. Et ista verba multum imprimunt credentibus suis, nec aliquam expositionem super eis reci- piunt. Item, dicunt et docent quod jurare semper et in quocumque casu est peccatum mortale ; et si aliquis de credentibus ipsorum compellatur jurare in juditio per aliquam potestatem secularem vel ecclesiasticam, talis jurans debet de hoc postea confiteri et recipere penitentiam sicut de peccato. Item, quandoque predicant de Evangeliis, et de epistolis, vel de exemplis, et auctoritatibus sanctorum, dicendo et allegando : Istud dicitur in Evangelio, vel in epistola sancti Petri, aut sancti Pauli, aut sancti Jacobi, vel ita dicunt : Talis sanctus aut talis doctor, ut magis dicta eorum ab auditoribus acceptentur. Habent autem Evangelia et epis- tolas in vulgari communiter [f* 137 a| et etiam in latino, quia aliqui inter eos intelligunt, et aliqui sciunt legere, et interdum illa que dicunt aut predicant legunt in libro, aliquando autem sine libro, maxime illi qui nesciunt legere, set ea corde tenus didiscerunt. Item, predicationem suam faciunt in domibus credentium suorum, sicut pretactum est supra, aliquando in itinere seu in via. Item, dicunt et docent credentibus suis quod vera penitentia et purgatorium de peccatis est tantummodo in hac vita, et non in alia; et ideo dicunt et docent credentibus suis quod con- fiteantur sibi peccata sua, et audiunt confessiones eorum, et absolvunt confitentes sibi, et injungunt penitentiam confitentibus, et imponunt communiter jejunia sexte ferie et orationes Pater noster,.et dicunt se habere talem potestatem a Deo sicut sancti apostoli habuerunt. Item, dicunt et docent quod anime, quando exeunt de corporibus, immediate vadunt, vel in paradisum ille que debent salvari, vel in infernum ille que debent dampnari, et non est alius locus animarum post hanc vitam nisi paradisus vel infernus. ltem , dicunt quod nulla suffragia que fiant pro defunctis prosunt eis, quia illi qui sunt in paradiso non indigent, illis autem qui sunt in inferno nulla est redemptio. Item, quando au- diunt confessiones dicunt confitentibus quod quando confitebuntur sacer- dotibus non dicant nec revelent eis quod confessi fuerunt ipsis Valden- sibus. 7. De astuciis et fallaciis quibus se contegunt in respondendo. Notandum est autem quod Valdenses sunt valde difficiles ad exami- nandum et inquirendum et ad habendum veritatem ab eis [f* 137 b| de "m. 254 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. jurare, quia cum tucredas illicitum esse juramentum , tu velles [f» 437 d] refundere culpam in me qui te coegissem ; set si tu juraveris, ego au- diam. Tunc respondet : Ut quid ergo jurabo si non jubetis. Dicitur eidem : Ut auferas suspicionem que est contra te, quod tu reputaris esse hereticus Valdensis credendo et tenendo quod omne juramentum est illicitum et peccatum. Tunc respondet : Quomodo ego debeo dicere jurando? Dicitur ei : Jura sicut scis. Respondet : Domine, nescio nisi vos me doceatis. Tunc dico ei : Si ego deberem jurare, tunc, elevata manu et tactis sacrosanctis Dei Evangeliis, dicerem : Juro per ista sancta Dei Evangelia quod nunquam didici nec credidi aliquid quod sit contra ve- ram fidem quam sancta Romana Ecclesia credit et tenet. Tunc ille con- tremiscens et quasi qui nesciat eadem verba formare cespitabit in eis ut vel ipse vel alius interloquatur et verba aliqua interponat ne fiat directa forma jurandi, set quedam locutio non juratoria, ut tamen ab aliis jurasse putetur; si autem continuaverit verba illa, tunc ipse intendit ea revolvere fallaciter et non per ea jurare, et sic fallere circumstantes ut putetur jurasse : aut enim formam jurandi convertit in formam orandi, ut : si me Deus adjuvet et ista sancta Evangelia quod non sum hereticus vel non feci, vel non dixi hoc vel illud; aut verba juramenti tantum- modo ruminat non intendendo jurare. Cum autem queritur ab eo an juraverit , respondet : Nonne vos audivistis me jurare? Quando autem interrogationibus artantur, aut morose deliberant quomodo callide res- pondeant [f» 138 a] non directe, ubi timent deprehendi, aut ad aliud quam ad principalem interrogationem respondent, aut dicunt se esse simplices aut nescire sapienter respondere. Cum autem vident astantes libenter eis compati quasi simplicibus quibus fiat injuria et in quibus nichil mali inveniatur, assumunt fiduciam et simulant se flere, et mise- rabiles ostendere et adulari examinantibus ut sic eos ab inquisitione deflectant, dicendo : Domine, si in aliquo deliqui libenter portabo peni- tentiam ; tantum juvate me ut ab ista liberer infamia de qua sum sine culpa et ex invidia diffamatus. Si autem aliquis consentit jurare simpli- citer, tunc dicendum est ei : Si tu nunc juras ut sic libereris, notum tibi sit quod michi non sufficit unum juramentum, vel duo, vel decem , vel centum, set tociens quociens peliero, quia scio quod inter vos dispen- satis et ordinastis de cetero numero juramentorum, quando necessitas cogit, ut sic vos vel alios liberetis, set sine numero volo requirere ju- ramenta , et insuper si habuero testes contra te de contrario non prode- runt tibi juramenta tua, et tunc maculasti conscientiam tuam jurando contra eam, et propter hoc non evades. In tali autem apxietate vidi ali- quos confiteri errores suos ut evaderent; aliquos autem vidi aperte tunc confiteri quod ex quo non prodesset eis semel vel certo numero et non ultra jurare ut evaderent, tunc omnino jurare recusarunt asserentes omne juramentum esse illicitum et peccatum ; et cum quereretur ab ali- quo eorum quare [f» 138 b] voluerit jurare si reputabat esse illicitum, 256 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. et nescio istas quesliones, subtilitates, et de facili caperetis me [f* 438 d] et induceretis in errorem. Multos autem modos alios decipiendi habent quod magis docet usus quam ars. Notandum etiam quod heretici quan- doque simulant se fatuos vel alienatos mente, sicut David coram Achis, et quando proferunt errores suos interserunt verba impertinentia et irri- soria et quasi fatua , ut per hoc cooperiant falsitates suas et quasi jocose videantur dicere quicquid dicunt, et aliquos tales sepe vidi. Per supra- dictas autem responsionum. fallacias et multas alias quas nimis longum et fastidiosum esset conscribere et cotidie novas inveniunt intendunt aut occultare se ipsos ut quasi innocentes et immunes evadant, aut ut inquisitores tedio lassati desistant eos insequi, aut ut infametur inqui- sitor apud laycos, quod simplices homines videatur infestare sine causa et querere occasionem perdendi eos nimis cautelose examinando. De modo itaque examinandi et interrogandi illos qui convertuntur et confitentur de secta et heresi Valdensium sunt in sequentibus aliqua perstringenda. 9. Interrogatoria specialia ad illos de secta Valdensium. In primis igitur ille qui confitetur de secta Valdensium interrogetur si unquam vidit vel audivit aliquem vel aliquos de secta , aut societate , aut fraternitate illorum quos appellamus Valdenses seu Pauperes de Lugduno; ipsi autem inter se vocant se Fratres seu Pauperes Christi. Item, ubi et quando et cum quibus et quos vidit. Item, si unquam audi- vit [f» 4139 a] predicationem, aut doctrinam, seu admonitiones, aut verba ipsorum. Item, de verbis que audivit ab eis et de doctrina ipso- rum. Item, quid audivit ab eis dici de juramento , utrum semper et in omni casu sit peccatum. Item, de purgatorio animarum post mortem seu post vitam hanc. ltem, de suffragiis que fiunt pro defunctis. Item, de indulgentiis que dantur aut fiunt per papam et per prelatos Ecclesie Romane quamvis de istis tribus articulis non loquatur: indiffe- renter et explicite coram omnibus simplicioribus credentibus suis, et coram magis provectis et perfectis in secretis ipsorum. Item, si comedit cum eis in eadem mensa, vel vidit eos comedentes in prandio vel in cena. ltem, de modo benedictionis mense et de modo reddendi gratias post mensam. Item , si ante prandium vel post, et ante cenam vel post, vidit eos orantes, et de modo orandi et staudi in oratione. Item, si ipse oravit cum eis vel vidit alios orantes, et quos et ubi et quando, et de hiis que dicunt orando. ltem, si unquam fuit confessus peccata sua ali- cui vel aliquibus de Valdensibus, et cui vel quibus. Item, si recepit ab- solutionem de peccatis et penitentiam ab eisdem, et quam penitentiam, et si complevit eam , et de modo absolutionis. Item, si audivit ab eis dici, vel scivit, aut credidit quod ipsi non erant sacerdotes ordinati per 258 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. Parma , ubi tandem fuit tanquam heresiarcha per juditium Ecclesie con- dempnatus pariter et combustus; cujus successor in doctrina et secta extitit quidam nomine Dulcinus Novariensis, spurius filius sacerdotis , qui secte sue sequaces plurimos congregavit, qui tandem captus fuit cum quadam nomine Margarita consorte sua in scelere et heresi , fuit- que per juditium Ecclesie tanquam hereticus cum predicta heretica con- dempnatus et combustus , sicut in quodam tractatu super hoc facto plenius enarratur. 2. De modo quo recipiuntur ad sectam et ordinem illum. Modus autem receptionis quo hujusmodi Pseudo-apostoli recipiuntur ad sectam et ordinem illum talis esse dicitur, sicut habitum est ab ali- quibus eorumdem in juditio deprehensis, videlicet , quod ille qui debet recipi aut profiteri illum ordinem , prius informatur per aliquem vel ali- quos alios ejusdem secte vel ordinis de modo et ritu vivendi ipsorum et de perfectione illius vite quam dicunt esse apostolicam , et postmodum in aliqua ecclesia coram aliquo altari vel etiam in aliqua platea communi, presentibus aliquibus ejusdem secte vel ordinis vel [f* 439 d] etiam ali- quibus aliis, ille exuit se omoibus vestimentis suis in signum expolia- uüonis, et renunciat omnibus que possidet in signum perfectionis evan- gelice paupertatis, et in corde suo facit votum Deo quod deinceps vivet in paupertate evangelica ; et ex tunc non debet recipere peccuniam, nec habere , nec portare, set debet vivere de elemosinis que sibi gratis et sponte ab aliis offerentur, nichil in crastinum reservando. Item, non : promittit obedientiam alicui homini mortali set soli Deo, et ex tunc re- putat se esse in statu apostolice et evangelice paupertatis et perfectionis et soli Deo et nulli homini esse subjectum , sicut fuerunt apostoli sub- jecti Christo, et nulli alii. 3. Sequitur de erroribus dicte secte. Apostolice seu magis apostalice et heretice secte predicte devii sec- tatores in primis latenter dogmatizaverunt, et adhuc quibus et quando el ubi possunt latentius et secretius dogmatizant quod tota auctoritas a Domino Jhesu Christo collata dudum Ecclesie Romane est omnino eva- cuata et jam cessavit propter maliciam prelatorum. Item , quod Ecclesia Romana, quam tenent papa et cardinales et prelati et clerici et religiosi, non est ecclesia Dei , set reprobata ecclesia sine fructu. Item, quod Ec- clesia Romana est illa Babilon meretrix magna de qua scribit Johannes n Apocalipsi , que apostatavit a fide Christi. Item , quod tota illa potes- 260 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. quod decime non debent dari nisi ipsis qui dicuntur Apostoli et sunt pau- peres Christi. Item, quod quilibet homo et qualibet mulier nudi simul possunt jacere in uno et eodem lecto et licite tangere mutuo unus alte- rum [f* 440 c] in omni parte sui et osculari se invicem sine omni pec- cato, et quod conjungere ventrem suum cum ventre mulieris ad nudum, si quis stimuletur carnaliter, ut cesset temptatio, non est peccatum. Item, quod jacere cum muliere et commisceri ex carnalitate majus est quam . resuscilare mortuum. Predictos tamen duos articulos non revelant indif- ferenter omnibus, set inter se et magis adherentibus sibi. Item , quod perfectior vita est vivere sine voto quam cum voto. Item, quod Ecclesia consecrata non plus valet ad orafdum Deum quam stabulum equorum vel porcorum. ltem quod ita bene potest adorari Christus in nemoribus quam in ecclesiis vel melius. Item , quod pro nulla causa, nec in aliquo casu , debet homo jurare nisi pro articulis fidei vel preceptis Dei et om- nia alia possunt celare, et quantumcumque jurent dicere veritatem co- ram prelatis seu inquisitoribus non tenentur respondere de aliquo alio nec revelare doctrinam suam seu errores suos, nec tenentur defendere verbo, set semper corde tenere. Si tamen cogantur jurare metu mortis, in eo casu debent jurare verbo seu voce solum et in mente retinere quod in nullo teneantur respondere veritatem, nisi de hiis que verbaliter con- tinentur in articulis fidei vel preceptis. Et si de aliis requirantur , licet eis sine peccato mentiri el veritatem sue secte negare ore, dummodo teneant eam in corde, ad hoc ut evadant potestatem inquisitorum ; set debent respondere inficiando, vel negando, seu palliando, quocumque modo possint pertransire. Si tamen non possent morlem [f» 1&0 d] eva- dere, tunc in tali casu aperte debent profiteri et defendere in omnibus et per omnia predictam doctrinam suam, et mori if ea pacienler et con- stanter, et nullatenus aliquos de sociis suis vel credentibus revelare. Predictos errores et quosdam alios qui ex eis necessario colliguntur te- nent et dogmatizant credentibus suis non tamen publice, set secrete , nec omnes in simul docent set paulative, modo unum, modo alium, modo plures, [sicut] magis viderint opportunum. Cum aliqua similitu- dine [religionis] vel pietatis, ut magis [appareant] credibilia verba ipso- rum maxime, premittunt in persuasionibus suis apud laycos quecum- que possunt dicere et persuadere de mala vita prelatorum et clericorum et religiosorum, et dicunt quod prelati et clerici et religiosi persecuntur eos ex invidia ex eo quod dicunt et docent veritatem. 4. De modo persuadendi quem servant publice Pseudo-apostoli. Modus quoque persuadendi et informandi ipsorum in principio, et maxime quando publice se ostentant, communiter talis est : Dicunt enim quedam que videntur aperte laudabilia, ut sic attrahant et alliciant au- QUINTA PARS. 261 dientes, unde dicunt : Vigilate et orate, quia hoc est bonum pro antma. Item, dicunt Pater noster et Ave, Maria et Credo tn Deum alta voce. Item, cantant eundo per villas, aliquando in plateis, vel ubi inveniunt audientes : Penitentiam agile, appropinquabit enim regnum celorum ; et de apostolis & : Ecce ego vos mitto sicut oves in medio luporum, item , Non turbetur cor vestrum neque formidet cantando [f» 144 a]. Item , cantant Salve, regina et quosdam alios cantus, ut alliciant au- dientes, et pretendunt exterius quedam signa devotionis ad Deum, que omnia prima facie videntur auditoribus bona et pia; et specialiter conantur ut appareant exterius hominibus penitentes et vitam perfectam agentes; et comedunt in carreriis publice in aliqua mensa sibi ibidem apposita de illis que sibi tunc apportantur ; et illa que supersunt de pane et vino et de aliis que oblata sunt ibidem eis, quando inde surgunt, nichil reci- piunt nec secum ferunt, set dimittunt ibidem in signum quo sint perfecti pauperes Christi, quasi non cogitent de crastino, et quasi non habeant domum neque mansionem ; et isto modo mendicant victum suum. 5. De modo inquirendi et examinandi Pseudo-apostolos. Est autem sciendum quod valde difficile est ipsos examinare et veri- tatem contra eos invenire pro eo maxime quod, quantumcumque jurave- rint in juditio se veritatem dicturos, nolunt tamen manifeste suam sec- tam detegere, nec suos errores publice confiteri nec teneri (1) directe respondere ad interrogata, set palliate et per tergiversationes multas verborum deviant et mendaciis se juvant, et ideo multum est ars neces- saria contra ipsos et industria inquirentis. Modus itaque inquirendi et examinandi eos a principio coutra eorum astucias, ut magis valeant ab inquisitoribus deprehendi, poterit esse talis : postquam in juditio con- 8stituti juraverint super sancta Dei Evangelia plenam et meram dicere veritatem generaliter de facto heresis et specialiter de facto illorum qui falso dicuntur Apostoli, seu vitam [f» 441 b], et sectam, et ritum ipso- Tum tenere se dicunt, ac etiam de quibuscumque de quibus fuerint in juditio requisiti, tunc fiant eis interrogatoria generalia que secuntur , et postmodum ad specialia descendatur. 6. Interrogatoria generalia ad Pseudo-apostolos facienda. In primis itaque interrogentur de sua patria ac parentibus, unde fue- runt et traxerunt originem, et quare et quando de suis partibus recesse- (1) Tenere (?) dans le manuscrit. 262 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. runt et ad partes tales venerunt et cum quibus, el quantum stelerunt in remotis partibus, et in quibus villis, et cum quibus maxime conversat sunt in eisdem. Item, si unquam audiverunt nominari Gerardum Sega- relli de Parma et Dulcinum Novariensem de Lombardia, vel si ipsos vel alrerum ipsorum viderunt vel cum eis locuti fuerunt, et quid credunt aut sentiunt de ipsis, vel de vita, aut secta, et doctrina ipsorum, ét &i- reputant eos fuisse bonos homines, et habuisse et tenuisse bonam sec- tam, et docuisse bonam doctrinam. Item, si audiverint dici quod dictus Gerardus fuerit inventor primus dicte secte et dictus Dulcinus fuerit sec- tator ejusdem. Item, si unquam viderunt aliquem vel aliquos de secta predictorum vel illorum qui dicuntur Apostoli seu de ordine apostolo- rum el quos ; et si habuerunt aliquam societatem vel participationem cum eis, et cum quibus. Item, de habitu quem portant et de forma ejusdem qui videtur esse habitus alicujus religionis, quando et ubi talem habitum assumpserunt et quem ordinem tenent, et si quam regulam profitentur, et si unquam ordo verborum quem tenent et talis|f* 444 c] habitus quem portantab Ecclesia Romana fuitapprobatus, etsi sciunt aliquos alios qui talem ordinem teneant et habitum talem portent. ltem, si aliquem vel aliquos monuerunt vel induxerunt ad talem habitum assumendum vel portandum, vel ad similem ritum et modum vivendi tenendum, et ad similia faciendum, et quos et quot et quare. ltem, de modo et forma recipiendi ad dictum ordinem vel habitum assumendi. Item, de doc- trina quam docent et de modo ejus quam in docendo tenent in hiis que ab eis communiter videntur fieri et dici et cantari coram populo in pla- teis, unde habuerunt ista et quis docuit eos, et quare ista faciunt, cum noD sint instituta fieri ab Ecclesia Romana nec a prelatis Ecclesie, cum in predictis manifeste appareant singulares et a communi conversatione fidelium tam religiosorum quam aliarum personarum in vita et victu et ritu dissidentes, et a quanto tempore ab eis talia fieri inceperunt. Item, $i fuerunt confessi illo anno peccata sua alicui sacerdoti, et cui , et si communicaverunt seu receperunt Corpus Christi in Pascha, et ubi, cum ipsi predicent penitentiam esse faciendam, et ad veram penitentiam post cordis contritionem requiratur oris confessio de peccato facienda sacer- doti ordinato per episcopum de Ecclesia Romana et non alii; et cum omnes fideles teneantur semel in anno peccata sua confiteri proprio sacerdoti et communicare in Pascha, maxime videntur teneri ad hoc illi qui talem vitam perfectam, ut dicunt, pretendunt exterius [f» 141 d] et ostendunt. Ex predictis igitur generalibus interrogationibus et aliis consimili- bus que tunc occurrerint faciende causa et occasione habita ex pre- liclis et ex responsionibus ipsorum aliquo modo in suis dupplicitatibus et varietatibus poterunt deprehendi, maxime si vigilem ac circums- pectum et industrium habuerint inquirentem , cum nullam bonam ratio- nem poterunt reddere ad quesita. T. 264 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. etam ex congregalionibus privatis et conventiculis que fecisse sepius deprehensi sunt in occulto, et quia etiam in dictasecta et ordine [f» 4 £2 b] quamplures heretici manifeste deprehensi sunt in juditio et condemp- nati et combusti; ideo tales tanquam vehementer suspecti debent deti- neri in carcere donec confessi fuerint veritatem. Cavendum est tamen ne plures insimul in uno carcere teneantur, set quilibet separati, ne mu- tuo valeant sibi loqui, quia sic ab eis melius veritas eruitur et habetur : sunt enim , sicut pretactum est, ad confitendum veritatem in unum obstinati. Vidi ego et expertus sum de uno quod per duos fere annos detentus in carcere et sepius examinatus tergiversando veritatem noluit confiteri, quam tandem aperuit, et detexit , et penituit , et fuit tanquam: penitens hereticus ad peragendum penitentiam inmuratus. IV. — Dt skcrA BreouiNonuM (1). 1. Sequitur de secto illorum qui Bequini et Bequine vulgariter ap- pellantur. Bequinorum secta, qui Fratres Pauperes se appellant et dicunt se te- nere et profiteri terciam regulam Sancti Francisci, modernis temporibus exsurrexit in provincia Provincie et in provincia Narbonensi. Ceperunt autem manifestari et detegi in suis opinionibus erroneis circa annum Domini M7, CCC. XV»., paulo plus minusve, quamvis prius suspecti com- muniter a pluribus haberentur ; fueruntque postmodum successivis annis in provincia Narbonensi , et Tholosana, et in Cathalonia, plures capti, et detenti, et deprehensi in erroribus, et plures utriusque sexus inventi sunt et judicati heretici et combusti , ab anno Domini M» CCC» XVII? ci- tra, maxime [f* 442 c] Narbone, Biterris, et in dyocesi Ágathensi, et in Lodova, et apud Lunellum Magalonensis dyocesis, et in Carcassona, et Tholose tres alienigene. 2. Sequitur de erroribus seu opinionibus erroneis Bequinorum mo- derni temporis unde originem habuerunt. Bequini igitur utriusque sexus moderni temporis sic vulgariter appel- lati, qui se dicunt Fratres Pauperes de penitentia de tercio ordine Sancti Francisci, portantes brunum seu de burello habitum cum mantello , et aliqui sine mantello, manifeste deprehensi sunt et confessi in (1) Ce titre n'est pas dans le manuscrit. 266 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. tionem de futuris incertam ; suumque juditium de predictis redactum in scriptis sigillis propriis cum instrumento publico muniverunt; et qui vidit et perlegit ac tenuit, hic testimonium perhibet veritati. Advertendum tamen est et notandum quod inter predictos Bequinos inveniuntur et sunt aliqui qui de infra scriptis erroribus plures aut om- nes sciunt, tenent et credunt sicut magis imbuti fuerunt in eis et amplius indurati ; alii vero sunt qui pautiores sciunt dicere ex eisdem et tamen quandoque pejores inveniuntur in adherentia et credentia errancium aliorum ; aliqui vero sunt qui pauciores audierunt, aut retinuerunt, et acquiescunt rationi legitime et consilio saniori ; quidam vero sunt qui obstinate persistunt et resilire nolunt, quin pocius mori preelegerunt quam eos abjurare, dicentes se in hoc defendere evangelicam veritatem el vitam Christi et evangelicam et apostolicam paupertatem ; quidam autem ex eis inveniuntur et sunt qui in erroribus seu opinionibus erro- neis implicari noluerunt et ab eis se custodiunt. 3. Sequitur de modo et ritu conversandi ipsorum. Bequini itaque predicti habitantes in villis et castris habent [f* 143 b] mansiunculas in quibus aliqui simul cohabitant et eas appellant domos paupertatis tali suo vocabulo usitato, in quibus domibus tam ipsi coha- bitantes quam etiam alii qui privatim in domibus suis manent , quam etiam familiares et amici Bequinorum, in diebus festis et in dominicis sepius conveniunt in unum, et ibi legant aut legi audiunt in vulgari de predictis libellis aut opusculis ex quibus suggunt venenum , quamvis etiam quedam alia legantur ibidem de preceptis et de articulis fidei et de legendis sanctorum, et de Summa de viciis el. virtutibus, ut sic schola dyaboli sub specie boni videatur scholam Christi, more symie, in aliquo imitari, cum precepta Dei et articuli fidei in sancta Ecclesia per rectores et pastores Ecclesie et doctores ac predicatores verbi Dei, non per laycos simplices, publice et non in clamculo , predicari debeant et exponi. Notandum quoque est quod inter eos sunt aliqui qui publice mendicant hostiatim , quia, ut dicunt, noverunt evangelicam pauperta- lem. Sunt et alii qui non mendicant publice, set aliqua suis manibus operantur et lucrantur, et pauperem vitam ducunt. Sunt autem quidam ex eis utriusque sexus simpliciores qui articulos seu errores infra scrip- tos explicite nesciunt, set ignorant; verumptamen nonnulli ex ipsis communiter credunt explicite quod fuit indebita et injusta condempna- tio Bequinorum, que fuit facta in pluribus locis in provincia Narbo- nensi, videlicet Narbone et in Capitestagno, et Biterris, et apud [(f* 443 c) Lodovam, et in dyocesi Agathensi, et apud Lunellum dyo- cesis Magalonensis, et in Massilia, et in Cathalonia, per juditium prela- 268 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. paupertatis nichilque habeat superfluum. Item , dicunt quod beatus Franciscus post Christum et ejus matrem, et aliqui addunt post aposto - los, fuit summus et precipuus observator vite et regule evangelice, ac renovalor ejus in isto sexto statu Ecclesie in quo dicunt jam nos esse. Item, predictam Regulam Sancti Francisci dicunt esse Evangelium Christi aut unum et idem esse cum [f» 144 a] Evangelio Christi. Item , dicunt quod quicumque impugnant vel contradicunt in aliquo Regule Sancti Francisci quam dicunt esse Evangelium impugnant et contradicunt Evan- gelio Christi, et per consequens errant et fiunt heretici si in hoc perse- verent. Item , dicunt quod sicut papa aut aliquis alius non potest aliquid immutare in Evangelio Christi nec addere, nec subtrahere ex eodem, ita non polest aliquid immutare in predicta Regula Sancti Francisci, nec addere nec subtrahere ex eadem quantum ad vota, seu consilia evan- gelica, aut precepta contenta in ipsa. Item, consequenter dicunt quod papa non potest dictam Regulam evangelicam Sancti Francisci cassare vel immutare aut tollerere ordinem Sancti Francisci de medio ordinum aliorum , quem evangelicum ordinem esse dicunt. Idem quoque penitus asseverant de statu seu ordine tercio Sancti Francisci seu de tercia ejus Regula. Item, dicunt quod papa, nec etiam generale concilium , non potest cassare aut statuere contrarium alicujus illorum que per prede- cessorem suum papam vel precedens concilium generale fuerunt confir- mata statuta vel etiam ordinata, et ex hoc communiter tenent et dicunt quod predicte due Regule Sancti Francisci, et aliqui eorum addunt quod etiam quecumque alie per romanos pontifices confirmate, non possunt cassari per aliquem papam successorem nec etiam per concilium gene- rale. Ilem , dicunt quod si papa immutaret aliquid in Regula Sancti Francisci vel adderet, aut subtraheret ex eadem, precipue quantum ad votum paupertatis, aut si dictam Regulam. cassaret , in hoc faceret con- tra Evangelium Christi , nec aliquis frater Minor aut aliquis alius tene- retur obedire eidem in predictis [f» 1&4 b] , quantumcumque preciperet alicui aut etiam excommunicaret non obedientem sibi , quia talis ex- communicatio esset injusta et aliquem non ligaret. Item , dicunt quod papa non potest dispensare cum aliquo in votis factis secundum Regu- lau Sancti Francisci , scilicet castitatis, paupertatis et obedientie. Item, quod non potest dispensare cum aliquo in voto paupertatis facto Deo, etiam si votum illud fuerit simplex et non sollempne, quin persona que vovit paupertatem teneatur semper eam servare, quia persona cum qua dispensaretur descenderet de majori et altiori gradu virtutis et perfec- tionis ad minorem et inferiorem, et potestas pape, ut dicunt, est solum ad constructionem et non in destructionem. Item, dicunt quod papa non potest facere constitutionem decretalem per quam dispenset aut concedat Fratribus Minoribus quod possint habere bladum et vinum ad servandum in communi in granariis vel cellariis pro tempore futuro ad suum usum seu victum necessarium, quia hoc esset facere contra evan- QUINTA PARS. 269 gelicam Regulam Sancti Francisci et per consequens contra Evangelium Christi. Item , dicunt quod dominus papa Johannes XXII's faciendo quamdam constitutionem que incipit : Quorumdam, in qua dicitur con- cedere aut dispensare cum Fratribus Minoribus quod possint congregare bladum et vinum in granariis vel cellariis pro tempore futuro , ad arbi- trium prelatorum ordinis ipsorum, fecit contra evangelicam paupertatem et per consequens, ut aiunt, contra Evangelium Christi; et ideo dicunt quod factus est hereticus et quod ex hoc perdidit potestatem papalem ligandi et solvendi et alia [f* 4 44 c] facieadi si in hoc perseverat, et quod prelati per eum facti ex quo dictam constitutionem fecit non ha- bent aliquam ecclesiasticam jurisdictionem seu potestatem. Item , quod omnes prelati et alii qui eidem domino pape in dicta constitutione facienda consenserunt aut consentiunt scienter, ex hoc facti sunt here- üci si in hoc pertinaciter perseverent, et quod omnem potestatem seu jurisdictionem ecclesiasticam perdiderunt. Item , dicunt quod Fratres Minores qui dictam constitutionem fieri procurarunt, aut qui eidem con- sentiunt, et eam recipiunt, vel ea utuntur, ex hoc heretici sunt effecti. Item , dicunt quod papa non potest facere secundum Deum quod aliquis frater Minor etiam de licentia ipsius pape transeat ad aliam religionem seu ordinem ubi ipse frater Minor, sicut et alii fratres ejusdem ordinis , habeat aliquas divicias in communi , quia, ut dicunt, hoc esset descen- dere a majori et altiori statu seu gradu perfectionis et virtutis ad mino- rem et inferiorem, et hoc esset destruere et non construere , et potestas pape est data solum in constructionem et non in destructionem. Item, dicunt quod si aliquis frater Minor etiam de quacumque licentia pape transierit ad religionem seu ordinem alium, tenetur semper servare vo- (um paupertatis a se prius factum secundum regulam Sancti Francisci , ita, videlicet, quod non potest habere unquam aliquid nec in proprio nec in communi preter usum pauperem. Item, dicunt quod si aliquis frater Minor factus fuit episcopus vel cardinalis vel etiam papa, tenetur sem- per servare votum paupertatis a se prius factum secundum Regulam Sancti Francisci , ita quod ipse intentus sit solum [f* 1&4 d] circa spiri- tualia administranda et gerenda et omnia temporalia faciat per alios procuratores ydoneos gubernari et ministrari. Item, dicunt quod papa non potest dispensare in magnitudine nec in preciositate habituum Fra- trum Minorum contra Regulam Sancti Francisci, videlicet quod aliquam superfluitatem habeant, et Fratres Minores non debent ei in hoc obedire nec in aliquo alio quod sit contra perfectionem Regule Sancti Francisci. Item , dicunt quod perfectior status qui sit in Ecclesia Dei est status ordinis Fratrum Minorum qui paupertatem evangelicam voverunt et promiserunt, nec status prelatorum ad perfectionem ejus pertingit, set illi prelati qui de ordine Fratrum Minorum assumuntur, ubi pauperta- tem evangelicam promiserunt, ad quam servandam sunt perpetuo obli- gati, ad eandem perfectionem perlingunt si votum servaverint a se 270 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. prius factum. Item, dicunt quod illi quatuor fratres Minores qui sub anno Domini M*. CCC*. XVIIIv. apud Massiliam per inquisitorem heretice pravitatis, qui etiam erat de ordine Fratrum Minorum, fuerunt velut heretici condempnati ex hoc ut ipsi dicunt, quia volebant servare et tenere puritatem et veritatem et paupertatem dicte Regule Sancti Fran- cisci, et quia nolebant consentire in laxationem regule, nec (4) reci- pere dispensationem predicti domini pape factam super illa, nec sibi nec aliis super hoc obedire, faerunt condempnati injuste pro veritate regule evangelice defendenda ; et ideo dicunt ipsos non fuisse hereticos, set catholicos et [f* 445 a] esse martires gloriosos , ipsorumque implorant oraliones et suffragia apud Deum. Item , multi ex eis dicunt se credere eos esse non minoris meriti apud Deum quam sanctos Laurentium et Vincentium martires. Item, quidam ex ipsis dicunt quod in ipsis IllI** fratribus Minoribus fuit Christus iterum spiritualiter crucifixus tanquam in IIl» brachiis crucis, et paupertas Christi et vita ejus fuit in ipsis con- dempnata. Item , dicunt quod si prefatus dominus papa mandavit aut consentiit , aut consentit quod predicti IlII* fratres Minores fuerint per inquisitorem velot heretici condempnati, ex hoc ipse factus est hereticus et major etiam inter alios, cum deberet ipse sicut caput Ecclesie perfec- tionem evangelicam defendere, et ideo, ut dicunt, papalem perdidit potestatem nec eum credunt esse papam et quod non est ei obediendum in aliquo a fidelibus, et quod ex tunc vacavit papatus. ltem, dicunt quod omnes illi Bequini vulgariter a[p]pellati, qui se ipsos Fratres Paupe- res de penitentia de tercio ordine Sancti Francisci a[p]pellant, qui in istis tribus annis precedentibus, videlicet ab anno Domini M». CCC*. XVIIIe. citra, fuerunt per juditium prelatorum et inquisitorum heretice pravi- talis velut heretici condempnati in provincia Narbonensi, videlicet Nar- bone, in Capitestagno, Bitterris et apud Lodovam , et in dyocesi Aga- thensi, et apud Lunellom Magalonensis dyocesis, qui credebant predictos Illl* fratres Minores esse sanctos martyres et credebant et tenebant et sentiebant sicut ipsi de paupertate [f? 145 b] evangelica et de potestate pape, videlicet quod eam perdidit et quod sit factus hereticus, et etiam prelati et inquisitores qui dictos fratres persecuti fuerunt ex hoc facti sunt heretici; et quod doctrina fratris Petri Johannis Olivi tota erat vera et catholica, et quod ecclesia carnalis, videlicet Romana Ecclesia , erat Babilon meretrix m:gna destruenda et deicienda, sicut olim destructa fuit synagoga Judecrum , incipiente ecclesia. primitiva. Tales, inquam, Bequini, quamvis predicta omnia crederent et defenderent, fuerunt, ut dicunt, condempnati injuste et pro veritate defendenda, et non fuerunt heretici set catholici, et dicunt eos esse coram Deo martires gloriosos. Item, dicunt quod Ecclesia Dei adhuc recognoscet quod isti lIIl*" fratres Minores et dicti Bequini qui fuerunt velut heretici condempnati sunt (1) Is dans le manuscrit. 272 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. mulier contraheret, papa non posset cum tali muliere dispensare ; nec talis mulier teneretur obedire pape precipienti ut contraheret ; et si obe. diret mortaliter peccaret, et si propter hoc excommunicaretur per papam, talis excommunicatio esset injusta et eam non ligaret ; et si sustineret propter hoc mortem , esset martir. Item, addunt et dicunt aliqui ex eis quod si persona que fecisset votum castitatis contraheret matrimonium , etiam cum dispensatione pape, tale matrimonium non esset verum nec legitimum, et filii inde nati non essent legitimi sed adulterini. Item, dicunt quod prelati et religiosi habentes vestes superfluas et preciosas faciunt contra perfectionem Evangelii et contra preceptum Christi et juxta preceptum Anti-Christi , et tales ac etiam clerici incedentes pom- pose sunt de familia [f*» 146 a| Anti-Christi. Item, dicunt quod. ipsi Bequini seu Pauperes de tercio ordine non tenentur jurare coram prela- us et inquisitoribus , quamvis delati sint de secta et heresi Bequinorum ad respondendum eis, nisi solum de fide aut de articulis fidei. Item , addunt et dicunt quod per prelatos aut inquisitores non debent interro- gari nisi solum de articulis fidei, aut de preceptis, aut de sacramentis; et si interrogentur de aliis non tenentur respondere, cum sint, ut aiunt, layci et homines simplices ; sunt tamen astuti, callidi et versuti. Item, dicunt quod non tenentur jurare nec juramento possunt aut debent obli- gari, quod suos credentes, et complices aut consortes detegant aut revelent, quia, ut dicunt, hoc esset contra caritatem proximi et in dampnum ejus. Item, dicunt quod si excommunicarentur propter hoc quia recusant jurare simpliciter et absolute de veritate dicenda in judi- tio requisiti nisi tantum de. articulis fidei aut preceptis aut sacramentis et quia nolunt de aliis respondere et quia recusant suos complices reve- lare, quod talis excommunicatio est injusta et quod non ligat eos et eam penitus parvipendunt. Item, dicunt quod papa non potest secun- dum Deum inhibere Bequinis etiam per sententiam excommunicationis quod non vivant de mendicitate quamvis possent laborare et de arte sua victum sibi congruum procurare, et quamvis non laborent in Evangelio cum eis non competat docere aul predicare, quia, ut dicunt, in hoc diminueretur perfectio eorumdem , nec ipsi tenentur in hoc obedire pape et talis sententia non ligaret eos; et si propter hoc condempnarentur ad mortem, dicunt quod [f^ 146 b] essent martires gloriosi. Item, dicunt et asseverant quod tota doctrina et scriptura fratris Petri Johannis Oli- vi de ordine Fratrum Minorum est vera et catholica et eandem credunt et dicunt fuisse ei a Domino revelatam, et dicunt dictum fratrem Petrum Johannis hoc ipsum dum vivebat suis familiaribus revelasse. Item, euu- dem fratrem Petrum Johannis communiter vocant sanctum patrem non canonizatum. Item , dicunt ipsum esse ita magnum doctorem quod ab apostolis et evangelistis citra non fuerit aliquis major eo, et aliqui addunt quod ipse major fuit in sanctitate et doctrina. Item , aliqui ex eis dicunt quod non fuit aliquis doctor in Ecclesia Dei, excepto sancto QUINTA PARS. 2738 uw Paulo et dicto fratre Petro Johannis, cujus dicta non fuerint in aliquo per Ecclesiam refutata; sel tota doctrina sancti Pauli et fratris Petri Johannis est tenenda totaliter per Ecclesiam , nec est una littera dimit- tenda. Item, aliqui ex eis dicunt eundem fratrem Petrum Johannis veri- tatem tenuisse el dixisse in eo quod dixit et tenuit quod Christus vivebat quando fuit pendens in cruce in latere lanceatus , dicentes quod anima Christi secundum rei veritatem adhuc erat in corpore ; set quia Christus erat multum exinanitus, ideo aspicientibus mortuus videbatur. Johannes autem evangelista ideo dixit eum tunc esse mortuum quia mortuus apparebat ; Matheus autem evangelista scripsit quod Christus vivus erat, quia secundum rei veritatem ita erat ; set Ecclesia abrasit hoc de evan- gelio Mathei ne Johannis evangelio contrarius videretur. Item , dicunt et [f» 146 c] exponunt quod dictus frater Petrus Johannis fuit spirituali- ter ille angelus de quo scribitur, Apocalipsis X^, quod facies ejus erat sicut sol et habebat librum apertum iu manu sua , quia, ut dicunt, sin- gulariter inter omnes alios doctores fuit ei aperta veritas Christi et intelligentia libri Apocalipsis; et in postilla ipsius quam habent transpo- sitam in vulgari in predicto loco libri Apocalipsis ipsi sic intelligunt et exponunt. ltem, dicunt quod scriptura et doctrina predicti fratris Petri Johannis sunt magis necessarie Ecclesie Dei pro isto tempore finali quam alique alie scripture quorumcumque doctorum et sanctorum, exceptis scripturis apostolorum et evangelistarum, quia, ut dicunt, ipse magis declarant et dant intelligere maliciam Anti-Christi et discipulorum ejus, videlicet phariseorum quos dicunt esse prelatos et religiosos moderni temporis. Item, dicunt quod si Deus non providisset Ecclesie Dei per dictum fratrem Petrum Johannis vel aliquem alium sibi similem, totus mundus esset cecus vel hereticus. Item , dicunt quod illi qui non reci- piunt doctrinam vel scripturas ejusdem fratris Petri Johannis sunt ceci , eo quod non sentiunt nec vident veritatem Jhesu Christi; et illi qui reprobant et condempnant ejus doctlrinam sunt heretici. Item , dicunt quod dictus frater P. Johannis est lumen et lux quam Deus: misit in mundum, et propter hoc illi qui non vident istad lumen ambulant in lenebris. Item , dicunt quod si papa condempnaret doctrinam vel scrip- turam fratris Petri Johannis, condempnando eam esset hereticus, quia condempnaret vitam et doctrinam [f* 146 d] Christi. Item, dicunt quod 8i papa condempnaret dictam doctriríam aut scripturam, ipsi non repu- tarent eam condempnatam, et si propter hoc excommunicaret eos non reputarent se esse excommunicatos, nec ei obedirent, nec redderent libros ejus. Item , dicti Bequini habent libros dicti fratris Petri Johannis ex latino transpositos in vulgari quos transposuerunt seu transtulerunt aliqui ex sequacibus suis, videlicet Postillam super Apocalipsim et quemdam tractatum parvum de paupertate et alium Satis parvum de mendicitate, et quemdam alium de septem spiritibus malignis, et quedam alia scriptitata, que omnia dicto frati Petro 39 374 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. Johannis ipsi intitulant et ascribunt, sive ipse fecerit, sive aliquis alius ex doctrina et traditione ejus eos composuerit , quia idem sapiunt et in eodem consentiunt dogmate, dictosque libros in vulgari legunt sibi ipsis et suis familiaribus et amicis in suis conventiculis et in suis mansiunculis quas vocant domos paupertatis tali vocabulo usitato , et informant se et alios quos possunt ex doctrina pestifera ejusdem. Item , informati seu pocius deformati ex doctrina quam auriunt ex Postilla pre- fati Petri Johannis super Apocalipsim , dicunt ecclesiam carnalem, per quam intelligunt Romanam Ecclesiam , non solum pro ipsa Roma, set quantum se extendit romani imperii latitudo, esse illam Babilonem me- reiricem. magnam de qua loquitur Johannes in Apocalipsi; et de ipsa exponunt et intelligunt mala que [f" 147 a] leguntur ibidem, videlicet quod ipsa est ebria de sanguine martirum Jhesu Christi, et exponunt de sanguine illorum quatuor fratrum Minorum qui fuerunt apud Massiliam condempnati ut heretici et combusti, et de sanguine Bequinorum de tercio ordine qui fuerunt in istis retro annis tanquam heretici condemp- nati et combusli in provincia Narbonensi , sicut superius plenius conti- netur, quos asserunt esse martires Jhesu Christi. Item , exponunt quod ipsa Ecclesia de vino fornicationis sue potavit omnes reges terre, id est reges et principes christianitatis et magnos prelatos qui pompam mundi secuntur. Item, duas ecclesias quasi distingunt, videlicet ecclesiam carnalem quam dicunt esse Ecclesiam Romanam quantum ad multitudi- nem reproborum, et ecclesiam spiritualem quantum ad viros quos vo- cant spirituales et evangelicos qui vitam Christi et apostolorum servant, et hanc ecclesiam dicunt esse suam, quamvis aliqui ex ipsis dicant esse tantum unam ecclesiam quam vocant carnalem meretricem magnam propter reprobos, et spiritualem ac virginem , non habentem maculam neque rugam quantum ad electos, quos vocant viros evangelicos , dantes intelligere se ipsos qui paupertatem evangelicam dicunt se tenere et defendere et pro ea pati. Item, dogmatizant quod ecclesia carnalis , vi- delicet Romana Ecclesia, ante predicationem Anti-Christi est destruenda per bella que contra ipsam faciet Fredericus, rex Sicilie, qui nunc regnat cum complicibus suis qui vocantur decem reges qui intelliguntur per decem cornua bestie de quibus [f* 4 47 b] scribitur in Apocalipsi; et quedam alia de rege Frederico contra regem Francie et regem Robertum circa hoc fabulantur tam erronea quam insana. Item, dogmatizant quod in fine sexti status Ecclesie, in quo statu dicunt nos esse, qui incepit a sancto Francisco citra, predicta ecclesia carnalis Babilon meretrix magna est reicienda a Christo sicut rejecta fuit synagoga Judeorum quia cru- cifixit Christum , quia carnalis ecclesia crucifigit et persequitur vitam Christi in illis fratribus quos vocant pauperes et spirituales ordinis Sancti Francisci , exponendo tam de primo quam de tercio or- dine de persecutione que facta est contra eos in provincia Pro- vincie et in provincia Narbonensi, de qua in superioribus est pre- QUINTA PARS. 275 . tactum. Item , dogmatizant quod sicut, rejecta synagoga Judeorum, 8 Christo fuerunt pauci viri electi ex ea per quos fuit fundata Christi Ecclesia primitiva, quantum ad primum statum Ecclesie, ita, rejecta et destructa carnali Ecclesia Romana in sexto statu Ecclesie, quem dicunt nunc esse, remanebunt pauci viri electi spirituales pauperes evangelici, quorum major pars, ut aiunt, erit de utroque ordine Sancti Francisci, videlicet de primo et de tercio, per quos fundabitur ecclesia Bpiritualis que erit humilis et benigna in septimo et ultimo statu Eccle- &le, qui incipiet mortuo Ánti-Christo. Item, dogmatizant quod omnes religiones seu ordines destruantur in persecutione Ánti-Christi , excepto ordine Sancti Francisci, quem distingunt in tres partes, quarum unam [fí* 147 c] dicunt esse communitatem ordinis , et secundam dicunt esse : Mlos qui appellati sunt Fratisselli in Ytalia, et terciam dicunt esse tam in fratribus quos vocant apirituales servantibus spiritualem puritatem regule Sancti Francisci, quam in fratribus de tercio ordine eisdem adhe- rentibus; et prime due partes, ut aiunt, destruentur et tercia rema- nebit usque ad finem mundi duratura, quia, ut aiunt, beato Francisco sic fuit a Deo promissa. Item, aliqui ex eis dogmatizant quod Spiritus Sanctus effündetur in majori habundancia vel saltem in equali super illos viros electos spirituales et evangelicos per quos fundabitur ecclesia spi- ritualis et benigna in septimo et ultimo statu, quam fuerit effusus super apostolos discipulos Jhesu Christi in die Penthecostes in ecclesia primi- tiva ; et dicunt quod descendet super eos tanquam flamma ignis in for- Dace, et hoc exponunt quod, non splum anima replebitur Spiritu Sancto, set etiam Spiritum Sanctum in suo corporesentient habitare. Item, dogma- tizant esse duplicem Anti-Christum, videlicet unum spiritualem seu mis- ticum , et alium realem majorem Anti-Christum ; et primum dicunt esse preparatorem vie secundi ; et dicunt esse primum ÁAnti-Christum illum papam sub quo fiet, sub quo jam fit, ut aiunt, persecutio et condempatio eorumdem. Item, determinanttempusinfra quod major venerit Anti-Christus et incipiet predicare, et finieL cursum suum, quem Anti-Christum jam dicunt esse natum , et finierit, secundum quosdam ex eis, cursum suum infra [f* 4 47 d]annum quocomputabjturincarnatio Domini, anno Me, CCCe. XXV»; alii vero dicunt infra annum quo computabitur M». CCC». XXX». ; alii vero dicunt quod erit ad tardius infra annum quo computabitur M». CCC». XXXV*. Item, dogmatizant quod illi viri spirituales quos vocant evan- gelicos in quibus et per quos fundabitur ecclesia, de quibus in superio- ribus est pretactum, mortuo Ánti-Christo, predicabunt duodecim tribubus Israel et convertentur de qualibet tribu duodecim milia, qui simul omnes congregati erunt centum quadraginta quatuor milia ; et hec erit milicia signata per angelum habentem signum Dei vivi, et exponunt per beatum Franciscum qui habuit stigmata vulnerum Christi; que milicia signata primo pugnabit cum Anti-Christo , et per eum occidetur ante adventum Helye et Enoch. Item, fabulantes dogmatizant quod, quando carnalis ec- 276 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. clesia destruetur, tunc erunt magna bella et fiet magna strages populo- rum christianorum et destruetur tanta multitudo virorum in bello qui carnalem ecclesiam defendebant ; quod, viris quasi omnibus mortuis, mu- lieres christiane que remanserint pre amore et concupiscentia virorum amplexabuntur arbores; et circa hec quamplura alia fabulosa dicunt que leguntur in postilla predicta posita in vulgari. Item , dicunt quod post ecclesie carnalis destructionem venient Sarraceni et occupabunt terram christianorum et intrabunt partes istas regni [f" 148 a] Francie, videlicet per Narbonam, et abutepntur mulieribus christianis, et multas captivas ducent ut abutantur eis ; et istud dicunt fuisse revelatum a Deo frawi Petro Johannis in Narbona. Item , dicunt quod tempore persecu- uonis tam Anti-Christi quam predictorum bellorum ita affligentur chris- uani carnales quod desperati dicent quod si Christus esset Deus non permitteret quod christiani tanta et talia paterentur mala; et sic despe- rati apostatabunt a fide el morientur ; set Deus abscondet predictos viros spirituales electos, ne per Anti-Christum et ministros suos valeant inve- niri; et tunc Ecclesia reducetur ad numerum personarum in quo numero fuit fundata ecclesia primitiva, ita quod vix remanebunt duodecim in quibus ecclesia fundabitur et quibus infundetur Spiritus Sanctus in equali vel majori habundancia quam fuerit infusus super apostolos in ecclesia primitiva, sicut superius est pretactum. ltem, dicunt quod post mortem Anti-Christi dicti viri spirituales convertent totum mundum ad fidem Christi, et totus mundus erit bonus et benignus ita quod nulla malicia vel peccatum erit in hominibus illius status , nisi forte peccata venialia in aliquibus; et omnia erunt communia quoad usum, et non erit aliquis qui offendat alium vel sollicitet ad peccatum, quia maximus amor erit inter eos, et erit tunc unum ovile et unus pastor; et talis ho- tinum status el conditio durabit secundum aliquos ex ipsis per centum annos; deinde, deficiente amore, paulatim subingredietur malicia, et in lantum [f?^ 148 b] excrescet paulative quod Christus propter excessum malicie quasi cogetur venire generale ad juditium omnium. Item, gravi- ter et ignominiose oblocuntur contra dominum Papam vicarium Jhesu Christi, quem sicut insani mente et scismatici, vocant et dicunt esse mis- licum Anti-Christum majoris Anti-Christi, precursorem et preparatorem vie ejus. Item, vocant eum lupum rapacem a fidelibus evitandum et prophetam ' luscum seu cecum , et Caypham pontificem qui Christum condemnavit , et Herodem qui Christum illudendo derisit , quia, ut dicunt, ipse con- dempnat vitam Christi et deridet Christum in pauperibus suis. Item, ip- sum dicunt esse aprum de silva et singularem ferum exterminantem et destruentem maceriam seu clausuram Ecclesie Dei, ita ut in eam possint ingredi canes et porci, id est homines qui perfectionem vite evangelice dilacerant et conculcant; et dicunt quod plus fecit de malo in Ecclesia quam omnes heretici precedentes, quia tempore hereticorum manebat Ecclesia in statu suo, nunc vero tempore ejus non videtur esse Ecclesia 978 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. ordinaverit quod aliter facta examinatio aut receptio non valeat, set sit omnino irrita et inanis. Item, ubi et cum quibus ex tunc fuerit conver- satus. Item, si examinandus non fuerit Bequinus, set magnus credens et amicus Bequinorum, suspectus tamen de erroribus ipsorum, interroge- tur a quo tempore incepit eis credere et familiariter adherere. ltem, exa- minandus interrogetur si audivit aliquos docentes et asserentes quod Chris- tus et apostoli nichil habuerint neque in proprio neque in communi. Item, gi audivit dici quod tenere aut credere contrarium sit hereticum. Item, si audivit dogmatizari quod habere aliquid in communi diminuat de perfec- tione evangelice paupertatis. Item, si audivit dici aut dogmatizari, et si ipse credidit et credit, quod Regula Sancti Francisci sit unum et idem cum Evangelio Christi aut sit Evangelium Christi. Item, sit credidit aut credit quod, sicut [f* 149 a] papa non potest aliquid immutare in Evangelio nec addere vel subtrahere in eodem, ita non possit mutare aliquid in Re- guja Sancti Francisci, nec subtrahere, vel addere in eadem quantum ad vola seu consilia evangelica et quantum ad precepta contenta in dicta Regula. Item, si credidit, aut credit, vel audivit dogmatizari quod papa non possit cassare ordinem Fratrum Minorum fundatum sub prima re- gula, nec etiam tercium ordinem ejusdem fundatum sub tercia regula, tollendo ipsos vel alterum ipsorum de medio ordinum aliorum, sicut aliquando de aliquibus ordinibus factum fuit. Item, si audivit dogmati- zari, aut credidit, aut credit quod papa non possit facere constitutionem decretalem per quam dispenset aut concedat Fratribus Minoribus quod possint congregare bladum et vinum ad servandum in communi pro fu- turo tempore, ad usum seu victum suum, ad arbitrium prelatorum sui ordinis. ltem, si audivit dici, aut credidit, aut credit quod dominus papa Johannes XXII**, faciendo quamdam constitutionem que incipit Quorumdam , in qua dicitur dispensasse aut concessisse Fratribus Mi- noribus quod modo predicto possint habere bladum et vinum in com- muni , fecerit in hoc contra evangelicam paupertatem aut contra Evan- gelium Christi. Item, si audivit doceri, aut credidit, aut credit quod non sit obediendum eidem domino pape per aliquem fratrem Mi- Dorem in predicta dispensatione, aut si aliquid aliud immultaverit in dicla regula , eliam si ipse papa preceperit in virtute obedientie et sub pena excommunicalionis quod ita debeat teneri et servari ab omnibus fratribus. Item, si audivit dici, aut credidit, aut [f» 149 b] credit quod dominus Johannes papa XXII", faciendo dictam con- sütutionem et dispensationem , quod ex hoc sit factus hereticus et perdiderit potestatem papalem ligandi et solvendi. Item , si audivit dici aut credidit, aut credit quod papa non possit dare licentiam alicui fra- tri Minori quod transeat ad aliam religionem seu ordinem ubi habeat aliquas divicias in communi eo modo quo ceteri fratres illius ordinis, quin semper teneatur servare votum paupertatis factum secundum Regu- lam Sancti Francisci, ita videlicet quod nunquam possit habere aliquid 280 PRACTICA INQUISITIONIS : HERETICE PRAVITATIS. credebant eadem sicut ipsi, sint Ecclesia Dei vel de Ecclesia Dei, et illi qui condempnaverunt eos aut consenserunt in condempnationem eorum non sint de Ecclesia Dei. Item, si scivit, vel audivit quod ipsorum con- dempnatorum dies obitus sint notati aut scripti ab aliquibus in ka- lendariis vel nominati in letaniis, sicut aliorum sanctorum scribuntur obitus in letaniis et invocantur nomina et implorantur eorum suffragia in letaniis. [tem, si audivit dogmatizari inter Bequinos quod prelati, re- ligiosi aut clerici habentes vestes superfluas et preciosas faciunt contra Evangelium Christi et secundum preceptum Anti-Christi, vel sunt de fa- milia Ánti-Christi, vel quod paupertas Christi singulariter relucet in pe- taciis pauperum Bequinorum. ltem, si audivit dogmatizari inter Bequi- nos quod Ecclesia Dei et fides Christi in tempore moderno remanserit solum in populo minuto Bequinorum pauperum de tercio ordine et in alio populo minuto qui non persequitur ipsos pauperes nec regulam evangelicam [í* 150 a] paupertatis. Item, si audivit dici inter Bequinos quod majoris perfectionis sit ipsis Bequinis vivere mendicando seu de mendicitate , quam laborando seu de labore manuum suarum ; et quod papa non possit eis inhibere aut per sententiam excommunicationis compellere quod non mendicent publice, si possint aliter vivere conve- nienter de labore manuum suarum, cum ipsi non laborent in predica- tione Evangelii quibus nec competit predicare. Item , de doctrina seu scriptura fratris Petri Jobannis Olivi de ordine Fratrum Minorum, si au- divit eam sibi legi in vulgari, aut si ipse legit eam sibi ipsi vel aliis, et ubi, et quociens, et quibus. Item, quos libros ejusdem fratris Petri Jo- hannis vel de quibus audivit legi, vel legit, si de Postilla super Apoca- lipsim vel de tractatu de paupertate, vel de mendicitate, vel de aliis opusculis ejusdem. Item, si reputat aut credit scripturam aut doctrinam ejusdem fratris Petri Johannis esse veram et catholicam. Item , si audi- vit dici inter Bequinos vel ab aliquibus eorum quod scriptura seu doc- trina ejusdem sit magis necessaria Ecclesie Dei quam quorumcumque aliorum doctorum aut sanctorum , preter apostolos et evangelistas , vel quod ipse sit major doctor in Ecclesia Dei post Apostolos et evangelistas. ltem, si audivit dici vel exponi inter Bequinos quod dictus frater Petrus Johannis, spiritualiter accipiendo, sit ille angelus de quo scribi- tur in Ápocalipsi quod facies ejus erat sicut sol et habebat librum apertum in manu sua, quia, ut dicunt Bequini , sibi singulariter fuit aperta veri- (as Christi etintelligentia libri [f» 150b] Apocalipsis in postilla sua. Item, si audivit dici inter Bequinos quod papa non possit condempnare doc- tinam aut scripturam ejusdem fratris P. Johannis ex eo quod est , ut dicunt, revelata sibi a Deo; et, si condempnaret eam, quod condempna- ret vitam Christi, et quod ipsi Bequini non reputarent eam condempna- tam nec reprobatam, nec obedirent pape in hoc; et quod non reputarent se posse excommunicari propter hoc per eundem. Item , quid ipse cre- dit aut credidit de predictis articulis circa doctrinam aut scripturam dicti QUINTA PARS. 281 fratris Petri Johannis. Item, de illis que audivit recitari inter Bequinos, que dictus frater P. Johannis tempore quo vivebat predixerat et docue- rat familiares et Bequinos de statu Romane Ecclesie et de aliis. Item, de hiis que legit, vel audivit legi in predicta postilla de quibus recordatur se audivisse aut legisse. ltem , si legit vel audivit legi in dicta postilla quod sint septem status Ecclesie et quod in fine sexti status, quem ipse dicit incepisse a sancto Francisco vel ab ejus Regula, debet termi- nari status Romane Ecclesie sicut fuit exterminatus status synagoge Ju- deorum in adventu Christi. Item, quod in principio septimi status quem dicunt incipere mortuo Anti-Christo debet alia nova ecclesia inchoari et succedere prime ecclesie, rejecta et reprobata prima ecclesia carnali, scilicet Ecclesia Romana. ltem , si audivit exponi et intelligi in dicta posulla esse Romanam Ecclesiam illam Babilonem meretricem magnam dequa scribiturin Apocalipsi, et quod sit civitas dyaboli et quodsit finaliter reprobauda et reicienda [f» 150 c] a Christo, sicut fuit reprobata et re- jecta synagoga Judeorum. ltem, si audivit legi vel exponi quod prima- tus ecclesie carnalis, scilicet Ecclesie Romane, transferatur in novam Jherusalem , per quam dant intelligere quamdam novam ecclesiam esse futuram in sexti fine status et in principio septimi. Item, si audivit legi vel exponi quod sextus status, videlicet a tempore vel a Regula Sancü Francisci inchoatus, perfectius servabit regulam evangelicam paupertatis. ei pacientiam quam aliquis alius status de precedentibus. Item, si audi- vit exponi quod Regula Sancti Francisci sit vere et proprie illa evange- lica vita quam Christus in se ipso servavit et apostolis imposuit, et quod papa non habet potestatem super eam. ltem, si audivit exponi quod Re- gula Sancti Francisci sit nequiter impugnata et condempata ab ecclesia carnalium et superborum, sicut Christus fuit condempnatus a synagoga Judeorum. ltem, si audivit dici vel exponi in dicta postilla quod beatus Franciscus fuit post Christum et ejus matrem summus evangelice vite et regule observator. Item , quod sub Christo ipse fuit primus et principa- lis fundator, iniciatlor, et exemplator sexti status Ecclesie et evangelice regule. ltem , quod status seu Regula Sancti Francisci ad instar Christi crucifigeretur circa finem sexti status. ltem , quod tunc beatus Fraucis- cus corporaliter resurget gloriosus, ut sicut in vita et in crucis stigma- tibus fuit Christo singulariter assimilatus, sic in resurrectione corporali Christo assimiletur. Item, si audivit exponi quod persecutio seu punitio [f^ 450 d] que fit nunc de illis qui tenent pertinaciter predictam sectam Bequinorum sit quasi altera crucifixio vite Christi, et quasi manuum et pedum et lateris ejus transfixio. ltem, si audivit exponi de apro mistico Anti-Christo assimilato Cayphe pontifici Christum condempnanti et Herodi Christum illudenti; item, de apro magno Anti-Christo assimilato Neroni et Symoni mago. ltem, si audivit exponi quod status evangelicus sit status illorum pauperum quos, ut ipsi dicunt, persequitur el punit Ec- clesia Romana, quia non obediunt set rebellant contra potestatem apos- 36 282 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. tolicam et contra expositiones seu declarationes factas super Regula Sancti Francisci per apostolicam sedem. Item, si audivit exponi quod in tercio decimo centenario anno a passione et resurrectione Christi per ordinem Sancti Francisci sunt convertendi Sarraceni et ceteri infideles cum multis martiriis ipsorum Fratrum Minorum. Item, quod in tercio decimo centenario anno a Christi ortu apparuit sanctus Franciscus et ejus ordo evangelicus. Item , quod in tertio decimo centenario a Christi morte et ejus ascencione exaltabitur ipse ordo evangelicus in cruce et ascendet ejus gloria super totum orbem. ltem, quod in tempore impu- gnationis et condemnationis evangelice vite et regule que, ut dicunt, fienda est sub mistico Ánti-Christo quem dicunt esse papam et est con- summanda sub magno Anti-Christo, descendet spiritualiter Christus et ejus servus Franciscus et discipulorum ejus evangelicus cetus contra omnes errores et malicias mundi. Item, quod sicut primo fuit predica- tus [f* 151 a] totus orbis per ordinem apostolicum, sic predicabitur et convertetur totus orbis per ordinem evangelicum Sancti Francisci in- ter misticum Anti-Christum et magnum. Item , quod per bestiam ascen- dentem de terra in Apocalipsi intelligitur pseudo-papa cum suis pseudo-pro- phetis , qui non immediate exercebit corporales interfectiones hominum, sicut bestia ascendens de abysso secularium laycorum que occidet, sanc- tos, quod Bequini exponunt de se ipsis. Item , quod sextum caput dra- chonis ibidem exponit esse misticum Anti-Christum papam, septimum vero caput exponit magnum Anti-Christum cum rege monarcha sibi co- herente. Item , si audivit dici vel legi inter Bequinos de tempore Anti- Christi et de anno quo venturus est. Item , que audivit dici de multis aliis contra statum Romane Ecclesie et prelatorum et religiosorum et clericorum , et de multis temerariis divinationibus futuri, temporis que in dicta postilla latius continentur. 8. Doctrina seu instructio contra astuciam et maliciam illorum qui requisiti nolunt veritatem in juditio confiteri. Quoniam autem multi ex Bequinis, qui se dicunt fratres pauperes de penitentia et de tercio ordine Sancti Francisci , callida astucia errores et opiniones suas erroneas volentes contegere ac subterfugere, confiteri recusant jurare de veritate dicenda de se et de aliis complicibus suis vi- vis ac defunctis, in toto processu inquisitionis, sicut est moris ac juris in juditio requisiti ; aliqui vero ex eis, quamvis jurent, tamen [f» 454 b] nullatenus volunt jurare simpliciter et absolute nisi cum protestatione et conditione ac retentione expressis, videlicet quod ipsi non inten- dunt jurare nec se per juramentum obligare ad dicendum aliquid quod ipsi crederent esse in offensam Dei aut redundare in injuriam seu damp- num proximi. Dicunt autem se credere hoc esse in offensam Dei quod QUINTA PARS. 283 Ecclesia Romana et prelati et inquisitores ipsos Bequinos seu sectam ip- sorum persequitur, et reprobat et condemnat , cum ipsi, ut dicunt, te- neant et defendant vitam Christi et evangelicam paupertatem , eo modo videlicet quo ipsi, sicut ut supra premittitur, tam in articulis quam in interrogatoriis eorumdem accipiunt et exponunt. Item, reputant, ut di- cunt, se Deum offendere si ipsi abjurarent illos articulos quod nos in- quisitores aut prelati judicamus esse erroneos aut errorem el heresim continere, quos ipsi e contrario dicunt non esse erroneos nec heresim continentes , set dicunt esse secundum evangelicam veritatem, dicentes bonum malum et malum bonum, et ponentes lucem tenebras et tenebras lucem. ltem, dicunt se credere quod in dampnum et in injuriam proxi- morum redundaret si ipsi detegerent aut revelarent inquisitoribus suos complices et credentes, quia ex hoc, ut dicunt , paterentur persecutio- nem ab inquisitoribus et sustinerent dampnum, non attendentes sicut populus execatus quod in primo Deus non offenditur, videlicet cum er- ror detegitur el veritas invenitur, et a devio erroris qui[s] convertitur et revertitur ad rectam semitam veritatis el errorem deserit et abjurat [fe 454 c]; item, quantum ad secundum non redundat in dampnum proxi- morum, set cedit ad bonum eorum, quando errantes reducuntur ad viam et lumen veritatis, ne ipsi amplius corrumpantur et ne contagione sua pestifera plurimos perdant et secum trahant in foveam sicut ceci. Et igi- tur circa et contra maliciam et astuciam talium providendum est in in- quirendo quod omnino cogantur jurare simpliciter et absolute absque aliqua conditione et retentione de plena et mera veritate dicenda tam de se quam de aliis complicibus suis, et credentibus, et fautoribus, et receptatoribus, et defensoribus ipsorum , secundum intellectum inqui- rentis, absque omni dolo et fallacia , sive in confitendo de se et de aliis, sive in respondendo ad interrogata, affirmando vel negando in toto pro- cessu inquisitionis; alias incurrant perjurium et penam perjurii ipso facto. Cavendum est itaque ne juramentum recipiatur ab eis cum con- ditione aut retentione aliqua aut cum protestatione predicta , et expona- tur eisdem e contrario et dicatur quod non est in offensam Dei , nec Deus offenditur, sicut ipsi credunt et dicunt, cum a judice veritas in- quiritur ut error et heresis detegatur; et in hoc et super hoc standum est non eorum false opinioni sel juditio iaquirentis. Item, proximus non leditur nec dampnum aut injuriam patitur, sicut ipsi dicunt, set est ad ejus bonum et salutem anime, quando illi qui infecti et implicati sunt in aliquibus erroribus deteguntur ad hoc ut corrigantur et convertantur ab errore suo ad viam veritatis ut emendentur ne in se ipsis amplius corrumpantur et ne [f» 451 d] alios suis erroribus inficiant et corrum- pant. Si autem pertinaciter jurare recusaverint nisi cum conditione et retentione predictis, in eo casu, videlicet nisi precise juraverint in judi- tio requisiü de plena et mera veritate dicenda, sicut premittitur, tunc, canonica monitione premissa, feratur sententia excommunpicationis in 284 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. scriptis in illum qui sic requisitus jurare recusaverit, nisi juraverit pre- cise statim vel saltem infra illam horam vel illam diem seu tempus , quam horam vel diem seu tempus judex inquirens de benignitate seu equitate eidem peremptorie duxerit prefigendum , cum etiam de jure leneatur statim sine termino dilatorio jurare precise et simpliciter re- quisitus; el sententia excommunicationis prius ordinata et formata et lata in scriptis inseratur in processu. Si vero sententiam excommunica- lionis iBcurrerit et eam per aliquos dies pertinaciter sustinuerit animo indurato , tunc repetitus in juditio requiratur si reputat se esse excom- municatum et ligatum predicta sententia ; et si responderit quod non re- putat se esse excommunicatum, nec ligatum per dictam sententiam, tunc evidens erit quod talis est contemptor clavium Ecclesie ipso facto; et iste est unus articulus erroris et heresis, in quo quis pertinaciter per- severans hereticus est censendus; et tam requisitio facta super hoc quam responsio ipsius inseratur in processu , et ulterius contra talem quan- tum de jure fuerit procedatur, monendo ipsum canonice et exortando perhemptorie quod a predicto errore et heresi resiliat ipsumque abjuret, alioquin ex tunc velut hereticus judicabitur [f? 152 aJ et condempnabi- tur et tanquam talis relinquetur in juditio curie secularis. Notandum etiam quod ad convincendum ejus maliciam, ut magis appareat error ejus et ad justificandum processum contra talem, poterit iterum ferri alia nova sententia excommunicationis in scriptis contra eundem tanquam contra illum qui est contumax in causa fidei, pro eo videlicet quia ju- rare simpliciter et precise ac etiam respondere de hiis que ad fidem per- tinent, necnon abjurare expressum errorem et heresim pertinaciter re- .cusat , in hoc ipso manifeste parere subterfugiens, non minus quam ille qui etiam alias citatus contumaciter se absentat; et lata sententia contra ipsum intimetur eidem et intimatio scribatur; quod etiam ex ista causa talis contumacie in causa fidei ipse excommunicatus existens, si dictam .excommunicationis sententiam ultra annum sustinuerit animo pertinaci, ex tunc velut hereticus de jure debebit et poterit condempnari. Amplius autem notandum est quod contra talem poterit procedi ad recipiendum testes si qui fuerint contra ipsum vel etiam talis artari seu restringi po- terit in dieta, vel alias in carcere seu vinculis, vel etiam questionari de consilio peritorum , prout qualitas negocii. et persone condicio exegerit, ul veritas eruatur. 9. Forma autem prime sententie poterit esse talis. Cui tu talis de tali loco captus vel citatus fueris tanquam suspectus et diffamatus et accusatus seu delatus de erroribus et opinionibus erro- neis Bequinorum , qui se dicunt fratres pauperes de tertio ordine Sancti Francisci , quod errores et opiniones erroneas [f* 152 b] tenent et dog- 286 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. de te et de aliis complicibus tuis super erroribus et opinionibus [f» 152 d] erroneis Bequinorum de tertio ordine, et super quibusdam aliis tangen- tibus fidem et pertinentibus ad officium inquisitoris heretice pravitatis ; item, quod confitearis super premissis de te et de aliis coram nobis in juditio veritatem; item, quod petas humiliter beneficium absolutionis a sententia excommupicationis lata a nobis contra te in scriptis quam in- curristi et qua teneris ligatus; eti quod redeas ad ecclesiasticam unita- tem, et tuum errorem recognoscas ipsumque et omnem heresim coram nobis abjures, ut sic prestito juramento de parendo mandatis Ecclesie et nostris merearis reconsiliari Ecclesie unitati; et ad predicta omnia et singula facienda citamus te ad terciam diem ab hac presenti die, pri- mam diem presentem libi pro primo, secundam vero pro secundo, et tertiam pro tertio et ultimo ac peremptorio termino assignantes, ut res- pondeas de fide et de hiis de quibus suspectus es, vel delatus seu ac- cusatus quecumque commiseris aut commisisti, vel scis alios commisisse contra fidem in causa fidei, coram nobis in juditio plenariam veritatem, necnon ut facias super predictis omnibus et singulis quod de jure fuerit faciendum ; alioquin, nisi infra predictam diem terciam aut saltem in ipsa predicta die tercia ante horam completorii predicta omnia et singula fe- ceris et compleveris sicut de jure teneris, ex nunc pro tunc et ex tunc ut nunc, predicta nostra monitione canonica premissa , te tanquam con- tumacem in causa fidei pro eo quod obedire et parere in [í? 153 a] pre- dictis subterfugis et recusas atque contempnis, auctoritate apostolica qua fungimur in officio inquisitionis, excommunicationis vinculo innodamus, quam excommunicationem si per annum sustinueris animo pertinaci , intimamus et declaramus tibi quod ex tunc contra te tanquam contra hereticum procedemus ; et offerimus tibi predicte sententie excommuni- cationis nunc late contra te copiam, si eam habere volueris et a nobis petieris. Lata fuit hec sententia anno die et loco, etc., presentibus ta- libus etc. | 11. Instructio quedam contra dolum et fallaciam illorum qui nolunt clare et lucide, set ambigue et obscure et in equivoco respondere. Sunt etiam inter ipsos quidam maliciosi pariter et dolosi qui, ut veri- tatem pallient et se ac suos complices contegant et occultent ne eorum error et falsitas deprehendatur, sic respondent ambigue, sic obscure, sic generaliter et confuse ad interrogata, quod ex responsione ipsorum non potest clara veritas colligi vel haberi ; unde requisiti quid ipsi cre- dant de articulo proposito vel de articulis eis propositis , respondent ad singulos : Ego credo de hoc sicut credit, vel illud quod credit, sancta Ecclesia Dei ; non volunt se aliter explicite declarare nec aliter respon- dere, quamvis sepius requisiti; in quo casu ad excludendum eorum AU. 288 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. V. — Dez PrnRFIDIA JupEonRum (1). 1. Sequitur de perfidia Judeorum contra fldem christianorum. Judei perfidi conantur, quando et ubi possunt, occulte pervertere chris- tianos et trahere ad perfidiam judaycam , maxime illos qui prius fuerunt Judei et conversi sunt et receperunt baptismum et fidem Christi, preser- tim illos qui sibi attinent aut sunt afinitate [f» 153 d] vel consanguinitate juucti. Statutum est autem ut contra christianos qui ad ritum transierint vel redierint Judeorum , etiam hujusmodi redeuntes dum erant infantes, aut mortis metu, non tamen absolute seu precise coacti baptizati fuerint, est tanquam contra hereticos, si fuerint de hoc confessi, aut per chris- tianos seu Judeos convicti , et sicut contra fautores, receptatores et de- fensores hereticorum, coutra fautores, receptatores et defensores talium procedendum , sicut habetur, Extra de hereticis libro Vl?, capitulo Con- ira. christianos. 2. De modo seu ritu quo Judei in rejudaysando conversos observant. Judeorum ritus et modus in rejudaysando conversos baptizatos qui redeunt ad vomitum Judaysmi talis est. llle si quidem qui debet reju- dayzari requiritur seu interrogatur ab aliquo ex Judeis presentibus si vult facere tymla ip hebreo, quod est dictum in latino si vult facere bal- neationem seu locionem seu balneum in aqua currente ut efficiatur Ju- deus. llle autem respondet quod sic; et tunc ille Judeus qui preest dicit eidem in hebreo : Baaltussuna , quod est dictum in latino : AKevertaris a, statu peccati ; et post hoc ille exuitur ex toto et quandoque balneatur in aqua calida; et tunc Judei confricant eum fortiter cum arena per to- tum corpus, set maxime in fronte, et in pectore et in manibus, in illis videlicet locis in quibus in baptismo fuit positum Sanctum Crisma ; post- modum vero abraduntur omnes ungues illius de manibus et de pedibus usque ad sanguinem. Item, radunt caput illius et postmodum [f9 154 a] ponunt eum in aqua fluvii currentis, et faciunt illum facere immersio- nem de capite in aqua illa tribus vicibus ; et post dictam immersionem dicunt orationem talem : Benedictus Deus, Deus, rex seculorum, qui pre- cepisti nobis sanctificari super istam aquam, seu balneum, quod voca- tur tymla in hebreo. Quo facto, ille egreditur de aqua et induitur nova camisia et braccis recentibus ; et omnes Judei presentes osculantur eum (1) Ce titre n'est pas dans le manuscrit. 290 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. suos et aliter christianos, sive pueros sive adultos, quia circumcidendo christianos adultos seu parvos, scindunt eis pellem desuper semiplene et non totum circulum, sicut faciunt in pueris suis Judeis. Item, chris- tianis, quando fiunt Judei vel Judee, tradunt unam cartam sue Juday- sationis quam debent semper portare secum, aliter Judei non biberent aut comederent cum eisdem, et debet continere nomina singulorum ma- gistrorum qui eos rebaptizaverunt vel rejudayzaverunt (4). 4. Deiutolerabili blasfemia Judeorum contra Christum et fidem ejus et populum christianum. Notandum autem quod Judei in orationibus quas faciunt et docent et habent in scriptis inter celeras est ea que sequitur, exempla[ta] ex hebreo : Benedictus tu, Deus Dominus noster, rex in seculum, qui non fecisti me christianum vel gentilem. Item : Destructis seu conversis ad fidem Christi nulla sit spes, et omnibus hereticis vel non credentibus , accusatoribus vel bilinguis, id est traditoribus omnibus illud momentum sit, id est in momento sint perditi, et omnes inimici populi tui Israel velociter occisi sint, et regnum iniquitatis velociter sit amens, id est coníractum et fraclissimum ad declinandum vel plus quam ad declinandum cito vel velociter in diebus nostris. Benedictus tu, Deus, conterens inimicos et declinans perversos. Predicta omnia in hebreo loquntur et per ea cir- cumloquntur et intelligunt de populo et de regno christianorum quos intelligunt esse hereticos [f» 154 d] , incredulos , et inimicos , ac perse- cutores suos. [tem, in quadam oratione sua alia ita dicunt : Super nos est adlavandum Deum super omnia ad dandam magnitudinem creatoris principii qui non fecit nos sicul sunt gentes vel gentiles terrarum et non posuit nos partem nostram qui illi et sortem nostram cum omnibus con- gregationibus gentium qui illi inclinantes ad vanitates vanitatum et ado- rant ad Deum non valentem ueque salvantem; super hoc speramus tibi, Deus, Dominus noster, ad vincendum cito seu velociter in pulcritudine virtutis tue ad transeundum vel expellendum sculptilia , id est ymagines quas christiani de terra adorant ad honorem Christi, et ymagines des- wruantur et destructe erunt ad aptandum seculum in regnum Ombipo- tentis, et omnes filii carnis invocant in nomine tuo ad revertendum ad le, omnes perverse terre invocabunt et cognoscent qui habitant in terra vel in seculum , quoniam tibi flectetur omne genu et omnis linga con- jurabit coram te vel facie tua , Deus noster, flectent et cadent , gloriam nomini tuo karissimo (?) dabunt, restitues omnibus eorum jugum regni tui el regnabis super eos velociter, jugum in perpetuum, quia regnum (1) Vel rejudayzaverunt dans le manuscrit 388. AN 299 | PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. psalterium , multa continentur contra Christum et christianos et tenen- nentes fidem Christi. La VI. — Dx soRTILEGIS ET DIVINIS ET INVOCATORIBUS DEMONUM (4). 1. Sequitur de sortilegis et divinis et invocatoribus demonum. Sortilegiorum et divinationum et invocationum demonum pestis et error varius et multiplex invenitur in diversis terris et regionibus se- cundum varias adinventiones et falsas informationes vanitatis hominum superstitiosorum intendentium [f^ 455 c] spiritibus erroris et doctrinis demoniorum. 2. Interrogatoria ad sortilegos et divinos et invocatores demonum. Sortilegus aut divinator aut demonum invocator examinandus inter- rogetur que et quot sortilegia, aut divinationes, aut invocationes ipse novit et a quibus didicit. Item, descendendo ad particularia, considerata qualitate et condicione personarum, quia non eadem omnibus equaliter seu uno modo sunt interrogatoria facienda, quia aliter interrogantur viri et aliter mulieres, poterunt formari interrogatoria de hiis que se- cuntur, videlicet , quid sciunt aut sciverunt aut fecerupt de pueris seu infantibus fatatis seu defatandis; item, de animabus perditis seu damp- natis; item , de latronibus includendis ;. item, de concordia seu discor- dantia conjugatorum ; item, de impregnatione sterilium ; item, de hiis que dant ad comedendum pilos, el ungues et quedam alia; item, de statu animarum defunctorum ; item, de prenunciationibus futurorum eventuum ; item, de fatis mulieribus quas vocant bopas res que, ut di- cunt, vadunt de nocte; item, de carminando seu conjurando per car- mina verborum, poma et herbas, corrigias et alia; item, quos docuit carmiuare seu per carmina conjurare, et a quibus tales carminationes seu conjurationes didicit vel audivit; item, de curatione infirmitatum per conjuria'seu carmina verborum ; item, de collectione herbarum flexis genibus versa facie ad orientem cum oratione dominica ; item, de injunc- tione peregrinationum et missarum et oblatione candelarum et largitione elemosinarum ; item, de inveniendis furtis factis seu rebus occultis ma- nifestandis. Item, inquiratur maxime de hiia que sapiunt superstitionem quamcumque , aut irreverentiam , aut injuriam circa sacramenta Ecclesie (1) Ce titre n'est pas dans le manuscrit. QUINTA PARS. 293 et maxime circa sacramentum Corporis Christi, necnon circa cultum di- vinum et loca sacra ; item, de Eucharistia retenta, vel de crismate, vel de oleo sancto furatis de ecclesia ; item, de ymaginibus cereis vel aliis baptizatis et de modo baptizandi, et ad quos usus seu effectus; item, de faciendis ymaginibus de plumbo et de modo faciendi, et ad quos ef- fectus ; item, a quibus talia didicit vel audivit; item, quantum temporis est quod incepit talibus uti; item, qui et quot venerunt ad ipsum pro consultationibus petendis maxime infra annum ; item, si unquam alias fuit prohibitus a talibus, et per quos, et si abjuravit talia et promisit se nunquam talia facere aut talibus uti; item, si post abjurationem seu pro- missionem recidivavit; item, si credebat ita esse sicut alios docebat ; item , que bona seu dona aut munera pro talibus habuit et recepit. Vll. — SEQUITUR DE MODO ET FORMA COMMUNI ABJURANDI HERESIM IN JUDITIO. Post examinationem diligentem [f* 156 a] et confessionem receptam in juditio et scriptam, si quis penitere digne voluerit et a suis errori- bus veraciter resilire , antequam absolvatur ab excommunicationis sen- tentia lata a canone contra tales, debet omnem heresim penitus abjurare, et abjuratio scribatur in fine confessionis cujuslibet confitentis; et nichi- lominus modus abjurandi poterit scribi seu haberi in principio libri in quo confessiones et processus confitentium continentur. 1. Modus autem seu forma abjurandi heresim in juditio talis est. Ego talis N. de tali loco, talis dyocesis, in juditio constitutus coram vobis tali N. inquisitore heretice pravitatis, sacrosanctis Dei Evangeliis coram me positis, abjuro penitus omnem heresim extollentem se ad- versus fidem catholicam Domini Jhesu Christi et sancte Romane Ecclesie et omnem credenciam hereticorum cujuscumque secte dampnate per Ec- clesiam Romanam, quibuscumque nominibus censeatur , et specialiter secte talis, vel talis (poterit exprimi), necnon omnem favorem, seu fau- toriam , et receptationem, et defensionem , et participationem ipsorum, sub pena que de jure debetur relapsis in heresim in juditio abjuratam. Item , juro atque promitto me pro posse meo persequi et detegere seu revelare et facere capi et reddi inquisitoribus heretice pravitatis here- ticos cujuscumque secte dampnate , et specialiter talis, vel talis secte (emprimatur), credentes , et fautores , et receptatores , ac defensores eo- rum , et etiam illos quos scirem vel crederem pro facto heresis [f» 156 b] fugittivos et quemlibet predictorum , et etiam nuncios ipsorum quando- 294 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. cumque et ubicumque scivero esse predictos vel aliquem de predictis. Item, juro atque promitto me tenere et servare ac defendere fidem ca- tholicam quam Romana Ecclesia predicat et observat. Item, juro atque promitto parere et obedire mandatis Ecclesie et inquisitorum et venire ad diem et dies coram ipsis vel eorum loca tenentibus, quandocumque et quoeienscumque fuero mandatus seu requisitus ab eis per nuncium vel litteram seu alias, et nunquam fagere, nec me scienter et contuma- citer absentare, et suscipere et pro posse meo complere penam seu pe- nitenham quam michi duxerint ipjungendam, et ad hoc obligo me et omnia bona mea. 2. Modus autem scribendi abjurationem per notarium in flne confes- sionis poterit esse talis. Predictus vero talis N. ibidem in juditio constitutus coram prefato domino inquisitore, sacrosanctis Dei Evangeliis positis coram ipso et corporaliter manu tactis, flexis genibus, abjuravit penitus omnei here- sim et omnem credentiam hereticorum cujuscumque secte dampnate per Ecclesiam Romanam , quibuscumque nominibus censeantur, et speciali- ter talis vel talis secte (eprimatur), et omnem favorem, aut fautoriam, et receptationem, et defensionem, ac participationem eorum sub pena que de jure debetur relapsis in heresim in juditio abjuratam. Item, pro- misit atque juravit se pro posse suo persequi et detegere seu revelare [f* 156 c] et facere capi et reddi inquisitoribus heretice pravitatis here- ticos cujuscumque secte dampnate, et credentes, et fautores, et recepta- tores, ac defeasores eorum, et etiam illos quos sciret vel crederet esse pro heresi fugittivos et nuncios ipsorum, quandocumque et ubicumque sciverit esse predictos vel aliquem de predictis. Item , juravit atque pro- misit se tenere et servare ac defendere fidem catholicam quam Ecclesia Romana predicat et observat. Item, juravit et promisit parere mandatis Ecclesie et inquisitorum et venire ad diem et dies coram ipsis vel eo- rum loca tenentibus, quandocumque et quociescumque fuerit mandatus vel requisitus per nuncium vel litteram seu aliter, et nunquam fu- gere, nec se scienter et contumaciter absenlare, et suscipere et complere pro posse suo penam seu penitentiam quam sibi duxerint injungendam ; et ad hoc obligavit se et omnia bona sua. 3. Modus concludendi et scribendi in flne confessionis judioialis. Et sic predictus talis N. fuit ibidem per dictum dominum inquisitorem reconsiliatus, et secundum formam Ecclesie ab excommunicationis sen- tentia contra tales lata a canone absolutus, si tamen de corde bono et QUINTA PARS. 295 fide non ficta ad ecclesiasticam redierit unitatem et mandata sibi injuncta servaverit, et plenam et meram de se et de aliis de facto heresis con- fessus fuerit veritatem. Hec deposuit et confessus fuit et predicto modo adjuravit , juravitque [f* 156 dl et promisit, aono, die et loco prefatis, coram prefato domino inquisitore, in presentia et testimonio talium et talium testium vocatorum, et mei talis N. notarii inquisitionis qui pre- sens interfui et recepi et scripsi. Si vero notarius publicus comode haberi non possit, tunc loco notarii poterunt se subscribere due persone religiose que presentes fuerint in predictis tali modo : et mei talis N. de tali ordine qui vocatus et roga- tus presens interfui et requisitus a prefato inquisitore hic manu propria me subscripsi. Si vero confessio scripta fueril per manus alicujus religiosi seu alterius alicujus qui non sit notarius et postmodum per notarium inquisitionis dicta confessio legatur et exponatur in vulgari, ut moris est, predicto confitenti in juditio constituto, notarius in fine omnium sic loquatur et scribat : et mei talis N. notarii officii inquisitionis qui predictam confes- sionem recitavi et exposui intelligibiliter in vulgari predicto tali N. in juditio constituto coram prefato domino inquisitore, quam confessionem predictus talis N. ibidem juratus recognovit se fecisse et in juditio se confessum fuisse, el asseruit esse veram, atque de novo iterum depo- suit me presente et testibus suprascriptis , omnemque heresim penitus abjuravit, modo et forma suprascriptis, et premissa juravit atque [f* 157 a] promisit; et ego recepi et manu propria me subscripsi. 4. Modus quidam brevior scribendi abjurationem. Predictus talis N. in juditio constitutus coram prefato domino inqui- sitore abjuravit penitus omnem heresim, et omnem credentiam, et fa- vorem, et receptationem, et defensionem, et participationem hereticorum cujuscumque secte dampnate, sub pena de jure debita relapsis in he- resim in juditio abjuratam. Item, juravit et promisit se pro posse suo persequi, et revelare, ac detegere, et facere capi et reddi inquisitori- bus hereticos , credentes, fautores, receptatores, et defensores eorum cujuscumque secte dampnate, ac etiam pro heresi fugittivos et nuncios ipsorum quandocumque et ubicumque sciverit esse predicos aut aliquem de predictis, et tenere et servare fidem catholicam et parere mandatis Ecclesie et inquisitorum et non fugere, nec se absentare , et omnia alia facere sicut in forma abjurandi heresim in principio libri plenius conti- netur (4). Notandum autem quod in abjuratione alicujus specialis secte et here- (1) Continentur dans le manuscrit. 296 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. sis quedam specialia convenit exprimere sub vocabulis seu nominibus convenientibus et propriis in modo loquendi; et ideo modi abjurandi in speciali sectam et heresim aliquam specialem inferius subnectuntur. 5. Modus proprius &bjurandi sectam et heresim Valdensium poterit esse talis. [F» 41577 b] Ego talis N. de tali loco, talis dyocesis, in juditio consti- tutus coram vobis tali N. inquisitore, sacrosanctis Dei Evangeliis coram me positis, abjuro penitus omnem heresim extollentem se adversus fidem Domini Jhesu Christi et sancte Romane Ecclesie et specialiter sectam et heresim illorum qui dicuntur Valdenses seu Pauperes de Lugduno , quo- rum aliquos vidi et cum eis participavi, el eorum erroribus credidi, seu illa que dicebant credidi esse vera , et specialiter talem vel talem erro- rem (exprimatur); et abjuro omnem credentiam, et favorem, et recep- tationem , et defensionem atque participationem eorum, sub pena que de jure debetur relapsis in heresim in juditio abjuratam. Item , juro at- que promitto me pro posse meo persequi et detegere seu revelare et fa- cere capi et reddi inquisitoribus hereticos et specialiter Valdenses et cre- dentes, etc., ut supra, in forma communi abjurandi. - 6. Modus proprius abjurandi sectam et heresim Pseudo-apostolorum. Ego talis N. de tali loco, talis dyocesis, in juditio constitutus coram vobis tali N., sacrosanctis Dei Evangeliis coram me positis , abjuro pe- nitus omnem heresim cujuscumque secte extollentem se adversus sanc- tam Romanam Ecclesiam et apostolicam sedem , et fidem catholicam Domini Jhesu Christi, specialiter et expresse abjuro sectam illam et ordi- nem illorum qui se [f» 4157 c] vocant Apostolos et sic etiam vulgariter nominantur et apellantur; quam sectam et quem ordinem Gerardus Se- garelli de Parma dicitur adinvenisse et primus iniciator fuisse, et Dulci- nus Novariensis post dictum Gerardum cum multis sequacibus dicitur tenuisse et defendisse ; quos Gerardum et Dulcinum audivi postmodum fuisse condempnatos tanquam hereticos et multos etiam complices eorum dicte secte et ordinis sectatores et quos credo et reputo fuisse juste tan- quam hereticos condempnatos (4) ; quam sectam et ordinem per aliquos annos tenui et servavi abjuro penitus, et promitto me de cetero non tenere ipsum ordinem sive sectam quoad nomen et habitum specialem, (1) Ista clausula de Gerardo et Dulcino poterit dimilti, sí abjurans nescivit vel non au- divit eos fuisse tales. En marge. "m." QUINTA PARS. 297 et quoad ritum vivendi ejusdem singularem a communi conversatione et vita fidelium dissidentem, et quoad omnia et singula in quibus a sana doctrina et a potestate clavium Ecclesie et prelatorum ejus in ali- quo deviat aut discordat. Item , corde credo et ore confiteor esse unam sanctam catholicam Ecclesiam, cui in presenti presidet sanctissimus pa- ter dominus N. papa talis, extra cujus Ecclesie fidem et obedientiam non est salus. Item , revoco et abjuro omnia illa et singula que dixi et as- serui dudum in juditio in quibus aliquis error, aut falsa opinio, aut doctrina erronea esse dinoscitur, aut deprehenditur quoquo modo, et specialiter et expresse revoco et abjuro id quod dixeram me credere et tenere dictum ordinem Pseudo-apostolorum esse bonum, et [f» 157 d] quod illi qui tenent dictum ordinem, quem prius audiveram non fuisse per sedem apostolicam aprobatum , ymmo pocius reprobatum , possent salvari tenendo ipsum. Item, id quod dixeram me credere quod: papa romanus et prelati Ecclesie et religiosi et inquisitores peccabant per- sequendo dictum ordinem et observatores ejusdem. Item, id quod dixe- ram me credere quod sententia excommunicationis lata per papam aut per apostolicam sedem vel auctoritate ejus aut per prelatos Ecclesie con- tra observantes dictum ordinem non ligabat eos. ltem, id quod dixeram quod non reputabam me esse excommunicatum tenendo dictam sectam et dictum ordinem , quamvis audivissem dici et crederem ita esse quod omnes tenentes dictum ordinem erant per Ecclesiam excommunicati. Item, id quod dixeram quod quando paupertas fuit mutata et sublata ab Ecclesia tempore sancti Silvestri, tunc sanctitas vite fuit subtracta ab Ecclesia et dyabolus intravit in socios sancti Silvestri et postea in hunc mundum. ltem, id quod dixeram et credideram quod papa romanus aut prelati Ecclesie non possunt juste prohibere per sententiam excom- municationis quod ullus teneret aut servaret dictum ordinem , et quod tali prohibitioni aut sententie non est obediendum. Item, revoco et ab- juro id quod dixeram quod duplex est ecclesia, videlicet spiritualis, que est in hominibus qui vivunt in paupertate perfecta et in obedientia spi- rituali ad Deum solum et non ad aliquem hominem ; et carnal[is] eccle- sia, que est illorum qui carnaliter et in deliciis vivunt, quamvis sub obedientia hominis alicujus; et confiteor unam tantum esse Ecclesiam catholicam [f» 4158 a], in qua sunt et boni et mali. Item, revoco id quod dixeram de ecclesia carnali, quod ipsa eratquam Johannes in Ápocalipsi vo- cat Babilonem meretricem magnam; item, bestiam illam que habebat septem capita el decem cornua ; item, mulierem illam que habebat cali- cem aureum in manu sua et plenum abhominationibus de quo potabant omnes gentes. Et confiteor sanctam Ecclesiam Romanam esse illam de qua scribit sanctus Paulus apostolus : Despondi enim vos uni viro vir- ginem castam exibere Christo [Il Cor. , XI, 2]. Item, abjuro opinionem erroneam quam aliquando habui et tenui credendo quod jurare in juditio etiam pro veritate dicenda erat peccatum et illicitum, et credendo quod 38 298 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. omne juramentum indistincte esset prohibitum a Deo tanquam illicitum, et peccatum ; et confiteor me credere quod licitum sit jurarein juditio pro veritate dicenda seu asserenda, scilicet quod sancta Romana Ecclesia tradidit et instituit et observat. (Constmilt modo poterunt exprimi, si ali- qui alit errores seu articuli erronei fuerint. abjurandi; et. concludatur abjuratio 4n hunc modum) : Item, abjuro omnem credentiam, et omnem favorem , et defensionem, et participationem hereticorum cujuscumque secte dampnate et specialiter et expresse secte illorum qui Pseudo-apos- toli nominantur, sub pena que de jure debetur relapsis in heresim in juditio abjuratam. Item , promitto et juro me pro posse meo persequi et detegere seu revelare et facere capi aut reddi inquisitoribus heretice pravitatis hereticos cujuscumque secte dampnate [f» 158 b], et specia- liter et expresse secte Pseudo-apostolorum, et credentes , fautores et re- ceptatores et defensores eorum , et fugittivos pro dicta secta ac nuncios ipsorum, quandocumque et ubicumque scivero vel audivero eos esse vel aliquem predictorum. Item, promitto et juro me tenere fidem quam sancta Romana Ecclesia predicat et observat et parere mandatis Eccle- Sie, etc., ut supra , in forma abjurandi communi. 7. Modus autem proprius abjurandi predictam sectam et ordinem po- terit brevius comprehendi hoc modo. Ego talis N. de tali loco, talis dyocesis, constitutus in juditio coram vobis tali N. inquisitore, qui olim tenui et servavi ordinem illorum qui Pseudo-apostoli nominantur, abjuro penitus omuem heresim cujuscum- que secte dampnate, et specialiter et expresse abjuro sectam et ordinem illorum qui dicuntur et sunt Pseudo-apostoli, quoad nomen et habitum specialem et vivendi ritum eorum singularem a communi conversatione fidelium vita et moribus dissidentem, et quoad omnia et singula in quibus ab obedientia Romane Ecclesie et apostolice sedis et a sana doc- trina quam eadem Romana servat et docet Ecclesia in aliquo deviat aut discordat. Item, abjuro omnem credentiam, et favorem, et receptatio- nem , defensionem, ac participationem hereticorum cujuscumque secte dampnate et specialiter predicte secte Pseudo-apostolorum sub pena que de jure debetur relapsis in heresim in juditio abjuratam. Item, promitto el juro ime pro posse meo [f? 158 c] persequi et detegere seu revelare el facere capi et reddi inquisitoribus heretice pravitatis, elc. , ut supra mmediate. 8. Modus proprius abjurandi heresim et errores secte illorum qui Be- quini vulgariter appellantur. Ego talis N. de tali loco, talis dyocesis, Bequinus de ordine fratrum QUINTA PARS. 299 pauperum seu penitentium apellato, seu de tercia regula Sancti Fran- cisci, quem professus sum, cum publico instrumento, constitutus in juditio coram vobis tali N. inquisitore , sacrosanctis Dei Evangeliis co- ram me positis, abjuro penitus omnem heresim cujuscumque secte, et specialiter et expresse heresim et errores et opiniones erroneas, tam scismaticas quam hereticas, secte illorum qui Bequini vulgariter nun- cupantur , et ipsi fatentur, et dicunt se esse fratres pauperes de tertio ordine seu de tercia regula Sancti Francisci et sequacium ipsorum , ex- tollentes se adversus sanctam Romanam et apostolicam sedem et pri- matum ejus, aut contra potestatem doniini pape vicarii Domini Jhesu Christi, aut contra statum seu potestatem prelatorum et clavium Ecclesie sancte, necnon contra sanam doctrinam scripture sacre quam sancta Ro- mana servat et docet Ecclesia; et abjuro omnem credentiam , et favo- rem et receptationem , et defensionem , et participationem hereticorum cujuscumque secte dampnate, et specialiter el expresse predictorum Be- quinorum errancium in predictis seu in aliquo predictorum, sub pena que de jure debetur [f* 458 d] relapsis in heresim in juditio abjuratam. ltem, promitto et juro me pro posse meo persequi et detegere seu re- velare , et facere capi et reddi inquisitoribus heretice pravitatis hereti- cos cujuscumque secte dampnate et specialiter illos Bequinos de predicto tertio ordine, et quos scirem aut crederem tenere, aut credere errores seu opiniones erroneas, et credentes, et fautores, et receptatores , ac defensores eorum et fugittivos eorum pro dictis erroribus et quemlibet predictorum, quandocumque et ubicumque scivero vel audivero esse predictos vel aliquem de predictis. Item promitto et juro me tenere, et servare, ac defendere fidem catholicam, etc., ut supra, in communi forma abjurandi. 9. Modus abjurandi Judeorum qui deprehensi sunt et confessi se con- tra fldem catholicam enormiter deliquisse. Ego talis N. Judeus, filius talis N., habitator de tali loco, talis dyoce- sis , constitutus in juditio coram vobis tali N. inquisitore, juro et pro- mitto super legem Moysi coram me positam et manu mea tactam et os- culatam quod deinceps non iuducam nec sollicitabo aliquem christianum ad judayzandum seu servandum ritum Judeorum , nec aliquem conver- sum baptizatum sollicitabo vel inducam quoquo modo ad rejudayzandum seu ad redeundum ad judaysmum nec ad apostatandum a fide baptismi. ltem, promitto et juro super eandem legem quod de cetero [f? 159 a] nullum christianum judayzantem, veritate fidei et christiane abnegata, nec aliquem conversum rejudaysatum seu reversum ad judaysmum, reci- piam aut receptabo in domo mea scienter, nec eis nec alicui ipsorum prestabo consilium , auxilium vel favorem , set detegam seu revelabo in- 2300 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. quisitoribus heretice pravitatis, si alicubi scivero esse aliquem vel ali- quos de predictis; et ad hoc quod capiantur et reddantur inquisitoribus faciam posse meum. Et hec omnia et singula promitto sub penis a jure statutis contra Judeos relabentes seu relapsos in premissis vel aliquo pre- missorum. Item, promitto et juro me vivere sic et cavere ac penitus abstinere a blasfemia Jhesu Christi et matris ejus et fidei christiane. 10. Modus abjurandi illorum qui conversi à perfidia Judeorum ad fldem baptismi redierunt ad vomitum Judaysmi. Ego talis N. habitator de tali loco, talis dyocesis , constitutus in judi- tio coram vobis tali N. inquisitore, sacrosanctis Dei Evangeliis coram me positis, abjuro penitus omnem heresim cujuscumque secte dampnate, et specialiter expresse abjuro ritum judayce perfidie quam dudum reli- queram suscepta baptismi gratia , et ad quam postmodum semel rever- sus fueram ex culpa mea; et abjuro omnem credentiam , et participa- tionem, et favorem, et receptationem, et defensionem hereticorum cujuscumque secte dampnate, et specialiter et expresse apostatancium a fide christianorum transeuntium aut [f* 159 b] conversorum baptiza- torum redeuntium ad ritum seu ad vomitum Judaysmi, sub pena que de jure debetur relapsis in heresim in juditio abjuratam. ltem, promitto et juro me pro posse meo persequi et detegere seu revelare et facere capi el reddi inquisitoribus heretice pravitatis hereticos cujuscumque secte dampnate et specialiter et expresse christianos apostatantes et tran- seuntes ad ritum Judeorum, et baptizatos redeuntes ad ritum et vomi- tum Judaysmi, et credentes et fautores et receptatores et defensores ipsorum, quandocumque et ubicumque scivero eos esse vel aliquem de predictis. Item promitto el juro me tenere et servare et defendere fidem catholicam, etc., ut supra, in communi modo abjurandi. 11. Modus abjurandi scisma Grecorum poterit esse talis. Ego talis N. filius quondam talis N., natione et origine Grecus, de tali villa «alis dyocesis, constitutus in juditio coram vobis tali episcopo vel tali inquisitore , vice ac nomine sanctissimi patris ac domini N. talis pape, abjuro penitus scisma et ritus ac errores Grecorum in quibus usque nunc vivi el conversatus sum, in quantum sancte Romane Ecclesie adversan- tur, et omnem heresim el errorem extollentem se adversus fidem Do- mini Jhesu Christi et sanctam Ecclesiam catholicam , et obedientiam pre- fate sancte Romane Ecclesie; et promitto et juro super IlIler sancta Dei Evangelia me deinceps vivere sub obedientia Romane Ecclesie [f^ 159 c] et tenere et servare fidem catholicam et ejus doctrinam quam eadem QUINTA PARS. 901 sancta Romana Ecclesia predicat et observat, et in ea vivere et mori; et promitto et juro parere mandatis ejusdem sancte Ecclesie cui presidet IB presenti sanctissimus pater ac dominus N. papa talis, sub pena que de jure debetur relapsis in heresim in juditio abjuratam. Et peto recon- siliari ecclesiastice unitati et absolutionis beneficium michi impendi a sententia excommunicationis late a canonibus contra Grecos scismaticos. 12. Modus abjurandi pestem et errorem sortilegiorum aut divinatio- num et invocationum demonum, maxime ubi saperet heresim contra veritatem ac pietatem sacramenti Eucharistie vel baptismi seu alio- rum sacramentorum, aut ubi in invocatione demonum exhiberetur aut fleret sacrificium vel immolatio demoni aut aliquid aliud errorem expressum continens contra fldem. Ego alis N. de tali loco, talis dyocesis, in juditio constitutus coram vobis N. tali ipquisitore, abjuro penitus omnem errorem et heresim extollentem se adversus fidem catholicam Domini Jhesu Christi et specialiter et expresse abjuro omnem baptizationem ymaginum aut alte- rius rei irrationalis et omnem rebaptizationem hominum rite et legitime prius baptizatorum. Item, quodcumquesortilegium seu maleficium factum aut fiendum cum sacro aut de sacro Corpore Christi, aut cum crismate vel oleo sancto seu benedicto. Item [f» 159 d] , omnem divinationem seu invocationem demonum, maxime cum adoratione seu reverentia eis exi- bita vel exibenda, aut cum homagio facto seu faciendo eis, aut cum quocumque sacrificio seu immolatione alicujus rei eisdem per modum sacrificii seu immolationis offerendo. Item, abjuro artem et modum faciendi ymagines de plumbo, seu de cera, seu de quacumque alia materia ad quoscumque effectus illicitos procurandos. ltem, abjuro artem illam quam vocant Sancti Georgii. [tem , abjuro generaliter omnia sortilegia dampnata, maxime que ordinantur ad quoscumque efífectus procurandos illicitos aut nocivos. Item, promitto et juro me pro posse meo persequi, detegere seu revelare inquisitoribus aut prelatis, ubi- cumque et quandocumque scirem: esse aliquem vel aliquos facientem , vel facientes predicta vel aliqua predictorum. ltem , juro et promitto me servare elt tenere fidem catholicam, etc., sicut supra, in modo communi abjurandi. 13. Doctrina seu instructio qualiter sit agendum de personis aut cum personis in juditio confessatis ac etiam de illis que citate et suspecte nolunt confiteri in juditio veritatem. Postquam aliquis confessus fuerit in juditio de commissis in heresi 502 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. tam de se quam de aliis veritatem , et abjuraverit omnem heresim , et reconsiliatus fuerit Ecclesie unitati, si verisimiliter apparel penitens [f* 460 a] et non timetur de ejus fuga, nec de ejus corruptione aut re- lapsu, nisi aliud obsistat, talis relaxatur cum fidejussoria cautione usque ad tempus in quo sermo inquisitorum fiat, ubi cum aliis penitentiam accipiat de commissis. Si vero aliquis suspectus aut delatus aut infamatus vel accusatus fuerit de crimine heresis, talis citatus, si noluerit confiteri, detinetur in carcere donec veritas habeatur, considerata tamen condicione et quali- tate persone ac etiam qualitate et conditione suspicionis et delicti. In- terdum tamen talis relaxatur a carcere cum fidejussoria cautione, pre- sertim ubi non plene probatur contra eum , aut non directe set a latere accusatur, aut suspitiones non sunt vehementes, donec alio tempore plenius appareat aliquid aliud contra ipsum ; et interdum etiam tales arrestantur loco carceris, ut stent ad portam domus inquisitoris singulis diebus usque ad horam prandii et post prandium usque ad horam cene, et non recedant de porta sine licentia inquisitoris. Advertendum tamen quod in tali arrestatione olim quamplures plus defecerunt quam profecerunt, maxime quando erant ibi plures simul, quia mutuo se informabant et obdurabant, sicut postmodum compertum est et apertum. Quando vero aliquis vehementer suspectus et verisimiliter culpabilis fuerit ex probabilibus conjecturis, et de hoc inquisitoris animus ratio- naPiliter fuerit informatus, et talis obstinatus sit ad confitendum [f» 460 b] et persistat in negando, sicut pluries vidi plures hujusmodi esse tales, non est aliqualiter relaxandus, set detinendus per annos plurimos ut vexatio det intellectum; et multociens vidi de aliquibus quod sic vexati et pluribus annis detenti confessi fuerunt tandem , non solum de novis set etiam de veteribus et antiquis, de XXX* annis et de XL* et supra. 14. Forma instrumenti obligationis fldeijussorie cautionis alicujus confessi relaxandi. In nomine Domini, amen. Noverint universi hoc presens instrumentum publicum inspecturi quod, anno ejusdem Domini tali, kalenda tali et loco tali, talis N. de tali loco, talis dyocesis, eductus de muro et adductus ad domum in qua inquisitor moratur in tali civitate, constitutus coram religioso viro tali N. inquisitore heretice pravitatis, in presentia mei notarii et testium infra scriptorum, promisit atque juravit super confes- satis et depositis in juditio per eundem de crimine heresis, prout in li- bris seu processibus inquisitionis continetur, stare et parere mandatis Ecclesie et inquisitorum, et recipere ac complere omnem penitentiam quam inquisitores sibi duxerint injungendam, et venire ad diem et dies Aw QUINTA PARS. 305 coram inquisitoribus aut redire ad carcerem seu prisionem ipsorum in- quisitorum, quandocumque et quocienscumque ab inquisitore seu inqui- sitoribus vel ex parte eorum fuerit requisitus seu mandatus, et non in- terponere nec facere [f? 460 c] interponi impedimentum seu obstaculum aliquod unde inquisitoris jurisdictio vel processus circa eum vel circa alios valeat impediri vel etiam retardari, et venire ad locum seu loca ubi per inquisitores fuerit vocatus, mandatus aut requisitus, et non exire talem provinciam, aut talem dyocesim vel districtum inquisitionis, et non procurare consilium nec auxilium occulte vel manifeste contra ne- gocium seu officium inquisitionis, set ipsum totis viribus adjuvare; et omnia jura predicta et singula predictis talis N. promisit se tenere et servare et implere et in nullo contravenire, prestito juramento sub ypo- theca rerum suarum ac bonorum suorum presentium et futurorum, sub pena trecentarum librarum Turon. persolvenda inquisitori pro officio inquisitionis, si committatur vel si in aliquo defecerit de predictis; et renunciavit ex certa scientia omni exceptioni et defensioni ; et sponte se supposuit et submisit in predictis omnimode voluntati et ordinationi pre- fati inquisitoris et successorum ejus in officio; et fidejusserunt pro eo talis N. et talis N. de tali loco sub pena predicta pro omnibus supras- cripüis, et obligaverunt se et sua bona presentia et futura, et quilibet eorum in solidum, et renunciaverunt expresse juri dicenti reum princi- palem fore prius conveniendum quam fidejussorem et epistole divi Adriani [f* 160 d] et legi : Sancimus, C. De fidejussoribus, atque omni juri canonico et civili quo possent contra predicta venire , seu ali- quod predictorum, vel adversus predicta in aliquo se tueri ; et sic pro- miserunt bona fide; et super sancta IIII*' Dei Evangelia sponte jurave- runt se complere et attendere et in nullo contravenire per se vel per aliam interpositam personam. Acta fuerunt hec in tali loco, etc., pre- sentibus testibus talibus et talibus vocatis et rogatis et me tali N. notario inquisitionis qui hec scripsi et recepi. 15. Forma alterius fldejussorie cautionis alicujus non confessi re- laxandi. In nomine Domini, amen. Noverint universi hoc presens instrumen- tum publicum inspecturi quod, anno et die tali, talis N. de tali loco et tali dyocesi, constitutus in presentia talis N. inquisitoris et mei notarii et testium infra scriptorum, promisit et obligavit se et omnia bona sua presentia et futura, et pro eo et cum eo talis N. et talis N. constituti in presentia prefati inquisitoris fidejusserunt et obligaverunt se et omnia bona sua presentia et futura el quilibet eorum in solidum sine excusa- tione partis alterius ad penam et sub pena centum marcharum argenti, quod ipse predictus talis N. veniet ad diem et dies et locum et loca, 304 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. quandocumque et quocienscumque fuerit requisitus seu mandatus per inquisitorem vel ejus successorem aut per tenentes locum inquisitoris, per nuncium vel [f* 164 a] per litteras, et quod non exibit talem dyo- cesim vel talem provinciam vel districtum inquisitoris sine expressa licentia inquisitoris, et quod stabit juri coram inquisitoribus, et non procurabit consilium nec auxilium , occulte vel manifeste, contra nego- cium seu officium inquisitionis, per se nec per interpositam personam , ymmo totis viribus adjuvabit ; et quod denunciabit inquisitoribus vel faciet capi et reddi eis hereticos, credentes, fautores, receptatores et defensores, aut nuncios ipsorum, et pro heresi fugittivos, si in aliquo loco sciverit vel audiverit eos esse vel aliquem de predictis; promisit et obligavit se dictas N. et fidejussores predicti pro eodem prefato in- quisitori nomine ipsius et successorum suorum stipulanti solvere pre- dictam summam peccunie, renunciantes expresse epistole divi Adriani et autenlice presente, etautentice duobus reis, et legi : Sancimus, et ge- neraliter omni juri canonico et civili quibus se possent tueri in hac parte; sicque complere et attendere et nunquam contravenire per se nec per interpositam personam bona fide promiserunt, et super sancta Dei Evan- gelia sponte juraverunt. Testes tales et tales et ego N. notarius inquisi - tionis qui scripsi et recepi (1). 10. Littera Clementis pape IIII*" : Cum adversus hereticam pravita- tem (?). [F^ 164 a] Clemens episcopus servus servorum Dei, dilectis filiis potestatibus sive rectoribus, consulibus , capitaneis, ancianis , consiliis, et communitatibus civitatum aliorumque locorum per Ytaliam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem. Cum adversus hereticam pravitatem (3) quondam Fredericus olim Romanorum imperator, tunc in Ecclesie Romane devotione persis- tens, promulgaverit Padue quasdam leges per quas ne pervagetur compesci poterit pestis illa, nos illas quas felicis recordationis Inno- cens [lil et Alexander llIII'" romani pontifices predecessores nos- tri voluerint ad robur fidei ac salutem fidelium observari, prout in litteris Alexandri pape conspeximus contineri , volentes in ves- tris capitularibus annotari, universitati vestre per apostolica scripta mandamus quatinus eas quarum tenorem vobis mittimus insert[um] (4) Les folios 161 b, c, d, 162 a, b, c, d, 163 a, b, c, d qui suivent dans le ms. sont en blanc contrairement au ms. 388. (2) Ce titre n'est pas dans le manuscrit oü rien n'annonce les bulles qui suivent. (3) Le texte de cette lettre de Clément 1V est dans Bullar. Francis., III, 43, no 52. Cf. Wadding, Annal. Minor., 1V, 243. QUINTA PARS. 305 presentibus in vestris scribi capitularibus faciatis nullis inde temporibus abolendas , civitates vel loca quibus preestis, districtus quoque seu ter- ras vestre ditioni subjectas secundum eas ab heretica [f* 164 b] feditate sollicite purgaturi. Tenores autem legum ipsarum hii sunt (1). Fredericus Dei gratia Romanorum imperator et semper Augustus , Jherusalem et Cicilie rex, dilectis principibus suis, venerabilibus archiepiscopis et episcopis aliisque prelatis ecclesiarum , ducibus, mar- chionibus, comitibus, baronibus, potestatibus, sculteris, burgaviis, advocatis , judicibus, ministerialibus, officialibus et omnibus per totum imperium constitutis presentes litteras inspecturis, fidelibus suis, gra- tiam suam et omne bonum. Commissi nobis celitus cura regiminis et imperialis, cui, dante Domino, presidemus , fastigium dignitatis, materialem , quo divisum (2) a sacer- dotio fungimur, gladium adversus hostes fidei et in exterminium here- tice pravitatis exigunt exercendum (3), ut perfidie vipereos filios contra Deum et Ecclesiam insultantes, tanquam materni uteri corrosores in juditio et justitia persequamur, maleficos vivere non passuri, per quo- rum scientiam (&) seducentem mundus seducitar (5), et gregi fidelium per oves morbidas gravior infligitur corruptela. Statuimus itaque, sanctientes ut heretici, quocumque nomine cen- seantur , ubicumque per imperium dampnati [f» 164 c| fuerint ab Eccle- sia et seculari juditio assignati, animadversione debita puniantur. Si qui vero de predictis , postquam fuerint deprehensi , territi metu mortis, redire voluerint ad fidei unitatem , juxta canonicas sanctiones, ad agen- dam penitentiam in perpetuum carcerem detrudantur. Preterea, quicumque heretici reperti fuerint in civitatibus , opidis seu aliis locis imperii, per inquisitores ab apostolica sede datos, et alios orthodoxe fidei zelatores, hii qui juridichonem ibidem habuerint, ad inquisitorum et aliorum catholicorum virorum insinmuationem, eos capere teneantur, et eos captos arctius custodire, donec per censuram eccle- siasticam dampnatos , dampnabili morte puBiant (6), qui fidei sacramenta et vite dampnabant. Simili quoque pena plecli censemus omnes, quos ad fovendum here- ticorum errorem callidus hostis suscitat advocatos, vel parat illicitos defensores, maxime cum facinus quos inquinat equat, nisi moni- (1) Le statut de Frédéric II, déjà publié, se trouve dans Pertz, Monum. Germaniz, Leg., t. 11, 326-329. (2) Divisim, dans Pertz. (3) Ezerendum. Ibid. (4) Sententiam. Ibid. (5) Inficitur. lbid. (6) Perimant. Ibid. 39 9806 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. tione premissa (1) destiterint, et eorum vite duxerint consulendum. Eos preterea, qui convicti in uno loco de heresi ad alia loca se trans- ferunt, ut cautius possint effundere vim (2) heretice pravitatis, debi- lam censemus subire vindictam, ut super hoc per viros ab eodem [f* 164 d] errore conversos ad fidem, necnon et per alios qui eos de heresi convicerunt, quod in hoc casu concedimus licite faciendum, evi- dens testimonium habeatur. ltem, mortis sententie duximus addicendos, si quos hereticorum ad juditium tractos, in extremo vite periculo heresim abjurantes, post- modum de falso juramento constiterit et fide mentita convinci, ac eos contigerit ejusdem morbi spontaneam incurrere recidivam, ut sibi dampnabilius iniquitas sit mentita, et penam debitam mendacium non evadat. Omne insuper proclamationis et appellationis beneficium ab hereticis, receptatoribus et fautoribus eorumdem penitus amovemus, volentes, ut de finibus imperii, in quibus semper debet existere fida fides, here- tice labis genimina modis omnibus deleantur. Ceterum, quia quanto majora divine nutu miserationis accepimus et altiorem locum pre filiis hominum optinemus, tanto devotiora debemus obsequia gratitudiais conferenti , si quando ip nostri nominis contemp- - tores nostri culminis exardescit (3) auctoritas, si reos lese majestatis in personis eorum et liberorum suorum exheredauione dampnamus , multo fortius justiusque contra Dei blasfematores [f* 165 a] nominis et catho- lice fidei detractatores provocamur, eorumdem hereticorum, fautorum , recoptatlorum et advocatorum suorum, heredes et posteros usque ad secundam progeniem, beneficiis cunctis temporalibus, publicis officiis et honoribus imperiali auctoritate privantes, ut in paterni memoria crimi- nis merore continuo contabescant. Vere scientes, quod Deus zelotes est, peccata patrum in filios potenter ulciscens. Nec quidem a misericordie finibus duximus excludendos (&), ut si qui paterne heresis non sequa- ces , latentem patrum perfidiam revelaverint, quacumque reatus illorum animadversione plectatur, predicte punitioni non subjaceant inno- centie (9) filiorum. Ad hec notum fieri volumus, fratres predicatores de ordine Predica- loruin, pro fidei negocio in partibus imperii nostri contra hereticos depu- latos, ceteros quoque qui ad hereticos judicandos accesserint, nisi aliqui eorum ab imperio fuerint proscripti, eundo, moraudo (6), esse (1) Previa , dans Pertz. (2) Virus. Ibid. (3) Ezcandescit. Ibid. (4) Ezcludendum. Ibid. (9) Subjaceat innocentia. lbid. (6) Et redeundo. Ibid. 308 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. spiritualis alimonie, heretice pravitatis oblectamenta ministrant; crude- lius etiam seviunt in seipsos , dum post animarum dispendium, corpora denique severe mortis illecebris, quam per agnitionem veram (4) vere fidei possent evadere , vite prodigi et necis improvidi sectatores invol- vunt; el quod est ipso dictu dirissimum (2), [f* 165 d] superstites etiam non tenentur exemplo. Contra tales igitur Deo et hominibus (3) sic in- festos, continere non possumus motus nostros, quin debite ultionis in eos gladium exeramus, tanto ipsos instancius prosequentes , quanto in evidentiorem delusionem fidei christiane, prope Romanam Ecclesiam , que caput ecclesiarum omnium judicatur, superstitionis sue acelera lacius exercere noscuntur, adeo, quod ab Ytalie finibus, presertim a parti- bus Lombardie, in quibus pro certo perpendimus ipsorum nequiciam lacius habundare, jamque usque ad regnum nostrum Cicilie, sue per- fidie rivulos derivarunt. Quod acerbissimum reputantes , statuimus inprimis, ut crimen here- seos, et dampnate secte cujuslibet, quocumque nomine conseantur sec- tatores, prout veteribus legibus est indictum, inter publica crimina numerentur, ymo crimine lese majestatis nostre debet ab omnibus hor- ribilius judicari quod in divine majestatis injuriam noscitur attemp- tatum, quamvis judicii potestate alterum alteri non excellat. Nam sicuti perduellionis crimen personas adimit dampnatorum et bona, et dampnat post obitum memoriam defunctorum, sic et in predicto crimine quo Patherini notantur per omnia volumus observari. [F» 166 aj Et ut ipsorum nequicia, qui quia Dominum non sequntur in tenebris ambulant, detegatur, nemine etiam defferente, investigari volumus diligenter hujus- sceleris (&) patratores, et per officiales nostros, sicut et alios malefactores inquiri, ac inquisitione notatos, etiam si levis superstitionis argumento tangantur, a viris ecclesiasticis et prelatis examinari jubemus; per quos si inventi fuerint a fide catholica saltem in articulo deviare, ac per ipsos pastorali more commoniti, tenebrosi dyaboli relictis insidiis , noluerint agnoscere Deum lucis, set in erroris concepta instantia perseverent, presentis nostre legis edicto dampnatos, pati mortem Patharenos aliosque .hereticos, quocumque nomine cen- seantur, decernimus, quam affectant; ut vivi in conspectu hominum comburantur, flammarum commissi juditio; nec dolemus, quod in hoc ipsorum satisfacimus voluntati, ex quo penam solummodo, non fructum alium consequntur erroris : apud nos pro talibus nemo intervenire pre- suinat : quod si fecerit (5) , in ipsum nostre indignationis aculeos non 1) Veram el vere fidei , dans Pertz. (2) Durissimum. Ibid. (3) Contra tales , sibi , Deo et hominibus. Ibid. (4) Scelerum. Ibid. (9) Quod qui fecerit. Ibid. 910 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. pro consulibus seu consimilibus habeantur, eorumque sentenlias ex tunc decernimus inutiles, irritas (1) et inanes. Si vero dominus temporalis, requisitus et monitus ab Ecclesia terram suam purgare neglexerit ab heretica pravitate, post annum a tempore monitionis elapsum, terram ipsius (2) exponimus catholicis occupan- dam, qui eam, exterminatis hereticis, absque ulla contradictione possi- deant, et in fidei puritate [f^ 166 d] conservent, salvo jure temporalis domini, dummodo super hoc nullum prestet obstaculum neque aliquod impedimentum apponat, eadem nichilominus lege servata contra eos qui non habent dominos principales. Credentes preterea , receptatores, defensores, et fautores hereticorum bannimus, statuentes, ut si (3), postquam quilibet talium fuerit excom- municalione notatus, satisfacere contempserit infra annum, ex tunc ipso juro sit factus infamis, et ad publica officia seu consilia, vel ad aliquos eligendos hujus, nec ad testimonium admittatur. Sit etiam intestabilis, ut nec testamenti liberam habeat factionem, nec ad hereditatis successionem accedat. Nullus ei preterea super quo- cumque negocio , set ipse aliis respondere cogatur. Quod si judex exti- terit, ejus sententia nullam obtineat firmitatem, nec cause alique ad ejus audientiam perferantur; si fuerit advocatus, ejus patrocinium nullatenus admittatur ; si tabellio, instrumenta (&) confecta per ma- num ejus, nullius penitus sint momenti. Adicimus insuper, quod hereticus per hereticum convinci possit , et quod domus Patharenorum, receptatorum, et [f^ 167 a] defensorum et fautorum , sive ubi docuerint ,.sive ubi aliis manus imposuerint, des- truantur nullo tempore restituendo. Datis Padue, XXII* febroarii, XII* in- dictione. Rex regum apostatantes a fide catholica penitus execramus, insequi- mur ultionibus, bonis suis omnino spoliamus ; et ut a professione vel vita naufragantes legibus cohartamus, successiones tollimus, ab eis omne jus legiumum abdicamus. Datis Parusii, lI? kalendis novembris, pontifica- tus nostri anno primo, sub anno Dominice incarnationis M». CC». LXV». 17. Littera Clementis pape IIII* : Ad extirpanda (5). Clemens Episcopus servus servorum Dei, dilectis filiis, potestatibus (1) irritas n'est pas dans Pertz. (2) Ipsam , dans Pertz. (3) Si quis, dans Pertz. (4) Ejus instrumenta, lbid. (95) Ce titre n'est pas dans le manuscrit. Au 312 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. predictorum constitutiones ipsas et singula in eis contenta servare no- luerint vel neglexerint, preter notam perjurii et perpetue jacturam in- famie, ducentarum marcharum penam incurrat que irremissibiliter exi- gantur ab eo et in utilitatem communis cui preest integre convertantur : et nichilominus ut [f» 467 d] perjurus, et infamis, et tanquam heretico- rum fautor et de fide suspectus, officio et honore sui regiminis spolie- tur, nec ulterius potestas, capitaneus, consul, seu rector habeatur in aliquo aut de cetero ad aliquam dignitatem vel officium publicum ulla- tenus assumatur. ldem quoque potestas , capitaneus, consules, rectores, vel quivis alii ad regimen civitatis vel loci assumpti, in principio sui regiminis in pu- blico, more solito congregati, banno civitatis vel loci supponant tan- quam pro maleficia omnes hereticos utriusque sexus, quocumque nomine censeantur, et teneantur bannum bujusmodi a suis predecessoribus po- situm confirmare. Precipiant autem quod nullus hereticus vel heretica habitet, vel mo- retur, aut subsistat in aliqua civitate seu loco , juridictione , districtione ejusdem ; et quicumque ipsum vel ipsam venerint, libere capiat et capere possit impune, et omnes res mobiles ipsius vel ipsorum penes eos in- ventas eis licenter auferre, que sint auferentium pleno jure, nisi aufe- rentes hujusmodi sint ad hoc officium specialiter deputati. ldem quoque potestas , capitaneus, consules, seu rector, vel quivis alii hujusmodi infra octo dies post introitum regiminis sui duodecim [f* 468 a] viros probos et catholicos et duos notarios et duos servitores, vel quotquot (4) fuerint necessarii , instituere teneantur, quos dyocesa- nus, si presens extiterit et interesse voluerit, et duo fratres Predica- torum et duo Minorum ordinum ad hoc a suis prioribus et gardianis, si conventus ibi fuerint eorumdem ordinum, deputati, seu inquisito- res (2) vel inquisitor heretice pravitatis duxerint eligendos. Instituti autem bujusmodi et electi possint et debeant hereticos capere et eorum bona illis auferre et facere auferri, et procurare hoc tam in ci- vitate vel alio loco quam in tota ejus juridictione atque districtu plenarie adimpleri, et eos ducere et duci facere in potestatem dyocesani vel ejus vicarii seu inquisitorum vel inquisitoris. Teneantur autem potestates, capitaneus, consules seu rector vel alii ad hujusmodi regimen deputati, quilibet in expensis communis cui preest, facere duci eosdem hereticos ita captos quocumque dyocesanus vel ejus vicarius seu inquisitores predicti in juridictione (3) vel districtu dyoce - sani episcopi seu civitatis voluerint illos duci ; officialibus vero predictis (4) En regard de ce passage , on lit à la marge Modificatio. (2) De méme, Additio. (3) En regard de ce passage, à la marge, Additio. QUINTA PARS. 913 plena fides de hiis omnibus adhibeatur que ad eorum officium pertinere noscuntur , sine aliquo specialiter [f* 168 b| prestito juramento, ubi duo vel tres seu plures presentes fuerint ex eisdem. Porro cum officiales (4) hujus eliguntur jurent hec omnia exequi fide- liter et pro posse ac super hiis semper meram dicere veritatem ; quibus ab omnibus in hiis que ad officium eorum pertinent plenius pareatur; et tam dicti duodecim quam servientes et notarii pretaxati, simul vel divisim, plenariam precipiendi , sub penis et bannis taxatis et expensis in constitutionibus infrascriptis que ad officium suum pertinent, habeant potestatem. Possint autem officiales predicti communitati castri, burgi, seu ville precipere sub pena et banno usque ad ducentas marchas argenti et ul- tra, ad arbitrium potestatis seu rectoris civitatis vel loci in cujus dis- trictu vel juridictione fuerint, quod potestati seu reclori vel dyocesano aul ejus vicario seu inquisitoribus vel inquisitori videbitur expedire, presentent infra prefigendum eis terminum competentem omnes here- ticos et hereticas quos et quas dicti officiales sibi duxerint assignandos ; et potestas seu rector a non servantibus preceptum seu bannum penam hujusmodi exigere teneantur. Potestas autem vel capitaneus, consules, seu rectores, vel alii f» 468 c] hujusmodi quocumque vocabulo censeantur, teneantur babere rma et rata omnia precepta que occasione officii sui fecerint duo ex ipsis seu plures, et penas exigere non servantium. Quod si dictis officialibus aliquo tempore aliquod dampnum contigerit in personis vel rebus pro suis officiis exequendis , a communi civitatis vel loci per restitutionem plenariam serventur indempnes ; nec ipsi offi- ciales vel heredes eorum possint aliquo tempore conveniri de hiis que fecerint vel pertinent ad eorum officium, nisi secundum quod eisdem dyocesano vel inquisitoribus vel inquisitori videbitur expedire. Ipsorum autem officium duret tantummodo per sex menses; quibus completis , potestas vel quicumque ipsius civitatis vel loci regimini pre- fuerint teneantur totidem subrogare officiales secundum formam pres- criptam , qui predictum officium secundum formam eandem in aliis sex mensibus sequentibus exequantur. Sane ipsis dentur officialibus de camera communis predicti, quando exiverint civitatem aut locum pro hoc officio exequendo, unicuique pro quolibet die duo solidi Parmensium vel imperialium in peccunia numerata, quod potestas, capitaneus , consul vel rector aut alius hujus- modi teneantur eis dare vel dari facere infra tercium diem postquam redierint ad eandem civitatem [f* 468 d] vel locum, et insuper terciam partem bonorum hereticorum el receptatorum eorum que occupaverint (1) En regard , à la marge, Juramentum officialium electorum. 40 314 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. et inlectarum (1) ad quas fuerint condempnati secundum quod inferius conlinetur , et hoc salario sint content. Set ad nullum aliud , quod istud officium impediat vel impedire pos- sit ullo modo, officium vel exercicium compellantur. Nullum etiam statutum conditum, vel condendum, eorum officium ullo modo valeat impedire. Et si quis eorum officialium propter inepti- tudinem, vel inherciam, seu occupationem aliquam, vel excessum, dyocesano et fratribus supradictis visus fuerit amovendus, ipsum ad mandatum vel dictum eorum teneantur amovere potestas, capitaneus vel quivis alius hujusmodi predictorum , et aliun; secundum formam prescriptam substituere loco ejus. Quod si quis eorum contra fidem et sinceritatem officii in favorem heresis deprehensus fuerit excessisse, preter notam infamie perpetue, quam tanquam fautor hereticorum in- currant, per potestatem, capitaneum , consulem seu rectorem vel alium similem, ad dyocesani et dictorum fratrum vel inquisitorum seu inqui- sitoris arbitrium puniantur. Potestas militem suum vel alium assessorem, si dyocesanus vel ejus vicarius, aut inquisitores vel inquisitor [f* 169 a] auctoritate sedis apos- tolice deputati, seu dicti officiales petiverint, cum ipsis officialibus mit- tere teneatur et cum ipsis eorum officium fideliter gerere. Quilibet etiam, si presens in terra ubi requisitus fuerit , teneatur tam in civitate quam in juridictione et districtu quolibet dare officialibus ipsis et eorum sociis consilium et juvamen; et quando noluerint hereti- cum vel hereticam capere vel spoliare aut inquirere, seu domum vel locum aut aditum intrare pro hereticis capiendis, sub librarum viginti quinque Parmensium vel imperialium pena vel banno, universitas autem castri vel burgi sub penaet banno librarum quinquaginta, ville vero vi- ginti quinque Parmensium vel imperialium pro qualibet vice. Quicumque autem hereticum vel hereticam captum vel captam auferre de manibus capientium vel capientis ausus fuerit. vel defendere ne ca- piantur, seu prohibere aliquem intrare domum aliquam vel curtem seu locum aliquem ne capiatur , inquiratur ibidem juxta legem Padue pro- mulgatam per quondam Fredericum olim Romanorum imperatorem, [et] publicatis bonis omnibus, in perpetuum releget ; et domus illa aqua prohi- biti fuerint sine spe reedificandi funditus destruatur (2), nisi forte dyocesano [f» 169 b] vel in ejus absentia ipsius vicario una cum inqui- sitoribus seu inquisitore bereticorum, vel soli ipsi dyocesano, quando inquisitorum vel inquisitoris presentia de facili haberi non poterit, legi- time constiterit per testes fide dignos et omni exceptione majores, ipsa bona esse aliarum personarum quam domini domus ejusdem; et tunc (1) Mulctarum sans doute. (3j A la marge, Jje domo diruenda., QUINTA PARS. . 915 propter hanc probibitionem vel impeditionem specialem burgus vel cas- trum componat communi in cujus districtu est libras ducentas, et villa libras centum, et vicinia tam burgi quam castri et communitas libras quinquaginta Parmensium sive imperialium in peccunia numerata , nisi infra quintum diem ipsos defensores vel defensorem hereticorum potes- tati vel rectori captos duxerint personaliter presentandos, vel nisi for- san per legitimas probationes dyocesano vel in ejus absentia ipsius vicario una cum inquisitoribus seu inquisitore hereticorum, vel 1psi soli dyocesamo, quando inquisitorum seu inquisitoris presentia de facili haberi non poterit, plene ac evidenter constiterit quos ipsum vel ipsos capere nullatenus potuissent et eos ad captionem et presentationem hujusmodi faciendas sufficientem et congruam habuisse sollicitudinem et cautelam. Teneantur insuper potestas, capitaneus, consules seu rector vel alit [* 169 c] hujus omnes hereticos qui capti amodo fuerint custodiri facere sub expensis communis civitatis vel loci cui presunt, per viros catholi- cos ad hoc electos a dyocesano, si presens fuerit, et fratribus supradictis vel inquisitoribus seu inquisitore, in aliquo speciali carcere securo, in quo ipsi soli teneantur seorsum a latronibus et bannitis donec de ipsis fuerit diffinitum. | Teneantur insuper potestas, capitaneus consules seu rector vel alit hujusmodi cum bono et securo comitatu omnes hereticos , quocumque nomine censeantur , infra dies quindecim postquam capti fuerint , dyo- cesano vel ejus vicario speciali seu hereticorum inquisitoribus vel inqui- sitori presentare, pro examinatione de ipsis et eorum heresi facienda. Dampnatos vero de heresi per dyocesanum, vel ejus vicarium , seu inquisitores vel inquisitorem predictos, potestas, capitaneus vel alii eorum supradicti, vel ejus seu eorum nuncius specialis, eos animadver- sione debita puniendos sibi relictos statim recipere teneantur. Te- neaptur preterea potestas, capitaneus, consules aut rector aut alii hu- jusmodi omnes hereticos quos captos habuerint cogere citra membri diminutionem et mortis periculum, tanquam vere latrones animarum et fures sacramentorum Dei et fidei christiane , errores suos expresse fateri et accusare alios hereticos quos sciunt el bona [f* 169 d] eorum et cre- dentes et receptatores et defensores eorum , sicut coguntur fures et la- trones rerum temporalium accusare suos complices et fateri maleficia que fecerunt. Domus autem in qua repertus fuerit hereticus vel heretica siue ulla spe reedificandi penitus destruatur, nisi dominus domus eos ibidem pro- curaverit reperiri ; et si dominus domus illius habuerit cum eo domos alias appendentes, sive in domo illa sivein ejus appendici[bus] hereticus vel heretica deprehensus fuerit, similiter destruatur , et bona que fuerint inventa in domo illa ipsisque appendicibus , nisi forte legitime per testes fide dignos et omni exceptione majores ipsa bona esse aliarum persona- 2316 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. rum quam domini domorum earumdem constiterit , publicentur et fiant auferentium , nisi auferentes faeript in hujusmodi officio constituti ; et insuper dominus domus illius, preter notam infamie perpetue quam in- currat, componat communicivitalis vel loci quinquaginta libras Parmen- sium vel imperalium in peccunia numerata; quam si non solverit, in perpetuo carcere detrudatur. Que autem de domorum et appendicium destructione, bonorum publicatione ac penarum impositione facienda do- minis domuum eorumdem premissa sunt [f* 170 a] volumus observari, nisi forte dyocesano vel in ejus absentia ipsius vicario, una cum inqui- sitoribus seu inquisitore hereticorum vel soli ipsi dyocesano, quando inquisitorum vel inquisitoris presentia de facili haberi non possit, legi- time constiterit. prefatarum domorum dominos in hoc casu penitus innocentes et prorsus inculpabiles extilisse, ac eliam eos non esse cre- dentes, vel receptatores, aut defensores. sive fautores hereticorum, seu heretica labe suspectos, quos nec domibus, nec appendicibus, nec in bonis eisdem seu quovis modo puniri volumus, si ut dictum est, appa- ruerint innocentes. Burgus autem ille seu castrum in quo heretici capti fuerint vel inventi componant communi civilatis vel loci in cujus districtu est centum libras, et villa libras quinquaginta et vicinia tam burgi quam castri et civitatis libras viginti quinque Parmensium vel imperialium in peccunia nume- rata, nisi infra quintum diem receptatores ipsos captos presentaverint potestati sive cuivis alii presidenti ejusdem regimini civitatis, nisi per legitimas probationes dyocesano vel in ejus absentia ipsius vicario una cum inquisitoribus seu inquisitore hereticorum, vel soli ipsi dyocesano, quando inquisitorum vel inquisitoris presentia de facili baberi non pos- sit, plene ac evidenter constiterit quod ipsos capere nullatenus potuissent [f* 470 b] et eos ad captionem et presentationem hujus faciendas suffi- cientem et corgruam adhibuisse sollicitudinem et cautelam. Quicumque vero deprehensus fuerit dare cuilibet heretico consilium vel auxilium seu favorem, preter aliam penam superius et inferius pre- laxatam , ex tunc ipso jure in perpetuum sit factus infamis, nec ad pu- blica officia seu consilia seu ad eligendos aliquos ad bujus, nec ad tes- timonium admittatur ; sit etiam intestabilis, ut nec testamenti liberam habeat factionem nec ad hereditatis successionem accedat. Nullus preterea super quocumque negocio ei, set ipse aliis respondere cogatur. Quod si forte judex extiterit, ejus sententia nullam obtineat firmita- lem , nec cause alique ad ejus audientiam perferantur. Si fuerit advocatus, ejus patrocinium nullatenus admittatur. Si tabellio, instrumenta confecta per ipsum nullius sint momenti. Credentes quoque erroribus hereticorum tanquam heretici puniantur. Testamenta eorum qui heretici decesserunt nullius volumus esse pe- nilus momenti. QUINTA PARS. 317 Teneantur insuper potestas, capitaneus, consules, seu rector vel qui- vis alius presidens regimini civitatis vel loci, nomina virorum omnium qui deprehensi fuerint [f? 470 c], infamati vel banniti, in quatuor libellis unius tenoris facere annotari, quorum unum commune civitatis vel loci et alium dyocesanus , et tercium fratres Predicatores et quartum fratres Minores; et ipsorum nomina ter in anno iu concione publica faciat recitari. Teneantur quoque potestas, seu rector, vel quicumque regimini supradicto prefuerit, fllios et nepotes hereticorum et receptatorum, defensorum et fautorum eorum diligenter investigare, eosque ad ali- quod officium publicum seu consilium nullatenus admittere in fu- turum. Teneantur preterea potestas, seu rector, vel quivis alius regimini pre- sidens unum de assessoribus suis quem elegerit dyocesanus, si fuerit presens, et inquisitores seu inquisitor predicti auctoritate sedis apostolice deputati, mittere cum eis, quandocumque voluerint, in juridictione civi- tatis vel loci ; [quando] inquisitoribus seu inquisitori visum fuerit, ibi tres aut plures boni testimonii viros, vel totam viciniam, si eis videbitur, jurare compellat quod si quos hereticos ibidem sciverint vel bona eorum vel aliquos occulta conventicula celebrantes , seu a communi conversatione fidelium vita et moribus dissidentes, vel credentes, aut defensores, seu receptatores, vel fautores [f" 470 d] hereticorum, dictis inquisitoribus sive inquisitori studeant revelare. lpsi autem potestas , consules sive rector, seu quivis alius hujus re- gimini presidentes purgare teneantur ab heretica feditate civitatem vel locum cui prefuerint totamque terram vel districtum sue juridictionis secundum leges per quondam Fredericum olim Romariorum imperatorem, tunc in devotione Romane Ecclesie persistentem, Padue promulgatas contra hereticam pravitatem, et earum tenorem facere in suis annotari capitularibus nullis inde temporibus abolendas. Teneantur insuper polestas, seu quis rector civitatis vel loci, quo- cumque vocabulo nuncupentur, in destructione domorum et condemp- nationibus faciendis in rebus inventis vel occupatis consignandis et dividendis de quibus superius dicitur, infra viginti dies postquam accu- satio sive denunciatio facta fuerit, hec omnia cum effectu et condemp- nationes omnes in peccunia numerata infra tres menses exigere et divi- dere illas, sicut inferius continetur ; et eos qui solvere non potuerint banno maleficii subponere, et donec solvant in carcere detinere , alio- quin pro hiis omnibus et singulis sindicere, sicut inferius. Insuper teneatur unum de assessoribus suis, quemcumque dyocesa- nus vel ejus vicarius [f" 171 a] et predicti inquisitores seu inquisitor hereticorum voluerit, ad bec peragenda fideliter assignare et mutare pro tempore, si eis visum fuerit oportunum. Omnes autem condempnationes vel pene que occasione heresis facte 318 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. fuerint, neque per concionem, neque per consilium , neque ad vocem populi , ullo modo aut ingenio aliquo tempore valeant relaxari. Teneantur insuper potestas, capitaneus, consul seu quivis alius rec- tor omnia bona hereticorum et receptatorum eorum que per dictos offi- ciales fuerint occupata vel inventa, et condempnationes pro hiis exactas necnon et ligna, lapides et tegulas domorum et turrium que occasione heresis destruuntur, et bona tam mobilia quam immobilia que eadem occasione confiscabuntur, dividere tali modo. Una pars deveniat in commune civitatis vel loci ; secunda in favorem et expeditionem officii detur officialibus qui tunc negocia ipsa peregerunt ; tercia pars ponatur in aliquo tuto loco, secundum quod dictis dyocesano et inquisitoribus vel inquisitori videbitur reservanda et expendenda per consilium eorumdem in favorem fidei et ad hereticos exlirpan- dos , non obstante bujusmodi divisioni statuto aliquo condito vel con- dendo. [F» 474 b] Teneantur preterea potestas, vel rector civitatis seu loci allerius vendere bona fide cum consilio et assensu inquisitorum vel inquisitoris, que confiscantur occasione heretice pravitatis, infra tres menses post confiscationem hujusmodi. Quod si non fecerit, premissas penas eo ipso incurrat; et nichilominus inquisitores vel inquisitor illa libere vendere valeant, requisito consilio dyocesani vel ejus vicarii, si presens non fuerit, et duorum fratrum Predicatorum et totidem Mino- rum quos prior et gardianus, si conventus ibidem fuerit eorumdem ordi- num, ad boc duxerint eligendos; et emptores bonorum hujus ea libere et licite habeant et possideant , et verum ipsorum bonorum dominium per emptionem hujus transferatur ad eos. Si quis autem de cetero aliquod istorum statutorum seu constitutionem contemptaverit delere, diminuere vel mutare, sine auctoritate sedis apostolice speciali, potestas, capitaneus seu consul vel alius quivis rector pro tempore in illa civitate vel loco teneatur lanquam defensorem here- ticorum publicum et fautorem, secundum formam prescriptam, perpetuo publice infamare atque punire in libris quinquaginta Parmensium vel imperialium in peccunia numerata 5 quam si exigere non poterit, eum maleficii banno supponat , de quo eximi non valeat [f* 174 c], nisi sol- verit duplam dicte peccunie quantitatem. Teneantur potestas sive capitaneus, consul, seu quivis rector infra duodecim dies sui regiminis sindicare precedentem proximo potestatem, capitaneum , consulem vel rectorem et ejus eliam assessores, per tres viros catholicos et fideles, quos infra tres dies regiminis supradicti eli- gant, una cum dyocesano, fratres Predicatores et Minores a suis priore et gardiano pariter assignati, seu inquisitores vel inquisitor heretice pravitatis de oinnibus hiis que in statutis istis seu constitutionibus et legibus antedictis contra hereticos et eorum complices editis continentur, et punire ipsos si exesserint, in omnibus et singulis que obmiserint, et 220 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. oportunum , in christianissimo tamen regno Francorum, in quo precipue fides catholica vigere dinoscitur, cupientes anxie ut negocium fidei jugi protectum , elisis omnino quibuslibet erroribus, fortius convalescat vigi- lare, ad hoc per nos et alios eo studemus attencius quo karissimum in Cbristo filium nostrum Philippum, illustrem Francorum regem, ferven- tiorem sentimus ad id negocium efficaciter promovendum ; providimus igitur ibidem ad presens personas [f? 172 b] aliquas circumspectas pro tanto negocio deputari , quarum honesta conversatio exemplum tribuat puritatis, et doctrinam fundant erudita labia salutarem, ut sacro ipsarum ministerio prefatum regnum immune prorsus ab bujus contagiis preserve- tur. Ut autem inquisitionis officium contra hereticos in prefato regno auc- toritate apostolica possit efficaciter adimpleri, discretioni vestre per apostolica scripta mandamus, in remissionem vobis peccaminum injun- gentes , quatinus in caritate Dei, hominum timore postposito , virtutem spiritus induentes ex alto, predictum officium quod apostolica vobis auctoritate committimus ipn dicto regno, comitatibus elt terris karissimi in Christo filii nostri C., regis Cicilie illustris et Provincie comitis, dumiaxat exceptis, simul, vel separatim , aut singulariter prout nego- cii utilitas suadebit, sub specie mercedis elerne, sic efficaciter pro- sequi el exequi studeatis ut per sollicitudinis vestre prudentiam de regno ipso radix iniquitatis heretice, si qua est in aliquibus ejus parti- bus, succidatur, et vinea Domini, exterminatis vulpeculis que per- versis morsibus demoliuntur eandem, fructus afferat catholice puri- tatis. Si quos autem de pravitate predicta culpabiles inveneritis vel infectos [^ 472 c| seu etiam infamatos contra ipsos, nisi examinati absolute velint mandatis Ecclesie obedire, necnon et contra receptatores , defensores et fautores eorum juxia sanctiones canonicas auctoritate apostolica, hominum metu divino timori postposito, procedaüs, non obstantibus aliquibus litteris ad quoscumque alios de regno ipso, «xcep- tis locorum dyocesauis et inquisitoribus pravitatis ejusdem in comitati- bus et terris predictis a sede deputatis eadem super hujus negocio ab ipsa sede directis, quarum deinceps ad inquisitiones hujus faciendas nolumus auctoritate procedi, quinymo ne procedatur per illas districtius inhibemus. Nec pretextu commissionis specialiter eisdem dyocesanis super hoc facte vestros processus in eorumdem dyocesanorum civitatibus et dyo- cesibus volumus impediri, nec per hoc quod fidei negocium generaliter in ipso regno vobis committimus, commissiones a prefata sede dyoce- sanis eisdem factas, si forsan illarum seu etiam ordinaria velint aucto- ritate procedere, intendimus revocare; verumptamen , sive auctoritate ordinaria, sive ex delegatione predicte sedis iidem dyocesani in hujus Begocio processerint, nequaquam volumus vel per concursum vel alias quomodolibet vestros impediri processus, quin dyocesanorum ipsorum 322 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. committendi citationes, testium examinationes, cum de hujus crimine ac ipsius circumslanciis duxeritis inquirendum, ita tamen quod eidem exa- minationi due persone religiose, ut dictum est, intersint, et denuncia- tiones sententiarum quas in quoslibet hac de causa tuleritis ; ; Accersiendi quoque , prout expedierit, peritos quoslibet , ut vobis in hujus ferendis sententiis prebeant consilium oportunum ac vobis assis- tant ; Convocandi etiam clerum et populum civitatum , castrorum aliorum- que locorum, prout dicto negocio fidei videritis expedire; lusuper in dicto negocio de plano et absque judiciorum et advocato- rum strepitu ; Àc contra illos , quos in predicto [f* 473 cJ regno in hereseos crimine commisisse constiterit, licet ad alias partes se transferendos duxerint , procedendi ; Necnon faciendi vobis libros seu quaternos et alia scripta in quibus inquisitiones facte et processus per quoscumque auctoritate sedis apos- tolice vel legatorum ejus habiti contra hereticos continentur a quibusli- bet assignari ; Et observari omnia statuta provide edita, tam per sedem apostolicam quam in consiliis legatorum ejusdem sedis, ac etiam in forma pacis olim inite inter Romanam Ecclesiam et clare memorie regem Francie, ex parte una, et quondam R[aymundum] comitem Tholosanum , ex altera, que negocium fidei tangere dinoscuntur, sicut. promolioni negocii et aug- mentationi fidei fuerit oportunum ; Privandi preterea de dyocesanorum vel, eis absentibus, vicariorum suorum consilio hereticos eosdem , credentes , receptatores et defenso- res , eorumque filios et nepotes personatibus , dignitatibus ac beneficiis ecclesiasticis et officiis publicis et honoribus quibuscumque ; Necnon largiendi viginti vel XI^ dierum indulgentiam, quociens oportunum videritis, omnibus vere penitentibus et confessis qui ad ves- tram convocationem propter hoc faciendam [f» 173 d] accesserint, plena sit vobis presentium tenore facultas. Vobis autem pro hujus negocio laborantibus illam peccatorum veniam indulgemus que succurrentibus Terre Sancte in generali consilio est con- cessa. Sociis vero fratribus vestri ordinis ; Et notariis vestris qui una vobiscum in prosequtione negocii hujus- modi laborabunt ; Et omnibus qui personaliter vobis astiterint in eodem negocio, et qui ad impugnandum hereticos, fautores, receptatores et defensores eo- rum vobis ex animo prestiterint consilium , auxilium , vel favorem, de omnipotentis Dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus auctoritate confisi, tres annos de injunctis sibi penitentiis relaxamus. Et qui ex hiis in prosequtione hujus negocii forte decesserint, eis pec - 324 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. 19. Littera commissionis potestatis providendi de sex inquisitoribus in regno Francie (1). Nicolaus episcopus servus servorum Dei, dilecto filio priori provin- ciali Fratrum ordinis Predicatorum in Francia, salütem et apostolicam benedictionem. Pre cunctis mentis nostre desiderabilibus catholice incrementum fidei affectantes, nimio itaque dolore replemur, cum audimus aliquos vel sentimus ad illius depressionem qualicumque malignitate satagere vel dampnabilibus ipsam depravando reprehensionibus aut detractionibus abrogabilibus derogando seu comenüs eandem mendacibus pervertando , ad quorum iniqua consternenda molimina eo animosius aspiramus quo in animarum stragem perniciosius eos agnoscimus conspirare. Sane, licet ubilibet sedis apostolice diligentia contra talium dolosam astuciam, ne diffusius hujusmodi serpat morbus, remedium libenter adhibeat oportunum , ir. christianissimo tamen regno Francorum in quo precipue fides catholica vigere dinoscitur, cupientes anxie ut negocium fidei jugi profectu [f» 174 d], elisis omnino quibuslibet erroribus. forcius convalescat, vigilare ad hoc per nos et alios eo studemus attencius quo carissimum in Christo filium nostrum Philippum, illustrem Francorum regem, ferventiorem sentimus ad idem negocium efficaciter promovendum. Providimus igitur ibidem ad presens personas aliquas circumspectas pro tanto negocio deputari quarum honesta conversatio exemplum tri- buat puritatis et doctrinam fundant erudita labia salutarem , ut sacro ipsorum ministerio prefatum regnum immune ab hujusmodi coutagiis preservetur. Verum, quia de prudentie tue industria firmam in Domino fiduciam ob- ünemus, discretioni tue per apostolica scripta firmiter precipiendo manda- mus qualinus, de consilioaliquorum discretorum fratrum tui ordinis, eligas sex.de fratribus ejusdem ordinis provinciarum Francie et Provincie ydoneos ad hujusmodi opus Dominicum exequendum, eisque in virtute obedientie districte apostolica precipere auctoritate procures ut inquisitio- nis officium in ipso regno, comitatibus el trerriscarissimi in Christofilii noatri C[aroli], regis Sicilie illustris et Provincie, dumtaxat exceptis [f* 175 a], contra hereticos, fautores et receptatores eorum juxta formam in aliis nostris litteris expressam , quas fratribus predicti ordinis inquisitoribus hujusmodi pravitatis in eodem regno deputatis auctoritate apostolica et in posterum deputandis non expressis aliquorum nominibus super exe- quendo dicto inquisitionis officio destinamus, studeant exequi diligenter. Nos enim predictos sex fratres quos ad hoc elegeris et quemlibet ipso- (1) Co titre est à la marge. QUINTA PARS. 025 rum prefatum officium exequi juxta formam in ipsis litteris expressam ac ipsos illam potestatem et auctoritatem plenariam habere volumus que in eisdem litteris continetur. Si vero aliquem inquisitorum hujusmodi ex aliqua forte causa non- nunquam fore videris amovendum, ipsum amoveas et substituas loco ejus alium quem similem auctoritatem et potestatem habere volumus, quociens tibi, deliberatione cum aliquibus discretis fratribus dicü ordi- nis prehabita, hoc fore videbitur faciendum ; et si aliquem vel aliquos inquisitorum ipsorum decedere forte contigerit, nos substitueudi de consilio aliquorum discretorum fratrum ejusdem ordinis alium vel alios loco illius vel illorum qui decesserint, ita quod hujusmodi substitui eisdem omnino auctorilate et potestate fungantur [f? 175 b], übi plenam et liberam concedimus tenore presentium facultatem. Datum apud Ur- bem veterem, X» kalendas julii, pontificatus nostri anno tercio, sub anno Dominice incarnalionis M» CC* nonagesimo (4). 20. Forma seu modus abjurandi heresim in juditio (2). [F» 475 c] Hec est forma seu modus abjurandi heresim in juditio coram inquisitoribus et recipiendi abjurationem ab illis qui cormmiserunt in heresi seu qui vehementer de heresi sunt suspecti, postquam confessi fuerint in juditio veritatem. Volentes itaque recedere ab heresi seu a credentia hereticorum in qua commiserunt et redire ad- ecclesiasticam unitatem, abjurent heresim isto modo, et abjuratio scribatur in fine confessionis cujuslibet confitentis ; et nichilominus modus abjurandi hu- jusmodi scriptus habeatur in principio libri in quo confessiones et pro- cessus confitentium continentur. Ego talis in judilio constitutus coram vobis tali inquisitore, sacro- sanctis Dei Evangeliis coram me positis, abjuro penitus omnein heresim extollentem se adversus fidem domini Jhesu Christi et sancte Romane Ecclesie et omnem credentiam hereticorum cujuscumque secte dampnate per Ecclesiam Romanam, et specialiter secte talis vel talis(exprimatur), et omnem favorem et receptationem elt defensionem et participationem eorum, sub penaque de jure debetur relapsis in heresiin in juditioabjuratam. ltem, juro atque promitto me pro posse meo persequi et detegere seu revelare et facere capi et reddi inquisitoribus heretice pravitatis hereticos cujus- cumque secte dampnate [f» 175 d] et specialiter talis vel talis secte (ezx- primatur), et credentes et fautores , et receptatores, et dofensores eorum , et eliam illos quos scirem vel crederem pro facto heresis fugit- (1) Le reste de la colonne est en blanc dans le ms. (2) Ce titre n'est pas dans le ms. 826 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. tivos et nuncios eorum , quandocumque et ubicumque scivero esse pre- dictos vel aliquem de predictis. Item, juro atque promitto me tenere et servare ac defendere fidem catholicam quam sancta Romana Ecclesia predicat et observat. Item, juro atque promitto obedire et parere man- datis Ecclesie et inquisitorum et venire ad diem et dies coram ipsis vel eorum loca tenentibus, quandocumque et quocienscumque fuero maa- datus seu requisitus ab eis per nuncium vel litteram vel alias, et nun- quam fugere nec me scienter et contumaciter absentare , et suscipere et complere pro posse meo penam seu pebitentiam quam mihi duxerint injungendam , et ad hec obligo me et omnia bona mea. Predictus vero talis, ibidem in juditio constitus, coram prefato inqui- sitore, sacrosanclis Evangeliis Dei positis coram ipso et corporaliter manu tactis, flexis genibus, abjuravit penitus omnem heresim et omnem credentiam hereticorum cujuscumque secte dampnate per Ecclesiam Ro- manam, et specialiter talis vel talis secte (exprimatur), et omnem favo- rem et receplationem [f» 476 a| et defensionem ac parlicipationem eorum, sub pena que de jure debetur relapsis in heresim in juditio abjuratam. Item, juravit atque promisit se pro posse suo persequi et detegere seu revelare, et facere capi et reddi inquisitoribus heretice pravitatis here- ticos cujuscumque secte dampnate, et specialiter talis vel talis (expri- matur), et credentes et fautores et receptatores ac defensores eorum et etiam illos quos sciret vel crederet pro heresi fugittivos, quandocumque et ubicumque sciverit esse predictos vel aliquem de predictis. ltem, ju- ravit atque promisit se tenere et servare ac defendere fidem catholicam quam sancla Romana Ecclesia predicat et observat. ltem, juravit et promisit parere mandatis Ecclesie et inquisitorum et venire ad diem et dies coram ipsis vel eorum locatenentibus quandocumque et quo- cienscumque fuerit mandatus seu requisitus per nuncium vel litteram ipsorum, vel alias, et nunquam fugere nec se scienter et contumaciter abseniare, et suscipere et complere pro posse suo penam seu peniten- tiam quam sibi duxerint injungendam, et ad hec obligavit se et omnia bona sua. Et sic predictus talis fuit ibidem per dictum inquisitorem reconsiliatus et secundum formam Ecclesie ab excommunicalionis sententia contra tales lata a canone absolutus , si tamen de corde bono et fide non ficta ad ec- clesiasticam redierit unitatem [f» 476 b] et mandata sibi injuncta serva- verit et plenam et meram de facto heresis de se et de aliis confessus fuerit veritatem. Hec deposuit et predicto modo abjuravit, juravitque et premissa pro- misit, anno et die et loco prefatis coram prefato inquisitore in presentia et testimonio talium N. , etc., et mei talis N., notarii inquisitionis, qui presens interfui et scripsi et recepi. Si vero notarius publicus comode haberi non possit, subscribant se loco notarii due persone religiose que presentes fuerint in predictis hoc 328 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. mite antique tutiores sunt et salubres : unde suos discipulos [f* 47'7 a] et sequaces Apostolos nominavit et sic eos voluit appellari, qui viverent sub nullius obedientia nisi solius Dei, sicut primi apostoli Domini Jhesu Christi ; sectamque illam perniciosam sua non tam auctoritate, que nulla erat, quam temeritate quam magnam habuit, instituit Apostolorum ordi- nem nominari qui per mundum discurrerept sicut pauperes mendicantes et de elemosinis viventes, et predicarent populis ubique : Penitentiam agite , appropmquabit enim regnum celorum , et quedam alia similia, que prima facie bona auditoribus maxime simplicibus videbantur. Erro- res autem quamplures adinvenit de corde suo quos suis sequacibus non palam et publice, set occulte tenendos tradidit et docendos. Et sic ab initio cum mantello albo ad collum per modum peralba elevato cum tunica alba et longis crinibus, quorum plures in tali habitu ego vidi . sub quodam habitu palliato, aliquando utentes soleis, aliquando nudis pedibus incedebant , a communi conversatione fidelium vita et moribus dissidentes, vitam perfectamet apostolicam in se ipsis exterius tali habitu- tali gestu el doctrinam evangelicam auditoribus tali ritu populis simula, bant. Erat tamen revera vita ipsorum infecta interius et exterius abho- minabiliter impudica et doctrina in suis occu!tis conventiculis [f^ 477 b] tam heretica quam insana. Unde ab initio sub tali religionis pallio fuit occultata pestis ipsorum magna ex parte, quia non fuit qui talibus lupis sub vestimentis ovium invenienlibus se opponeret ex adverso, ceperunt simplices falsam sanctitatis ipsorum ymaginem venerari eisque favere necnon eos elemosinis refovere ; et sic multiplicati sunt supra numerum : annis circiter XX" profecerunt in pejus; nec tamen diutius latere sic potüit ipsorum dogma pestiferum quin apud catholicos crepuerit et inno- tuerit paulative , fueruntque a nonnullis suspecti habiti de heresi et notati. Cumque post annos circiler XX" pervenisset ad aures domini Honorii pape 1IlIl* rumor malus secte illius, quam ipsi ordinem Aposto- lorum appellabant, eandem dampnavit lanquam pernitiosam et ejus habitum pariter condempnavit, sicut in ejus apostolicis litteris continetur, quas ad universos prelatos Ecclesie super hoc destinavit tenorem ejus continentes. Concilium Lugdunense fuit celebratum, anno Domini M». CC». LXXIlII]e. ; concilium istud Lateranense fuit celebratum , anno Domini M». CC». XVl*. in kalendis novembris ab Innocentio papa IlI». Honorius episcopus servus servorum Dei, venerabilibus fratribus uni- versis patriarchis , archiepiscopis et episcopis [f» 177 c] ac dilectis filiis cathedralium ecclesiarum electis et vicariis eorumdem, ad quos littere iste pervenerint, salutem et apostolicam benedictionem (1). Olim felicis recordationis Gregorius papa X"* predecessor noster in concilio Lugdu- nensi omnes religiones et ordines mendicantes adinventos post generale (1) Cette lettre d'Honorius IV se trouve dans Bzovius, Annal. eccl., ad an. 1286,81, XIII, et dans Dullar. roman., éd. Taur., IV, 84, no 5. 330 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. nantes, filii Belyal multiplicati sunt et creverunt, prefato Gerardo, ipso- rum capite, heresiarcha et iniquo duce, adhuc tunc superstite et vivente. Cumque magis ac magis ipsorum error et heresis successivis temporibus panderetur, ceperunt inquisitores heretice pravitatis auctoritate sedis apostolice in parlibus Ytalie inquirere et procedere contra eos. Prefatus tamen Gerardus perduravit usque ad tempus Bonifacii pape VIII', plures habens [f* 178 b| discipulos erroris sui pariter et magistros, tandemque post xl* fere annos a primo sui initio computando, prefatus Gerardus studio et sollicitudine inquisitorum de ordine Predicatorum in partibus Lombardie deprehensus est in heresi et tanquam hereticus condempoatus pariter et combustus, tempore domini pape Bonifacii memorati. Lata fuit sententia contra eum per fratrem Matfredum de Parma, de ordine Pre- dicatorum, inquisitorem, in palatio episcopi Parmensis, XVIII* die mensis julii, anno domini M9 CCC* primo. Multi quoque de secta sua fuerunt deprehensi, quorum nonnulli conversi fuerunt confitentes erro- res dicte secte et eandem in juditio abjurantes, et pro hiis iu quibus commiserant penitentiam susceperunt. Álii vero puniti fuerunt prout eorum demerita exigebant. Quamplures autem aufugerunt et alii latue- runt, alii vero se ad partes alias transtulerunt. Exterminato autem de medio et cremato prefato Gerardo heresiarcha, Dulcinus Novariensis dyocesis, spurius filius sacerdotis, unus ex disci- pulis prefati Gerardi, successit eidem in magisterio erroris et pravi dog- matis, factusque est caput et vexillifer tocius secte illius et congrega- tionis, non quidem ut fallaciter dicunt apostolice, set revera apostatice, erroresque erroribus adduxit et adauxit, sicut magis inferius |i» 178 c] apparebit , ubi errores talium sub quodam compendio suut collecti , ut detecti melius valeant a fidelibus evitari; dictusque Dulcinus multa milia hominum utriusque sexus, maxime in partibus Ytalie et Tuscie ac aliis circeumvicinis regionibus , longe lateque in secta sua et heresi adunavit, quibus doctrinam tradidit pestiferam et spiritu, non tam pro- phetico quam phanatico et insano, multa futura predixit, asserens et confingens se habere revelationem a Deo et spiritum intelligencie pro- phetarum, in quibus omnibus inventus est falsus, et mendax, et decep- torius, et deceptus, cum sua Margarita malefica et heretica consorte in scelere et errore, sicut magis sequentia declarabunt. Scripsit autem prefatus Dulcinus epistolas tres quas intitulavit gene- raliter ad universos Christi fideles et specialiter ad suos sequaces ; in ipsis epistolis suis de scripturis sanctis copiose delirans et simulans in exordio litterarum suarum fidem Romane Ecclesie se tenere, cujus per- fidiam consequenter pandit series earumdem : ex quarum duarum te- nore quas tenui , excerpendo collegi sub compendio que secuntur, pre- termissis aliis brevitatis causa que ad rem minime facere videbantur. Quarum una data seu [f* 178 d] conscripta fuit anno Domini M» CCC5, in mense augusti, in qua ipse Dulcinus in principio asserit illam suam con- SÍ QUINTA PARS. | 331 gregationem spiritualem esse et propriam in proprio modo vivendi apos- tolico et proprio nomine cum paupertate propria, et sine vinculo obe- dientie exterioris , set cum interiori tantum. Quam congregationem asserit in istis diebus novissimis a Deo pro salute animarum specialiter esse missam et electam, et illum qui preest super istam congregationem videlicet se ipsum , quem vocant fratrem Dulcinum, a Deo specialiter esse niissum et electum cum revelationibus factis sibi de presentibus et faturis que super bonos et super malos asserit in proximo evenire, ad speriendum prophetias et intelligentiam scripturarum Novi et Veteris Testamenti in temporibus istis novissimis. Item, adversarios suos et mi- nistros dyaboli asserit esse clericos seculares cum multis de populo et potentibus et tyrannis, et omnes religiosos , specialiter Predicatorum et Minorum, et etiam aliorum qui ipsum Dulcinum et suos persequebantur quia dictam sectam, quam vocat congregationem spiritualem et apostoli- cam, tenebant; et hac de causa dicit se Dulcinus fugere et latere a facie persequentium , sicut fecerunt sui antecessores dicte cougregalionis , usque ad tempus prefinitum [f* 179 a]. in quo ipse et sui, ut dicit, pu- blice apparebunt et publice predicabunt omnibus, suis adversariis exter- minalis. Item, dicit quod omnes persecutores sui predicti cum prelatis Ecclesie erant in brevi occidendi et consumendi, et qui ex eis essent residui converterentur ad sectam suam et unicentur ei, et tunc ipse et &ui in omnibus prevalerent. Item, distinguit III» status sanctorum fuisse in propriis modis vivendi : in primo fuerunt patres Veteris Testamenti sive patriarche et prophete, et alii viri justi usque ad adventum Christi, in quo statu laudat bonum fuisse matrimonium causa maltiplicaundi ge- nus humanum, et quia in fine posteriores declinaverunt a statu spiri- tmali et bono priorum, ideo venit Christus ad sanandum infirmitatem illorum cum apostolis et discipulis suis et ymitatoribus ipsorum; et ipse fuit secundus status sanctorum in alio proprio modo vivendi qui fuerunt sicut medicina perfecta infirmitatis prioris populi, et ostenderunt veram fidem per miracula, et humilitatem , et pacientiam , et paupertatem, et castitatem , et alia bona exempla vite contra omnia illa a quibus decli- naverant illi qui erant de priori statu; et in isto secundo statu melior fuit virginitas et castitas quam matrimonium , item paupertas quam di- vicie et sine proprio vivere quam terrenas [f^ 179 b] possessiones habere ; et duravit isle status usque ad tempus beati Silvestri pape et Constantini imperatoris; et tunc posteriores jam declinaverant a perfec- tione priorum. Tertius status cepit a sancto Silvestro tempore Constantini imperatoris, in quo gentiles et alii ceperunt magis ac magis verti ad fidem Christi generaliter, et dum sic convertebantur et non refrigera- bentur in amore Dei et proximi, melius fuit sancto Sil vestro pape et aliis Successoribus suis possessiones terrenas et divicias suscipere et habere quam paupertas apostolica, et melius fait regere populum quam non re- gere ad tenendum ipsum sic et conservandum. Set quando inceperunt 022 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. populi refrigerari a caritate Dei et proximi et declinare a modo vivendi sancti Silvestri, tunc melior fuit modus vivendi beati Benedicti quam aliquis alius, quia in terrenis fuit strictior et a dominio temporali magis separatus ; et tamen ita bonus erat tunc, ut dicit, modus bonorum cleri- corum qui tunc erant sicut monachorum, nisi quod modus clericorum bonorum secundum majorem partem numeri eorum erat in diminuendo et monachorum erat iB multiplicando; et quando clerici et monachi quasi ex toto a caritate Dei et proximi refrigerati fuerunt et declinaverunt a priori statu suo, tunc melior fuit modus vivendi sanct Francisci et sancti Dominici et magis [f* 4179 c] stricti in possidendo res terreoas et in domi- nio temporali magis quam modus viveudi beati Benedicti et monacho- rum ; et quia modo est tempus in quo omnes tam prelati quam clerici et religiosi a caritate Dei et proximi refrigerati sunt et declinaverunt a statu predecessorum saorum, melius fuit et est reformare modum vivendi pro- prium apostolicum quam aliquem alium modum vivendi tenere; et istum modum vivendi apostolicum asserit missum esse a Deo in istis temporibus novissimis ; et istum modum vivendi apostolicum incepit frater Gerardus Segarelli Parmensis a Deo dilectissimus, et durabit et perseverabit usque ad Ginem muudi, et fructificabit usque ad diem juditii ; et iste est quartus status et ultimus in propio modo vivendi apostolico et diífert a modo viveudi sancti Francisci et saocti Dominici, quia vita illorum fuit multas habere domos et illuc mendicata deferre, set nos, ait Dulcinus, nec domos habemus nec etiam mendicata portare debemus, et propter hoc vita nostra major est et ultima omoibus medicina. ltem, dicit quod a Christo usque ad finem mundi Ecclesia debebat facere Illl* mutationes. In primo debebat esse sicut et fuit, bona et virgoet casta el persecutiones passa, et hec fuit usque ad beatum Silvestrum papam et Constantinum imperatorem. In secundo debebat esse [f* 479 d] sicut et fuit, dives et honorata, ipsa permanente in bonitate et castitate, et hec fuit quamdiu clerici et monachi el omnes religiosi perseveraverunt in suis modis vivendi secundum exempla sanctorum Silvestri, Benedicti , Dominici et Francisci. In tercio debebat esse, sicut et est vere, maliciosa, dives et honorata; et hec est modo, ait Dulcinus, tempore quo predicia scripsit, et durabit donec ipsi clerici, monachi et omnes religiosi sint morte cru- delissima interempti, quod in sequentibus ejusdem epistole asserit esse futurum in brevi, videlicet infra tres annos a tempore quo predicta scripsit. lo quarto debebat esse sicut et jam esse incepit, bona el pauper et persecutiones passa in proprio modo vivendi apostolico reformata ; et ista quarta mutalio fuit incepta per fratrem Gerardum Parmensem quem dicit a Deo esse dilectissimum, et perseverabit perfecta et fructificabit usque ad Ginem mundi. Et ad quatuor predictas mutationes confirmandas adducit verba prophetie Ysaie et in fine libri ubi scribitar : Lauda, ste- ris, que non paris, etc., usque ad illum locum : mom est pax impiis, dici. Dominus [lsa., LIV, LV, LVI, LVIl]. Et ita asserit se etiam 304 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. quod frater Gerardus Parmensis predictos qui fuit occisus fuit primus inceptor predicte congregationis novissime quam vocal apostolicam , et ipse frater Dulcinus, Novariensis dyocesis, est secundus rector dicte congregationis que durabit et fructificabit usque ad finem mundi; et ad confirmandum predicta adducit prophetias et scripturas Veteris et Novi Testamenti, pluries exponendo eas secundum suum pravum intellectum. Item, circa finem epistole sue predicte exponit de VII. primis angelis cum ecclesiis suis qui scribuntur in Ápocalipsi, dicens quod angelus Ephesi fuit beatus Benedictus et congregatio monachorum fuit sua ecclesia. Item, angelus Pergami fuit beatus Silvester papa et clerici fuerunt sua ecclesia. Item, angelus Laodicie fuit beatus Dominicus et fratres predica- tores fuerunt sua ecclesia. Item, angelus Smirne fuit frater Gerardus Par- mensis qui a supradictis fuit occisus. Item, [f* 480 d] angelus Tyatire est ipse frater Dulcinus dyocesis Novariensis. Item, angelus Phyladelphie erit predictus papa sanctus, et iste tres ecclesie ultime sunt ista congre- gatio apostolica ih istis diebus novissimis missa. Quod, sicut ibidem subdit, per tria bona et per tria officia suorum rectorum nominatur in: tribus ecclesiis : per primum bonum primi rectoris officium incipitur et multiplicatur ; per secundum bonum secundi rectoris officium sublevatur, renovatur et multiplicatur ; et per tercium tercii [rectoris] offici(um] per universum inundum spargeturet predicabitur et fructificabit; et Fredericus imperator relevatus regnabit et imperabit per ubiversum mundum magis quam fecerit aliquis imperator, et durabit usque ad tempus Anti-Christi, de quo Ánti-Christo, quando venturus sit, manifeste cognoscere se asserit ibidem. Hec omnia excerpta sunt de prima epistola prefati Dulcini, que ab ipso fuit compilata et conficta mense augusti, anno Domini M». CCC»., sicut in fine ejusdem scribitur. Ex secunda vero epistola ejusdem Dulcini que facta fuit et missa anno Domini M». CCC». III. in mense decembri, excerpta sunt que secun- tar. In primis nominat se ipsum fratrem Dulcinum Novariensem recto- rem super omnes dicte congregationis apostolice. Item , sororem Marga- ritam pre ceteris sibi dilectissimam et fratrem Fredericum de Novaria et fratrem Albertum Carentinum et fratrem [f* 484 a] Valdericum de Brixia discipulos; et ipsi et multi alii viri et mulieres plus quam centum con- similes supradictis et alia multitudo fratrum et sororum ejusdem con- gregationis in Ytalia plus quam IlI[** milia, omnes invicem sine vinculo exterioris obedientie set interiori tantum subjecti et uniti; omnibus ad- quos presentes littere pervenerint salutem. Item, paalo post subdit quod - de novitaltibus factis et fiendis sub brevitate innotescit : in primis dicens, quod in istis diebus nostris, scilicet sub anno illo quo predictam episto- lam scripsit seu misit, sub anno Domini M». CCC». III»., quatuor papesunt : scripti, duo boni, scilicet primus et novissimus, et duo mali scilicet se- cuudus et tercius. Primum papam exponit et dicit esse Celestinum qui cessit papatui, de quo exponit prophetiam Ysaie ubi dicitur : Onus deserti QUINTA PABS. 335 3581s [XXI, 4], ubi babetur deascentione asini [X X1, 7] , etin Abdia propheta de fratre Jacob, et in Apocalipsi de angelo Pergami de servo antiphin. Secundum vero papam exponit et dicit esse Bonifacium octavum qui suc- cessit Celestino; et illo anno quo predicta littera Dulcini fuit scripta Bonifacius fuerat captus in mense septembri et obiit sequenti mense Qc- tobri; de quo exponit quod scribitur in Ysaia propheta de ascencione ca- meh [XXI, T] et proposito templi qui fecitsibi fieri monumentum, et y magine supra petram sicut esset viva ; et in Abdia propheta de legato Esau , et in Zacharia [f" 184 b] propheta, quasi in medio libri, de pastore stulto qui babebat brachium et occulum dextrum, et exponit esse brachium et occulum ejus Karolum primum regem Cicilie et Karolum secundum filium ejusdem regis qui pro papa contra Fredericum pugnaverunt. Ter- lum vero papam dicit esse successorem Bonifacii quem non nomi- nat nomine proprio, set de ipso exponit quod dicitur in Jeremia propheta deEsau legato etinfra de Babilone magna ubi dicitur: E'ccequasi leoascendet desuperbia Jordanis [XLIX, 19], etc., et infra : Quis ertt electus primo post morlem Bouifacii de novo factus, eic. que secuntur. Et exponit leonem esse Fredericum regem Cicilie quem dicit venturum anno proximo tunc venturo M*. CCC*. IIII*. super maliciosum papam novum et super cardi- nales secum ad consumendum secum totam romanam malitiosam curiam quam finaliter consumet. De isto etiam papa exponit quod dicitur in [Ezechiele] (4) propheta : Finis venit , venit finis super quatuor plagas terre, etc (VII, 2]. Quartum vero papam non nominat nomine proprio quem asserit esse sanclum, el exponit de ipso quod diciturin Ysaia propheta, de cremato paxillo, et in Abdia dicitur in fine : n monte Syon erst salvat:o [4']] : in ecclesia erit unus papa sanctus qui tunc regnabit ; et in Ezechiele propheta dicitur circa finem libri, de pastoribus Israel qui pascebant semetipsos, etc.; et ibi dicitur de montibus Israel quantas tribulationes debent pati pro Deo, et montes [f^ 184 c] exponit et dicit esse se ipsum el suos; et ipse papa quartus sanctus erit, de quo dicitur in Apocalipsi de angelo Phyladelphye; nec eligetur a cardinalibus, quia a Frederico ipsi cardinales cum tercio papa novo capite eorum erunt consumpmati, set, Frederico imperante et regnante, eligetur a Deo; et tunc ipse Dulcinus et sui de congregatione apostolica erunt liberati ubique et-omnes spirituales qui sunt in omnibus ordinibus aliis tunc unientur predicte congregationi apostolice et recipient graliam Spiritus Sancti et sic renovabitur Ecclesia ; et tunc, destructis maliciosis predictis, ipsi regnabunt et fructificabunt usque ad finem mundi; et de éribus an- «is mercenariis, de quibus annis dicitur in Ysaia propheta, debent consumpmari illi mali et malitiose de quibus supra dixit; qui anni de- bent intelligi et accepi sic : primusannus illorum trium fuit M**. CCC*», IIT. , (4) Zacharia dans le ms. 990 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. in quo facta est desolatio super regem Austri et super Bonifacium papam ; secundus annus et M"*, CCC"*, IlII**., io quodesolatio cardinalium cum suo novo capite fiet; tercius annus illorum trium est M**. CCC*. V**., in quo circumquaque fiet desolatio omnium clericorum , monachorum et mo- nacharum et religiosorum aliorum et Minorum et Predicatorum et Here- mitarum, qui in malicia usque illuc de malo in pejus perdurabunt ; ét hec omnia fient per Fredericum imperatorem Romanorum [í^ 484 d] in illis duobus annis, scilicet M» CCC» Illl» et M». CCC*. V».; et de pre- dictis quod ita eveniant dictus Dulcinus asserit se habere a Deo certis- simam revelationem ; et usque ad illud tempus dicit se latere propter persecutionem sui et suorum ; set tunc venient in publicum et publice apparebunt. Explicit excerptio de epistolis seu in litteris Dulcini. Premissa et multa alia non tam vana et fabulosa quam erronea et in- sana in predictis litteris Dulcini continentur; et hic excerpta descripsi, ut pateat presentibus et futuris eorum falsitas errorque et insania, sicut experientia jam lapsi temporis luce clarius declaravit, quia hec anno quo hec scripsi, scilicet in kalendis maii anno Domini M». CCC». XVI»., jam decem anni elapsi sunt quod illa tempora de quibus dixerat transie- runt, et que futura iu ipsis predixerat minime evenerunt; et expositio ac interpretatio et applicatio scripturarum sanctarum quam ipse fecit in suis litteris omnino falsa est et insana, et a vera et communi sententia el expositione sanctorum et doctorum Ecclesie penitus aliena ; et sic prefatus Dulcinus non tam falsus propheta non quidem Dei set dyaboli, quam heresiarcha demen!atus, quamplures alios dementavit ac docuit Sicut magister erroris hereses et errores. 2. Nunc igitur de suis erroribus et predicti [fe 182 a] Gerardi ma- gistri sui et sequacium eorumdem consequenter videndum est, ut catholicis pateant quos errores ipsi occultant, ut cautius deteoti et cogniti evitentur, et predicta congregatio, non quidem apostolica set revera apostatica et heretica ubique credentium de flnibus penitus extirpetur. Isti qui sequntur sunt errores Geraldi Segarelli Parmensis heretici dampnati et combusti, et Dulcini dyocesis Novariensis successoris ipsius et sequentium ipsorum , qui Dulcinus similiter fuit dampnatus hereticus et combustus, prout de erroribus apparet et colligitur evidenter ex con- fessione dicti Gerardi, dum adhuc viveret, et quorumdam discipulorum dicti Dulcini qui postmodum ad fidem conversi fuerunt et ad obedien- tiam Romane Ecclesie redierunt. In primis latenter dogmatizaverunt , et adhuc quibus, quando, et ubi possunt latentius et secretius dogmatizant, videlicet quod tota auctori- — —— — -— —— Pe 9 (V* QUINTA PARS. 9937 tas a Domino Jhesu Christo collata Ecclesie Romane est omnino evacuata et jamdudum cessavit propter maliciam prelatorum, et quod Ecclesia Romana quam tenent papa et cardinales et clerici et religiosi non est Ecclesia Dei, set reprobata ecclesia sine fructu. Item, quod Ecclesia Ro- mana est illa meretrix que a fide Christi apostatavit de qua scribit Johan- nes in Apocalipsi. Item, quod tota illa potestas spiritualis [* 182 b] quam Christus dedit Ecclesie ab initio translata est in sectam 1llorum qui di- cuntur Ápostoli seu de ordine Apostolorum, quam sectam vocant congre- . galionem spiritualem a Deo missam et electam in istis novissimis diebus, et ipsi et nulli alii habent potestatem quam habuit beatus Petrus apos- tolus. Item, quod Gerardus Segarelli de Parma predictus fuit primum hujus secte actor, qui, ut Dulcinus dicit et asserit, fuit nova planta Dei pullulans in radice fidei in qua Deus cepit reducere Ecclesiam suam ad conversationem , et perfectionem , et vitam, et statum, el pauperta- tem ecclesie primitive in illo statu in quo Christus commisit ecclesiam beato Petro apostolo. Item, quod ipsi soli qui dicuntur Apostoli, de dicta Secla seu congregatione, sunt Ecclesia Dei et sunt in illa perfectione in qua fuerunt primi apostoli Christi, et ideo non tenentur alicui homini obedire, nec summo pontifici nec alteri, quia eorum regula que fuit immediate a Christo libera est et perfectissima vita. Item, quod nec papa, nec aliquis alius potest eis precipere quod deserant statum illum seu vitam tante perfectionis, nec etiam potest eos excommunicare. Item, quod de quolibet statu et ordine potest quilibet licite transire ad eorum vitam et statum seu ordinem, sive sit religiosus sive secularis, ita quod vir sine consensu uxoris, et uxor sine consensu viri, potest relin- quere statum matrimonii et intrare ordinem ipsoruin, et quod nullus [f 4182 c] prelatus Ecclesie potest separare matrimonium , set ipsi pos- sunt. Item, quod nullus de vita seu statu vel ordine ipsorum potest licite intrare alium ordinem seu regulam sine peccato mortali, nec potest se subponere obedientie hominis cujuscumque, quia hoc esset des- cendere a vila perfectissima ad minus perfectam. Item , quod nullus potest salvari nec intrare regnum celorum, nisi sit de statu et or- dine ipsorum, quia extra statum seu ordinem illum deinceps nullus salvabitur. ltem , quod omnes qui persequntur eos peccant et sunt in statu dampnationis et perditionis. Item, quod nullus papa Romane Ecclesie potest aliquem absolvere vere a peccatis, nisi esset ila sanctus Sicut fuit beatus Petrus apostolus vivendo in omnimoda paupertate sine proprio et in humilitate, non faciendo guerras, nec aliquem perse- quendo, set permittendo vivere quemlibet in sua libertate. Item, quod omnes prelati Romane Ecclesie tam majores quam minores a tempore sancti Silvestri, postquam declinaverunt a modo vivendi priorum sauc- torum, sunt prevaricatores et seductores, excepto fratre de Marrone qui fuit papa Celestinus appellatus. Item, quod omnes ordines reli- giosorum et sacerdotum et dyachonorum et subdyachonorum et pre- 43 938 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. latorum sunt ad fidei catholice detrimentum. Item, quod layci non tenentur , nec debent dare decimas alicui sacerdoti seu prelato, [f*» 182 d] Romane Ecclesie, qui non sit in tanta perfectione et in tanta paupertate in quanta fuerunt primi apostoli; et ideo dicunt quod de- cime non debent dari nisi ipsis, qui dicuntur Apostoli et sunt pau- peres Christi. Item, quod quilibet hujus et quelibet mulier nudi si- mul possint licite jacere in eodem lecto et licite tangere mutuo unus alterum in omni parte sui et osculari se invicem sine omni peccato ; et quod conjungere ventrem suum cum ventre mulieris ad nudum, si quis stimuletur carnaliter, ut cesset temptatio, non est peccatum ; item, quod jacere cum muliere et non commisceri ex carnalitate majus est quam resuscitare mortuum. Item, quod perfectior vita est vivere sine voto quam cum voto. Item, quod ecclesia consecrata non plus valet ad orandum Deum quam stabulum equorum vel porcorum. ltem, quod ita bene po- test adorari Christus in nemoribus, sicut in ecclesiis vel melius. Item, quod pro nulla causa nec in aliquo casu debet homo jurare nisi pro ar- uculis fidei vel preceptis Dei, et omnia alia potest celare; et quantum- cumque jurent dicere veritatem coram prelatis seu inquisitoribus non tenentur respondere de aliquo alio nec revelare doctrinam suam seu er- rores suos, nec tenentur defendere verbo, set semper corde tenere. Si tamen coguntur jurare metu mortis , in eo casu debent jurare verbo seu voce solum et in mente retinere quod in nullo teneantur respondere ve- ritatem nisi de hiis que verbaliter continentur in articulis fidei vel pre- ceptis; et si de aliis requirantur [f^ 4183 a], licet eis sine peccato mentiri el veritatem sue secte negare ore, dum solummodo teneant eam in corde, ad hoc ut evadant potestatem inquisitorum ; s&et debent respon- dere iuficiando, vel negando seu palliando, quocumque modo possint pertransire. Si tamen non possunt mortem evadere, tunc in tali casu aperte debent profiteri et defendere in omnibus et per omnia predictam doctrinam suam et mori in ea pacienter et constanter et nullatenus ali- quos de sociis suis vel credentibus revelare. Predictos errores et quosdam alios qui ex eis necessario concludun- tur, tenent et dogmatizaut credentibus suis , non tamen publice set se- crele; nec omnes insimul doceut set paulative, modo unum, modo alium, modo plures, sicut magis viderint oportunum, et communiter cum ali- qua similitudine bonitatis vel pietatis, ut magis reddantur credibilia verba ipsorum ; et maxime premittunt in persuasionibus suis apud laycos que- cumque possunt dicere et persuadere de mala vita prelatorum et layco- rum et religiosorum, et dicunt quod prelati et clerici et religiosi per- secuntur eos ex invidia ex eo quia dicunt et docent veritatem. Modus autem persuadendi et informandi ipsorum in principio et maxime publice , communiter talis est. Dicunt enim : Vigilate et orate quia hoc est bonum pro anima. liem, dicunt Pater noster, e& Ave, Ma- ria, et Credo in Deum ; et cantant eundo per [f* 183 b] villas, aliquando 940 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. 3. Mandatum domini Clementis pape V*! adversus Dulcinum (1). Contra predictum Dulcinum hereticum et sequaces, suos mandavit dominus Clemens papa V"* procedi, sicut apparet ex litteris ipsius apos- tolicis directis inquisitoribus heretice pravitatis et. archiepiscopo Me- diolanensi et suffraganeis suis in partibus Lombardie. Quarum littera- rum transumpta duxi consequenter presentibus inserenda. Clemens episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis fratribus or- dinis Predicatorum [inquisitoribus] heretice pravitatis in partibus Lom- bardie, salutem et apostolicam benedictionem. — Firmissime teneat ves- tra prudentia et nullatenus dubitet quod Deus indulgenciarum, pater misericordie, considerans merita singulorum, contentus nostris indulgen- tiis non existit quin benefacientibus gratiam potiorem indulgeat et eter- nam gloriam superaddat, ad quas per fructum boni operis promerendas fideles Christi frequenter et libenter nostris remissionibus invitamus. Cum igitur in Lombardie partibus pullularit heretica pravitas illius filii sathane qui vocatur Dulcinus, ad ipsius extirpationem vos propter Deum oramus (?) ne regionem illam ipficiat laborare; nos volentes in hujus negocio fidei laborantes largitione munerum confovere, vobis et omni- bus qui usque ad consumpmationem negocii hujus instilerint , vere pe- nitentibus et confessis, de omnipotentis Dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus [f^ 184 a] auctoritate confisi, plenam concedimus veniam peccatorum, sociisque ordinis vestri fratribus et no- tariis vestris qui una vobiscum in persecutione hujus negocii laborabunt, et aliis qui vobis in eodem negocio ex animo auxilium prestiterint vel favorem tres annos de injunctis sibi penitentiis relaxamus ; et si qui ex hiis in persecutione dicti negocii forte decesserint, eis peccatorum omnium de quibus corde contriti et ore confessi fuerint plenam veniam indulge- mus. Datum Burdegali, Vll? kalendas septembris, pontificatus nostri anno primo, sub anno Domini M». CCC». VI». Clemens episcopus servus servorum Dei, venerabilibus fratribus archiepiscopo Mediolanensi et ejus suffraganeis salutem et Apostolicam benedictionem. — Pervenit nuper ad audientiam nostram, quod non sine cordis amaritudine magna refferimus, qualiter nequicia illius filii Belyal, qui vocatur Dulcinus, in Lombardie partibus pullulavit in tantum quod ipse contra sanctam Ecclesiam et fidem catholicam se extollens, veri- tatis via neglecta, in precipicium lapsus erroris non solum se ipsum pre- cipitaL in. gehennam, set et multos trahit in devium verbo pariter et exemplo : cujus errores nonnullos illius provincie pro dolor! fedave- (1) Ce titre n'est pas dans le manuscrit. ^ QUINTA PARS. 944 runt. Àd exterminandum igitur errores hujus quos humanigeneris inimicus conatur in dictis partibusseminare, animari debent corda fidelium et oves morbidas ab ovili ne inficiant sanasoves [segregare] [f* 184 b]. Quia vero loca in quibus Dulcinus et sequaces ejus predicti principaliter se recep- tant dicuntur juridictioni dilecti filii nobilis viri Amodei, comitis Sabau- die, immediate vel alio mediate subjecta, seu terris juridictionis predicte vicina, ex quo negocium hujus non mediocriter contingit eundem , nos qui salutis et honoris incrementa diligimus viamque precludere dictis erroribus ingenti desiderio affectamus dictum comitem per alias nostras rogamus et hortamur litteras, in remissionem sibi peccaminum injun- gentes ut ipse hujus negocium tanquam atleta fidei constanter assumat et viriliter persequatur, ad partes illas exercitu congregato se speciali- ter, si id possit fieri, transferendo, alioquin transmittendo illuc aliquem de suis virum strenuum ad hoc ydoneum qui inquisitoribus heretice pravitatis assistat locaque obsideat antedicta, et faciat que contra pre- missa fuerint facienda ; nec propterea volumus quod obmittat quin procedat ad executionem dicli negocii, cum oportunitas aderit, per se ipsum ; passus autem et loca per que possent ad predictos Dulcinum et sequaces ejus ferri victualia sic faciat custodiri quod eadem victualia nullo modo pertractari valeant, vel haberi accessus hominum ad eosdem, ut taliter cohartati venire ad mandata Ecclesie compellantur ; dictusque Dulcinus , si comprehendi poterit, ad presentiam nostram sub fida cus- todia destinetur curiose |f? 184 c], sic precavens idem comes ne dictus Dulcinus se fuge presidio tueatur. Quo circa fraternitati vestre per apos- tolica scripta mandamus quatinus tam inquisitoribus quam nobili supra- dictis assistalis favoribus oportunis, prout quociens et quando ab eis vel ab eorum altero super hoc fueritis requisiti; ac nichilominus vestrum quilibet sic in premissis efficaciter officii sui debitum exequatur quod non possitis de negligentia reprehendi , set sollicite comprobemini gerere negocium fidei, ac exinde divinam et nostram et dicte sedis apostolice graliam mereamini plenius obtinere. Datum Burdigali, VII* kalendas sep- tembris, pontificatus nostri anno primo, anno Domini M». CCC». VI». Clemens episcopus servus servorum Dei, dilecto filio nobili viro Lu- dovico de Sabaudia domino Naudi, salutem et apostolicam benedictio- nem. — Pervenit nuper ad audientiam nostram, etc. (ul supra ; sequitur infra): Quo circa nobilitatem tuam rogamus et hortamur attente, per apostolica libi scripta mandantes quatinus pro nostra et apostolice sedis reverentia tueque salutis et honoris augmento tam inquisitoribus quam nobili supradictis assistas consiliis, auxiliis et etiam favoribus oportunis, prout quociens et quando ab eis vel eorum altero super hoc fuerit requi- situs ; sic te in premissis taliter habiturus quod habere cordi negocium fidei comproberis, nosque devotionem [f^ 184 d] et sollicitudinem tuam possimus in Domino merito commendare, ac exinde divinam et nostram 942 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. et dicte sedis apostolice gratiam merearis plenius optinere. Datum Bur- degali, VIl* kalendas septembris pontificatus nostri anno primo, anno vero M». CCC». VI». Fuit itaque de mandato apostolico contra predictum Dulcinum crux cum peccatorum indulgentia predicata ; et inquisitores pluries moverunt exercitum contra ipsum ; set non poterant prevalere, quia sequaces , et credentes, et receptatores, et fautores, ac defensores ejus multiplicati erant super numerum in partibus Lombardie. Post autem tandem inquisitores heretice pravitatis in partibus Lom- bardie de ordine Predicatorum cum episcopo Vercellensi, cruce cum plena peccatorum indulgentia predicata, congregaverunt magnum exercitum contra prefatum Dulcinum heresiarcham, non tam imitatorem errorum veterum quam novorum et perversorum dogmatum inventorem, qui multos infecerat multosque traxerat et habebat plurimos discipulos et sequaces morabaturque cum suis in montanis Novariensibus. Acci- dit autem quod propter intensa frigora multi ex eis qui erant in dictis montibus fame et frigore deficientes a viribus et a vita in suis erroribus perierunt. Ascendentes itaque fideles de exercitu ceperunt ibidem Dulci- num et cum eo circiter centum XL^ personas; mortui vero fame et frigore cum interfectis gladio [f* 185 a] quadringenti et amplius sunt inventi. Cum eodem quoque Dulcino fuit capta Margarita, non tam male- fica quam heretica, consors ejus in scelere et errore. Predicta vero captio facta fuit in epdomada sancta in die sancto Cene, sub anno Dominice incarnationis inchoato M». CCC». VIII*.; fuitque facta debita executio justicie de eisdem per curiam secularem ; fuitque dicta Margarita ante Dulcini oculos concisa membratim; dehinc et ipse Dulcinus membratim inciditur; et ainborum ossa et membra omnia pariter comburuntur cum quibusdam aliis suis complicibus, prout eorum scelera merebantur. Non tamen perversum dogma Dulcini, ipso extincto, penitus est extinctum ; unde inquisitores heretice pravitatis in partibus Ytalie et Tuscie et alibi contra omnes discipulos aut sequaces de predicta secta Gerardi et Dul- cini processerunt tamquam contra hereticos , inquirendo eos, et perse- quendo , et capiendo , et incarcerando, et penis canonicis et alias a jure positis et statutis puniendo. Fuerunt autem multi utriusque sexus post mortem prefati Dulcini de secta illa heretica conversi ad fidei catholice unitatem , recognoscentes et confitentes errores suos et sectam illam et heresim in juditio abjurantes ; et promittentes mandatis inquisitorum et Ecclesie simpliciter obedire , penitentias secundum qualitatem culparum publice susceperunt. Alii vero multi qui converti noluerunt relicti fue- runt curie [f» 185 b] seculari, et nonnulli alii latitaverunt et alii aufuge- runt ad diversas parles mundi et ad diversa regna se transtulerunt, ubi tanquam incogniti occulte et latenter magis possent sectam suam et doc- trinam erroneam et hereticam simplicibus seminare sub quadam simu- 94A - PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. secuntur, et interrogationes et responsiones eorum redigantur in scriptis per manum notarii publici et jurati, si comode possit haberi aut per duos viros ydoneos loco notarii conscribantur; et in examinatione eorum adhibeantur ad minus due religiose et discrete persone cum aliis testi- bus personis ecclesiasticis fidei zelatoribus et discretis. In primis inter- rogentur et examinentur de sua patria et parentibus, unde fuerunt aut traxerunt originem, et quare et quando de suis partibus recesserunt, et ad partes tales venerunt, et cum quibus et quantum steterunt in remotis partibus , et in quibus villis et cum quibus maxime conversali sunt in eisdem. Item, si unquam audiverunt nominari Gerardum Segarelli de Parma vel Duleinum dyocesis Novariensis de Lombardia, vel si ipsos vel alterum ipsorum viderunt, et ubi; et si unquam cum eis vel ipso- rum altero locuti fuerunt, et ubi; et quid credunt aut sentiunt de ipsis, vel de vita, aut secta, el doctrina ipsorum; et si reputant eos fuisse bonos homines, et habuisse, et tenuisse bonam sectam, et docuisse bo- nam doctrinam. ltem, si unquam viderunt aliquem de secta predictorum Gerardi et Dulcini vel de secta illorum qui dicuntur Apostoli seu de or- dine Apostolorum, vel si habuerunt aliquam societatem vel participatio- nem cum eis. Item, de habitu quem portant et de forma ejus, qui vide- tur esse habitus alicujus religionis, quando et ubi talem habitum assumpserunt et quibus [f^ 186 a] presentibus, et quem ordinem tenent et quam regulam profitentur, et si unquam ordo ipsorum quem tenent et talis habitus quem portant ab Ecclesia Romana fuit approbatus , et si sciunt aliquos alios qui talem ordinem teneant et habitum talem portent. ltem, de doctrina quam docent et de modo ejus quem in docendo tenent dicendo : Penitentiam agile, appropimquabit enim regnum celorum, can- tando in locis publicis coram populo, et de aliiscirca hec que communi- ter videntur fieri et dici et cantari ab eis; unde habuerunt ista et quis docuit eis, et quare ista faciunt, cum non sint instituta fieri ab Ecclesia Romana nec a prelatis Ecclesie, et in hoc manifeste apparcant singulares et a communi conversatione fidelium tam religiosorum quam aliarum personarum et victu et ritu dissidentes ; et a quanto tempore talia ab eis fieri inceperunt. Item, si aliquem vel aliquos monuerunt vel induxerunt ad talem habitum assumendum et portandum, et ad similem ritum et modum vivendi tenendum, et ad consimilia faciendum, et quos, et quot, et quare. Item, si fuerunt confessi illo anno peccata sua, et cui; et 8i communicaverunt seu receperunt Corpus Christi, et ubi; cum ipsi pre- dicent penitentiam esse faciendam, et ad veram penitentiam, post cordis contritionem, requiratur oris confessio de peccato facienda sacerdoti ordi- nato per episcopum de Ecclesia Romana, et nonalii, et cum omnes fideles teneantur semel in anno peccata sua confiteri proprio sacerdoti et commu- nicare in Pascha, maxime videntur teneri ad hoc qui talem vitam perfectam pretendurit exterius et ostendunt. Ex predictis generalibus [f* 486 b] inter- rogationibus et aliis consimilibusque tunc occurrerintfaciende, causa et oc- C. 946 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. religionis non approbatus sit interdictus et prohibitus ad portandum, tam etiam ex forma et modo doctrine sue quam tenent et servant, qua- lem formam et modum tradiderunt prefati Gerardus et Dulcinus et sui sequaces, qui Ápostolos se appellant, quam etiam ex congregationibus privatis et ex conventiculis que faciunt in occulto, debent detineri in carcere, quilibet separatim et nullo modo plures insimul, ut ab eis melius veritas habeatur; et caveatur diligenter quod nulli de suis com- plicibus aliquo modo possint eis loqui, nec litteras vel nunciationes ali- quas mittere per quas valeant informari et amplius indurari; et nichi- lominus cum fidelibus catholicis fidei zelatoribus qui viderunt eos conversantes , diligenter et sollicite inquiratur de hiis que viderunt vel audiverunt de eisdem ; et fiat informatio de omnibus que contra ipsos legitime poterunt inveniri per que ipsorum falsitas detegatur. 5. Modus abjurandi heresim (4). Si qui vero de predicta secta sponte converti voluerint et redire ad ecclesiasticam unitatem et dictam sectam penitus abjurare et mandatis Ecclesie simpliciter obedire, recipiendi sunt ad penitentiam, facta prius confessione ab eisdem in juditio et recepta de suis erroribus et compli- cibus omnibus quos noverint dicte secte sub forma que sequitur in hunc modum. Anno Domini M». CCC». XVl»., in kalendis maii, talis N. de taliloco, seu patria, de tali dyocesi, antequam caperetur veniens [f^ 187 a] per se ip- sum (vei sic : postquam captus fuit et devictus), conversus a secta dampnata illorum qui falso se dicunt Apostolos seu de Apostolorum or- dine ab Ecclesia reprobato ad ecclesiasticam unitatem , constitutus in juditio coram religioso viro tali N., de ordine Predicatorum, inquisitore heretice pravitatis in regno Francie auctoritate sedis apostolice deputato, juratus ad sancta Dei Evangelia plenam et meram dicere veritatem de facto heresis cujuscumque secte dampnate, et specialiter secte illorum qui dicuntur de prefato conficto Apostolorum ordine reprobato, tam de se ipso sicut de principali quam de aliis personis vivis et mortuis sicut testis, dixit el confessus fuit quod tot anni sunt, etc. (vel sic post illud : vivis et mortuis sicut testis : postquam alias negaverat veritatem in ju- ditio contra proprium juramentum, rediens ad cor suum, usus consilio saniori , corrigendo se et dictum suum, dixit et confessus fuit quod tot anni sunt) quod talis N. commendavit sibi semel, vel pluries, vitam et sectam predictam et ordinem predictum inducendo ipsum ad amorem et credentiam dicte secle (emprimantur 1n. effectu verba commendationis (1) Ce titre n'est pas dans le manuscrit. QUINTA PARS. 947 ei modus commendandi et ndwucend:). Item, dixit et confessus fuit quod post predicta, tali tempore, in tali villa et in tali loco, ipse qui loquitur fuit factus de dicta secta seu ordine et receptus ad eam per talem N. qui erat de dicia secta seu de ordine, per talem modum, presentibus talibus (exprimantur singula); et ex tunc ipse qui loquitur tenuit et servavit dictam sectam seu [f^ 187] ordinem, portando talem habitum (describa- fur) et vivendo secundum modum et ritum dicti ordinis, eundo seu discurrendo de villa ad villam, mendicando, et dicendo, et faciendo, et docendo eo modo quo alii dicte secte dicunt, faciunt et docent, et con- versando cum eisdem sicut unus ex eis. Interrogatus de locis seu villis in quibus fuit ex tunc taliter conversatus , respondit quod in tali et in tali (exprimantur). Interrogatus cum quibus sociis de dicta secta, res- pondit quod cum talibus et talibus (ezxprimantur). Interrogatus si aliquos induxit seu attraxit ad dictam sectam seu ordinem, respondit quod sic tales et tales, tali tempore, in tali villa, per talem modum, presentibus talibus (emprimantur singula). Interrogatus de credentibus, et amicis, et recep- tatoribus ipsorum qui sciebant ipsum qui loquitur et alios esse tales et consentiebant in facto ipsorum, respondit quod in tali villa sunt cre- dentes, receptatores et consentientes in facto ipsorum tales et tales, et in tali villa sunt tales et tales (exprimantur singula et loca et nomina personarum). Interrogatus quomodo ipse scit quod essent credentes et consentientes in facto ipsorum, respondit quod ipse vel tales socii sui ipso presente exposuerunt eis factum ipsorum, et ipsi videbantur ap- probare et eis videbantur placere, et audiverunt verba, et monitiones, et exortationes ipsius qui loquitur et sociorum suorum semel, vel plu- ries, in secreto cum aliis personis, credentibus et consentientibus, et videbantur eis placere et benefaciebant eis et recipiebant eos in hospi- ciis suis [f* 187 c| (exprimantur singula). Interrogatus de sociis suis qui sunt similiter tenentes et servantes dictam sectam seu ordinem, quos ipse vidit et cum quibus fuit, respondit quod tales et tales (expri- mantur nomina omnium singillatim et unde sunt vel unde fuerunt) et predictos vidit servantes el tenentes dictam sectam et ordinem et mo- dum et ritum ipsius in conversando et predicando sicut ipse et alii fa- ciebant (declarentur illa. que circa hec et ad hec pertinebunt). Interro- gatus si illi qui sunt de dicto ordine promittunt aliquam obedientiam alicui, respondit (exprimatur ?d quod respondit). Interrogatus quid promittunt vel ad quid se obligant illi qui ad dictum ordinem recipiun- tur, respondit quod talia et talia (exprimatur). Interrogatus si scivit vel audivit dici vel credidit quod dictus ordo fuerit per Romanam Ecclesiam approbatus , respondit quod non. Interrogatus si unquam audivit dici a Sociis suis vel ab aliquibus aliis, vel alias ipse scivit quod Ecclesia Ro- mana sicut prelati et inquisitores hereticorum persequerentur dictum ordinem et illos qui tenent ipsum, respondit quod hoc audivit et scivit et ita credebat et tenebat. Interrogatus si unquam scivit vel audivit dici 948 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. quod aliqui de dicto ordine fuerunt capti per inquisitores et incarce- rati, vel puniti, seu relicti curie seculari vel combusti, respondit quod sic tales et tales et tales in talibus villis (exprimantur nomina singulo- rum). Interrogatus de modo vivendi quem tenent et servant,et si jejunant et quantum, et si orant, et quas orationes faciunt, respondit [f* 187 d] quod modus vivendi, jejunandi et orandi eorum est talis et talis (expri- mantur). Interrogatus de modo quem tenent et habent in predicando, et docendo, seu exhorlando, vel informando se ipsos vel alios, respondit quod talem et talem (exprimantur singula). Interrogatus si unquam congregant se, vel veniunt alicubi de nocte ad docendum vel aliquid aliud faciendum, et quando, ubi et quomodo, respondit quod sit taliter et taliter (exprimantur singula). Interrogatus si habent aliquod tempus determinatum in anno vel aliquem locum specialiter deputatum ad fa- ciendum aliquam congregationem majorem ad tractandum de negociis suis, respondit (exprimatur). Interrogatus in speciali de doctrina erro- nea seu erroribus eorum quos tenent et docent contra fidem Ecclesie Romane aut contra communem statum prelatorum et clericorum et reli- giosorum, respondit et confessus fuit quod tales et tales (et tn tsto loco ez- pronantur errores quos 1pse confitens dixerit. per se ipsum singillatim el dislincle. per. articulos 1slo inodo. Primo recognovit et confessus fuit quod dicunt et docent et credunt et tenent de Ecclesia Romana hoc et hoc (exprimatur). Item, de papa credunt et dicunt seu dogmatizant boc et hoc (exprimatur). Item, de prelatis et clericis et religiosis credunt et dicunt et dogmatizant hoc et hoc (exprimatur ; et sic de singulis aliis sicut 1?pse. ecpressit et. confessus fuit singillatim). Postquam autem ipse confitens dixerit et expresserit illos errores et illos articulos in quibus deviant a communi [f* 488 a] statu et a fide Ecclesie Romane de quibus fuerit recordatus, tunc etiam poterit interrogari et examinari, caute tamen, de aliis quos ipse non expresserit qui superius sunt nominati , si aliquid scit vel audivit de eis dici, et quid ipse credidit aut tenuit de eisdem (e£. scribatur 1d quod. responderit). Interrogatus si ipse credidit dictos errores de quibus confessus est esse veros, et dictam sectam seu dictum ordinem Pseudo-apostolorum esse bonum, et quod ipse vel illi qui tenereut dictum ordinem et dictos errores tenerent bonam fidem et bonam vitam iu qua possent salvari. quamvis ipse sciret quod erant contrarii Ecclesie Romane, et quod illi qui tene::t fidem Ecclesie Romane persequebantur eos , respondit quod sic. Interrogatus quanto tempore stetit in dicta credentia, respondit quod tanto tempore (exprimatur : tot annis, tel sic : ab illo tempore quo primo concensit, sicut dixit supra, usque ad tale tempus exprimatur). Interrogatus si modo credit ita, res- pondit quod non; set vult vivere et mori in fide Romane Ecclesie et pe- tivit reconciliari et absolvi a sententia excommuuicationis. QUINTA PARS. 349 6. Modus scribendi abjurationem per notarium talis est. Et ibidem predictus talis N. in juditio constitutus coram prefato inqui- silore vel tali episcopo, sacrosanctis Evangeliis Dei positis coram ipso, flexis genibus , abjuravit penitus omnem heresim extollentem se adver- sus fidem catholicam Domini Jhesu Christi, et omnem credentiam et favorem el receptationem et defensionem hereticorum cujuscumque secte reprobate , quibuscumque nominibus censeantur, et specialiter [f* 188 b] abjuravit sectam illorum et heresim qui dicunt se tenere illam vitam quam falso dicunt apostolicam el perfectam, seu illum ordinem illorum Pseudo-apostolorum quem sedes romana et apostolica minime approbavit, set pocius reprobavit, sub pena que de jure debetur relap- sis in heresim in juditio abjuratam. Item, promisit et juravit se pro posse suo persequi et revelare seu detegere hereticos, et credentes, et fauto- res , et receptatores, et defensores eorum, ac etiam pro heresi fugittivos, el specialiter de dicta secta Pseudo-apostolorum , quandocumque et ubi- cumque sciverit eos esse vel aliquem de predictis. Item, promisit et ju- ravit se tenere et servare fidem catholicam quam Romana Ecclesia pre- dicat et observat, et parere mandatis Ecclesie et inquisitorum et recipere et pro posse suo proficere et complere penitentiam sive penam quam inquisitores sibi duxerint injungendam, et nunquam fugere nec se scienter et contumaciter absentare, set venire coram ipsis ad diem et dies, quandocumque et quocienscumque fuerit requisitus, et adhuc obli- gavit se et omuia bona sua; et sic ibidem fuit per dictum inquisitorem reconciliatus et secundum formam Ecclesie ab excommunicationis vin- culo absolutus, si tamen de corde bono et fide non ficta ad Ecclesie redierit unitatem, et mandata sibi injuncta servaverit, el plenam et meram tam de se quam de aliis de facto heresis confessus fuerit verita- tem. Hec deposuit et confessus fuil et predicto modo abjuravit, promi- sitque atque juravit coram prefato inquisitore, anno et die quibus supra, in [f* 488 c] aula domus inquisitionis, vel in tali loco, in presentia et testimonio talium et talium testium ad hoc vocatorum, et mei talis no- tarii publici et jurati qui presens interfui, et scripsi, et recepi , et in publicam formam redegi. 7. Hec est forma seu modus conveniens abjurandi heresim in juditio. Ego talis N. in juditio constitutus coram vobis inquisitore tali, vel episcopo lali, sacrosanctis Evangeliis Dei coram me positis , flexis geni- bus , abjuro et renego penitus omnem heresim extollentem se adversus fidem catholicam Domini Jhesu Christi, et omnem credentiam et favo- 350 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. rem et receptationem et defensionem hereticorum cujuscumque secte reprobate, quibuscumque nominibus censeatur, et specialiter abjuro sectam illorum et heresim qui se falso dicunt tenere illam vitam quam dicunt apostolicam et perfectam vitam, seu illum ordinem Pseudo-apos- lolorum quem sedesromana et apostolica minime approbavit, set pocius reprobavit, sub pena que de jure debetur relapsis in heresim in juditio abjuratam. Item, promitto et juro me pro posse meo persequi et revelare seu detegere hereticos et credentes et fautores et receptatores et defensores eorum, ac etiam pro heresi fugittivos, et specialiter de dicta secta Pseudo- apostolorum , quandocumque et ubicumque scivero eos esse vel aliquem de predictis. Item, promitto et juro quod tenebo et servabo fidem catholi- cam quam Romana Ecclesia predicat et observat. ltem, promitto et juro quod parebo mandatis Ecclesie et vestris [f» 188 d] ac successorum ves- trorum, et quod recipiam el pro posse meo perficiam et complebo penam seu penitentiam quam vos vel ipsi mihi duxeritis imponendam seu etiam injungendam, et quod nunquam fugiam nec me contumaciter absentabo, set veniam coram vobis vel ipsis ad diem et dies, quandocumque et quocienscumque fuero mandatus seu requisitus ; et ad hoc et pro hoc obligo me et omnia bona mea. 8. Littera directa ad partes Hyspanie contra sectatores Dulcini here- tici qui se falso Christi Apostolos nominant et fatentur. Venerabilibus in Christo patribus ac dominis reverendis universis ecclesiarum prelatis ac religiosis viris fratribus Predicatorum et Minorum aliorumque ordinum ejusdem regionis, zelatoribus fidei Domini Jhesu Christi in partibus Hispanie, ad quos presentes littere pervenerint, fra- ter Bernardus Guidonis ordinis Predicatorum, inquisitor heretice pra- vitalis in regno Francie et specialiter in partibus Tholosanis auctoritate sedis apostolice deputatus, eternam salutem in actore et consummatore fidei et salutis Domino Jhesu Christo. — Ad extirpanda de medio populi Christiani zizania que habundantius in hiis retro annis supercreverunt, seminante illa zizaniorum satore diabolo inimico, tanto studiosius invigi- landum est quanto perniciosius negligentur in necem catholici seminis pervagari et in tantum supercrescere quod triticum vere fidei in agro Dominico suffocarent. Dudum si quidem, sicut nobis et ceteris inquisito- ribus [f* 489 a] heretice pravitatis multipliciter coinpertum est et aper- tum et effectum est notorium in partibus maxime Lombardie, ille hu- mani generis pervicax inimicus qui ab initio visus est omnipharia sua perfidia ac invidia salutem hominis impedire, novissime diebus istis, ab annis non paucis citra, per quemdam sue nequicie ministrum et operarium iniquitatis Gerardum Segarelli de Parma nomine et natione, QUINTA PARS. 391 venena nove heresis sparsit mortifera, multosque effecit et infecit disci- pulos sui perversi dogmatis sectatores; qui tandem deprehensus in errore heresis et horrore dampnatus per Ecclesie juditium et diffiniti- vam sententiam inquisitorum heresis, velut heresiarcha notorius relic- tus seculari juditio, animadversione debita punitus est et combustus. Set reliquit semen pessimum, semen nequam, scilicet sibi discipulum unum ex filiis sceleratis, magistrum erroris et perversorum dogmatum assertorem , non solum imitatorem veterum set novarum heresum in- ventorem , quemdam Dulcinum nomine, Novariensem origine, qui sui dampnati magistri sequens vestigia plures fecit sibi discipulos et sequaces quos suos apostolos nominavit, devians eos ab unitate fidei et abducens ab obedientia summi pontificis successoris beati Petri et vicarii in terris Domini Jhesu Christi, se ipsum ipsis preficiens in prelatum et ipsos sibi subiciens in subjectos, novis et pestiferis doctrinis eos inficiens et cor- rumpens ; qui multiplicati sunt super numerum, adeo quod milia milium ipsum secuti sunt falsa docentem, vana promittentem, seducentem et [f 189 b] in errorem mittentem ; contra quos diu et multum laboratum est per inquisitores heretice pravitatis in illis partibus , cruce cum pec- catorum indulgentia contra ipsos de mandato apostolico publice predi- cata, et alias contra eos fidelium exercitu adunato. Diu quoque ipsi resti- terunt rebelles lumini, latitantes nunc in montibus, nunc in speluncis et cavernis terre sicut noctue et filii tenebrarum : tandemque heresiarcha Dulcinus cum multis sequacibus suis captus est in epdomada sancta in die sancto Cene, sub anno IncarnationisDominice inchoato M». CCC», VIITo. ; fuitque cum Margarita, non tam malefica quam heretica , consorte ejus in scelere et errore, et cum pluribus aliis sequacibus et discipulis suis captus et deprehensus ; fueruntque per diffinitivam sententiam et juditium Ecclesie judicati et relicti tanquam heretici juditio seculari animadversione debita puniendi ; et sic traditi sunt. ultrici- bus flammis deputati eterno incendio concremandi. Non tamen, ipsis exlinclis, perversum dogma ipsorum penitus est extinctum , nec ipso- ram secla heretica et dampnata sic succidi potuit radicitus et evelli quin eliam germen et reliquie remanerent; ex quo tanquam herbe pessime pullulantes et germinantes multiplicati sunt et creverunt. Hii sunt Pseudo-apostoli, discipuli predictorum Gerardi et Dulcini, a quibus Gerardite et Dulcinite nominari possunt ; qui se falso dicunt Christi Apostolos et paupertatis evangelice professores, finguntque se pauperes spiritu appellari [f* 189 c] et apostolorum vestigia imitari, confingentes quemdam ordinem penitentium cujus fratres invicem se appellant; quem sancta Romana Ecclesia cujus est ordines confirmare, non solum non approbavit, verum etiam ut sectam hereticam condempnavit. Hii sunt penitentiam simulantes, et tanquam symie effigiantes figuram penitentie dicunt et clamitant ut sepius in compitis et plateis : Penitentiam agtte , appropinquabit regnum, celorum , et interdum : Salve, Regina, et que- 252 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. dam alia hujusmodi, ad captandum auditum et demulcendum aures au- dientium et seducendum corda simplicium canttantes, cum tamen extra unitatem et obedientiam sancte ac catholice Romane Ecclesie a qua ipsi precisi sunt, nulla sit vera penitentia nec salubris. Hii sunt qui non intrantes per hostium in ovile Dominicum aliunde ascendunt et fu- rentur et perdant et mactent non tam corpora quam animas preciosas. Hii sunt vulpecule qui facies quidem habentes diversas set caudas ad invicem alligatas, vineam Domini Sabaot, Ecclesiam videlicet catholicam diffusam per orbem , demoliri conantur, circumeuntes mare et aridam, et occulia conventicula facientes, segregantes se a communi conversa- tione fidelium , vita et moribus victu et habitu dissidentes. Hii sunt qui pretendunt. quamdam fictam et falsam exterius speciem et ymaginem sanctitatis per quam facilius simplicibus persuadeant et seducant. Ex quibus omnibus et aliis nonnullis dicerni possunt a Christi ovibus per pas- tores Ecclesie, si vigiles fuerint super gregem sibi commissum et custodes solliciti. Sunt etenim lupi rapaces et vestimentis [f» 189 d] ovium ex- trinsecus apparentes ut securius insidientur incautis et secum pertrahant in baratrum secte sue suis retibus irrelitos; unde expedit, immo ne- cesse est ut contra ipsos ex adverso ab omnibus Christi fidelibus virili- ler consurgatur ut credentium de finibus expellantur, ne sua contagione pesufera inficiant oves sanas. Horum quamplures in annis proxime jam transactis ab anno Dominice Incarnationis Me. CCC». et etiam paulo ante a facie inquisitorum persequentium de suis finibus fugientes in par- tes Hyspanie transierunt, patriam illam lustrare non illustrare queren- tes , ut ibi minus cognili quam in suis partibus magis noceant magisque inficiant, el eo confidentius quo latentius faciant sibi similes sectatores perditionis filios et gehenne. Horum nomina non pauca de libro vite nisi resipuerint deleta apud nos conscripta habentur, detecta per eum in juditio coram nobis qui vidit et audivit et scivit et cum eisdem fuit ibi et alibi conversatus. Vigilate, pastores, super custodiam gregis vestri ; consurgite, fidei zelatores, ut tales qui apud vos ubilibet reperti fuerint capiantur et diligenter et caute examinentur; et qui deprehensi fuerint exortentur el invitentur ad conversionem; et si converti noluerint et reverti ad ecclesiasticam unitatem, abjurata penitus in juditio secta illa et omni alia heretica pravitate, detrudantur in certum locum ad peni- lentiam peragendam; et probetur ne simulata conversione redeant frau- dulenter, et alios ymo pocius se ipsos fallentes , sub agni specie gerant [f* 190 à] lupum ; requiranturque et cogantur suos errores fateri suos- que complices in juditio revelare. Qui nisi examinati absolute voluerint mandatis Ecclesie obedire et abjurare heresim et sponte redire ad eccle- siaslicam unitatem , postquam legitime et canonice moniti el invitati fuerint ad conversionem et rationabiliter expectati, communicato super hoc consilio sapientium, relinquantur seculari juditio, animadversione debita puniendi secundum canonicas sanctiones. In quorum omnium 994 PRACTICA INQUISITIONIS HERETICE PRAVITATIS. cialem, et quoad ritum vivendi ejusdem singularem a communi con- versalione et vita fidelium dissidentem, et quoad omnia et singula in quibus a sana doctrina [f» 190 c] et a potestate clavium Ecclesie et pre- latorum ejus in aliquo deviat aut discordat, quem ordinem jamdudum per tot annos tenui el servavi, el cum seclatoribus et observatoribus ejusdem ordinis conversatus fui, quam sectam et quem ordinem quidam nomine Gerardus Segarelli de Parma adinvenisse dicitur et primus ini- ciator ejus fuisse , eandemque sectam et ordinem alter quidam Dulcinus nomine , Novariensis origine. post dictum Gerardum Segarelli cum mul- tis sequacibus dicitur tenuisse et defeudisse, quem Gerardum et quem Dulcinum ac etiam nonnullos complices eorumdem et dicti ordinis sec- tatores audivi postmodum fuisse condempnatos tanquam hereticos per juditium prelatorum et inquisitorum heretice pravitatis, predictosque credo et reputo fuisse juste tanquam hereticos condempnatos et damp- natos. Item, corde credo et ore confiteor esse unam sanctam catholicam Ecclesiam, cui in presenti presidet tanquam vicarius Domini Jhesu Christi sanctissimus pater dominus Johannes papa XXII, extra cujus Ecclesie fidem et obedientiam non est salus. Item, abjuro et revoco omnia et singula illa que dixi et asserui dudum in juditio in quibus aliquis error aut aliqua falsa opinio aut doctrina erronea esse cognoscitur aut depre- henditur quoquo modo, et specialiter et expresse revoco et abjuro id quod dixeram me credere et tenere dictum ordinem Pseudo-apostolorum esse bonum et quod illi qui tenent dictum ordinem, quem prius audi- veram non fuisse per sedem apostolicam approbatum, quin pocius [ff 190 d] reprobatum, possent salvari tenendo ipsum, si tamen non faceret peccata alia contra mandata Dei. Item, id quod dixeram me cre- dere quod papa romanus et prelati Ecclesie et religiosi et inquisitores heretice pravitatis peccabant et faciebant injuste persequendo dictum ordinem et observatores ejusdem. ltem, id quod dixeram me credere quod* sententia excommunicationis lata per romanum pontificem aut per apos- tolicam sedem vel per prelatos Ecclesie contra observantes dictum ordi- nem non ligabat eosdem. Item, id quod dixeram quod non reputabam me esse excommunicatum tenendo dictam sectam et dictum ordinem, quamvis audivissem dici et crederem ita esse quod omnes tenentes dic- tum ordinem erant excommunicati per Ecclesiam. ltem, id quod dixeram quod, quando paupertas fuit mutata et sublata ab Ecclesia tempore sancli Silvestri, vite sauctitas fuit ablata et subtracta ab. Ecclesia et dyabolus intravit in socios sancti Silvestri et postea in hunc mun- dum. ltem, id quod dixeram quod papa romanus aut prelati Ecclesie non possunt juste prohibere per sententiam excommunicationis quod nullus dictum ordinem teneat et observet et quod tali prohibitioni aut senten- tie non est obediendum. ftem, id quod dixeram esse duplicem ecclesiam, videlicet spiritualem que est in hominibus qui vivunt in paupertate per- fecta et in obedientia spirituali ad Deum solum et non ad aliquem homi- QUINTA PARS. 909 nem, et carnalem que est illorum qui carnaliter et in deliciis carnis vivunt sub obedientia hominis. Et confiteor unam tantum esse Eccle- siam in qua sunt tam boni quam mali [f» 194 a]. Item, revoco et abjuro opinionem erroneam quam aliquando habui et tenui, credendo quod jurare in juditio et pro veritate dicenda erat illicitum et peccatum, et credendo quod omne juramentum indistincte esset prohibitum a Deo lanquam illicitum et peccatum. Et confiteor me credere quod licitum sit jurare pro veritate in juditio asserenda secundum quod sancta Romana Ecclesia tradidit et instituit et observat. (Consimilt modo exprimantur , si aliqui alit errores seu articuli erronet fuerint. abjurandi ; et 1n fine concludatur n hunc modum abjuratio generalis.) Item, ego prefatus talis abjuro penitus heresim et errorem extollentem se adversus sanctam Romanam Ecclesiam et apostolicam sedem et fidem Domini Jhesu Christi , et omnem favorem et participationem et defen- sionem et credentiam hereticorum cujuscumque secte dampnate et spe- cialiter et expresse secte illorum qui Pseudo-apostoli nominantur, sub pena que de jure debetur relapsis in heresim in juditio abjuratam. Et promitto et juro me tenere fidem quam sancta Romana Ecclesia predicat et observat. Item, promitto et juro me pro posse meo persequi et dete- : gere aut revelare et facere capi et reddi inquisitoribus heretice pravi- tatis hereticos, etc. (Require alibi ; scribatur 1n. hoc loco...) Exphctt tractatus de practica, officii «uqwisilionis compositus et. com- pilatus per. venerabilem et religiosum virum bone memorie fratrem Ber- nardum Gwidonis auctoritate apostolica $n. regno Francie, maoime n partibus Tholosanis, inquisitorem heretice pravitatis deputatum , qui postmodum fwit factus episcopus Lodovensis , cujus t anima, requiescat tn pace. Ámen (^). (1) L/ Explicit manque dans le ms. 387. Torivs OPERIS DIVISIO. *. e. e. . . * » . . . e. hd . . LJ . . . . . . e . . . * [] . PARS PRIMA. Di TRACTATIB IN BAG PARTE. - 6 e e e e eB e e e e e e e e n e n n nn 1. 2. J. X» c «00o-10» Qum 17. 18. 19. 20. 21. 22. Forma communis citationis. . . . TP Forma alia specialis citandi aliquem cruce signatum qui dicitur aufugisse. . e Littera generalis ad capiendum perfectos hereticos et famosos. . . . . . . Forma litterarum ad capiendum aliquem diffamatum de heresi vel suspectum. . Forma specialis citandi aliquem cruce signatum qui cruces non portat modo et forma quibus eidem sunt imposite etinjncte. . . ........ "P . Forma alia ad capiendos hereticos seu Valdenses. . . e rm n n . Forma scribendi ad capiendum personas per aliquem ad hoc specialiterdeputatum. . Forma alia generalior et communior ad personas culpabiles capiendas.. . . . . Forma communis ad citandum fugittivos et eos qui contumaciter se absentant. . Forma citationis secunde contra fugittivos pro heresi et in causa fidei contu- maces . . . . * . . e. e. e. . L] . . e. » *. e . Item, forma alia specialis citandi notorios fugitivos. . PEE e. Forma communis sententie excommunicationis contra contumaces in causa fidei et pro heresi fugittivos.. . .......... . Forma specialis citandi illum qui temerarie deposuit cruces nomine penitentie sibi impositas et aufugit, qui etiam invenitur plura quam confessus fuit in heresi commisisse. . . . .. .. . ej n . Forma excommunicandi contumacem ac fugitivum qui cruces sibi impositas deposuit et citatus canonice non comparuit certa die. . . . . .. . Forma citationis fugittivorum pro heresi ad audiendum diffinitivam sententiam, postquam per annum steterint excommunicati animo pertinaci. . Forma denunciandi excommunicatum et fugittivum de muro, postquam fuerat per sententiam inmuratus, necnon citandi ipsum ut perhemptorie compareat certa die.. . . . .. 4. ee rr or n on rn Forma citandi aliquem qui aufugit de muro in quo detinebatur medio tempore ut penitentiam acciperet pro commissis in facto heresis in juditio confessatis. Forma excommunicandi contumacem in causa fidei qui prius aufugit de car- cere muri ad quem fuerat ad agendum penitentiam sententialiter condemp- natus, vel qui nondum receperat penitentiam. pro commissis in heresi in juditio confessatis. . Forma absolutionis contumacis in causa fidei, si revertatur et velit mandatis Ecclesie obedire. ... ............... e|, Forma citandi fugittivum de muro et excommunicatum pro contumatia in causa fidei ultra annum, ut veniat diffinitivam sententiam auditurus, quamvis absens per contumaciani ac pertinatiam tunc existat.. . . Forma publicandi latam sententiam diffinitivam contra fugittivos pro facto here- sis in causa fidei contumaces. . . . .... ... 4... cles Forma citandi liberos et heredes ac bonorum detentores alicujus defuncti in heresi contra quem de jure fuerit ad sententiam procedendum. . . .... «« —QOo-a-10»0 QQUu»v6wuwmnm» v» e wr» o x» o» t9 — 9 14 15 958 INDEX. 23. Quando vero defunctus fuerit hereticatus qui antea confessus fuerat de facto heresis vel ctiam quando non fuerit hereticatus, set post abjuratam heresim commiserit in eadem modo infra scripto, perstringi poterit in littera citato- ria culpa cjus; de relapso et hereticato simul dicatur sic. . . . . . . 24. Forma secunde citationis quando nullus comparuerit prima vice, si inguisitori visum fuerit amplius facienda. . . . . . 25. Forma citandi testes nominatos in causa defensionis alicujus defuncti coram inquisitore.. . . . e. 26. Forma alia specialis in modo. loquendi ad citandum aliquem capellanum seu Sacerdotem in causa defensionis alicujus defuncti coram inquisitore.. . . . 21. Forma secunde citationis, si non comparuerit prima vice.. . . 28. Forina citaudi liberos et heredes seu bonorum detentores alicujus defuncti de quo pronunciandum est de e jure ipsum fore, si viveret, inmurandum propter bona vel tanquam relapsum in heresim seculari juditio relinquendum , ut certa die et loco veniant, si voluerint, diffinitivam sententiam audituri.. . . 29. Forma citandi liberos et heredes ac bonorum detentores alicujus defuncti in heresi cujus ossa fuerint exhumanda et comburenda, ut certa die et loco veniant, si voluerint, super hoc dillinitivam sententiam audituri. . . . 30. Forma ad citandum ut veniant ad sermonem penitentiam recepturi vel senten- tiam audituri.. . . . "M TP 31. Forma ad convocandum peritos ad consilium pro agentibus in remotis. . . . 32. Forma alia ad convocandum peritos presentes specialiter in aliquo studio generali. . . . "E . e 33. Forma scribendi episco o de cujus diocesi alique persone fuerint inmurande vel seculari juditio re opo de cuj si voluerit interesse vel aliquem mittere loco sui, vel saltem dare consilium super illis.. . . . . . RPM 94. Forma alia seu modus scribendi satis conveniens juxta tenorem novelle consti- tutionis. . . . . . eem om oe o9 o. 9 o9 n n n 35. Si vero scribatur capitulo, sede vacante, scribatur hoc modo. . . . . . . .- 36. Forma ulia specialis scribendi episcopo deeodem. .... lee. 37. Forma specialis citationis cum monitione canonica plurium personarum, cum expressione aut sine expressione nominum, que in aliqua communitate con- tra inquisitionis oflicium heretice pravitatis commiserunt in favorem et defensionem singularium personarum culpabilium de crimine :heresis , vel alias impediendo inquisitionis officium quoquo modo.. . . . . s 38. Forma seutencie excommunicationis contra personas que canonice et perhemp- torie citate infra certam diem comparerent coram inquisitore ad confitendum tam de se quam de aliis super impedimentis officio inquisitionis prestitis plenariam veritatem, minime comparuerunt nec se legitime excusaverunt. . SECUNDA PARS. Ds TRACTATIS IN HAC PARTE... . . . « . . em sol. n s 1. Forma relaxandi aliquem Judeum de muro ad quem fuerat pro commissis con- tra fidem per sententiam deputatus. . .. . .. . 2. Forma littere testimonialis de amovitione seu depositione crucum facta publice in sermone... TN TD 3. Forma littere testimonialis de eductione muri in sermone publico cum crucibus et peregrinationibus et aliis generalibus. . . .. e m t os 4. Forma relaxandi aliquem Judeum de muro ad quem fuerat pro commissis contra fidem per sententiam deputatus. . . . . . . eii oh on ns 9. Forma littere de penitentia arbitraria in sermone publico imposita seu injuncta de peregrinationibus faciendis sive crucibus portandis. . . . . . . . . . 6. Forma littere tali de penitentia arbitraria in publico sermone imposita et in- juncta de crucibus portandis et peregrinationibus et aliis generalibus obser- vandis.. . . . . eim om o9 om o. S o os o 9 9 s 7. Forma quedam specialis. imponendi penitentiam alicui extra sermonem pro verbis incautis et temerariis que contra se ipsum vel contra alium publice evomuit in scandalum plurimorum... . .. .. 4... cec ln nr 24 25 25 26 26 26 28 29 30 31 35 35 36 - L 39 40 42 43 8. 9. 10. E 12. 13. 14. 15. 35. 36. 31. 38. 39. 40. M. A2. 43. 44. 45. INDEX. Forma imponendi penitentiam minorem alicui juveni extra sermonem publicum super biis que commisit in heresi in juvenili etate. . . . . Forma de reconsiliatione et absolutione alicujus conversi a scismate et ritu et erroribus Grecorum.. . . fon e$ Forma littere ad imponendum penitentiam arbitrariam alicui extra sermonem ex aliqua causa rationabili.. . . . . , Forma littere commutandi aliquam penitentiam. [in] ingressum religionis ex aliqua pia causa. . . TP enn Forma littere absolvendi et quittandi aliquem. cui fuerit promissa gratia Si pro- curaret capi et haberi aliquem hereticum vel hereticos debito cum effectu. Forma littere ad imponendum penitentiam arbitrariam extra sermonem alicui Judeo pro hiis que commisit receptando aliquem vel aliquos baptizatos apos- tatas, vel alias favorem aliquem impendendo. . . . .. . Forma ad deponendum cruces extra sermonem non simpliciter set ad tempus ex aliqua pia causa. . . . . .. e; Forma ad deponendum cruces ex sermone etad commutandum. poregrinationes in alia determinata opera pietatis.. . . eros . Forma commissionis alicui faciende ad deponendum cruces. . . . ers . Forma alia specialis committendi alicui potestatem deponendi cruces. . . . . . Item, forma alia specialis commissionis de eodem. . . . . e. . Forma littere testimonialis inquisitoris super depositione crucum facta per alium vice ojus.. . . . . Forma alia deponendi seu commutandi cruces alicui intuitu liberorum.. . . . . Forma littere relaxandi de muro non simpliciter set ad tempus ex causa ali- qua speciali. . . . . . TOM . Forma brevis et communis commutandi peregrinationes in alia opera pietatis. . Item, forma alia communis commutandi et absolvendi a peregrinationibus. . . Item, forma alia quantum ad modum loquendi in casu aliquo speciali. . [tem, forma specialis ad commutandum peregrinationes. . Item, forma alia quittandi aliquem ab omnibus penis et penitentiis de gratia speciali quod nunquam vel rarissime fieri debet. e. . Forma seu modus citandi seu conveniendi heredes seu bonorum detentores illorum qui peregrinationes sibj injunctas seu alia imposita sibi onera dum viverent minime compleverunt.. . . . Modus scribendi ad compessendum heredes seu bonorum detentores illorum qui peregrinationes sibi injunctas minime compleverunt. . . Forma quittandi heredes alicujus defuncti, postquam satisfecerint super defectu peregrinationum quas dictus defunctus non compleverat dum vivebat. . . . . Forma absolvendi et quittandi aliquem a defectu peregrinationum.. . . . . . . Forina cujusdam commissionis particularis in casu. . . Forma denunciandi seu publicandi sententiam esse latam de domo aliqua di- ruenda. .. . . Forma scribendi ad applicandam - materiam alicujus domus piis usibus que propter heresim fuerit destruenda. . . . Forma scribendi contra molestantes illos quibus ad portandum cruces nomine penitentie sunt injuncte. Forma littere declarandi et pronuntiandi quod aliquis publicis officiis possit uti. Forma littere pro clerico jurato recepto ad fidelitatem et officium inquisitionis. Forma littere pro custode muri instituendo. . . . . . etm onn s Forma littere testimonialis pro juratis officii inquisitionis. . " . Forma littere pro licentia exeundi terminos alicui assignatos in penam ex c ali- qua causa rationabili. Forma scribendi littere testimonialis de actis publicis que in libris inquisitionis continentur : quod raro et non sine magna et rationabili causa fiat. Item, aliter de eodem in casu. Littera testimonialis de usu , cursu et stilo officii inquisitionis. quantum ad oc- cupationem bonorum faciendam aut etiam dimittendam Forma litterarum seu cedularum ad requirendum de provisione facienda perso- nis detentis in muro nondum sententiatis.. . . . .. .... ..... Forma recognitionis de solutione facta inquisitori. e. "EM Forma littere committendi locum inquisitoris ect alia in casu speciali. T 999 260 INDRI. 46. AT. A8. 49. 90. 91. 92. 93. 94. 99. 96. Item, forma alia de eodem in casu speciali. . . ... ........... Littera de hospitio inquisitionis Tholose non exponendo. eee oo om o» n o9 on n Forma requisitionis librorum Talmutorum Judeorum sub pena excommunica- tionis. . . . . . .. e m $m n m s ee o9 om o9 om eom oS oe 9 o on n. Forma mitigationis circa penam sentencie excommunicationis ex causa. . . . Bententia excommunicationis contra detentores et celatores librorum Judeorum. Requisitio senescalli Agenesii super libris Judeorum.. . . . . . . Commissio facta priori Fratrum Predicatorum Agenni super libris Judeorum inqurendis. ............... Bententia excommunicationis contra detentores et celatores librorum Judeorum in senescallia Agenni.. .'. . . e tn Modus seu forma sententie absolutorie aliquorum. qui fuerunt inculpati de ali- quibus erroribus seu heresibus aut criminibus super quibus inquisiti et exa- minati, cum non fuerint confessi nec convicti testibus, inventi sunt innocen- tes pariter et immunes. . . . em o9 o oh o9 o9 os oos o9 o. n on n Modus et forma faciendi seu assignandi pr ovisionem reddendam seu pensionem annuam persolvendam aliquibus personis seu fratribus qui fuerunt de or- dine milicie quondam Templi, postquam examinati diligenter inventi et judicati sunt et super heresibus et criminibus de quibus habebantur suspecti penitus inhbocentes. . . . . . TEM Modus et forma de provisione facienda certis personis que fuerunt ordinis quondam milicie Templi ex commissione apostolica speciali, uno ex eisdem pro se et pro multis aliis absentibus nominatim expressis supplicante. . . . TERTIA PARS. D& CONTENTIS IN HAC PARTE. . . «4 «4 4 seo Rh T 1. Sequentia eorum que in generali sermone inquisitorum in principio sunt agenda. . . . .. TM Tm 2. Formaactus notarii.. . . .. .. 4. eee leere, J. Forma juramenti senescalli et curialium domini regis manu elevata ad librum Evangeliorum. . ... .... TR DP 4. Eadem est forma juramenti consudum.. . . . . . . . ftm o, s 9. Bententia excommunicationis contra impedientes officium inquisitionis. "M 6. Ad gratiam de crucibusdeponendis.. . . . . . een 1. Forma educendi de muro cum crucibus et peregrinationibus et regulis vivendi generalibus. . . . . . 4 4 4 e e eer n nn T 8. In recitando culpas dupplex modus et ordo teneri peteritet servari. . . . . . 9. Modus recitandi culpas viventium et presentium personarum. TP 40. Modus conveniens abjurandi heresim in juditio. . . ... .... ..... 11. Modus specialis abjurandi aliquam specialem sectam ac errores. .. . .. . 12. Forma et modus absolutionis a sententia excommunicationis. . . . . .. e. 13. Forma ad imponendum penitentiam peregrinationum sine crucibus. . . . .. 144. Forma penitentie arbitrariede crucibus et peregrinationibus et aliis generalibus. 15. Monitio contra illos qui irrident aut molestant cruce signatos suam penitentiam facientes,.. . . . .. eee es TN "m 16. Forma sententie et penitentie inmurandorum. . . . . . . 47. Forma sententie contra aliquem falsum testem qui maliciose contra aliquem vel aliquos innocentes falso deposuit, volens eos involvere in crimine heretice pravitatis. .. ...-.. ees eem o9 o o 9 om o9 o9 m o9 on m on oh n n Alia forina de eodem in simili casu... . . . . cl rns 18. Forma sententie fugittivorum pro heresi de qua aut fuerunt confessati aut con- victi aut utrumque simul, et nichilominus aufugerunt. . . . .. Alia forma sententie contra contumaces in causa fidei, postquam per annum et amplius excommunicationis sententiam predicta contumacia sustinuerint.. 19. Forma sententie excommunicationis fiende in sermone inquisitorum publico vel in alia statione publica contra personas notatas, diffamatas de heresi ac pro heresi fugittivas, postquam citate canonice parere subterfugiunt et con- tumaciter se absentant. . .. .... 4.4.4. ee t rn tt n n9 71 14 T9 110 INDEX. 20. Forma sententie religiosi inmurandi et degradandi qui se opposuit officio inqui- sitionis in favorem et defensionem personarum condempnatarum pro heresi, unde incurrit sententiam excommunicationis quam ultra annum sustinuit animo pertinaci, ex quo restat quod est velut hereticus condempnandus. . 21. Modus seu forma degradationis actualis.. . . " 22. Forma potestatis date alicui inquisitori ad degradandum, absente episcopo. " 23. Degradatio Jobannis Philiberti sacerdotis.. . . . . . .. .. ...... 24. Forma sententie personarum defunctarum que forent, si viverent , inmurande, ratione duntaxat bonorum... . . . . $95. Forma sententie alicujus defuncti confessi in juditio de heresi dum vivebat , non tamen invenitur fuisse absolutus a sententia excommunicationis lata in canone contra tales... . . . e 26. Forma sententie alicujus defuncti qui fuit fautor hereticorum dum vivebat , de qua fautoria non invenitur judicialiter fuisse confessus nec a sententia 'ex- communicationis judicialiter absolutus. . . . . . . 27. Forma sententie personarum. defunctarum in heresi, aut jmpenitentium de eadem, seu hereticatarum in fine. . . ejr tm on 28. Forma alia contra defunctos impenitentes de crimine heresis. 29. Forma sententie relapsi in heresim in juditio abjuratam qui fuerit. tanquam talis relinquendus brachio et juditio curie secularis. 30. Forma sententie sacerdotis relapsi in heresim qui fuerit degradandus et degra- datus tradendus brachio et juditio curie secularis. . . . . . .. . .... 91. Forma sententie, si episcopus presens non fuerit. , 32. Forma sententie alicujus Manichei heretici obstinati nolentis converti ab erro- ribus nec reverti ad ecclesiasticam unitatem. . 339. Forma alia alterius heretici secte ejusdem qui, non solum non vult converti et redire ad ecclesiasticam unitatem, set etiam mortem sibi accelerat ponendo se in illa abstinentia quem vocant Enduram nichil penitus comedendo.. . 34. Forma sententie heretici de secta illorum qui appellantur Valdenses seu Pau- peres de Lugduno.. . . 35. Ordines quos dicunt Valdenses esse in sua ecclesia, scilicet episcopi, presbiteri et dyachoni. ! 36. Forma sententie alicujus qui prius confessus fuit in 'juditio et postea. revocavit et nichilominus testibus superatus est et convictus, nec voluit se defendere in juditio aut purgare, oblata sibi ex superhabundanti misericordia super hoc facultate. . . . el] c; 5 391. Forma sententie alicujus heretici obstinati de secta Bequinorum. . 38. Incidenter ponitur in hoc loco quid fuerit expediens inquisitoribus faciendum. 39. Errores secte Bequinorum et quibus vere doctrine argumentis destruantur. 40. Forma sententie degradationis et inmurationis contra aliquem religiosum vel presbiterum maleficum sortilegum et ydolatram qui demonibus tmmolavit. A1. Forma sententie degradationis et inmurationis contra aliquem sacerdotem rebapiizantem homines rite prius in forma Ecclesie baptizatos. . . 42. Forma sententie degradationis et inmurationis contra aliquem sacerdotem qui baptizavit aliquas ymagines in fontibus baptismalibus in forma baptismatis ad faciendum aliqua sortilegia vcl maleficia. Item, qui hostiam non conse- cratam ministravit scienter alicui loco hostie consecrate cum pari reverentia et honore. 43. Forma sententie inmurationis cum signo hostie rotundo contra personam ali- quam que de et cum Corpore Christi sortilegium aut maleficium aliquod perpetravit. . . 44. Forma sententie contra domum in. qua aliquis fuit hereticatus sciente domino domus... . .. .. .. ees 45. Forma reconsiliandi impeditores qui se opposuerunt oí officio inquisitorum.. e Modus jurandi et obligandi. . . .. .... ees sm hn sn n Modus abjurandi heresim. . . . . ...... .. "P Modus absolvendi hujusmodi excommunicatos a sententia excommunicatio- nisacanone. . . . . . . . . . m honos Modus seu forma punitionis seu penitentie 'imponende talibus. . . . . 46. Modus reconsiliandi aliquam civitatem seu communitatem alicujus civitatis, ville seu castri, que se opposuit inquisitoribus et eorum officio.. . . . . . 46 361 3602 | INDEX. Modus supplicandi et petendi absolutionem a sententia excommunicationis ineocasu. . .. 4. len Modus reconsiliandi ad gratiam et imponendi penitentiam in eodem casu. . 47. Forma pronunciandi super libris Judeorum qui Talmuti appellantur. . . . . . QUARTA PARS. Prologus et divisio quartepartis. . . . .. .. ..... ccr rn [. Commissio officii iinquisitionis.. . . . .. ......... ccn rr 1. Quedain committuntur inquisitoribus quod ad ea suscipienda et etiam exe- quenda tenentur ex precepto obedientie apostolice sedis. . . . . .. .. 2. Quedam committuntur inquisitoribus quod ad ea exequenda tenentur non ex precepto, set ex simplici mandato.. . . . .. ern ne 3. Quedam committuntur inquisitoribus quod ad eorum executionem non tenen- tur nec ex precepto, nec ex mandato. . . .... cel enn II. Juridictio seu potestas officii inquisitionis.. . . . . P 1. Altitudo officii inquisitionis. . . . . .. ...... cert e 2. Longitudo officii inquisitionis,. . . . . . .. e| om o9 o9 om om o9 s n t onm n]. 3. Profunditas seu soliditas officii inquisitionis.. . . . . . .. 4. --* À) Excommunicatio inquisitorum fortior ceterisexcommunicationibus in quatuor. a) Possunt cogere potestates seu rectores ad banniendum personas excom- municatasase. . . .. ...... e e imi o o9 ot os m onm 9 on on b) Possunt similiter cogere potestates seu rectores ad confiscandum bona excommunicatorum a 8e. . . . . 4 4 4 8 4 44e eot on n e c) Possunt persistentes per annum in excommunicatione sua tanquam here- ticos judicare. . . . . . . . . . e 9o o o9 om 9 o9 9 m om n n e d) Possunt excommunicare omnes participantes et communicantes cum ex- communicatis a Se.. . . . 4... 4 4 4 e eh om om nh on ong B) Precellentia absolutionis inquisitorum. . . . . . . .- em Rt nn C) Potestas inquisitorum in puniendo fortis et excellens. . . . . . .. " a) Possunt punire in persona. . . . . ..... .. ee 9 o mm on on b) Possunt punire in substantia bonorum aut rerum. . ... . c) Possunt punireinfama. . . . . . . .. e oh 9 oÉ nn d) Possunt punire in honore. . . . . . .. e e omo mom e t m e ot n n e) Vigor potestatis officii inquisitionis in hiis que committuntur inquisitori- 4. Latitudo officii inquisitionis. . . . . À) Que et in quos possunt inquisitores.. . . . .. err rs a) Possunt inquisitores procedere in eodem simul, vel separatim, aut singu- lariter. . .. . .. .... cerle . e|. f de pravitate heretica c) Possunt inquisitores omnibus et singulis de predictis redire volentibus ad Ecclesie unitatem absolutionis beneficium impartiri. . ......-.. d) Ad judicandum hereticos obstinatos vel ad infligendum penam perpetui carceris sive muri poterant etdebebant olim inquisitores procedere per se ipsos, vel dyocesanorum, vel vicariorum ipsorum consilio. . . . . . .. e) In examinatione testium debent adhibere secum duas personas religiosas. f) Possunt requirer., et requisiti tenentur obedire, ad conscribendum depo- siiones testium. . . . . .« 4.4 een es eee m om s] nm st n] g) Possunt nomina testium exprimere non publice, set secrete.. . . . . . h) Possunt committere tria : citationes testium , examinationes et denuncia- tiones sententiarum. . . . . «4 . 4 4 e e e e oe e e eom oom om on n on 1617 168 182 185 185 186 186 186 181 188 188 189 191 INDEX. 863 i) Possunt accersire peritos. . . . TIME j) Possunt convocare clerum et populum civitatum, castrorum aliorumque locorum. .. . .... DONRMDELCEET 1T k) Possunt procedere simpliciter et de plano.. . es e| m o, n 192 I) Possunt procedere contra illos qui commiserunt in crimine heresis, licet ad partes alias se transtulerint. . . . . . 492 m) Possunt facere sibi assignariet reddi libros in quibus. continentur inqui- sitiones facte per quoscumque. . . . . 193 n) Possunt facere observari omnia statuta contra hereticam pravitatem. .. 193 0) Inquisitores , de dyocesanorum vel, eis absentibus, vicariorum suor'um consilio, possunt privare hereticos, credentes, receptatores et defensores, eorumque filios et nepotes personatibus, dignitatibus et beneficiis ecclesias- ticis, et officiis publicis et honoribus quibuscumque. . . ... 195 D) Possunt dare indulgentiam viginti, vel quadraginta dierum , vel trium annorum. . . e. 497 q) Conceditur inquisitoribus et sociis ac notariis eorum indulgentia. s... 498 r) Possunt compescere predicatores, questuarios, ubi contingeret ex eorum redicatione vel questu congregationem fiendam vel alias fidei negotium impediri. . .. ........ TRE . TD 199 s) Possunt procedere contra omnes qui se opposuerint contra officium inqui- sitionis.. . . . RP 199 i) Possunt omnia Sibi commissa, invocato, si opus fuerit, auxilio brachii ge- cularis, contradictoresper censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compescendo, quocumque privilegio vel indulgentia non obstante. . . . 200 B) Declaratur latitudo potestatis inquisitorum circa ea que in sequentibus duo- decim articulis continentur... . . .............. . 204 a) Possunt inquisitores una cum dyocesanis, vel eorum vicariis, interpretari seu declarare si qua sunt dubia vel obscura in statutis contra hereticos editis. . . 201 b) Possunt compellere rectores civitatum aliorumque locorum in Lombardia ad faciendum conscribi in capitularibus suis et faciendum etiam observari constitutiones apostolicas et leges imperiales contra hereticos, credentes, fautores, et receptatores et defensores eorum editas. . . . . .. 202 C) Possunt in Lombardia dispensare in terminis positis in constitutionibus Innocentii pape II1IIti, infra quos tenentur rectores communitatum facere eligi officiales, et condempnare etsindicare precedentes proximo potestates prorogando eis terminum decem dierum.. . . . .....5... 908 d) Possunt in Lombardia eligere officiales et sindicatores. 0... ... 904 e) Possunt hoc inquisitores Lombardie, vel unus ipsorum.. . . . . .. . 204 f) Possunt audire dominos domorum in quibus heretici reperti fuerint. . . 204 g) i ossunt exigere penas ad quas se obligaverunt illi qui jurant parere man- 205 atis... .. . . .... h) Possunt facere publicari bona hereticorum et credentium erroribus eorum- dem post mortem ipsorum, in casu in quo ob heresim suiactoris heredes ad successionem bonorum non debent admitti. .. . 206 t) Possunt clericos sive sacerdotes inquisitionis officium impedientes. per- sonaliter capere et subire. . .. .... l.l rn tn 206 JJ Possunt excommunicare laycos disputantes. de fide catholica publice vel privatim, necnon illos qui sciunt hereticos vel aliquos occulta conventi- cula celebrantes, nisi cos studuerint seu procuraverint revelare. . . . 207 k) Possunt requirere presidentes alicui regimini ad faciendum justitiam de hereticis. . . . . ....... ccnl ... 207 ]) Possunt facere dirui domum seu domos cum appendiciis. suis.. .. . . 908 III. Executio officii inquisitionis.. . . . TR 2... 909 1. Executio officii Inquisitionis libera est et expedita, quia tollitur omne impe- dimentum. . . . 2... s.s... 900 À) Inquisitores non habent impedimentum a superioribus... 2... n s. s. 09 B) Inquisitores non habent impedimentum ab inferioribus contra quos pro- cedunt. . . . . 0... . 2 C) Inquisitores non habent impedimentum ab officialibus seu ministris quo- rum ministerio agunt. . . .. ....... c.c c.l. P.C... 9243 2604 INDEX. D) Inquisitores non habent impedimentum a testibus quos recipiunt. . . . . E) Inquisitores non habent impedimentum a defectibus qui contingunt... . 2. Forma debita procedendi ad actum et exercicium per quod venitur ad finem intentum. . . . .. T TAM . A)Ordoagendorum.. . . . . . .... ..... a) Primo et principaliter contra her eticos proceditur. Hereticorum quidam dicuntur heretici perfecti, quidam vero imperfecti. . . . . .. ... . b) De hereticis redeuntibus. . . ....... ee o9 o9 om o9 on 9 onm on | c) De hereticis recidivantibus. . ... .. . es d) Credentes hereticorum erroribus heretici judicantur. — De credentibus Valdensium erroribus. . . . . . T err, tm t on e) De fautoribus hereticorum... . . . .. IP a) Secundum plus et minus. . . .. ...... c.r res €) Secundum certum et dubium. . . . . . . . . TP 4) Secundum priuset posterius.. . . .. . ... TM f) De receptatoribus hereticorum... . . . . . . .. em ore om o on 9 on g)! De defensoribus hereticorum... . . . . . . .. . .. 0... B) Modus ipsius agentis, ut sit formatus et regulatus i inbonum.. . . . . . a) lnquisitor sit diligens ac fervens zelo veritatis fidei et salutis animarum. b) Inquisitor sit constans... . . . . . TC c) lnquisitor sit vigilans... . . . .. 4. ce e rrt onn s C) Species seu forma judicantis aut punientis. . . . . .. ...... QUINTA PARS. INTENTIO AUCTORIS ET MATERIA OPERIS. . . . . « e e e e eorom ooo. on oa on n INSTRUCTIO SEU INFORMATIO GENERALIS. . . « . . « e e eoo om oS on o. sn n I. De Manicheis moderni temporis.. . . .. ... ....... DEM . De erroribus Manicheorum imnoderni temporis.. . .. .. ......... . De modo et ritu vivendi ipsorum Manicheorum. . . . . .. ... ..... . De modo hereticandi seu recipiendi infirmos ad sectam et ordinem ipsorum. De modo dogmatizandi ipsorum. . . . .. e i$ ooos o9 em or tm on nm n . Interrogatoria ad credentes de secta Manicheorum TIONEM . . Instructio seu informatio quedam generalis. . . . . . . TOREM "M II. De secta Valdeusium. . .. ........ le eren etn . De secta Valdensium et primo de ejus origine et tempore quo incepit. . . . . . De triplici ipsorum Valdensium nuncupatione vulgata. . . . . . . . . enn . De erroribus Valdensium moderni temporis.. . . .......... . De modo seu ritu celebrandi missam ipsorum. . . . . . ... 4... ees De modo vivendi Valdensium. . . ............... : De modo docendi Valdensium. . . . . .... 4... ce leer s [E crsPDOEeTSDUTUSOEPTUTUTU ONLUS . De astuciis et fallaciis quibus se contegunt in respondendo... . . . . . . . . . De sophismatibus et duplicitatibus verborum ipsorum. . . . . . . .. .- . Interrogatoria specialia ad illos de secta Valdensium.. . . . . . . . . "E . De secta Pseudo-apostolorum. . . . .......... . De secta Pseudo-apostolorum qui dicunt se apostolos Christi.. . . . . . . . . De modo quo recipiuntur ad sectam et ordinem illum. . . . . . .. ...-* . Deerroribus dietesecte.. . ....... 4... rs De molo persuadendi quem servant publice Pseudo-apostoli. MEME De modo inquirendi et examinandi Pseudo-apostolos. . .......... . Interrogatoria generalia ad Pseudo-apostolos facienda. . .. .. ...... Interrogatoria specialia ad examinandum Pseudo-apostolos.. . Instructio scu informatio quedam ad cautelam circa predictos Pseudo-apostolos. IV. Desecta Bequinorun.. . .. ...... ele rh eror rt oer . Sequitur de secta Bequinorum.. . . .. ... 4. lec ee es . De erroribus seu opinionibus erroneis Bequinorum moderni temporis. . . . . . De modo et ritu conversandi ipsorum... . . ..... .. etn on . De signis quibus exterius aliqualiter distinguuntur. . . .. ss . De articulis erroneis aut scismaticis aut temerariis aut falsis Bequinorum pre- dictorum. . . . . . . . .....--.^.-.^55^5 e o ot 9| INSEL. 6. De modo examinandi et interrogandi Bequinos predictos. . . . . . . . . .. 1. Interrogatoria propria ad Bequinos moderni temporis. . . . .. - . ..-.* 8: Doctrina seu instructio contra astuciam et maliciam illorum qui requisiti holunt veritatem in juditio confiteri. . .......-..---.-.- cnl. 9. Forma prime sententie. . . . . . T em ot tm ns 10. Forma alterius sententie excommunicationis contra taliter contumacem. . . . 11. Instructio contra dolum et fallaciam illorum qui nolunt clare et lucide, se ambigue et obscure et in equivoco respondere. ee mot or e t m n n 12. De transitu fratris Petri Johannis quem Bequini et Bequine in suis conventi- culis venerantur et sepius legunt vel legi audiunt. . . . . . . . . . . . V. De perfidia Judeorum.. . . . ... .. .. ... TD 1. Sequitur de perfidia Judeorum contra fidem christianorum. . . . . . . . .. 2. De modo seu ritu quem Judei in rejudaysando conversos observant. . . . . . 3. Interrogatoria specialia ad Judeos et rejudayzatos. . . . . . . . - - «. - .-« 4. De intolerabili blasfemia Judeorum contra Christum et fidem ejus et populum christianum. . .. ......... TM VI. De sortilegis et divinis et invocatoribus demonum... . . . . . . « - - . «. 1. Sequitur de sortilegis et divinis et invocatoribus demonum... . . . . . ee 2. Interrogatoria ad sortilegos ct divinos et invocatores demonum.. . . . . .. VI. Sequitur de modo et forma abjurandi heresim in juditio.. . . . . . . . .- 1. De modo et forma communi abjurandi heresim in Juditio.. . . . . . . - .. 2. Modus scribendi abjurationem per notarium in fine confessionis. . . . . .. J. Modus concludendi ct scribendi in fine confessionis judicialis.. . . . . . . . 4. Modus quidam brevior scribendi abjurationem.. . . . . TOPPED" 9. Modus proprius abjurandi sectam et heresim Valdensium. .. .. ....- 6. Modus proprius abjurandi sectam et heresim Pseudo-apostolorum. . . . .. 1. Modus brevior abjurandi sectam predictam. . . . . ... «€ "m 8. Modus proprius abjurandi heresim Bequinorum. . . . . . . . . . TP 9. Modus abjurandi Judeorum qui deprehensi sunt et confessi se contra fidem catholicam enormiter deliquisse. . . . .. ... cll rns 10. Modus abjurandi illorum qui conversi a perfidia Judeorum ad fidem catholi- cam redierunt ad vomitum Judaismi. . . . . . . . . T 11. Modus abjurandi scisma Grecorum.. . . . . RN error 1?. Modus abjurandi pestem et errorem sortilegiorum aut divinationum et incan- 14. Forma instrumenti obligationis fidejussorie cautionis alicujus confessi relaxandi. 15. Forma alterius fidejussorie cautiopis alicujus non confessi relaxandi.. . . . . 16. Littera Clementis pape IIIIti : Cum adversus hereticam pravitatem. . . . . . A7. Littera Clementis pape Ill : Ad extirpanda. . . ....... es 18. Littera Nicholai pape IffIü : Precunctis. ........ TOME 19. Littera commissionis potestatis providendi desexinquisitoribus in regno Francie. 20. Forma seu modus abjurandi heresim in juditio. . . . .. . VIII De secta illorum qui se dicunt esse de ordine Apostolorum et asserunt se te- nere vitam apostolicam et evangelicam paupertatem, quando et quomodo in- ceperit et qui fuerunt inventores ejus, et de erroribus dicte secte, ut sciant presentes pariter et futuri, couscripta sunt que secuntur. . . 4... 4. . Quando et quomodo inceperit et qui fuerint inventores ejus. . . . . . . . ». Nunc de suis erroribus et predicti Gerardi magistri sui et sequacium eorum- dem consequenter. . . . 3. Mandatum domini Clementis pape Vii adversus Dulcinum.. . . .. .. ... 4. Modus inquirendi etexaminandi. . . .. .. rss err 9. Modus abjurandi heresim. . . . . . . . .. i oh oe. m tm ot] n n| . 6. Modus scribendi abjurationem per notarium. mom om o, m 9 m n n n n 7. Forma seu modus conveniens abjurandi heresim in juditio. . . . . . . .. . 8. Littera directa ad partes Hyspanie contra sectatores Dulcini. . . . . .. "" 3066 INDEX. 9. Littera Roderici Compostellane sedis archiepiscopus. . . . . . . . . . . ... 10. Forma seu modus proprius abjurandi in juditio sectam apostaticam Pseudo- apostolonum.. . . . . .. 4 4 4. e e e e ee eom oS n on on non Explcit.. . .. ........... leere lll nn ^om a — Ó— INDEX ANALYTICUS Afgnom, P. T ud anenses, p. 30 Albia, p. 97. Alexander lV, p. 173, 176, 177, 178, 179, 180, 181, 1857 189, 190, 191, 19, 193, 194, 196, 198, 199; 201,202, 203, 204, 206; 207, 208, 209, 210, 21 213, 215, 217, 320, 22; 227,228, 229, 230, 304; 341* Albertus Carentinus, p. 334. 'Amelius de Perlis, p. 133. Amodeus, comes Sabaudie, p. 34. Apostoli , "id. Paeudo-Apostoli. Appamia, p. 277. Aqua nigra, p. 309. Mu) Tholosanus, p. 28, 30, 120. Arnaldiste,, p. 3 Aux, p. 9 Avinio P. En 120, 265. Ax in Savartesio, p. 129. Banagcoli, p. 309. Basilicarum constructio, p. 36, M Beate Marie ecclesia in Auxi En Bequini, p. 2, 84, 93, 141, D 143, 145- 150, 28e 288, 296, 269. Bebrdus de Castaneto, episcopus Albien- sis, diffamatus, p. 4 Bernardus Guidonis 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 14, i 16, Lh, 18, E 2t 22,23. 25, 26, 97, 28, 29, 30, 31, 37, 43, 52, 58, 59, 60, 61, 62, $5, is. 86, 68. 69, 70, 74, 350, 353. Biterre, p. eol 265 '266, 270. Bonifacius VIII d 173, 176, 186, 487, 190, 191, 200, 330, 333, 5, 336. Burdegala, p. 340, 341, ur Burgundia, p. 210. Caputstagnum , p. 266, 270. Curcassonna, p.52, 6l, 66, 9T, 169, 104 264. Carolus, rex Sicilie et Provincie, p. S80, 24, 335. Castrum Narbonense , p. 3, 4, 6, 8, 9, 10, 13, 05, 16, 90. 32.1 h $4. Catalonia, p. 264, Cathari, p. 222, 309. Celatorég liroram Judeorum, p. 69, 71. Circumcisi , Clemens. A i3 nd 474, 116, 179, 181, 183, 186, 187, [C 190, 19t, 192, 193, 194, 195, 197, 198, 199, 200, 203, 204, 208, 209, 240, 2t 212, 213, 214, 216,219, 228, 231, 90, Clemens d" p. 72, 74, 79, 80, 174, 182, 187, Clericus receptus minister officii inquisi- tionis, Comminelli , p. 309. Commixti, p. 309. Compostella , p. 353, et cf. Peregrinatio Bancti Jacobi Compostelle. Concilium Biterrense, p. 175, 179, 184. Concilium Tholosanum , P. 163, 230. Concilium Viennense, p. 72. 1, 79, 143. Cruces, p. 4,6, 114, 12, 36, 37, 40, 42, 50, 51, 89, 98. Cruces non jmposite Judeis, p. 50. Cruces remisse intuitu liberorum, p. 53. Crucum amovitio , p. 36, 37, 51, 52, 53. Culpe recitantur heretico in pablo ser- mone et in vulgari, p. 84, 9! Custos muri , v. 9i sb Declaratio et. feformatio legis, liber Judeo- rum, Defunctus hereticus, condempnatus , quia non absolutus a sententia excommuni- cationis dum vivebat, p. 121, 122; exhu- matus, p. 58; hereticatus in "hine, p. 123; inmurandus si viveret, p. 120; impeni- tens, p. 124, 125. Dei radatio religiosi alicujus, p. 111-117, Degradatio sacerdotis, p. 117-119, 150- 154, 154-156-158. Detentores bonorum hereticorum, p. 19, 22, 24, 95, 57. Divini, p 292, 293, 301. Domus diruerfüa p. 59, 60, 159, 160. Dulcinite, . Dulcinus "Noverensis , p. 258, 259, 262, 368 263, 296, 330, 331, 332, 394, 335, 330, 339, 340, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 350, 351, 354. Endura, p. 131, 132. Episcopus Caturcensis, p. 26. Episcopus Tholosanus, p. 27. Francisci, p. 309. Fratisselli, p. 275. Fratres pauperes de penitentia, p. 261. Fredericus II, imperator, p. 178, 179, 186, 193, 194, 196, 203, 209, 213, 219, 220, 222, 228, 214, 304, 305, 307, 309, 314. Fredericus, rex Sicilie, filius Petri regis Aragonum, p. 333, 334, 335, 336, 339. Fredericus de Novaria, p. 334. Fugittivus hereticus, p. 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, 17, 18, 36, 108, 109, 110, 111- Garintensi, p. 309. Gaufridus de Ablusiis, inquisitor in parti- bus Carcassonensibus, p. 66. Gerardite, p. 351. Gerardus Segarelli de Parma, p. 257, 259, 262, 903, 296, 327, 330, 332, 333, 334, 336, 337, 339, 342, 343, 344, 345, 346, 350, 353, 354 Glosa David hyspani, liberJudeorum, p. 291. Glosa Moysi de Egypto, liber Judeorum, 201 Glosa super textum legis, liber Judeorum, . 291. Grecorum ritus, errores et scisma, p. 46, 300, 301. Gregorius IX, p. 173, 177, 178, 181, 197, 207, 212. Gregorius X, p. 173, 174, 176, 179, 186, 487, 188, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 197, 198, 199, 200, 211, 212, 228, 328. Guido Fulcodii, p. 183, 191, 211, 216, 221, 222, 223, 220, ?31. Guillermus, archiepiscopus Narbonensis , p. 179, 184. Heresis abjuratio, p. 92, 293-304, 325; — in juvenili etate, p. 44, 45. Hereticatio in fine, p. 59, 123, 160. Herctici heredes, p. 22, 24, 25, 57, 58. Heretici quorum bona confiscantur, p. 64, — vel non, p. 64; — de partibus Lombar- die et Sicilie ad partes Carcassonenses , p. 164. Hereticus captus per aliquem cui fuerit promissa gratia, p. 48. Hereticorum liberi, p. 21, 24, 25. Honorius IV, p. 328, 329. e Incursuum recoeptator, p. 64, 65. Innocentius III, p. 328. INDEX ANALYTICUS. Innocentius IV, p. 173, 177, 179, 180, 180» 186, 188, 189, 197, 201, 202, 203, 204, 208, 209, 227, 228, 230, 231, 304, 311. Inquisitio in partibus Tholosanis, Carcas- sonensibus, Albiensibus, in provincia Narbonensi, p. 1, 54, 64, 66, 84, 97, 182; — in terminis senescalliarum Carcasso- nensis, Biterrensis et Bellicadri, p. 66; — in partibus Italie, p. 214. Inquisitionis hospitium non expositum , 66 ) p. 66. Inquisitionis liber, p. 63, 66, 112. nquisitionis officium impeditum, p.88, 111, 112, 160, 161, 162, 164, 165, 1606. Inguisitores in Burgundia, p. 210; — in mbardia, p. 176, 177, 180, 182, 186, 188, 190, 191, 192, 193, 198, 199, 202. 204, 209, 210, 211, 212, 216, 330; — in Lotbo- ringia, p. 910; — in regno Francie, p. 174, 1R6 188, 189, 190, 193, 195, 197, 202 , 910, 212, 214, 216 ; — in partibus Tholosanis, p. 182, 184, 192, 193, 194, 196, 197, 198, 201, 206, 215, 217, 221, 224, 226, 227, 230. Insabbatati , p. 245. Invocatores demonum , p. 292, 293. Johannes de Bellis manibus, archiepisco- pus Lugdunensis, p. 244. Johannes de Crespeyo, p. 67, 68. Jobannes XXII, p. 46, 12. 13, 15, 80, 120, 142, 111, 271, 278, 354. Johannes Philibertus, presbiter degradan- dus, p. 120. Josepini, p. 309. Judeorum libri, p. 67, 68, 69, 70, 74. Judeorum perfidia, p. 2, 35, 39, 49, 50, 67, 288-292, 299, 300. Leoniste, p. 309. Libri Talmutorum, p. 67, 68, 69, 70, 71, 170, 174. Lodova, p. 264, 966, 2770. Lombardia, p. 164, 174, 176, 17?, 180, 186, 188, 190, LCTNM 192, 193, 194, 198, 199, 201, 202, 203, 204, 205, 209, 210, 211, 312, 216, 262, 308, 327, 240, 341, 350. Lotharius, p. 2206. Lothoringia, p. 210. Lugdunum, p. 66. Lunellum, dyocesis Magalonensis, p. 264, 266, 270. Maazor, liber orationum Judeorum, p. 291. Maleficium cum Corpore Christi perpetra- tum, p. 158, 159. Mauichei, p. 2, 84, 129, 130, 131, 220, 222, 223, 231-244. Marchia Januensis, p. 194. Margarita, consors Dulcini Novariensis , p. 258, 330, 334, 339, 351. INDEX ANALYTICUS. Massilia, p. 142, 266, 270, 274, 2779. Matfredus de Parma, p. 330. Melioramentum, p 133, 240. Narbona, p. 264, 266, 270, 276, 287. Nicholaus III, p. 146. Nicholaus IV, p. 173, 174, 176, 179, 186, 187, 188, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 197, 198, 199, 200, 211, 212, 2928, 310, 329 Nominati in causa defensionis alicujus he- retici, p. 22, 23 Odo cardinalis legatus, p. 67. — Odo de Castro Radulphi cardinalis, p. 171. Ordo dyachonatus secte Valdensium, p. 137, 138. Ordo episcopatus secte Valdensium, p. 136, 137. Ordo presbyteratus secte Valdensium, p. 137. Ordo Hospitalis, p. 75, 76, 77, 78, 80, 81, 82 Ordo de penitentia, p. 141, 267. Ordo Templi, p. 71, 72, 73, 74, 75-82. Ordo (tertius) Sancti Francisci, p. 264. Ortoleni, p. 309. Padua, p. 160, 173, 179, 181, 186, 193, 194, 203, 209, 228, 304, 307, 309, 310, 314. Parisius, p. 287. Parma, p. 314, 315, 316, 327. Parusius, p. 310, 319. Passagini, p. 309. Pater depositionem faciens contra filium in- nocentem, p. 103, 104, 105, 106, 107. Patherini, ni 307, 308, 309. Pauperes Christi, p. 141, 256. Pauperes Citramontani, p. 247. Pauperes Lombardi, p. 247. Pauperes de Lugduno, p. 2, 28, 84, 196, 133-137, 138, 220, 223, 244-257, 296. Pauperes de penitentia, p 264, 267. Pena peccuniaria Judeis injuncta, p. 40, Penitentia arbitraria, p. 40, 42, 46, 49, 98. Penitentia imposita extra sermonem, p. 43, , b Penitentia commutata in ingressum religio- nis, p. 47. Peregrinatio, p. 37, 39, 40, 42, 51, 57, 58, 89, 94, 97, 98. — commutata in alia opera pietatis, p. 51 55, 56. UE n -— non imposita Judeis, p. 50. Peregrinationes majores, p. 37, 39, 97. — minores, p. 37, 39, 97. Peregrinatio apostolorum Petri et Pauli Rome; P: 37, 94, 97. — Beate Marie de Carnoto in Francia, p. 38, 94, 97, 166. 369 Peregrinatio Beate Marie de Podio Ani- ciensi, p. 37, 62, 90, 94, 97, 166. — Beate Marie de Rupe Amatoris, p. 37, 90, 94, 97, 99, 166. — Beate Marie de &Solaco, p. 38, 94, 97, 166. — fBancti Antonii Viennensis, p. 38, 94, 97, 166. — Sancti Dominici in Bononia, p. 38, 94, 97. — fancti Dyonisii, p. 38, 94, 97, 166. — Sancti Fidis de Conchis dyocesis Ru- thenensis, p. 38, 94, 97, 166. — Sancti Guillermi de Deserto, p. 37, 38, 94, 97, 166. — Sancti Jacobi Compostelle, p. 37, 39, 94, 97, 98, 166. — fancti Leonardi in Lemovicinio, p. 38, 94, 97, 166. — Sancti Ludovici, p. 38, 94, 97, 166. — Sancti Marcialis in Lemovicinio, p. 38, 94, 97, 166. — Sancte Marie Magdalene apud Sanctum Maximinum, p. 38, 94, 97, 160. — Sancte Marthe de Tarascone , p. 38, 94, 97, 166. — Sancti Pauli Narbonensis, p. 38, 94, 97, 166. — Sancti Petri de Monte Majori, p. 38, 94, 97, 166. — Sancti Severini in Burdegala, p. 38, 94, 97. 166. — Sancti Thome in Cantuaria, p. 37, 94, 97. — Sancti Vincentii de Castris, 38, 94, 97, 166. — de Serinhano, p. 37, 94, 97, 1606. — de Tabulis in Montepessulano, p. 37, 94, 97. — Trium Regum de Colonia, p. 37, 94, 97. — de Valle viridi, p. 37, 94, 97, 166. Petrus Albanensis episcopus Cardinalis , p. 181, 182, 205, 215. Petrus Amelii, p. 179, 184, 221, 222, 224, 296, 221, 230. Petrus Auterii, p. 4, 129. Petrus Johannis Olivi, p. 142, 149, 265, 270, 272, 273, 274, 276, 280, 284, 281. Petrus de Morrone, p. 259, 337. Petrus Sancii, p. 4. Philippus rex l'rancie, p. 67, 320, 324. Pseudo-apostoli, p. 2, 93, 257-264, 296, 297, 298, 327-355. Raymundus, Comes Tholosanus, p. 194, 322 Religiosus degradandus, p. 111-117. Religiosus inmurandus, p. 111, 112. Remissio pene relapsus et inmurationis ac perditionis bonorum alicui et uxori ejus, p. 43 L YI 970 Robertus rex, p. 274. Rodericus, Compostellane sedis archiepis- copus, p. 393. Romanus Sancti Angeli dyaconus cardina- lis, p. 183, 220. Roncatoli, p. 309. Sacerdos degradandus, p. 117-119, 127. — inmurandus, p. 111, 119. — maleficus, sortilegus et ydolatra, p. 150- 154. — rebaptizans . baptizatum et baptizans ymagines, p. 154-156-158. — relapsus, p. 120, 127. — tradendus brachio seculari, p. 127. Sancius Mercaterii, p. 4. Sancta Sabina, p. 329. Sancti Autonini ecclesia Appamiensis , y. QT. Sahcte Cecilie ecclesia Albiensis, p. 97. Sancti Nazarii ecclesia Carcasaonensis , p. 97. Sancti Saturnini ecclesia Tholose, p. 54, 89, 97. Sancti Stephani ecclesia Tholose, p. 18, 25, 360, 37, 904, 59, 89, 97, 121, 122, 123, 124. Senescallia Agenesii, p. 69, 70, 71. — Albiensis, p. 65. — Bellicadri, p. 66. — Biterrensis, p. 66. — Carcassonensis, p. 66. — Tholosana, p. 64, 65. INDEX ANALYTICUS. Serinhanum, p. 265, 287. Sicilia, p. 164, 308. Sortilegi, p. 292, 293, 301. Sortilegium cum Corpore Christi perpetra. tum, p. 158-159. Speroniste, p. 309. Studium Tholosanum, p. 26. Talmutorum libri, p. 67, 68, 69, 70, 71, 1 Testes falsi, p. 103. Tholosa, p. 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 44, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 29, 23, 24, 95, 20, 27, 28, 20, 30, 32, 34, 36, A1, 42, 47, A8, 51, 52, 55, 56, 57, 58, 59, 61, 62, 63, 64, 66, 68, 69, 71, 86, 87, 97, 102, 103, 106, 133, 183, 264, 352. Tractatus de morte inquisitoris, p. 43. Typhioth , liber orationum Judeorura , p. 291. Urbs vetus, p. 323, 325. Valdenses, p. ?, 6, 28, 40, 41, 42, 84, 126; 193-138, 220, 223, 224, 225, 244-257, 296, Valdericus de Brixia, p. 334. Valdesius, p. 28, 244, 245. Varini, p. 309. Vienna, p. 98. Visitatio ecclesiarum, p. 54, 55, 58, 97. Visitatio liminum sanctorum, p. 36, 40. CORRIGENDA Malgré le soin de l'imprimeur et l'attention la plus scrupuleuse , toute faute n'a pas été évitée. Je prie le lecteur de tenir compte des corrections suivantes : Page 7 ligne 4 28 — 5 45 — 98 46 — À 144 — 921 90 — À 26 1410 — 9 113 — 39 — A0 117 — 14 i141 — 2 i97 — 3 2324 — 22: 393] — 3 202 — 20: 2094 — 3 264 — 14 260 -— 44 2334 — 20 2317 — 6 2300 — 8 200 — 2 36 — M 436 — : au lieu de hec lisez hoc. : au lieu de at lisez ad. : au lieu de Natalem lisez Natale. : au lieu de non lisez nos. : au lieu de dumtazta lisez dumtazat. : au lieu de hoc modo post : lisez hoc modo : post. : au lieu de ezcommunicationem lisez ezxcommunicationis. : au lieu de tilis lisez illis. : au lieu de ilam lisez tiam (sententiam). : au lieu de sententium lisez sententiam. ; au lieu de processum lisez processuum. : au lieu de Apostolicum lisez apostolicam. au lieu de possunt credentes censeri argumentum lisez possunt err. dentes censeri : argumentum. : au lieu de civitatem ; propter lisez civitatem , propter. au lieu de hoc credere , lisez hoc credere? : au lieu de jubetis. lisez jubetis? ;: au lieu de secto lisez secta. : au lieu de il lisez in. : au lieu de ipse lisez ipsi. : au lieu de inquerendo lisez inquirendo. : aulieu de tam lisez tum (dictum). : au lieu de nentes lisez tes (tenentes). : au lieu de constitus lisez constitutus. 2 : au lieu de et lisez est. TOULOUSE. — IMPRIMERIE A. CHAUVIN ET FILS, RUE DES SALENQUES , 28.